CİNSİYET VE DUYGUSAL FARKINDALIK KONTROLÜNDE ŞEMALARIN SOSYAL KAYGIYLA İLİŞKİSİ: TÜRK-MOĞOL KÜLTÜRLERARASI KARŞILAŞTIRMASI

dc.contributor.authorAriunzaya Dashnyam
dc.contributor.departmentRehberlik ve Psikolojik Danışmanlık
dc.date.accessioned2026-08-04T17:50:53Z
dc.date.issued2026-08-04
dc.description.abstractThis study aimed to adapt the Young Schema Questionnaire, Social Anxiety Scale, and Levels of Emotional Awareness Scale into Mongolian, to investigate measurement invariance across Turkish and Mongolian samples, and to examine the relationships between early maladaptive schemas and social anxiety after controlling for gender and emotional awareness scores. The sample consisted of 792 university students — 322 from Türkiye and 470 from Mongolia. Data were collected using the Young Schema Questionnaire–Short Form 3, the Social Anxiety Scale, and the Levels of Emotional Awareness Scale. Construct validity was assessed through confirmatory factor analysis; measurement invariance was examined at the configural, metric, and scalar levels; and reliability was evaluated using McDonald's omega coefficients. Relationships between schemas and social anxiety were assessed using partial canonical correlation analysis after controlling for emotional awareness and gender. All three instruments demonstrated generally acceptable validity and reliability in both cultures. Measurement invariance analyses supported full scalar invariance for the Social Anxiety Scale and partial scalar invariance for the Levels of Emotional Awareness Scale and the Young Schema Questionnaire–Short Form 3. Emotional awareness scores were significantly higher in the Turkish sample than in the Mongolian sample. Partial canonical correlation analysis showed that strong and significant relationships between early maladaptive schemas and social anxiety persisted in both samples even after controlling for emotional awareness and gender. Tucker's congruence coefficients indicated that the first canonical function reflected a largely similar structure across the two cultures. The findings support the cross-cultural importance of early maladaptive schemas in explaining social anxiety and provide evidence for the cross-cultural validity of schema theory.
dc.description.ozetBu araştırmanın amacı, Young Şema, Sosyal Kaygı ve Duygusal Farkındalık ölçeklerini Moğolca’ya uyarlamak, Türk ve Moğol örneklemlerinde değişmezlik düzeylerini araştırmak, cinsiyet ve duygusal farkındalık puanları kontrol edilerek Erken Dönem Uyumsuz Şemalar (EDUŞ) ile sosyal kaygı arasındaki ilişkileri incelemektir. Çalışma grubunu Türkiye’den 322 ve Moğolistan’dan 470 olmak üzere toplam 792 üniversite öğrencisi oluşturmuştur. Veri toplama aracı olarak Young Şema Ölçeği-Kısa From-3 (YŞÖ-KF-3), Sosyal Kaygı Ölçeği (SKÖ-E) ve Duygusal Farkındalık Ölçeği (DFDÖ) kullanılmıştır. Ölçeklerin geçerlik katsayıları doğrulayıcı faktör analizi (DFA); ölçüm değişmezlikleri configural, metrik ve scalar invariance testler ile güvenirlik analizleri, McDonald Omega katsayılarıyla incelenmiştir. Ayrıca şemalar ile sosyal kaygı arasındaki ilişkiler, duygusal farkındalık ve cinsiyet değişkenlerinin etkileri kontrol edildikten sonra kısmi kanonik korelasyon analizi ile değerlendirilmiştir. Bulgular üç ölçme aracının da her iki kültürde genel olarak kabul edilebilir düzeyde geçerlik ve güvenirlik özelliklerine sahip olduğunu göstermiştir. Ölçüm değişmezliği analizleri, SKÖ-E için tam skalar değişmezliğin, DFDÖ ve YŞÖ-KF-3 için ise kısmi skalar değişmezliğin sağlandığını göstermiştir. Duygusal farkındalık puanları Türk örnekleminde Moğol örneklemine göre anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur. Kısmi kanonik korelasyon analizi sonuçları, duygusal farkındalık ve cinsiyet değişkenlerinin etkileri kontrol edildikten sonra da EDUŞ ile sosyal kaygı arasında her iki örneklemde anlamlı ve güçlü ilişkilerin sürdüğünü göstermiştir. Tucker uyum katsayıları, birinci kanonik fonksiyonun iki kültürde büyük ölçüde benzer bir yapı sergilediğini ortaya koymuştur. Sosyal kaygının açıklanmasında EDUŞ’ın kültürler üstü önemini desteklemekte ve şema kuramının kültürlerarası geçerliliğine ilişkin kanıt sunmaktadır.
dc.embargo.lift2026-08-04T17:50:53Z
dc.embargo.termsAcik erisim
dc.identifier.urihttps://hdl.handle.net/11655/39005
dc.language.isotr
dc.publisherEğitim Bilimleri Enstitüsü
dc.rightsinfo:eu-repo/semantics/openAccess
dc.subjectduygusal farkındalık
dc.subjecterken dönem uyumsuz şemalar
dc.subjectkısmi kanonik korelasyon
dc.subjectkültürlerarası karşılaştırma
dc.subjectölçüm değişmezliği
dc.subjectsosyal kaygı
dc.titleCİNSİYET VE DUYGUSAL FARKINDALIK KONTROLÜNDE ŞEMALARIN SOSYAL KAYGIYLA İLİŞKİSİ: TÜRK-MOĞOL KÜLTÜRLERARASI KARŞILAŞTIRMASI
dc.typeinfo:eu-repo/semantics/masterThesis

Files

Original bundle

Now showing 1 - 5 of 5
Loading...
Thumbnail Image
Name:
10723337.pdf
Size:
2.72 MB
Format:
Adobe Portable Document Format
Loading...
Thumbnail Image
Name:
Etik Beyanı.docx
Size:
15.4 KB
Format:
Microsoft Word XML
Loading...
Thumbnail Image
Name:
Yüksek Lisans Tez Çalışması Orijinallik Raporu.docx
Size:
17.72 KB
Format:
Microsoft Word XML
Loading...
Thumbnail Image
Name:
Yayımlama ve Fikrî Mülkiyet Hakları Beyanı.docx
Size:
24.14 KB
Format:
Microsoft Word XML
Loading...
Thumbnail Image
Name:
Kabul ve Onay.docx
Size:
14.65 KB
Format:
Microsoft Word XML

License bundle

Now showing 1 - 1 of 1
Loading...
Thumbnail Image
Name:
license.txt
Size:
45 B
Format:
Item-specific license agreed upon to submission
Description: