Basit öğe kaydını göster

dc.contributor.advisorBÜYÜKTUNCER DEMİREL, Zehra
dc.contributor.authorBEDİR, Gültap
dc.date.accessioned2018-10-11T05:20:03Z
dc.date.issued2018-10-08
dc.date.submitted2018-09-10
dc.identifier.citationGeleneksel Türk mutfağı, Akdeniz mutfağı, besin ögesi örüntü profili, FSA-Ofcom WXY modeli, NRF9.3 modeli, SAIN-LIM skorutr_TR
dc.identifier.urihttp://hdl.handle.net/11655/5238
dc.description.abstractTurkish cuisine is accepted as a special cuisine among world cuisines due to its rich variety of recipes, cooking methods, dinner table arrangements and serving styles. Turkish cuisine and the other cuisines in the world have been assessed subjectively using the main principles of healthy nutrition. However, nutrient profiling systems, developed in recent years, enable the objective assessment of a cuisine. Therefore, this study aimed to assess the Turkish cuisine recipes objectively using three different nutrient profiling system, and to compare Turkish cuisine with Mediterranean cuisine which is accepted as a reference cuisine. Nutrient profiling systems used in this study were Nutrient Rich Food (NRF9.3) model developed in the USA, FSA-Ofcom-WXY model developed by Food Standards Agency of the United Kingdom and SAIN-LIM score developed by French Food Standards Agency. A total of 281 recipes from Turkish cuisine and 252 recipes from Mediterrian cousine under 11 different dish groups were assessed. NRF 9.3 model showed that the lowest score in Turkish cuisine belongs to soaps (-10.03) and the highest score belongs to stuffed pepper and vine leaves (3.30), whereas the lowest score belongs to pie and muffin (-1.61) and the highest score belongs to stuffed pepper and vine leaves (3.42) in Mediterranean cuisine. The NRF 9.3 scores of soaps, meat and poultry dishes and rices were significantly varied between the two cuisines (p<0.05 for each). According to FSA-Ofcom-WXY model, 27% of Turkish cuisine recipes and 4.4% of Mediterranean cuisine recipes were defined as healthy. Among the dish groups, the healthy recipe ratio was highest among salads (100%) and legume dishes (85.7%) in Turkish cuisine, while those were salads (23.8%) and egg dishes (16.7%) in Mediterranean cuisine. When the FSA-Ofcom-WXY scores of dish groups in Turkish and Mediterranean cuisine were compared, the FSA-Ofcom-WXY scores of soaps, meat and poultry dishes, fish dishes, pie-muffin-pasties, stuffed pepper and vine leaves and desserts were significantly different between Turkish and Mediterranean cuisines (p<0.05 for each). According to SAIN-LIM model, 50.5% of Turkish recipes were defined as preferable while this ratio was 12.3% in Mediterranean cuisine. SAIN-LIM model assessment showed that the ratio of preferable recipes in Turkish cuisine was high in legume dishes (100%), salads (84.2%), fish dishes (72.7%) and soaps (%68.5) whereas those were salads (28.6%) and soaps (20%) in Mediterranean cuisine. The comparison of total SAINS scores of recipes in Turkish and Mediterranean cuisines showed that fish dishes and desserts had significantly different scores in two cuisines (p<0.05 for each). Consequently, it is determined that the recipes of the traditional Turkish cuisine did not have a rich content when compared using NRF 9.3, however, it was showed that they were as rich as Mediterranean cuisine recipes according to FSA-Ofcom-WXY and SAIN-LIM models. The reason of recipes which are not evaluated as healthy is related to high amount of saturated fat, salt and additional sugar. Re-regulation of recipes in Turkish cuisine based on these food items' contents would make healthier recipes in Turkish cuisine. When the unhealthy Turkish cuisine recipes were evaluated, it was noted that the high saturated fat, salt and added sugar, and low fiber content of recipes caused this finding. A revision of recipes considering the contents of these nutrients makes the Turkish cuisine recipes healthier.en
dc.description.tableofcontentsİÇİNDEKİLER ONAY SAYFASI iii YAYIMLAMA VE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARI BEYANI iv ETİK BEYAN iv TEŞEKKÜR vi ÖZET vii ABSTRACT viii İÇİNDEKİLER ix SİMGELER VE KISALTMALAR xii ŞEKİLLER xiv TABLOLAR xvi 1. GİRİŞ 1 1.1. Kuramsal Yaklaşımlar ve Kapsam 1 1.2. Amaç ve Varsayım 5 1.2.1. Amaç 5 1.2.2. Hipotezler 5 2. GENEL BİLGİLER 7 2.1. Türk Mutfağında Yer Alan Tarifelerin Besin Ögesi İçeriği Yönünden Değerlendirilmesi 7 2.2. Türk Mutfağında Yer Alan Yemekler 8 2.2.1. Çorbalar 8 2.2.2. Salatalar 9 2.2.3. Et Yemekleri 10 2.2.4. Kurubaklagil Yemekleri 12 2.2.5. Yumurta Yemekleri 12 2.2.6. Sebze Yemekleri 13 2.2.7. Pilav ve Makarnalar 14 2.2.8. Hamur İşleri 15 2.2.9. Tatlılar 15 2.3. Türk Mutfağının Kullanılan Hazırlama ve Pişirme Yöntemleri Açısından Değerlendirilmesi 17 2.4. Türk Mutfağının Kullanılan Araç Gereçler Yönünden Değerlendirilmesi 18 2.5. Akdeniz Mutfağı 19 2.6. Mutfakların Değerlendirilmesinde Kullanılan İndeksler 21 2.6.1. NRF 9.3. İndeksi 22 2.6.2. FSA-Ofcom-WXY Modeli 23 2.6.3. SAIN-LIM 23 2.7. Besin Ögesi Örüntü Profili 23 2.7.1. Besin Ögesi Örüntü Profili Tanımı 23 2.7.2. Besin Ögesi Örüntü Profillerinin Kullanım Alanları 25 2.7.3. Besin Ögesi Örüntü Profili Geliştirme Aşamaları 26 3. GEREÇ VE YÖNTEM 34 3.1. Araştırma Yeri, Zamanı ve Örneklem Seçimi 34 3.2. Araştırmanın Genel Planı 35 3.3. Verilerinin Değerlendirilmesi 41 4. BULGULAR 42 4.1. Geleneksel Türk Mutfağı ve Akdeniz Mutfağında Yer Alan Tarifelerin Enerji ve Besin Ögesi İçeriklerine İlişkin Bulgular 42 4.1.1. Tarifelerin Enerji, Karbonhidrat, Protein, Yağ, Posa, Şeker, Doymuş Yağ Asidi ve Sodyum İçeriklerine İlişkin Bulgular 42 4.1.2. Tarifelerin Toplam Protein, Bitkisel Protein, Hayvansal Protein ve Aminoasit İçeriklerine İlişkin Bulgular 58 4.1.3. Tarifelerin Toplam Yağ, Yağ Asitleri ve Kolesterol İçeriklerine İlişkin Bulgular 69 4.1.4. Tarifelerin Vitamin İçeriklerine İlişkin Bulgular 83 4.1.5. Tarifelerin Mineral İçeriklerine İlişkin Bulgular 93 4.2. Geleneksel Türk Mutfağı ve Akdeniz Mutfağında Yer Alan Tarifelerin Besin Ögesi Örüntü Profillerine İlişkin Bulgular 101 4.2.1. NRF 9.3 Besin Ögesi Örüntü Profili ile Değerlendirmeye İlişkin Bulgular 101 4.2.2. FSA-Ofcom-WXY Besin Ögesi Örüntü Profili ile Değerlendirmeye İlişkin Bulgular 104 4.2.3. SAIN-LIM Besin Ögesi Örüntü Profili ile Değerlendirmeye İlişkin Bulgular 109 4.2.4. Geleneksel Türk Mutfağında ve Akdeniz Mutfağında Yer Alan Tarifelerin NRF 9.3. Modeli, FSA-Ofcom Modeli ve SAIN-LIM Modeli Besin Ögesi Örüntü Profili Değerlerinin Karşılaştırmasına İlişkin Bulgular 117 5. TARTIŞMA 120 5.1. Geleneksel Türk Mutfağında ve Akdeniz Mutfağında Yer alan Yemek Gruplarının Besin Ögesi İçeriklerinin Değerlendirilmesi 121 5.2. Geleneksel Türk Mutfağında ve Akdeniz Mutfağında Yer Alan Yemek Gruplarının NRF 9.3, FSA-Ofcom-WXY ve SAIN-LIM Puanlarının Değerlendirilmesi 131 6. SONUÇLAR 136 6.1. Öneriler 139 7. KAYNAKLAR 141 8. EKLER Ek 1: Akdeniz Mutfağında Yer Alan Farklı Ülkelere Ait Tarifelerin Orijinal ve Türkçe Adları Ek 2: Geleneksel Türk Mutfağında Yer Alan Tarifeler Ek-3: Türk mutfağında ve Akdeniz mutfağında yer alan tarifelerin bir porsiyondaki bazı besin ögesi içerikleri Ek-4: Dijital Makbuz Ek-5: Orjinallik Ekran Çıktısı 9. ÖZGEÇMİŞtr_TR
dc.language.isoturtr_TR
dc.publisherSağlık Bilimleri Enstitüsütr_TR
dc.rightsinfo:eu-repo/semantics/openAccesstr_TR
dc.subjectGeleneksel Türk mutfağıtr_TR
dc.subjectAkdeniz mutfağı
dc.subjectbesin ögesi örüntü profili
dc.subjectFSA-Ofcom WXY modeli
dc.subjectNRF9.3 modeli
dc.subjectSAIN-LIM skoru
dc.titleGeleneksel Türk Mutfağı Tarifelerinin Üç Farklı Besin Ögesi Örüntü Profili ile Değerlendirilmesitr_TR
dc.typeinfo:eu-repo/semantics/masterThesisen
dc.description.ozetDünya mutfakları arasında, Türk mutfağı yemek çeşitleri, pişirme yöntemleri, sofra düzeni ve servis usulleri ile özel bir mutfak olarak kabul edilmektedir. Türk mutfağı veya diğer dünya mutfakları, beslenme ve sağlık açısından ele alındıklarında, genellikle sağlıklı beslenme ilkeleri doğrultusunda subjektif olarak değerlendirilmişlerdir. Oysa ki, son yıllarda geliştirilen çeşitli besin ögesi örüntü profilleri, yiyecek ve içeceklerin besin değerlerinin objektif olarak değerlendirilmesine olanak vermektedir. Bu çalışma, geleneksel Türk mutfağında yer alan tarifelerin üç farklı besin ögesi örüntü profili ile objektif olarak değerlendirilmesi ve referans mutfak olarak kabul edilen Akdeniz mutfağı ile karşılaştırılması amacıyla yapılmıştır. Bu çalışmada kullanılan besin ögesi örüntü profilleri, Amerika Birleşik Devletleri’nde geliştirilen Besin Ögesinden Yoğun Besin NRF9.3 modeli, İngiltere Besin Standartları Ajansı tarafından geliştirilen FSA-Ofcom-WXY modeli ve Fransız Besin Standartları Ajansı tarafından geliştirilen SAIN-LIM skorudur. Çalışmada on bir yemek grubu başlığı altında Türk mutfağından toplam 281 adet, Akdeniz mutfağından ise 252 adet yemek tarifesinin içerikleri değerlendirilmiştir. NRF 9.3 modeline göre, Türk mutfağında en düşük puanı çorbalar (-10,03), en yüksek puanı dolma ve sarma yemekleri (3,30) alırken; Akdeniz mutfağında en düşük puanı börek-çörek-mantı yemekleri (-1,61), en yüksek puanı dolma ve sarma yemekleri (3,42) almıştır. Türk ve Akdeniz mutfaklarında yer alan çorbalar, et ve kümes hayvanları yemekleri ve pilavların NRF 9.3 puanları arasındaki fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (her biri için p<0,05). FSA-Ofcom-WXY modeline göre, Türk mutfağı tarifelerinin %27’si, Akdeniz mutfağı tarifelerinin ise %4,4’ü sağlıklı olarak değerlendirilmiştir. Yemek grupları arasında, sağlıklı tarife oranı en yüksek olanlar Türk mutfağında salatalar (%100) ve kurubaklagil yemekleri (%85,7) iken, Akdeniz mutfağında salatalar (%23,8) ve yumurta yemekleridir (%16,7). Türk ve Akdeniz mutfaklarında yer alan yemek gruplarının FSA-Ofcom-WXY puanları karşılaştırıldığında, çorbalar, et ve kümes hayvanları yemekleri, salatalar, sebze yemekleri, kurubaklagil yemekleri, balık yemekleri, börek-çörek-mantılar, dolma ve sarmalar ile tatlıların FSA-Ofcom-WXY puanları arasındaki fark istatistiksel olarak önemli bulunmuştur (her biri için p<0,05). SAIN-LIM modeline göre ise, Türk mutfağı tarifelerinin %50,5’i tercih edilebilir olarak tanımlanrken, bu oran Akdeniz mutfağı tarifelerinde %12,3’tür. SAIN-LIM modeline göre tercih edilebilir tarife oranı en yüksek olan yemek grupları Türk mutfağında kurubaklagil yemekleri (%100), salatalar (%84,2), balık yemekleri (%72,7) ve çorbalar(%68,5); Akdeniz mutfağında ise salatalar (%28,6) ve çorbalardır (%20). SAINS toplam skorları karşılaştırıldığında, balık yemekleri ve tatlıların aldıkları skorların iki mutfak arasında önemli farklılık gösterdiği saptanmıştır (her biri için p<0,05). Sonuç olarak, geleneksel Türk mutfağında yer alan yemek tariflerinin NRF 9.3 modeline göre Akdeniz mutfağı kadar zengin bir içeriğe sahip olmadığı, ancak FSA-Ofcom-WXY ve SAIN-LIM modellerine göre ise Akdeniz mutfağı kadar zengin bir içeriğe sahip olduğu saptanmıştır. Sağlıklı olarak değerlendirilemeyen Türk mutfağı tarifeleri incelendiğinde, temel nedeninin tarifenin yüksek doymuş yağ, tuz ve eklenmiş şeker ile düşük posa içeriğinden kaynaklandığı gösterilmiştir. Tarifelerin bu besin ögeleri içerikleri göz önünde bulundurularak yeniden düzenlenmesi Türk mutfağı tarifelerinin daha sağlıklı olmasını sağlayacaktır.tr_TR
dc.contributor.departmentBeslenme ve Diyetetiktr_TR
dc.contributor.authorID10215486tr_TR
dc.embargo.terms6 aytr_TR


Bu öğenin dosyaları:

Bu öğe aşağıdaki koleksiyon(lar)da görünmektedir.

Basit öğe kaydını göster