Sosyoloji Alanında Akademisyenlerin Yapay Zeka Deneyimine İlişkin Bir İnceleme
| dc.contributor.author | Demir, Sena Gizem | |
| dc.contributor.department | Sosyoloji | |
| dc.date.accessioned | 2026-03-30T11:52:01Z | |
| dc.date.issued | 2025 | |
| dc.description.abstract | This study aims to reveal how artificial intelligence technologies are used in sociology as a scientific field and to evaluate the opportunities and challenges that accompany their use. It focuses on understanding the relationship that academics establish with artificial intelligence technologies as both researchers and educators of future sociologists, and on assessing the current and potential implications of their use. Employing qualitative research methods and techniques, in-depth interviews were conducted with 16 academics who have been working for three years or more in sociology departments at six different universities in Ankara. The data obtained from the interviews were analyzed thematically under the following categories: positioning toward technology and AI, the use of AI in research and academic production, the use of AI in sociology education, concerns about accuracy/reliability and ethical issues, and the future of artificial intelligence and sociology. In the study, AI technologies were addressed through the relational ontological approach of Actor Network Theory (ANT), which also guided the interpretation of the findings. It was observed that participants often established cautious relationships with AI tools in scientific production. They described using these tools for translation, proofreading, consulting, idea generation, literature review, transcription, and data analysis. In education, participants noted challenges related to students' use of AI and responded either by restricting their use or by encouraging conscious and informed usage. In addition, some participants have begun to adapt their assessment methods. The findings also revealed participants' concerns about the accuracy and reliability of AI tools and highlighted the need for a new ethical understanding regarding their use. Finally, participants pointed out that AI could offer new methodological possibilities for the future of sociology, while predicting a shift in research agendas toward micro-level fields, with an emphasis on social communication, interaction, and social inequality. | |
| dc.description.ozet | Bu çalışmanın konusu, yapay zeka teknolojilerinin bilimsel üretim alanı olarak sosyolojide nasıl kullanıldığını ortaya koymak ve beraberinde gelen imkan ve sorunları değerlendirmektir. Bu kapsamda sosyoloji alanında hem araştırma ve akademik üretim faaliyetleri yürüten birer bilim insanı hem de geleceğin sosyologlarını yetiştiren eğiticiler olarak akademisyenlerin yapay zeka teknolojileriyle kurdukları ilişkileri anlamak ve yapay zeka kullanımıyla birlikte ortaya çıkan ve çıkabilecek imkan ve sorunları değerlendirmek amaçlanmıştır. Nitel araştırma yöntem ve teknikleri kullanılarak yürütülen çalışmada Ankara’daki 6 farklı üniversitenin sosyoloji bölümlerinde 3 yıl ve daha uzun süredir çalışan 16 akademisyenle derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Görüşmelerden elde edilen bulgular, teknoloji ve yapay zekaya yönelik konumlanma, araştırma ve akademik üretim süreçlerinde yapay zeka kullanımı, eğitim ve öğretimde yapay zeka kullanımı, yapay zeka kullanımında doğruluk/güvenilirlik ve etik sorunlar ve yapay zeka ve sosyolojinin geleceği temaları üzerinden analiz edilmiştir. Çalışmada yapay zeka teknolojileri, aktör ağ teorisinin ilişkisel ontolojik yaklaşımı üzerinden değerlendirilmiş ve elde edilen bulguların yorumlanmasında bu teorinin kavramsal ve kuramsal perspektifinden faydalanılmıştır. Çalışmada elde edilen bulgular değerlendirildiğinde, katılımcıların yapay zeka araçlarını bilimsel üretim süreçlerinde kullanırken çoğu zaman temkinli ilişki kurdukları görülmüştür. Katılımcılar bu araçları çeviri, redaksiyon ve metin düzeltme, danışma ve fikir alma, literatür tarama, deşifre ve veri analizi süreçlerinde kullanmaktadır. Eğitim süreçlerinde özellikle öğrencilerin bu araçları kullanımına ilişkin ortaya çıkan sorunlar ile mücadele için katılımcıların ya bu araçların kullanımını engellemeye ya da öğrencileri bilinçli kullanıma teşvik etmeye çalıştıkları görülmektedir. Bununla ilişkili olarak katılımcılar kendi ölçme ve değerlendirme yöntemlerini de değiştirmeye başlamıştır. Çalışmada ayrıca katılımcıların yapay zeka araçlarının doğruluk ve güvenilirliğine ilişkin kaygıları ortaya konmuş ve bu araçların kullanımına ilişkin yeni bir etik anlayışın gerekliliği değerlendirilmiştir. Katılımcılar tarafından sosyoloji biliminin geleceğinde yapay zekanın özellikle yöntem bağlamında yeni imkanlar sunacağı değerlendirilirken sosyolojinin araştırma gündeminde ise makrodan mikro alanlara yönelme, toplumsal iletişim ve etkileşim ile toplumsal eşitsizlikler yönünden gelecek öngörüleri ortaya konmuştur. | |
| dc.embargo.lift | 2026-03-30T11:52:01Z | |
| dc.embargo.terms | Acik erisim | |
| dc.identifier.uri | https://hdl.handle.net/11655/38114 | |
| dc.language.iso | tr | |
| dc.publisher | Sosyal Bilimler Enstitüsü | |
| dc.rights | info:eu-repo/semantics/openAccess | |
| dc.subject | Yapay zeka | |
| dc.subject | bilimsel üretim | |
| dc.subject | eğitim | |
| dc.subject | aktör ağ teorisi | |
| dc.subject | yapay zeka sosyolojisi | |
| dc.subject | etik | |
| dc.subject | Artificial intelligence | |
| dc.subject | scientific production | |
| dc.subject | education | |
| dc.subject | actor network theory | |
| dc.subject | sociology of artificial intelligence | |
| dc.subject | ethics | |
| dc.title | Sosyoloji Alanında Akademisyenlerin Yapay Zeka Deneyimine İlişkin Bir İnceleme | |
| dc.title.alternative | An Analysis of Academics' Experiences with Artificial Intelligence in the Field of Sociology | |
| dc.type | info:eu-repo/semantics/masterThesis |