Türkiye'deki Büyük Ölçekli Altyapı Projelerinde Arkeolojik Miras Etki Değerlendirme Çalışmalarına Yönelik Yeni Yaklaşım ve Öneriler: Ankara-Niğde Otoyolu Projesi Örneği
| dc.contributor.author | Dağ, Haydar Uğur | |
| dc.contributor.department | Arkeoloji | |
| dc.date.accessioned | 2026-02-16T12:28:20Z | |
| dc.date.issued | 2025 | |
| dc.description.abstract | The archaeological cultural heritage inventory of Türkiye has not yet been completed. Many archaeological heritage assets across the Anatolian geography remain buried and undocumented. Construction and infrastructure projects pose a significant threat primarily to those archaeological heritage assets that have not yet been identified. Currently, there is no established or widely applied archaeological heritage impact assessment framework in Türkiye for identifying and evaluating the impacts of large- or small-scale infrastructure and construction projects on archaeological heritage. This gap frequently leads to the destruction or severe damage of undocumented and unregistered archaeological heritage assets located within project impact zones—sites that lack legal protection due to the absence of official identification or registration processes. In addition, projects with inadequate heritage impact assessments can cause archaeological assets to be removed from their geographic and sociocultural contexts, leaving them isolated. This not only hinders future scientific research but also makes the monitoring and enforcement of conservation conditions significantly more difficult. The following conclusions were reached from this doctoral thesis: • The historical and current state of archaeological heritage impact assessment practices in Türkiye in the context of infrastructure and construction projects were reviewed to identify their strengths and weaknesses. • The past and present archaeological heritage impact assessment practices implemented in developed countries within similar project frameworks were evaluated to identify the key strengths and limitations of those systems. • A new “archaeological heritage impact assessment methodology” compatible with Türkiye’s legal framework and can be applied across infrastructure and construction projects was developed and presented as a conclusion of this thesis. | |
| dc.description.ozet | Türkiye’nin arkeolojik kültürel miras envanteri maalesef henüz tamamlanamamıştır. Anadolu coğrafyasında tespiti yapılmamış, varlığı bilinmeyen çok sayıda arkeolojik varlık halen toprak altındadır. Ülkemizde son yıllarda sayıları artarak çoğalan ve toprağa müdahale gerektiren inşa faaliyetlerini içeren alt yapı projeleri, öncelikle henüz tespiti yapılmamış kültürel mirası tehdit ettiği gibi planlama öncelikleri nedeniyle kimi zaman tescilli arkeolojik kalıntılar da tehdit altında kalmaktadır. Projelerin planlama aşamasından itibaren, kültür varlıkları üzerinde yaratabileceği olası etkileri maalesef çoğu zaman yeterince irdelenememekte, kültürel miras üzerindeki etkinin azaltılması veya ortadan kaldırılması için net çözüm yolları için sarf edilen çabalar zayıf kalmaktadır. Türkiye’de planlanmakta veya yapılmakta olan büyük veya küçük alt yapı projeleri ile diğer inşaat projelerinin kültürel miras üzerine etkilerinin belirlenmesi için hazırlanmış kültürel etki değerlendirmeye dair prensipler henüz bulunmamaktadır. Bu durum, özellikle proje etki alanlarında kalan ve tespit/tescil süreçleri gerçekleşmemiş, yasal statü ile korunmayan arkeolojik varlıkların hiçbir şekilde belgelenmeden yok olması veya büyük ölçüde tahrip edilmesi gibi olumsuz sonuçlara neden olmaktadır. Buna ek olarak, etki değerlendirilmesi yapılmamış veya eksik yapılmış projeler nedeniyle, arkeolojik varlıklar zaman zaman coğrafi ve sosyal bağlamlarından kopartılmakta, izole bir halde bırakılmaktadır. Bu durum, bu alanlarda hem bilimsel araştırmaların yapılmasını engellemekte hem de arkeolojik miras varlıkları koruma koşullarının denetlenmesini zorlaştırmaktadır. Bu tez çalışmasıyla, aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır : • Türkiye’de önceki dönemlerde gerçekleştirilen, inşaat ve alt yapı projelerinin arkeolojik miras etki değerlendirme çalışmaları sistematiğinin geçmişini ve bugününü gözden geçirilerek, çalışmaların güçlü ve zayıf yönleri belirlenmiştir. • Gelişmiş ülkelerde gerçekleştirilen, inşaat ve alt yapı projelerinin arkeolojik miras etki değerlendirme çalışmaları sistematiğinin geçmişi ve bugünü gözden geçirerek, çalışmaların güçlü ve zayıf yönleri belirlenmiştir. • Türkiye mevzuatıyla uyumlu tüm inşaat ve alt yapı projelerinde kullanılabilecek bir, “arkeolojik miras etki değerlendirilme metodolojisi” geliştirilmiş ve sunulmuştur. | |
| dc.embargo.lift | 2026-02-16T12:28:20Z | |
| dc.embargo.terms | Acik erisim | |
| dc.identifier.uri | https://hdl.handle.net/11655/37833 | |
| dc.language.iso | tr | |
| dc.publisher | Sosyal Bilimler Enstitüsü | |
| dc.rights | info:eu-repo/semantics/openAccess | |
| dc.subject | Etki Değerlendirme | |
| dc.subject | Arkeolojik Miras | |
| dc.subject | Ankara-Niğde Otoyolu Projesi | |
| dc.subject | Arkeolojik Miras Etki Değerlendirme | |
| dc.subject | Impact Assessment | |
| dc.subject | Archaeological Heritage | |
| dc.subject | Ankara-Niğde Motorway Project | |
| dc.subject | Archaeological Heritage Impact Assessment | |
| dc.title | Türkiye'deki Büyük Ölçekli Altyapı Projelerinde Arkeolojik Miras Etki Değerlendirme Çalışmalarına Yönelik Yeni Yaklaşım ve Öneriler: Ankara-Niğde Otoyolu Projesi Örneği | |
| dc.title.alternative | New Approaches and Suggestions for Archaeological Heritage Impact Assessment Studies in Large-Scale Infrastructure Projects in Türkiye. A case study Ankara-Niğde Motorway Project | |
| dc.type | info:eu-repo/semantics/doctoralThesis |