Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 

Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Anabilim Dalı 

Kamu Yönetimi Bilim Dalı 

 

 

 

 

E-DEVLET ARAŞTIRMA MERKEZLERİNİN İNCELENMESİ: 

TÜRKİYE İÇİN BİR MODEL ÖNERİSİ 

 

 

 

 

Umay Tuba CURACI 

 

 

 

 

Yüksek Lisans Tezi 

 

 

 

 

Ankara, 2022 

 



 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 
 

E-DEVLET ARAŞTIRMA MERKEZLERİNİN İNCELENMESİ: TÜRKİYE İÇİN BİR 

MODEL ÖNERİSİ 

 

 

 

 

 

 

Umay Tuba CURACI 

 

 

 

 

Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 

Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Anabilim Dalı 

Kamu Yönetimi Bilim Dalı 

 

 

 

 

Yüksek Lisans Tezi 

 

 

 

 

 

 

Ankara, 2022



 
 

 

KABUL VE ONAY 

Umay Tuba CURACI tarafından hazırlanan “E-Devlet Araştırma Merkezlerinin İncelenmesi: Türkiye 

İçin Bir Model Önerisi” başlıklı bu çalışma, 20.12.2021 tarihinde yapılan savunma sınavı sonucunda 

başarılı bulunarak jürimiz tarafından Yüksek Lisans Tezi olarak kabul edilmiştir. 

 

 

Doç. Dr. Cenay BABAOĞLU (Başkan) 

 

 

Prof. Dr. Mete YILDIZ (Danışman) 

 

 

Dr. Öğr. Üyesi Ayşegül SAYLAM (Üye) 

 

 

 

 

 

 

  

 

Yukarıdaki imzaların adı geçen öğretim üyelerine ait olduğunu onaylarım. 

 

Prof. Dr. Uğur ÖMÜRGÖNÜLŞEN 

Enstitü Müdürü 

 

 



 
 

 

YAYIMLAMA VE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARI BEYANI 

Enstitü tarafından onaylanan lisansüstü tezimin tamamını veya herhangi bir kısmını, basılı (kağıt) ve 

elektronik formatta arşivleme ve aşağıda verilen koşullarla kullanıma açma iznini Hacettepe 

Üniversitesine verdiğimi bildiririm. Bu izinle Üniversiteye verilen kullanım hakları dışındaki tüm fikri 

mülkiyet haklarım bende kalacak, tezimin tamamının ya da bir bölümünün gelecekteki çalışmalarda 

(makale, kitap, lisans ve patent vb.) kullanım hakları bana ait olacaktır. 

Tezin kendi orijinal çalışmam olduğunu, başkalarının haklarını ihlal etmediğimi ve tezimin tek yetkili 

sahibi olduğumu beyan ve taahhüt ederim. Tezimde yer alan telif hakkı bulunan ve sahiplerinden yazılı 

izin alınarak kullanılması zorunlu metinleri yazılı izin alınarak kullandığımı ve istenildiğinde suretlerini 

Üniversiteye teslim etmeyi taahhüt ederim. 

Yükseköğretim Kurulu tarafından yayınlanan “Lisansüstü Tezlerin Elektronik Ortamda Toplanması, 

Düzenlenmesi ve Erişime Açılmasına İlişkin Yönerge” kapsamında tezim aşağıda belirtilen koşullar 

haricince YÖK Ulusal Tez Merkezi / H.Ü. Kütüphaneleri Açık Erişim Sisteminde erişime açılır. 

o Enstitü / Fakülte yönetim kurulu kararı ile tezimin erişime açılması mezuniyet tarihimden 

itibaren 2 yıl ertelenmiştir. (1) 

o Enstitü / Fakülte yönetim kurulunun gerekçeli kararı ile tezimin erişime açılması mezuniyet 

tarihimden itibaren  ….. ay ertelenmiştir. (2) 

o Tezimle ilgili gizlilik kararı verilmiştir. (3) 

    ……/………/……  

                                                                                                                              

 

                                                                                                             Umay Tuba CURACI 

 

“Lisansüstü Tezlerin Elektronik Ortamda Toplanması, Düzenlenmesi ve Erişime Açılmasına İlişkin Yönerge”  

(1) Madde 6. 1. Lisansüstü tezle ilgili patent başvurusu yapılması veya patent alma sürecinin devam etmesi durumunda, tez 

danışmanının önerisi ve enstitü anabilim dalının uygun görüşü üzerine enstitü veya fakülte yönetim kurulu iki yıl süre 

ile tezin erişime açılmasının ertelenmesine karar verebilir.   

 

(2) Madde 6. 2. Yeni teknik, materyal ve metotların kullanıldığı, henüz makaleye dönüşmemiş veya patent gibi yöntemlerle 

korunmamış ve internetten paylaşılması durumunda 3. şahıslara veya kurumlara haksız kazanç imkanı oluşturabilecek 

bilgi ve bulguları içeren tezler hakkında tez danışmanının önerisi ve enstitü anabilim dalının uygun görüşü üzerine 

enstitü veya fakülte yönetim kurulunun gerekçeli kararı ile altı ayı aşmamak üzere tezin erişime açılması 

engellenebilir. 

 

 

(3) Madde 7. 1. Ulusal çıkarları veya güvenliği ilgilendiren, emniyet, istihbarat, savunma ve güvenlik, sağlık vb. konulara 

ilişkin lisansüstü tezlerle ilgili gizlilik kararı, tezin yapıldığı kurum tarafından verilir *. Kurum ve kuruluşlarla yapılan 

işbirliği protokolü çerçevesinde hazırlanan lisansüstü tezlere ilişkin gizlilik kararı ise, ilgili kurum ve kuruluşun önerisi 

ile enstitü veya fakültenin uygun görüşü üzerine üniversite yönetim kurulu tarafından verilir. Gizlilik kararı verilen 

tezler Yükseköğretim Kuruluna bildirilir.  

Madde 7.2. Gizlilik kararı verilen tezler gizlilik süresince enstitü veya fakülte tarafından gizlilik kuralları çerçevesinde 

muhafaza edilir, gizlilik kararının kaldırılması halinde Tez Otomasyon Sistemine yüklenir.  
 

* Tez danışmanının önerisi ve enstitü anabilim dalının uygun görüşü üzerine enstitü veya fakülte yönetim kurulu 

tarafından karar verilir. 

 

 



 
 

 

ETİK BEYAN 

Bu çalışmadaki bütün bilgi ve belgeleri akademik kurallar çerçevesinde elde ettiğimi, 

görsel, işitsel ve yazılı tüm bilgi ve sonuçları bilimsel ahlak kurallarına uygun olarak 

sunduğumu, kullandığım verilerde herhangi bir tahrifat yapmadığımı, yararlandığım 

kaynaklara bilimsel normlara uygun olarak atıfta bulunduğumu, tezimin kaynak gösterilen 

durumlar dışında özgün olduğunu, Prof Dr. Mete YILDIZ danışmanlığında tarafımdan 

üretildiğini ve Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tez Yazım Yönergesine 

göre yazıldığını beyan ederim. 

 

Umay Tuba CURACI 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



iv 
 

ÖZET 

 

 

CURACI, Umay Tuba. E-Devlet Araştırma Merkezlerinin İncelenmesi: Türkiye İçin Bir Model 

Önerisi, Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2022. 

 

 

E-Devlet araştırma merkezlerinin incelenmesi, desteklenmesi ve geliştirilmesi e-Devlet 

ekosisteminin etkinleştirilmesi bakımından faydalıdır. Ayrıca, bu tür merkezler 

vasıtasıyla e-Devlet çalışmalarına ilişkin olarak hem kavramsal gelişimin sağlanması 

hem de var olan veya planlanan uygulamaların bilimsel bir zeminde incelenmesinin ve 

geliştirilmesinin önem arz ettiği anlaşılmaktadır. Bu çalışmada, e-Devlet ve e-Dönüşüm 

alanında akademik bakış açısının kurumsal bir yapı ile üniversitelerin bünyelerinde 

kurulan merkezler marifetiyle kazanılması hususu, e-Devlet ekosisteminin 

sürdürülebilirliği açısından değerlendirilmiştir. Bu anlamda, öncelikle e-Devlete ilişkin 

kavramsal ve kuramsal çerçeveyi ortaya koymak adına literatür taraması yapılmıştır. 

Daha sonra Dünya’daki önde gelen e-Devlet araştırma merkezleri ile Türkiye’de bir 

dönem aktif çalışmalar yapmış veya halen aktif olan e-Devlet araştırma merkezleri 

incelenmiştir. Merkezler; resmi internet siteleri, belgeler, makaleler, arşivler üzerinden 

incelenmiş olup aktif olmayan merkezlere ilişkin arşiv incelemeleri ve mülakatlar 

gerçekleştirilmiştir. Tez çalışmasında, Türkiye’de e-Devlet alanında uzmanlaşmış, 

gerekli yetkilerle donatılmış, organizasyon yapısı ve insan kaynakları bakımından 

güçlü, mali açıdan desteklenen, e-Devlet ekosistemindeki paydaşların katılımıyla 

çalışmalarını gerçekleştiren, esnek ve bağımsız yapıda, bir üniversite çatısı altında 

kurulacak bir araştırma merkezi ihtiyacı olduğu anlaşılmıştır. Dolayısıyla, başarılı 

örnekler olarak karşımıza çıkan, söz konusu merkezlerin dikkat çeken, e-Devlet 

çalışmalarında katkıda bulunabilecek ve sürdürülebilirliği sağlayacak özelliklerinden 

hareketle Türkiye için bir e-Devlet Araştırma Merkezi Modeli öneri olarak 

geliştirilmiştir.  

 

Anahtar Sözcükler (En az 3, en fazla 7 kelime) 

 

E-Devlet, E-Devlet Araştırma Merkezleri, Dijital Dönüşüm, E-Devlet Stratejisi, E-Devlet Ekosistemi   



v 
 

ABSTRACT 

 

 

CURACI, Umay Tuba. Examination of E-Government Research Centers: A Model Proposal 

For Turkey, Master’s Thesis, Ankara, 2022. 
 

Examination, support, and development of e-Government research centers are beneficial 

in terms of activating the e-Government ecosystem. In addition, it is understood that it 

is important to provide conceptual development and examine and develop existing or 

planned applications on a scientific basis regarding e-Government studies through such 

centers. In this study, the issue of acquiring an academic perspective in the field of e-

Government and e-Transformation through an institutional structure and centers 

established within universities has been evaluated in terms of the sustainability of the e-

Government ecosystem. In this sense, first of all, a literature review was conducted to 

reveal the conceptual and theoretical framework of e-Government. Then, the leading e-

Government research centers in the world and the e-Government research centers that 

have been active for a while or are still active in Turkey were examined. Centers; 

official websites, documents, articles, and archives were examined and archive analyzes 

and interviews were carried out regarding closed centers. In the thesis study, it is 

understood that there is a need for a new research center established within a university 

that is specialized in the field of e-Government; has a flexible and independent 

structure, is financially well-supported, equipped with the necessary authority, with a 

strong organizational structure, and qualified human resources, and has the capacity of 

carrying out its work with the participation of the stakeholders who constitute e-

Government ecosystem. Therefore, an e-Government Research Center Model for 

Turkey has been developed as a proposal, based on the remarkable features of the 

aforementioned centers, which stand out as successful examples, contribute to e-

Government studies and ensure sustainability. 

 

Keywords (Minimum 3, maximum 7 words) 

e-Government, e-Government Research Centers, Digital Transformation, e-Government Strategy, e-

Government Ecosystem 



vi 
 

 

İÇİNDEKİLER 

 

KABUL VE ONAY .......................................................................................................... i 

YAYIMLAMA VE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARI BEYANI.................................. ii 

ETİK BEYAN ................................................................................................................. iii 

ÖZET  .............................................................................................................................. iv 

ABSTRACT ..................................................................................................................... v 

İÇİNDEKİLER .............................................................................................................. vi 

KISALTMALAR DİZİNİ ............................................................................................. ix 

TABLOLAR DİZİNİ ...................................................................................................... x 

ŞEKİLLER DİZİNİ ....................................................................................................... xi 

GİRİŞ  ............................................................................................................................... 1 

1. BÖLÜM: E-DEVLETİN KAVRAMSAL VE KURAMSAL ÇERÇEVESİ .. 4 

1.1. E-DEVLET NEDİR? ........................................................................................... 4 

1.2. E-DEVLETİN KURAMSAL ALTYAPISI ..................................................... 10 

1.2.1. Yeni Kamu İşletmeciliği ve e-Devlet .................................................. 10 

1.2.2. Kamu Değeri Yaklaşımı ve e-Devlet .................................................. 13 

1.2.3. Yönetişim ve e-Devlet .......................................................................... 15 

1.2.4. Dijital Çağ Yönetişimi ve e-Devlet ..................................................... 18 

1.2.5. E-Devletin Kuramsal Altyapısına İlişkin Değerlendirme ................ 20 

1.3. E-DEVLETİN GELİŞİMİ ................................................................................ 21 

1.3.1. Dünyada e-Devlet Gelişimi ................................................................. 25 

1.3.2. Türkiye’de e-Devlet Gelişimi .............................................................. 30 

1.4. E-DEVLET EKOSİSTEMİ .............................................................................. 44 

1.4.1. Türkiye’de E-Devlet Ekosistemi ........................................................ 47 



vii 
 

2. BÖLÜM: E-DEVLET ARAŞTIRMA MERKEZLERİNİN İNCELENMESİ  

  ............................................................................................................................. 53 

2.1. METODOLOJİ ................................................................................................. 53 

2.1.1. Genel Bakış .......................................................................................... 53 

2.1.2. Araştırma Soruları .............................................................................. 53 

2.1.3. Araştırmanın Deseni ve Yöntemi ....................................................... 54 

2.1.4. Alan Araştırması Yöntemi .................................................................. 55 

2.1.5. Araştırmanın Geçerliliği, Güvenilirliği ve Aktarılabilirliği ............ 57 

2.1.6. Araştırmanın Kısıtları ........................................................................ 58 

2.2. E-DEVLET ARAŞTIRMA MERKEZLERİ .................................................. 59 

2.2.1. Dünya’daki e-Devlet Araştırma Merkezleri ..................................... 61 

2.2.1.1. Devlette Teknoloji Merkezi (Center for Technology in Government-

CTG) / Amerika Birleşik Devletleri .................................................................... 62 

2.2.1.2. E-Yönetişim Akademisi (E-Governance Academy- eGA) / Estonya . 68 

2.2.1.3. Avusturya E-Devlet İnovasyon Merkezi (Austrian e-Government 

Innovation Center-EGIZ) / Avusturya ................................................................ 73 

2.2.1.4. Kore Akıllı Bilgi Toplumu Ajansı (National Information Society 

Agency -NIA) /Kore Cumhuriyeti ........................................................................ 76 

2.2.1.5. Birleşmiş Milletler Üniversitesi Politikaya Dayalı Elektronik 

Yönetişim Operasyon Birimi (United Nations University Operating Unit on 

Policy-Driven Electronic Governance- UNU-EGOV) ........................................ 80 

2.2.1.6. Dijital Yönetişim Merkezi (Center For Digital Governance) 

/Almanya  ........................................................................................................... 86 

2.2.2. Türkiye’deki e-Devlet Araştırma Merkezleri ................................... 90 

2.2.2.1. Orta Doğu Teknik Üniversitesi e-Devlet Araştırma ve Uygulama 

Merkezi (ODTÜ-EDMER) ................................................................................. 90 

2.2.2.2. Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü e-Devlet Merkezi 

(TODAİE EDEM) ............................................................................................... 95 

2.2.3. Değerlendirme ..................................................................................... 98 



viii 
 

2.2.3.1. Araştırma Merkezlerinin Değerlendirilmesi.......................................... 98 

2.2.3.2. Araştırma Sorularının Değerlendirilmesi ............................................ 102 

3. BÖLÜM: TÜRKİYE İÇİN BİR E-DEVLET ARAŞTIRMA MERKEZİ 

MODELİ ÖNERİSİ .................................................................................................... 104 

3.1. E-DEVLET ARAŞTIRMA MERKEZİ MODELİNİN ÖZELLİKLERİ .. 106 

3.1.1. Kamu Kurum/Kuruluşlarını Koordine Edebilecek Yetkiye ve Mali 

Yönden Güçlü Bir Yapıya Sahip Olmalıdır. ................................................. 106 

3.1.2. E-Devlet Ekosistemine Katkı Sağlayan Bir Yapıya Sahip Olmalıdır.  

  ............................................................................................................. 106 

3.1.3. Yeniliklere ve Yeni Teknolojilere Uyum Sağlayacak Çevik Bir 

Yapıya Sahip Olmalıdır .................................................................................. 107 

3.1.4. Çok Disiplinli ve Disiplinlerarası Çalışmaları Mümkün Kılacak 

Sisteme Sahip Olmalıdır. ................................................................................ 107 

3.1.5. Çalışanları ve katkı verenleri teşvik edecek, üst düzey çalışmaları 

gerçekleştirmeyi sağlayabilecek örgüt ortamına ve insan kaynakları 

politikasına sahip olmalıdır. ........................................................................... 107 

3.1.6. Uluslararası Alanda Temsil Yeteneğine Sahip Olmalıdır. ............ 109 

3.1.7. Uluslararası Alanda Bilgi Üreten Bir Yapıya Sahip Olmalıdır. ... 109 

3.1.8. Uluslararası Göstergeleri ve Gelişmeleri Takip Edebilecek 

Mekanizmalara Sahip Olmalıdır. .................................................................. 110 

3.1.9. Kurumsal Hafızanın Korunmasını ve Devamlılığını Sağlayacak 

Düzenlemeleri Yapılmış Olmalıdır. ............................................................... 110 

3.2. E-DEVLET ARAŞTIRMA MERKEZİ MODELİNİN ORGANİZASYON 

YAPISI ......................................................................................................................... 111 

3.3. SONUÇ VE ÖNERİLER ................................................................................ 113 

KAYNAKÇA ............................................................................................................... 119 

EK 1. ORİJİNALLİK RAPORU ............................................................................... 133 

EK 2. ETİK KURUL / KOMİSYON İZNİ ............................................................... 135 

 



ix 
 

KISALTMALAR DİZİNİ 

 

AB : Avrupa Birliği 

ABD: Amerika Birleşik Devletleri 

BİT: Bilgi ve İletişim Teknolojileri 

BM: Birleşmiş Milletler 

BTD: Bilgi Toplumu Dairesi 

CTG: Center for Technology in Government (Devlette Teknoloji Merkezi) 

DPT: Devlet Planlama Teşkilatı 

DDO: T.C. Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi 

E-Devlet : Elektronik Devlet 

eGA: E-Governance Academy (E-Yönetişim Akademisi) 

EGIZ: Austrian e-Government Innovation Center  (Avusturya E-Devlet İnovasyon 

Merkezi) 

e-Posta: Elektronik Posta 

e-Hizmet: Elektronik Hizmet  

KHK: Kanun Hükmünde Kararname  

NIA: National Information Society Agency (Kore Akıllı Bilgi Toplumu Ajansı) 

ODTÜ : Orta Doğu Teknik Üniversitesi 

ODTÜ EDMER: Orta Doğu Teknik Üniversitesi E-Devlet Uygulama ve Araştırma 

Merkezi 

OECD: Organisation for Economic Co-operation and Development 

SBB: T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı 

TODAİE: Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü 

TODAİE EDEM: Türkiye ve Ortadoğu Amme İdaresi Enstitüsü E-Devlet Merkezi 

TÜBİTAK : Türkiye Bilimsel Teknik Araştırmalar Kurumu 

TÜRKSAT A.Ş.: Türksat Uydu Haberleşme Kablo TV ve İşletme Anonim Şirketi  

TÜİK: Türkiye İstatistik Kurumu 

UN: United Nations 

UNU EGOV: United Nations University Operating Unit on Policy-Driven Electronic 

Governance (Birleşmiş Milletler Üniversitesi Politikaya Dayalı Elektronik Yönetişim 

Operasyon Birimi) 



x 
 

TABLOLAR DİZİNİ 
 

Tablo 1. Geleneksel Devlet ile e-Devletin Karşılaştırılması ............................................. 9 

Tablo 2. Dijital Çağ Yönetiminin Temel Bileşenleri ...................................................... 18 

Tablo 3. E-Devlet Gelişim Aşamaları ............................................................................. 23 

Tablo 4. Kamu Yönetiminin ve Dijital Devletin Evrimi................................................. 25 

Tablo 5. BM 2003-2020 Yılları e-Devlet Gelişmişlik Endeksi ...................................... 29 

Tablo 6. Kalkınma Planları Dönemlerinde Türkiye’de E-Devlet Gelişimini Etkileyen 

Çalışmalar ve Kurumsal Yapılar ..................................................................................... 31 

Tablo 7. 2004-2021 Yılları Arası Türkiye Bilgi Toplumu İstatistikleri.......................... 34 

Tablo 8. 2022 Cumhurbaşkanlığı Yıllık Planı e-Devlet Hedefleri ................................. 43 

Tablo 9. Belirli Paydaş Rolleriyle İlişkili En Önemli Üç Fayda..................................... 45 

Tablo 10. Türkiye’de E-Devlet Gelişiminin Kurumsal Yapısı ....................................... 48 

Tablo 11. Araştırma Örnekleminde Yer Alan Merkezler ............................................... 54 

Tablo 12. Mülakat Katılımcılarının Profili ..................................................................... 56 

Tablo 13. Örneklem Seçim Tablosu................................................................................ 61 

Tablo 14. CTG Özet Bilgiler ........................................................................................... 63 

Tablo 15. eGA Özet Bilgiler ........................................................................................... 68 

Tablo 16. EGIZ Özet Bilgiler.......................................................................................... 74 

Tablo 17. NIA Özet Bilgiler............................................................................................ 77 

Tablo 18. UNU-EGOV Özet Bilgiler.............................................................................. 81 

Tablo 19. Dijital Yönetişim Merkezi Özet Bilgi ............................................................. 86 

Tablo 20. ODTÜ EDMER Paydaşları ve Paydaş Rolleri ............................................... 94 

Tablo 21. Araştırma Merkezlerinin Öne Çıkan Özellikleri ............................................ 98 

 



xi 
 

 

ŞEKİLLER DİZİNİ 

 

Şekil 1. E-Devletin Kuramsal Çerçevesi ......................................................................... 20 

Şekil 2. 2002-2021 Yılları Arası Kamu BİT Yatırımları ................................................ 34 

Şekil 3. 2016-2019 Ulusal e-Devlet Stratejisi ve Eylem Planı ....................................... 39 

Şekil 4. Bilgi Toplumu Ajansı Organizasyon Yapısı ...................................................... 51 

Şekil 5. CTG Çalışanlarının Görev Bazında Dağılımı .................................................... 65 

Şekil 6. CTG Yöneticilerinin Cinsiyet Bazından Dağılımı ............................................. 66 

Şekil 7. eGA Çalışanlarının Görev Bazında Dağılımı .................................................... 70 

Şekil 8. eGA Çalışanlarının Cinsiyet Bazında Dağılımı ................................................. 71 

Şekil 9.  eGA Yöneticilerinin Cinsiyet Bazında Dağılımı .............................................. 72 

Şekil 10. eGA Gelirleri ................................................................................................... 73 

Şekil 11. NIA Organizasyon Şeması ............................................................................... 78 

Şekil 12. UNU-EGOV Çalışanlarının Görev Bazında Dağılımı ..................................... 82 

Şekil 13. UNU-EGOV Çalışanlarının Cinsiyet Bazında Dağılımı ................................. 84 

Şekil 14. UNU-EGOV Yöneticilerinin Cinsiyet Bazında Dağılımı ............................... 85 

Şekil 15. Dijital Yönetişim Merkezi Çalışanlarının Görev Bazında Dağılımı................ 88 

Şekil 16. Dijital Yönetişim Merkezi Çalışanlarının Cinsiyet Bazında Dağılımı ............ 89 

Şekil 17. ODTÜ-EDMER Organizasyon Şeması ........................................................... 92 

Şekil 18. E-Devlet Araştırma Merkezi Modeli Organizasyon Şeması ......................... 111 

 

 



1 
 

GİRİŞ 

Teknolojinin dinamik yapısı birçok avantajı barındırsa da kamu hizmetlerinin 

dönüştürülmesinde etkin ve hızlı adımlarla takip edilmesi gereken bir olgudur. 

Güncelde ne kadar önemli bir yenilik veya buluş olarak ortaya çıkarsa çıksın, yeni 

teknolojilerin benimsenmesinin uzun sürmesi durumunda, modasının geçme ihtimali 

bulunmaktadır. Ayrıca, bu alanda yapılan kamu yatırımlarının politik ve mali anlamda 

ağır bir yük olmasının yanı sıra başarısız olması açısında yüksek risk taşımaktadır. 

Dolayısıyla, e-Devlet çalışmalarında bilgi birikimi, istikrar ve sürdürülebilirlik önem arz 

etmektedir. Bunların yanı sıra, bilgi ve iletişim teknolojilerinin (BİT) gelişimi, bilgi 

toplumuna dönüşüm sürecinin temel yapı taşlarından biridir. Bu süreçte, söz konusu 

teknolojiler, yönetilenlerin çok çeşitli kanallardan bilgiye ulaşımını kolaylaştırmıştır. 

Bununla birlikte, yönetenlerin kendi aralarında aldıkları kararlar ve bunlar 

doğrultusunda ortaya çıkan uygulamalar daha çok sorgulanmaya başlanmıştır. Seçilmiş 

ve atanmışların etkileşimi genişlemiş, vatandaşlar da karar alma süreçlerine dâhil 

olmaya başlamışlar veya bu yöndeki talepleri daha görünür olmaya başlamıştır.  

Özel sektörün elektronik ortamda sunduğu hizmetlerin, vatandaşların gündelik hayattaki 

iş ve işlemlerini kolaylaştırması ve yapılabilirliğini göstermesi, kamu hizmetlerinin de 

benzer şekilde sunulması talebini ve dolayısıyla, teknolojinin talep oluşturma açısından 

itici güç olarak kamu hizmetlerinin internet başta olmak üzere BİT’ler aracılığıyla 

verilme ihtiyacını ön plana çıkarmıştır. Bu gelişmeler, e-Devlet gelişimini tetiklemiştir. 

Teknolojinin kamu hizmetleri sunumunda kullanılması açısından, özel sektörün 

tecrübesinden faydalanma gerekliliği, akademi ve özel sektörden bu alanda uzman 

desteği alınması, vatandaşların taleplerinin artması gibi sebeplerle birlikte kamu 

yönetimi paydaşlarının, karar verme mekanizmalarına entegrasyonu söz konusu 

olmuştur. Bu entegrasyon sürecinde, Yeni Kamu İşletmeciliği anlayışı doğrultusunda 

“esnekleşme, yerelleşme ve küçülme temelli eğilimler” ile yeniden yapılanan kamu 

yönetiminde, çok aktörlü ve etkileşimli katılımcı yönetim tarzını adapte etme felsefesine 

sahip olan “yönetişim” (Babaoğlu ve Çobanoğlu, 2018, s. 184) kavramı etkili olmuştur.  

 



2 
 

Tüm bu süreçler göz önüne alındığında ülkelerin dinamiklerini oluşturan kamu-özel 

sektör-sivil toplum etkileşimi sonucu kamu yönetimi başarısı/başarısızlığı da aleniyet 

kazanmaya başlamıştır. “Kamu ihtiyaçlarının etkin bir şekilde karşılanabilmesi ancak 

kolektif ve işbirliğine dayanan süreçlerle elde edilebilir”(Mintrom ve Luetjens, 2017, 

s.171) anlayışı yaygınlaşmıştır. Kamu değeri yaklaşımında bu vurgu açıkça yer 

almaktadır. “Meşruiyet ve güvenin” oluşması, öncelikli ihtiyaç olarak görülmektedir. 

Kamu yönetimi ekosisteminde her bir paydaşın, etkileşimden elde edecekleri sonuçlar 

olumsuz dışsallıkların en aza indirgendiği dengeli bir yapı ile mümkündür. Dolayısıyla, 

bu ekosistemin uzaktan fotoğrafını çekebilecek objektifliğe sahip olan “akademi”, 

denge kurmak açasından önemli bir rol oynamaktadır. Araştırmaya, bilime, yani, kanıta 

dayalı politikalar üretmede en önemli aktör olarak görülebilmektedir. Ayrıca, siyaset-

bürokrasi tarafından üretilen politikalar ve uygulamaların, bilimsel üretimin temeli olan 

akademinin dâhil olması ile sağlam bir zemin üzerine inşa edilmeleri mümkündür.  

Bu tez çalışması, kamu yönetiminde büyük bir dönüşümün karşılığı olan e-Devlet 

alanında politika ve strateji belirlenmesinde, yapılan çalışmalarda denge kurmak 

açısından akademinin gerekliliğini ortaya koyma ve e-Devlet ekosisteminin 

sürdürülebilirliğini sağlama açısından önemini vurgulama amacı taşımaktadır. Tez 

amacına, e-Devlet araştırma merkezlerinin ontolojik ve epistemolojik açılardan 

incelenmesi yoluyla ulaşılmıştır. Bu minvalde yapılmış başka bir çalışma olmaması 

nedeniyle alan yazınına katkı sunulması beklenmektedir. Ayrıca, tez çalışması ile 

önerilen e-Devlet araştırma merkezi modelinin, diğer alanlarda da örnek teşkil etmesi ve 

bu yolla kamu yönetimi kurumsal kapasitesine katkı yapılması öngörülmektedir.  

Tezin birinci bölümünde, e-Devletin kavramsal ve kuramsal çerçevesi belirlenmeye 

çalışılmıştır. Kavramsal ve kuramsal çerçevenin oluşturulabilmesi için literatür taraması 

yapılmış, ulusal/uluslararası raporlar, resmi internet siteleri, politika ve strateji belgeleri, 

birincil ve ikincil mevzuat incelenmiştir. Bu kapsamda, e-Devletin birçok farklı 

tanımına yer verilerek temel alınması gereken özellikler belirlenmiştir. E-Devletin 

kuramsal altyapısını oluşturan Yeni Kamu İşletmeciliği, Kamu Değeri, Yönetişim ve 

Dijital Çağ Yönetişimi yaklaşımları ele alınarak e-Devlet ile ilgili noktaları ortaya 



3 
 

konulmuştur. Ayrıca, e-Devlet gelişim aşamaları anlatılmış olup hem Dünya’da hem de 

Türkiye’deki tarihsel ve mevcut durum tespit edilmeye çalışılmıştır.    

Tezin ikinci bölümünde araştırma yöntemine ve araştırma merkezlerinin incelenmesi 

sonucu elde edilen bulgulara yer verilmiştir. E-Devlet araştırma merkezlerinin hangi 

yöntemlerle incelendiği, alan çalışması kapsamında yapılan mülakatların süreçleri, 

örneklem türü, araştırmanın kısıtları açıklanmış olup araştırma sorularına ilişkin bilgiler 

verilmiştir. Ayrıca, araştırmanın geçerliliğinin, güvenilirliğinin ve aktarılabilirliğinin 

sağlanması açısından izlenen yollar ve teknikler anlatılmıştır. Bulguların anlatıldığı alt 

bölümlere ise e-Devlet ekosisteminin tanımlanması ve Türkiye’deki e-Devlet 

ekosisteminin açıklanması ile başlanmış olup araştırma merkezlerinin ekosistem 

içindeki oluşum şekilleri ve önemi anlatılmıştır. Dünya’daki e-Devlet araştırma 

merkezlerinden ulaşılabilir bilgiye sahip olan örnekler seçilmiş, seçim yapılırken ait 

olduğu ülkenin e-Devlet çalışmalarındaki bilinirliği ve başarısı da göz önüne alınmıştır. 

Söz konusu merkezlerin organizasyon yapısı, insan kaynakları politikası ve yapısı, 

faaliyetleri, e-Devlet alanındaki etkinliğine değinilmeye çalışılmıştır. 

Tezin üçüncü ve son bölümünde ise elde edilen tüm bilgiler ışığında, Türkiye için 

geliştirilen bir e-Devlet araştırma merkezi önerisine yer verilmiştir. Modelde olması 

gereken özellikler, karşılaştırma yapılan e-Devlet araştırma merkezi özelliklerinden, 

kuramsal çerçeveyi oluşturan yaklaşımlardan biri olan Dijital Çağ Yönetişimi 

yaklaşımının önerilerinden faydalanılarak belirlenmiş ve model önerisi bu özellikler 

üzerine kurgulanmıştır.  

 

 

 

 

 

 

 



4 
 

1. BÖLÜM: E-DEVLETİN KAVRAMSAL VE KURAMSAL 

ÇERÇEVESİ 

1.1. E-DEVLET NEDİR? 

Günümüzde çok hızlı evrilen yeni teknolojiler ve yenilikçilik düşüncesi, e-Devletin de 

tanımını zamanla değiştirmekte ve geliştirmektedir. Literatürde, Elektronik Devlet, 

Dijital Devlet, Akıllı Devlet gibi farklı isimlerle anılan e-Devletin farklı tanımlarıyla 

karşılaşılmaktadır. Dar anlamda “kamu hizmetlerinin elektronik ortamda verilmesi” 

olarak algılanabilirken, daha geniş anlamda “devlet” kavramının ve etkileşimde olduğu 

tüm unsurların dijital ortamdaki potansiyeline işaret edilmektedir. Geleneksel devlet ile 

e-Devletin farklı iki kavram olarak mı algılandığı, yoksa aynı kavramın farklı sürümleri 

mi olduğuna dair görüşler bulunmaktadır. Devletin teknolojik boyutundaki değişikliğin 

vurgulandığı e-Devlet kavramının, işlevsel olarak bir farklılığı ifade etmese de devletin 

işlevlerinin yerine getirilme şekli, kullanılan araçlar ve tekniklerdeki tasarımsal 

farklılığı ifade ettiği söylenebilmektedir(Baştan ve Gökbunar, 2004, s. 73). Bu durum 

“doğru dengenin kurulmaya çalışıldığı, eski ile yeni arasında bir savaş” (Reinermann, 

2001, s. 7) olarak da algılanabilmektedir. Bu kapsamda, geçmişten günümüze e-devletin 

gelişimi göz önüne alındığında geniş anlamda yapılmış tanımlar, araştırma temelli 

çalışmalara ışık tutmaktadır. Bu çerçevede yapılmış tanımlardan bazıları aşağıda 

verilmiştir: 

Silcock (2001, s. 88) yönetişim ve işbirliği temelinde açıkladığı e-Devlet kavramını, 

devletin teknolojiyi, paydaşlarına sunduğu hizmetleri geliştirmek, hizmetlere erişimi 

kolaylaştırmak ve bu hizmetlerden beklenen faydayı sağlamak amacıyla kullanması 

olarak ifade etmiş, hatta e-Devletin, kamu kurumlarının “modern, entegre ve kusursuz 

bir hizmet sunduğu yeni bir kamu hizmeti tarzı yaratma gücüne sahip” olduğunu da 

eklemiştir. Ayrıca, “artık sadece tek yönlü bir "biz-onlara karşı" önermesi değildir; daha 

ziyade, devlet ve vatandaşlar arasında bir ortaklık kurmakla ilgilidir.” sözleriyle e-

Devleti etkileşimi güçlendirmesi açısından ön plana çıkarmıştır.  

 



5 
 

Layne ve Lee (2001, s. 123) elektronik devlet kavramının, web tabanlı internet 

teknolojileri temelinde devlet ile vatandaşlar arasındaki ilişkilerin iyileştirilmesi; kamu 

hizmetlerinin tüm paydaşlara sunumunda daha hızlı, ucuz ve kapsayıcı bir duruma 

getirilmesi potansiyeli ile açıklandığını ifade etmişlerdir.  

Uçkan (2003, s. 6) tarafından, “E-devlet modeli, yurttaşların “müşteri”, kamu yönetimi 

faaliyetlerinin de “hizmet” olarak görüldüğü, “kalite / fiyat performansı” ölçütlerinin 

uygulandığı, en az maliyet ve emekle en kaliteli hizmetin üretilmesini hedefleyen bir 

verimlilik yönetimi sistemi” olarak tanımlanmıştır. 

Curtin vd. (2003, s. 2) tarafından kamusal bilginin ve hizmetlerin sunulmasının yanı sıra 

yönetim süreçlerine vatandaş katılımının, yönetişimin sağlanması ve geliştirilmesi 

amacıyla her türlü bilgi iletişim teknolojisinin kullanımı ve olarak ifade edilmiştir. 

Baştan ve Gökbunar (2004) yeniden yapılanma ve dönüşüm süreci olarak tanımladıkları 

e-Devletin, genel anlamda yönetimin modernleşme yönündeki yapısal değişimini; özel 

anlamda ise yönetimin bilgi teknolojilerine adaptasyonunu sağladığını belirtmişlerdir.  

Palvia ve Sharma (2007, s. 2) e-devlet tanımlarının büyük farklılıklar gösterdiğini 

belirtmiş ancak ortak bir temanın olduğuna vurgu yapmışlardır. Buna göre, e-Devlet, 

vatandaşların saat ve gün kısıtlaması olmadan (7/24) kamu otoriteleri ile etkileşime 

girmelerine ve hizmet almalarına olanak tanımakta; vatandaş/özel sektör/diğer devlet 

kurumlarına sunulan kamu hizmetlerinin iyileştirilmesi için öncelikli internet olmak 

üzere, bilgi teknolojilerinin kullanılmasını içermektedir.  

Yıldız ve Saylam (2013, s. 141)’a göre “Elektronik veya Dijital Devlet, bilgi ve iletişim 

teknolojileri (BİT) aracılığıyla devletin bilgi ve hizmetlerinin sağlanması ve siyasi 

katılım, şeffaflık ve hesap verebilirlik için ek kanalların açılması olarak 

tanımlanmaktadır.”  



6 
 

Çukurçayır ve Ekşi (2004, s. 103) tarafından “bütünleşmiş strateji, süreç, organizasyon 

ve teknolojiyi ifade eden bir kavram” olarak nitelendirilen e-Devlet, Gil-García ve 

Pardo (2005, s. 187-188) tarafından yönetsel verimliliği ve etkinliği geliştirmek, 

demokratik değerleri ve mekanizmaları teşvik etmek için bilgi ve iletişim 

teknolojilerinin kamu yönetimi alanında yoğun veya genelleştirilmiş kullanımı olarak 

ifade edilmiştir.  

Uluslararası kuruluşların da e-Devlet’in tanımının yapılması yönünde önemli katkıları 

olmuştur. Dünya Bankası tarafından yapılan tanımda, e-Devlet, “vatandaşlar, özel 

sektör ve diğer devlet kurumları ile ilişkileri dönüştürme yeteneğine sahip bilgi 

teknolojilerinin, Devlet kurumları tarafından kullanımı” olarak ifade edilmektedir 

(World Bank, 2015).  OECD tarafından yapılan tanımda ise “e-Devlet” kavramının, 

devletlerin yeni bilgi ve iletişim teknolojilerini geniş anlamda tüm idari işlevlerini 

yerine getirmesi için kullanılmasına odaklandığı ifade edilmiştir. İnternet ve ilgili 

teknolojilerin “ağ oluşturma potansiyeli”nin devletlerin yapılarını ve işleyişlerini 

dönüştürme potansiyeline sahip olduğu vurgulanmıştır (OECD, 2002).  

Avrupa Birliği (AB), tanımları biraz daha geliştirerek, e-Devleti BİT’in devlet 

otoriteleri tarafından yaygın kullanılan araçlardan daha öte olduğunu belirtmiş, e-

Devleti, kurumların ve süreçlerin gözden geçirilmesini teşvik eden, kamu yönetiminde 

davranış değişikliklerini ortaya çıkaran ve dolayısıyla kamu hizmetlerinin vatandaşlara 

daha verimli sunulmasını sağlayan bir yapı olarak açıklamıştır. Ayrıca, doğru 

uygulandığında, paydaşların (vatandaşlar, işletmeler, kuruluşlar) devlet ile daha düşük 

maliyetle, hızlı ve kolay bir şekilde etkileşimlerinin gerçekleştirilebildiğini de ekleyerek 

e-Devletin demokrasi için önemini ortaya koymuştur (European Commission, t.y.). 

BM tarafından yapılan tanımda da paydaşların ön plana çıkarıldığı görülmektedir. E-

devlet kavramının vatandaşlar ve işletmelerle etkileşimin artırılması çerçevesinde geniş 

bir yelpazeye sahip olduğu vurgulanmış ve etkin bir e-yönetişimin kurumsallaştırılması 

bakımından iş akış ve süreçlerinin iyi bütünleştirilmesi ve tüm dünyada kaynakların 

etkili bir şekilde kullanımının sağlanması için maliyet ve işlem sürelerinin azaltılarak 

kamu sektörünün iç işleyişinin iyileştirilmesi olarak ifade edilmiştir. Verimlilik, 



7 
 

şeffaflık, yüksek hizmet kalitesi, hesap verebilirlik, kapsayıcılık gibi vatandaşların 

beklentilerinin daha iyi karşılanabileceği ve böylece vatandaşların devlete olan 

güveninin artabileceği yönünde öngörüde bulunulmuştur. Ayrıca, Birleşmiş Milletler e-

Devleti aşağıdaki üç kategoride değerlendirmiştir (BM, t.y.):  

Devletten Devlete (G2G): Devlet aktörleri arasındaki etkileşimi temel alan bir 

kategoridir. Yerel ve ulusal düzeyde kamu kurumlarının kendi içlerinde ve diğer kamu 

kurumlarıyla verilerin elektronik ortamda hizmetlerin karşılıklı yürütülmesi ve verilerin 

paylaşılmasını içermektedir. 

Devletten İşletmeye (G2B): Devlet ile özel sektörün ortak alanlarını ifade eden 

kategoridir. İşletmelere özgü işlemlerin ve daha geniş anlamda da sektörel hizmetlerin 

sağlanmasını içermektedir.  

Devletten Tüketiciye / Vatandaşa (G2C): Kamu hizmetlerinin tüketicisi olan 

insanların ve vatandaşların devlet ile olan etkileşimini ifade eden kategoridir. Kamu 

hizmetlerinin sunulmasının yanında “danışma” ve “karar alma” süreçlerine katılımı da 

içermektedir.  

Sosyal medya gibi yeni iletişim kanallarının özellikle kamu kurumları tarafından yoğun 

bir şekilde kullanılmaya başlanması, veri paylaşım teknolojilerinin gelişmesi, 

vatandaşların çeşitlenen rolleri ile daha aktif aktörler haline gelmesi ile birlikte yukarıda 

belirtilen e-Devlet etkileşim kategorilerinin hızla değişen durumu yansıtmadığı ve 

güncellenerek yeni etkileşimlerin etkilerinin de tanımlar içinde yer alması gerektiği 

düşünülmektedir.  Bu kapsamda, “devletten STK’lere (G2NGO), devletten uluslararası 

kuruluşlara (G2IO), makineden makineye (M2M) ve vatandaştan vatandaşa (C2C)” 

olarak sıralanabilecek yeni kategorilerin eklenmesi, e-Devlet alanının doğru tespit 

edilmesi açısından önemli görülmektedir (Yıldız, 2003, s. 304; 2019, s. 259-260). 

Yukarıdaki tanımlar incelendiğinde, e-Devletin, geleneksel devleti hangi açılardan 

dönüştüreceğine dair öngörü ve beklentilere ilişkin fikir sahibi olunabilmektedir. Bu 



8 
 

anlamda, geleneksel devlet ile e-Devlet arasındaki farklar da belirginleşmektedir. Yıldız 

ve Karakaya Polat (2012, s. 623)’ın da vurguladığı gibi “Teknolojik ilerleme e-Devleti 

mümkün kılan bir gerçek olsa da, e-Devleti sadece teknolojik olanakların kullanımı 

olarak görmek yerine aynı zamanda ve belki de daha çok, insan kaynaklarının, iş 

süreçlerinin ve kamu hizmeti anlayışının değişmesini de içeren bir zihniyet değişimi 

olarak görmek gerekir.” 

Özetlemek gerekirse, e-Devlet kavramına ilişkin bilinmesi gereken en önemli özellikler 

şu şekilde sıralanabilir:  

1. Durağan bir kavram değildir; yeni teknolojilerin eklemlenmesiyle sürekli bir 

değişim ve dönüşüm geçirmektedir. 

2. Bu değişime uyum sağlanabilmesi için daha çevik bir kamu yönetimi yapısı 

gerekmektedir. Dolayısıyla, reform ve yeniden yapılanma yönünde itici bir güç 

olarak görülmektedir. 

3. E-Devletin geleneksel devletten işlevsel olarak bir farkı bulunmamaktadır. Devlet 

işlevlerinin yerine getirilmesinde, kamu hizmetlerinin sunulmasında veya 

yönetilmesinde yeni bir yöntem, farklı bir yol olmasının yanı sıra modern, kaliteli, 

hızlı, bütünleşik, vatandaşla güçlü iletişimi sağlayan yeni bir kamu hizmeti tarzı 

üretme potansiyeline de sahiptir.  

4. E-Devleti sadece teknolojik yönüyle değil, kamu yönetimini etkileyen sosyal, 

kültürel, ekonomik vs. tüm değişkenlerle birlikte algılamak gerekmektedir. 

5. Tüm paydaşlarla tek yönlü ilişkiyi değiştirerek etkileşimli bir ortaklığı mümkün 

kılmaktadır. 

6. Bir anda başlamadığı gibi, her ülkede her bölgede kendi şartları ve yapısı dâhilinde 

farklılaşan ama belirli bir sonu olmayan bir süreçtir. 

 

 



9 
 

Tablo 1. Geleneksel Devlet ile e-Devletin Karşılaştırılması 

Geleneksel Devlet E-Devlet 

Pasif Yurttaş Aktif Müşteri-Yurttaş 

Kâğıt-temelli İletişim Elektronik İletişim 

Dikey/Hiyerarşik Yapılanma Yatay/Koordineli Ağ Yapılanması 

Yönetimin Veri Yüklemesi Yurttaşın Veri Yüklemesi 

Eleman Yanıtı Otomatik Sesli Posta, Çağrı Merkezi vb. 

Eleman Yardımı Kendi kendine Yardım / Uzman Yardımı 

Eleman-temelli Denetim Mekanizması Otomatik Veri Güncellemesiyle Denetim 

Nakit Akışı / Çek Elektronik Fon Transferi (EFT) 

Tek tip Hizmet Kişiselleştirilmiş/Farklılaştırılmış Hizmet 

Bölümlenmiş / Kesintili Hizmet Bütünsel / Sürekli / Tek-duraklı Hizmet 

Yüksek İşlem Maliyetleri Düşük İşlem Maliyetleri 

Verimsiz Büyüme Verimlilik Yönetimi 

Tek Yönlü İletişim Etkileşim 

Uyruk İlişkisi Katılım İlişkisi 

Kapalı Devlet Açık Devlet 

Kaynak: Uçkan (2003, s. 7) 

Uçkan (2003, s. 8) paradigma değişimi olarak tanımladığı bu dönüşümü, hazırlamış 

olduğu Tablo (1)’de ikinci sütunun “bilgiyi, dolayısıyla iktidarı paylaşan katılımcı 

bireylerin oluşturduğu açık toplum”u işaret ettiğini belirtmiştir. Söz konusu tablodan 

hareketle e-Devletin beklenen faydalarını şu şekilde sıralamak mümkündür: 

• Vatandaşın kamu işlemlerini kişiselleştirilme seçenekleri ile hizmet ve yardım 

taleplerinin yeterli derecede karşılanabilmesi  

• İşlem maliyetlerinin azaltılması 

• Kesintisiz, mekân ve zaman sınırlaması olmadan kamu hizmeti verilmesi 

• Mali işlemlerin kolaylaşması 

• Verimliliğin artırılması 

• Vatandaşın karar mekanizmalarına etkin katılımının sağlanarak demokrasinin 

geliştirilmesi 



10 
 

• Kırtasiyeciliğin ve bürokrasinin azaltılması 

• Kamu idareleri tarafından bilgilerin ve kayıtların güncel tutulabilmesi ve 

arşivleme sistemlerinin kullanışlı hale getirilebilmesi 

• Denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi 

• Kamu yönetiminde şeffaflığın ve hesap verebilirliğin artırılması 

1.2. E-DEVLETİN KURAMSAL ALTYAPISI  

E-Devlet, Kamu Değeri Yaklaşımı, Yeni Kamu İşletmeciliği ve Dijital Çağ Yönetişimi 

ile ilgilendirilen bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. BİT’in kamu yönetiminde 

kullanılması ve yönetişim yaklaşımını temel alması noktasında, diğer yaklaşımlarla 

ortak bir görüş birliği ortaya çıkmaktadır. Bu bölümde her bir yaklaşıma değinilerek, e-

Devletle ilgileri anlatılmaya çalışılmıştır.    

1.2.1. Yeni Kamu İşletmeciliği ve e-Devlet 

İkinci dünya savaşı sonrası “refah devleti” anlayışıyla devlet ekonomide en önemli 

aktör haline gelmiştir. Ancak, 1970’lerde yaşanan ekonomik krizler, devletin aşırı 

büyümesi sonucu ortaya çıkan olumsuzlukları ön plana çıkarmış ve bu olumsuzluklara 

vurgu yapan “kamu tercihi kuramı” ile birlikte iktisat teorisine “devletin başarısızlığı” 

kavramı eklenmiştir (Aktan, 2002, s. 29-30). “Kamu harcamalarının artışı ve refah 

devleti hizmetlerine olan talebin yükselişi, batılı refah devletlerini mali kriz içine 

sokmuştur. Söz konusu gelişmeler karşısında, sınırlı bir devletin yanı sıra ekonomik, 

etkin ve etkili kamu hizmet sunumu sağlayabilecek yönetsel yapıların arayışına 

girişilmiştir.” (Karcı, 2008, s. 43)  

Dolayısıyla, devlet başarısızlığının ön plana çıktığı bu kriz döneminde, özel sektörün 

olumlu görüntüsü, kamu sektöründe değişimi tetiklemiştir. Devletin, bu sorunlarla başa 

çıkmak ve verimliliği artırmak için özel sektör teknikleri (Leblebici ve Kurban, 2011) 

ile “özelleştirme, yerelleşme, yatay yapılanma” gibi uygulamaları kamu yönetimine 

dâhil etmesine (Ökmen vd., 2004) neden olmuştur. Keynezci politikalar terkedilmeye 

başlanmış; bir yandan kamu mal ve hizmetlerinin özel sektör tarafından üretilebilmesi 



11 
 

ve çıktılar öncelenirken; bir yandan da işletmecilik mantığı kamu yönetim sisteminde 

benimsenmeye başlanmıştır. Özel sektör anlayışlı, piyasanın rolüne ve verimliğe odaklı 

yeni bir yönetim tarzı ortaya çıkmıştır. Girdiler yerine çıktıların öncelendiği, rekabetin, 

özelleştirmenin, dış kaynak kullanımının, performans ölçümünün yer aldığı (Katsonis 

ve Botros, 2015), “Yeni Kamu İşletmeciliği” olarak adlandırılan bu yaklaşım özellikle, 

1980’lerden itibaren etkili olmuş ve yaygınlaşmıştır (Leblebici vd., 2001).  

Hood (1991, s. 5-6)’a göre, YKİ iki farklı akımın birleşiminden ortaya çıkmıştır. İki 

akımdan biri, temelinde “rekabet edebilirlik, kullanıcı seçimi, şeffaflık ve teşvik 

yapıları” bulunan yeni kurumsal iktisat hareketi kapsamındaki “kamu tercihi, işlem 

teorisi ve asil vekil teorisi”; diğeri ise, örgütsel çıktılara odaklanan performans yönetimi 

ile yönetim özgürlüğü üzerine kurulmuş olan özel sektör temelli “profesyonel 

işletmecilik”tir. YKİ ile uluslararası alanda birçok idari reform söz konusu olmuştur. 

Ancak, bu reformlar ülkelerin kendi yapılarına göre farklılıklar göstermiştir. 

Pek çok ülkede yaygınlaşmasının sebebi ise çok büyümüş, verimsizleşmiş ve yüksek 

maliyete sahip olan ve dolayısıyla verdiği hizmetler beklentileri karşılayamayan kamu 

yönetiminin sorunlarını çözme amacını taşıması olarak düşünülebilir. Bu kapsamda, 

YKİ’nin devletin büyümesinin yavaşlatılması ve durdurulması; hizmette yerindelik 

anlayışı dolayısıyla özelleştirme/kısmi özelleştirmeye ve merkezden yerele kayan bir 

kamu yönetimi anlayışına yönlendirmesi; kamu yönetiminde yaklaşımlar ve 

uygulamalar bakımından uluslararası gündemi güncel tutması; BİT kullanımını teşvik 

ederek kamu hizmet sunumunda otomasyon sisteminin gelişmesini öngörmesi gibi 

eğilimleri etkili olmuştur (Bonina ve Cordella, 2008; Hood, 1991. s. 3) 

YKİ’de en önemli ilke, kamu yönetiminin “piyasa mekanizmaları”nı kullanmasıdır. 

Yani, “etkin ve verimli” hizmet sunumunun “piyasa sistemi”ne göre işleyen kurumlar 

olduğu düşüncesi, bu yaklaşımın temelini oluşturmaktadır. Dolayısıyla, devlet 

faaliyetlerinin öncelikle ekonomik alanlarda küçültülmesi, bu alanlarda kamu 

hizmetlerinin özel sektör tarafından yürütülmesi veya üretilmesi, hatta “vatandaş” 

kavramının “müşteri” kavramıyla aynı anlamda kullanılarak, vatandaşların “aldıkları 

kamu hizmetlerinin karşılığını ödemesi” gibi uygulamaların gerçekleştirilmesini 



12 
 

içermektedir. Ayrıca, özel sektör yapılarının kamu yönetimine uyarlanması ile birlikte, 

rekabete teşvik etme ve işletmecilik anlayışının temel alınmasına dayanmaktadır. Bu 

yolla kamu kurumları hizmetlerini sözleşmeler kapsamında özel sektörden satın alma 

yoluyla tedarik ederken, kamu-özel sektör ilişkilerini de bu yönde geliştirmektedir. Bu 

çerçevede, devletin kamu hizmetlerini özel sektöre ürettirmesine ilişkin sözleşmeler 

önem kazanırken bir yandan da “performans değerlendirme”, “stratejik planlama”, 

“iç/dış denetim mekanizmalarının kurulması” gibi çalışmalar da kamu yönetimi 

uygulamaları arasına girmiştir (Karcı, 2008).  

Düşük işlem maliyetleri ve yüksek verimlilik hedefleyen YKİ yaklaşımı, getirdiği yeni 

uygulamalar ve örgüt süreçlerine yaptığı yeni eklemelerle “stratejik plan, performans 

esaslı bütçe, performans göstergeleri, değerlendirme süreçleri vb. uygulamaların çeşitli 

maliyetler doğuracağı ve kendi çevresinde yeni bir bürokrasi oluşturacağı” iddia 

edilmektedir. Ayrıca, sosyal ihtiyaçların da karşılanmasını sağlayan kamu hizmetlerinin 

doğasının, özel sektör ürün ve hizmetlerinden farklı olduğuna vurgu yapan, “vatandaş” 

ile “müşteri” kavramlarının birbirinden ayırt edilmesi gerektiği yönünde eleştiriler de 

bulunmaktadır (Demirhan ve Sadioğlu, 2016, s. 113). 

YKİ, bilgi ve iletişim teknolojilerinin (BİT) kullanımının verimlilik, etkin politika, 

hizmet kalitesi, hesap verebilirlik ve demokratik değerler açısından olumlu etkilere 

sahip olduğu düşüncesine sahiptir (Bonina ve Cordella, 2008). E-Devletin ortaya çıkışı 

YKİ olarak adlandırılan bu kamu yönetimi döneminde olmuştur (Katsonis ve Botros, 

2015). YKİ’nin mali sorunlar, idari ve/veya siyasi krizler, kamu yöneticileri arasındaki 

memnuniyetsizlik gibi motivasyonlarına karşın e-Devletin modern BİT tarafından 

sağlanan potansiyel doğrultusunda teknoloji odaklı bir reform hareketi olduğu 

belirtilmektedir (Schedler ve Scharf, 2001, s.776). E-Devletin temelde apolitik olması, 

hızlı gelişmeyi teşvik eden teknolojik tarafının gelişiminin durdurulamaması ve süreç 

tasarımlarının daha hızlı yapılabilmesi gibi özelliklerinin benzer karşılaştırmalarda 

YKİ’ye oranla daha avantajlı olduğu öne sürülerek, kamu yönetiminin 

modernizasyonunu destekleyecek ve kolaylaştıracak bir reform unsuru olarak 

görülebileceği düşünülmektedir (Schedler ve Scharf, 2001, s.787).   



13 
 

Bunlara karşın, özel sektörün temel değerleri (müşteri memnuniyeti, karlılık, verimlilik) 

ile kamu sektörünün daha karmaşık bir sistem içinde yer alan temel değerlerinin 

(şeffaflık, hesap verebilirlik, eşitlik, adalet, demokratik katılım, kamu yararı) birbirini 

karşılayamayacağını ifade eden Castelnovo (2013)’ya göre e-Devlet anlayışı ve 

uygulamaları devlette verimlilik ve vatandaş memnuniyeti amacıyla her ne kadar YKİ 

ilkelerinden etkilenmiş olsa da e-Devletin sınırlı bir etkiye sahip olmaması için kamu 

değerine dayanan ve temel değerleri karşılayabilen bir yapı içinde algılanması 

mümkündür. 

1.2.2. Kamu Değeri Yaklaşımı ve e-Devlet 

Kamu Yönetiminde “değer yaratma” kavramını, paydaşların değeri nasıl algıladığını ve 

kolektif anlayışı merkezine alan “Kamu Değeri Yaklaşımını” (Moore, 1995; Talbot, 

2008), e-Devlet ekosisteminin dengesi ve sürdürülebilirliğinin anlaşılması açısından 

irdelemek doğru görünmektedir. Meynhardt (2009, s. 213)’a göre kamu değerinin değer 

yüklü olmasının sebebi sadece sosyal sonuçları değildir, her zaman meşruiyet ve güven 

temelinde olmasıdır. Moore (1995, s. 2-3) kamu sektöründe değer üretebilmek için 

koşulları tanımlayan stratejik üçgen (strategic triangle) önermiştir. Bu üçgen 

“meşruiyet ve destek”, “işlevsel kapasite” ve “kamu değeri” köşelerinden oluşmaktadır. 

Yani kamu kurumunun amacının değer yaratmaya yönelik olması, bu amacı 

gerçekleştirmek için gerekli meşru zeminin oluşturulması ve paydaşlarca desteklenmesi 

ve ayrıca siyasal olarak sürdürülebilir, idari olarak da uygulanabilir olması 

gerekmektedir. Yeterli kapasite olmaması durumunda işbirlikleri ve ortaklıklar ile 

kapasitesini artırması mümkündür (Moore, 2000, s. 197-198). 

Kamu yönetiminin kamu hizmetlerini, halkın istekleri doğrultusunda sunabilmesi ve 

değer yaratabilmesi için vatandaşların karar verme süreçlerine katılımlarını 

kolaylaştıracak ve müzakere etmelerine imkan sağlayacak mekanizmaların üretilmesi, 

kamu yöneticilerinin görevi olarak görülmektedir (Bryer ve Sahin, 2012, s. 931). 

Dolayısıyla, kamu değeri kavramının, kamu yönetiminin siyasi özellikleri çerçevesinde 

gerçekleştirdiği faaliyetlerinden ortaya çıktığı düşünülmektedir. Kamu kurumlarının 



14 
 

kamu değeri yaratma amacı, halkın ihtiyaç ve isteklerinin karşılanmasını sağlamaktadır. 

(Harrison vd., 2011). 

Kearns (2004, s. 6)’e göre kamu değerinin üç önemli kaynağı bulunmaktadır. Bunlar;  

1. Yüksek kaliteli hizmet sunulması (Sunulan hizmete yönelik algı, memnuniyet, 

verilen önem, sağladığı adalet, düşük maliyet vs.). 

2. Halk tarafından talep edilen sonuçların elde edilmesi (Azalan yoksulluk, halk 

sağlığında iyileşmeler, çevresel iyileştirmeler vs.). 

3. Kamu kurumlarına duyulan güven (Devlet eylemlerinin meşruiyetinin artması, 

vatandaşların aidiyet duygusunun artması vs.).  

Harrison vd. (2011a, s. 6), kamu değeri türleri ile kamu değerini üreten mekanizmaları 

tanımladıkları çalışmalarında, devlet tarafından gerçekleştirilen faaliyetlerin kamu 

değerini üreten mekanizmaları etkilediğine vurgu yapmışlardır. Değer türlerini şu 

şekilde açıklamışlardır: 

Mali : Mevcut veya gelecekteki gelir, varlık değerleri, yükümlülükler, haklar veya 

zenginliğin diğer yönleri üzerindeki etkiler veya bunlardan herhangi birine yönelik 

riskler. 

Siyasi : Kişilerin veya grupların hükümet eylemleri veya politikası üzerindeki 

etkisi, siyasi ilişkilerdeki rolü, siyasi partiler üzerindeki etkisi veya kamu görevi 

beklentileri üzerindeki etkiler. 

Sosyal : Aile veya topluluk ilişkileri, sosyal hareketlilik, statü ve kimlik üzerindeki 

etkiler. 

Stratejik : Yenilik veya planlama için kişinin veya grubun ekonomik veya politik 

avantajı veya fırsatları, hedefleri ve kaynakları üzerindeki etkiler. 

İdeolojik : İnançlar, ahlaki veya etik taahhütler, devlet eylemlerinin veya 

politikalarının veya sosyal sonuçların inançlarla veya ahlaki veya etik 

pozisyonlarla uyumu üzerindeki etkiler. 

İdari : Halkın, kamu görevlilerini kamu güveni, bütünlüğü ve meşruiyeti 

açısından hükümetin değerinin güvenilir temsilcileri veya koruyucuları olarak 

görmesi üzerindeki etkiler. 

Harrison vd. (2011b, s.3) yukarıda belirtilen altı değer türünü de iki ayrı grup sonuçlarla 

ilişkilendirmiştir. Buna göre, ilk dört değer türü olan ve “mali, siyasi, sosyal ve 

stratejik” olarak tanımlanan değerlerin, bireylere/gruplara özel maddi çıkarlar ile ilgili 

etkiler olduğu değerlendirilirken, diğer iki değer türü olan ideolojik ve idari değerlerin 



15 
 

ise içsel/toplumsal ve demokratik sonuçlarla ilgili olduğu belirtilmiştir. İdari kamu 

değerinin, devlete olan güvenin ve memnuniyetin artmasını sağladığı; ideolojik kamu 

değerinin ise devlet tarafından gerçekleştirilen faaliyetleri ahlaki ve etik olarak uyumlu 

hale getirdiği ifade edilmiştir. Bir veya daha fazla kamu değerinin ortaya çıkmasını 

sağlayan devlet faaliyetlerinde ilgili araçların belirlenebilmesi için değer üreten 

mekanizmalar tanımlanmıştır. Söz konusu mekanizmalar ise şu şekilde açıklanmıştır:  

Verimlilik Aynı kaynaklarla artan çıktılar veya hedeflere ulaşma veya daha 

düşük kaynak tüketimi ile aynı çıktılar veya hedefler elde etme 

Etkililik İstenen sonucun kalitesini artırmak 

İçsel geliştirmeler Bir paydaşın çevresini veya koşullarını, kendi iyiliği için 

değer verilen şekillerde değiştirmek 

Şeffaflık Hükümet yetkililerinin eylemleri veya hesap verebilirliği veya 

hükümet üzerindeki etkiyi artıran hükümet programlarının işleyişi hakkında 

bilgilere erişim. 

Katılım Hükümet programlarının işleyişine veya karar verme süreçlerine 

veya yetkililerin seçimine veya eylemlerine doğrudan katılımın sıklığı ve 

yoğunluğu. 

İşbirliği Birden fazla paydaş grubunun hükümetin işleyişi, politikaları veya 

eylemleri hakkındaki kararlarda sorumluluk veya yetkiyi paylaştığı 

faaliyetlerin sıklığı veya süresi 

Dolayısıyla, “Kamu Değeri” kavramı kamu kurumları için bir odak noktası olarak 

görülebilmektedir. Özel sektör kurumları için amaç özel/ekonomik değer yaratmakken, 

kamu kurumları kamu/sosyal değer yaratma amacı taşımaktadırlar. Kamu değeri 

kavramının genel bir tanımı olmamakla beraber “e-Devlet, BİT kullanımı yoluyla 

devleti iyileştirmeyi/dönüştürmeyi amaçladığından, e-Devlet'in, kamu sektörü 

yenilikçiliği yoluyla kamu değeri üretme kapasitesini geliştirmesini beklemek 

mantıklıdır.” Yani, BİT’in kamu kurumları tarafından kullanılması, yukarıda belirtilen 

mekanizmaların değer yaratma kapasitelerini artırabilmektedir (Castelnovo, 2013, s. 

95). 

1.2.3. Yönetişim ve e-Devlet 

Yönetim, yöneten ve yönetilen arasındaki ilişkiyi açıklayan iki boyutlu mekanizmayı 

açıklayan bir kavramken; yönetişim, çok aktörlü ve sorumluluk paylaşımını öngören 

etkileşimli yönetim olarak da genel çerçevesi çizilebilecek bir kavram olarak 



16 
 

değerlendirilebilir. Yönetimden farklı olarak yönetişim, merkezi yönetimin yanında 

yerel yönetimler, özel sektör, sivil toplum örgütleri ve vatandaşları, sistemi oluşturan 

unsurlar olarak tanımlamaktadır. Dolayısıyla, yönetimsel açıdan yatay, adem-i 

merkeziyetçi bir yapılanma öngörmektedir. Yönetişim temel olarak devlet otoritesinin 

paylaşıldığı “yönetme mekanizmalarını” tarif etmekte ve aktör sayısının çok olduğu 

etkileşimli bir yapıyı ifade etmektedir (Stoker, 1998, s. 15-16). Yani devletin karar alma 

süreçlerine dâhil olabilecek kapasitede paydaşların varlığına işaret etmektedir. 

İlk defa Dünya Bankası’nın 1989 tarihli “Aşağı Sahra Afrikası: Krizden Sürdürülebilir 

Büyümeye” adlı raporunda yeni bir kavram olarak yer alan (Demir vd., 2017) 

yönetişim, sistemsel olarak yeni aktörleri sisteme eklemekte; siyasal olarak vatandaşın 

demokrasi temelli katılımını çoğulculuk ekseninde teşvik etmekte; yönetsel anlamda ise 

hukukun üstünlüğü, şeffaflık, sorumluluk, eşitlik, etkinlik, hesap verebilirlik ve stratejik 

vizyon gibi öne sürülen ilkeleri vurgulamaktadır. Yönetişim, klasik yönetimin 

hiyerarşik olan yukarıdan aşağıya yönetim yapısını değiştirerek heterarşik bir yapı 

önermektedir (Işık ve Çetenak, 2018). “İdare/Yönetim” ile farklı anlamlara sahip olan 

yönetişimin kapsamı daha geniştir. Geniş açıdan bakıldığında yönetişim, “ekonomik ve 

sosyal kaynaklar” üzerinde otorite sahipliğini ifade eden “toplumun işleyiş ve 

örgütlenme biçimi” (Nath, 2003) olarak tanımlandığında resmi kurumların, toplumu 

oluşturan diğer aktörlerle etkileşimi üzerine inşa edildiği de söylenebilir.  

Dolayısıyla yönetişim, pek çok aktörün politika ve kararların yürürlüğe konulmasında 

güç ve etki sahibi olduğu bir süreç olarak da ifade edilebilir (Schedler ve Scharf, 2001). 

Sivil toplumu güçlendiren bu süreçte “müzakere, diyalog, esneklik, yerellik, meşruiyet, 

çoğulculuk, katılım ve demokrasi gibi özellik ve kavramlar amaçsal nitelik edinerek öne 

plana çıkmıştır” (Atmaca ve Karaçay, 2020, s. 261) “Bu çerçevede yönetişim modeli, 

yönetimin işlem, eylem ve kararlarından etkilenecek olan tüm aktörlerin işbirliği 

içerisinde ülkenin yönetiminde söz sahibi olmalarının sağlanmasıdır”(Çakır vd., 2018, 

s.129).  

Yönetişim, literatürde postmodernizmin, modernizme olan eleştirilerinin bir kısmını 

karşılayan bir kavram olarak nitelendirilmiştir. Postmodernizm bu anlamda evrensellik 



17 
 

anlayışına karşı yerelliği, çoğunlukçuluğa karşı çoğulculuğu, bütüncülüğe karşı 

parçacılığı, standartlaşmaya karşı farklı ölçüleri savunduğu söylenebilir (Doğan, 2017, 

s. 31). Bazı yazarlar yönetişimin, YKİ’nin, 1990’lı yıllardan sonraki devamı olduğunu 

iddia etmektedirler. Ancak, yönetişimin, aynı zamanda piyasaya dönük örgüt kuramsal 

bir yaklaşım olan YKİ’nin üstünde bir kavram olduğu ve farklı yaklaşımlara da uyum 

sağlayabileceği yönünde görüşler bulunmaktadır (Doğan, 2017, s. 32,39). Yeni kamu 

hizmeti anlayışının temelini oluşturan unsurun kamu yararının üstünlüğü olduğu 

söylenmektedir. Dolayısıyla, kamu yararı kapsamında da, yönetişim ilkelerinin 

yorumlanması mümkün olmaktadır (Kaya, 2017). Örneğin, hesap verilebilirlik ilkesi 

kamu görevlilerinin yasal ve siyasal açıdan sorumluluk sahibi olmalarının yanı sıra 

toplumsal talep ve çıkarlara, mevzuatla belirtilmemiş kurallara da duyarlı olmaları 

anlamında değerlendirilmektedir. Çok aktörlülük ise demokratik hak ve idealler 

temelinde kamu, özel ve sivil örgütlerin koalisyonu olarak nitelendirilmektedir 

(Denhardt ve Denhardt, 2000, s. 553-554).  

Yönetişim genellikle, küresel yönetişim, kamu yönetişimi, iyi yönetişim ve dijital 

yönetişim olarak türlere ayrılmaktadır. Küresel yönetişim uluslararası aktörler 

arasındaki etkileşimi ifade ettiği kadar ulus devletlerde bulunan sivil toplum kuruluşları 

ile diğer devletler arasındaki etkileşimi de tanımlamaktadır. İyi yönetişim ise hesap 

verebilirlik, şeffaflık, hukukun üstünlüğü, adalet, eşitlik ve insan hakları gibi temel 

ilkeler üzerine inşa edilmiş olan ve diğer yönetişim türlerine çatı kavram olarak 

nitelendirilebilecek yönetişim türü olarak ifade edilebilmektedir (Özer, 2017). 

Literatürde e-Devlet, yönetişim ilkelerinin kamu yönetimlerinde güçlendirilmesi 

açısından fırsat olarak görülmektedir. Bu açıdan, verimliliğin, yeni hizmetlerin, 

katılımın, hesap verebilirliğin, şeffaflığın artırılması, karar alma mekanizmalarının 

iyileştirilmesi ve paydaşların toplumsal sorunların çözüm aşamalarında yer almalarının 

sağlanması gibi amaçlara hizmet edeceği düşünülmektedir (Torres vd., 2005).   

 

 



18 
 

1.2.4. Dijital Çağ Yönetişimi ve e-Devlet 

Dunleavy vd. (2006)’e göre YKİ’nin doğası “ayrıştırma, teşvik ve rekabet” 

kavramlarından oluşmaktadır. Doğası dolayısıyla, kurumsal ve siyasi açıdan 

karmaşıklıkların artmasına neden olmuş ve vatandaşların sosyal sorunlarını çözmede, 

devlet yapılarını olumsuz olarak etkilemiştir. Özellikle lider ülkeler, bu gibi sorunlarla 

baş edebilmek için, yönetim yaklaşımlarında değişime gitmişler ve bilgi ve iletişim 

teknolojilerini merkezine alan YKİ sonrası döneme geçiş yapmışlardır. Dijital Çağ 

Yönetişimi olarak adlandırılan bu dönem, sorunlara sürdürülebilir çözümler sunması 

açısından bir fırsat olarak görülmekte ve odağına devlette “yeniden entegrasyon, ihtiyaç 

temelli bütünsellik ve dijitalleşme” temalarını almaktadır.  

Tablo 2. Dijital Çağ Yönetiminin Temel Bileşenleri 
Tema Unsur 

Bütünleşme 

Birimleşmenin Geri Alınması 

Birleştirilmiş Yönetişim  

Yeniden Devletleştirme 

Merkezi Süreçleri Eski Haline Getirme 

Üretim Maliyetlerinin Radikal Bir Şekilde Düşürülmesi  

İdari Birimlerin İşlevlerini Yeniden Yapılandırma 

Tedarik Yoğunlaşması ve Uzmanlaşma 

Ağ Yalınlaştırma 

İhtiyaç Temelli 

Bütünsellik 

Müşteri Tabanlı veya İhtiyaç Tabanlı Yeniden Yapılanma 

Tek Duraklı Hizmet 

Etkileşimli ve Tek Sorgulamalı Bilgi Arama 

Veri Depolama 

Uçtan Uca Hizmet Yeniden Yapılandırması 

Çevik Devlet (Hızlı ve Kolay İdari Süreçler) 

Dijitalleşme Süreçleri 

Elektronik Hizmet Sunumu 

Yeni Otomatikleştirilmiş İşlem Biçimleri -Temassız Teknolojiler 

Radikal Bir Şekilde Aracısızlaştırma 

Etkin Kanal Akışı 

İzokratik (Devlet-Vatandaşlar Arasında Eşit Siyasi Güç ile) Yönetim 

ve Ortak Üretimin Kolaylaştırılması 

Açık Devlete Doğru Hareket Etmek 

Kaynak:(Dunleavy vd., 2006, s. 481) 



19 
 

Dunleavy ve  Margetts (2010, s. 3-4) Dijital Çağ Yönetişimi’nde teknolojinin bir araç 

olarak yer almakta olduğunu belirtmişlerdir. Asıl itici güçlerin, “devlet aygıtının 

içindeki ilk örgütsel ve bütçesel faktörleri barındıran yeniden bütünleşme; kamu 

hizmetlerinde vatandaş ve kullanıcı odaklı faktörleri barındıran bütünsellik; teknolojik 

faktörlerin toplumsal ve kültürel adaptasyonundan gelen etkileri barındıran dijitalleşme” 

olarak üç grupta toplandığını ifade etmişlerdir. Bu kapsamda, dijital çağ yönetişiminin 

temel bileşenlerini daha iyi anlamak için bahse konu itici güç gruplarını aşağıdaki 

şekilde açıklamak mümkündür (Dunleavy vd., 2006; Dunleavy ve Margetts, 2010): 

Yeniden bütünleşme temasında, vatandaşlarla/sivil toplum aktörleriyle işbirliğinin 

güçlü bir şekilde olması gerektiği belirtilmekte ve bu bakış açısı kapsamında devletin 

doğası gereği yapması gereken konuların yeniden devletleştirilmesi söz konusudur. YKİ 

yaklaşımıyla mükerrer hiyerarşileri ve iş/işlemleri ortaya çıkaran çok birimli yapının, 

süreç maliyetlerini düşürerek paylaşılan hizmetler de temel alınıp basitleştirilmesi de 

yine bu kavram dâhilinde ifade edilmektedir. Yeniden bütünleşme, YKİ ile büyük 

kurumların farklı uzmanlık alanlarına ayrılarak birimlere dağıldığından dolayı güçleşen 

işbirliği ve koordinasyonun gelişen bilgi ve iletişim teknolojileri aracılığıyla tekrar 

sağlanabilmesidir. 

İhtiyaç temelli bütünsellik teması yeniden bütünleşme temasının tamamlayıcı unsuru 

olarak ifade edilebilir. Devlet ile vatandaşlar arasındaki ilişkinin dönüştürülerek 

basitleştirilmesine vurgu yapılmaktadır. Bu kavramda, maliyeti artıran ve süreçleri 

zorlaştıran gereksiz tüm detayların ve yapıların “uçtan-uca yeniden yapılanma” ile 

ortadan kaldırılması söz konusudur. Vatandaş/kullanıcı odaklı; hızlı ve kolay idari 

süreçleri olan “çevik” devlet yapıları oluşturma amacı bulunmaktadır. 

Dijitalleşme süreçleri, mümkün olan kamu faaliyetlerinin tümünün dijital ortama 

geçirildiği, vatandaşların kendi iş/işlemlerini herhangi bir aracıya ihtiyaç duymadan 

hatta temassız teknolojiler ile yapabildiği, kısmi/çok sınırlı bilgi yerine tüm bilgilere 

ulaşılabilen açık devlet yapısının gerçekleştirildiği e-Devlet tanımı kapsamına 

alınabilecek tema olarak karşımıza çıkmaktadır.  



20 
 

Dijital çağ yönetişiminin, hem e-Devlet’in ideal yapısını hem de yönetişimin ilkelerini 

bir araya getiren bir yaklaşım olduğu söylenebilir. BİT aracılığıyla güçlü bir 

katılımcılığı öngörmekte ve toplumu merkezine almaktadır. 

1.2.5. E-Devletin Kuramsal Altyapısına İlişkin Değerlendirme 

E-Devlet sürekli değişim ve gelişim gösteren dinamik bir yapıya sahip olup bu yapısına 

uyum sağlayacak çevik bir kamu yönetimi sistemine yönelik bir reform hareketi olarak 

görülmektedir. Aynı zamanda sadece teknolojik yönüyle algılanmasının eksik bir 

tanıma neden olabileceği bilinmekle beraber kamu yönetimini etkileyen sosyal, kültürel, 

ekonomik vs. tüm değişkenlerle birlikte algılamak gerekmektedir. Tüm paydaşlarla tek 

yönlü ilişkiyi, etkileşimli bir ortaklığa dönüştürme imkânı sağlamakta ve yönetişim 

mekanizmalarını güçlendirmektedir. E-Devletin bu özellikleri temel alındığında, alan 

yazınında ilişkilendirilen ve kuramsal bir zemin oluşturduğu düşünülen yaklaşımların 

ortak kavramlarının yönetişim ve BİT olduğu görülmektedir.  

Şekil 1. E-Devletin Kuramsal Çerçevesi 

 

Kaynak: Yazar tarafından tasarlanmıştır. 



21 
 

YKİ döneminde ortaya çıktığı iddia edilen e-Devletin, YKİ’nin BİT kullanımını teşvik 

etmesi açısından gelişim gösterdiği ancak, müşteri memnuniyeti, verimlilik, karlılık gibi 

özel sektör değerlerinin üzerine kurulu bir yaklaşım olan YKİ’nin, kamu yönetimi 

tarafından üretilmesi beklenen değerleri karşılamayacağı konusunda alan yazınında yer 

alan eleştiriler göz önüne alındığında, e-Devlet anlayışından farklılıkları da ortaya 

çıkmaktadır. Ancak, YKİ’nin yerindenlik ilkesi ile yönetişime açılan kapısı, paydaşların 

varlık göstermesi açısından e-Devlet ile ortak bir nokta olarak söylenebilmektedir.  

Devlet dışı aktörlerle etkileşimli ve katılımlı yönetimi ifade eden yönetişim kavramı, 

bahsi geçen tüm yaklaşımlarda olduğu gibi e-Devlet için de bir çatı kavram olarak 

karşımıza çıkmakla birlikte, e-Devlet ekosisteminin sürdürülebilirliği açısından önem 

arz etmektedir. Hatta, e-Devletin yönetişimin kamu yönetimlerinde güçlendirilmesi 

bakımından bir fırsat olduğu da ifade edilmiştir. Bu noktada, kamu kurumları için bir 

odak noktası olarak işaret edilen kamu değerinin, yönetişim ve BİT kullanımı ile 

üretilebileceği öngörülmüştür. Bu çerçevede, e-Devletin kamu yönetimi kapasitesini 

yükseltmeyi ve devleti iyileştirme/dönüştürme amaçlarının kamu değeri kapasitesini de 

yükseltmesi beklenmektedir. Dijital çağ yönetişiminin ise e-Devlet ekosistemini 

bütünsel olarak algılayan, teknolojiyi bütünleşme, bütünselleşme ve dijitalleşme 

süreçleri için bir araç olarak ortaya koyan ve yönetişim ilkelerini benimseyen bir 

yaklaşım olduğu görülmektedir. BİT aracılığıyla güçlü bir katılımcılığı öngörmesi ve 

toplumu merkezine alması bakımından da e-Devlet’in ideal yapısını tanımladığı 

söylenebilmektedir. 

1.3. E-DEVLETİN GELİŞİMİ  

Dinamiğini teknolojinin hızından; ruhunu ise Devletten alan bu yapı sürekli bir devinim 

halindedir. Bir diğer deyişle, “Elektronik devlet kavramı kendiliğinden ortaya çıkmış bir 

kavram değildir. Aksine, zaman içinde giderek artan ihtiyaçların yarattığı ve bilgi ve 

iletişim teknolojileri yardımıyla ayakta duracak olan yeni devlet anlayışının bir 

ifadesidir.” (İnce, 2001, s. 12) Toplumsal ve bireysel hayatın büyük bir kısmını 

etkileyen ve değiştiren hızlı teknolojik gelişmeler, kamunun hizmet şekillerinde de 

büyük çaplı değişimlere neden olmuştur. Özellikle özel sektörün kendi alanında devrim 



22 
 

niteliğinde büyük teknolojik gelişmeler göstermesi ve devlette de benzer bir dönüşüm 

ihtiyacını ve potansiyelini oraya çıkarması, e-Devletin ortaya çıkmasında en önemli 

neden olarak görülmektedir (Silcock, 2001) Ayrıca, vatandaşlar özel sektördeki 

teknolojik gelişmelerle ortaya çıkan yeni hizmet sunum şekillerini, kamu sektöründen 

de talep etmeye başlamışlar ve birçok farklı kamu kurumuna ait hizmetlerin 

bütünleştirilmesini beklentilerine dâhil etmişlerdir (Hazlett ve Hill, 2003).  

Dolayısıyla, e-Devlet, farklı dönemlerin kendi teknolojik ve toplumsal yapılarına göre 

aşamalardan geçmiştir. Teknolojik yapıların gelişimi toplumun yapısı tarafından 

belirlenebilmektedir. Bu görüşten hareketle e-Devletin kavramsal karşılığının literatürde 

“Tarım Toplumu”, “Sanayi Toplumu” aşamalarından sonra “Bilgi Toplumu”nda 

bulunduğu çokça belirtilmektedir. Özellikle, bilgisayarların oluşturduğu ağ ile 

temellenen web tabanlı internet teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte zaman/mekân 

kısıtlamalarının ortadan kalkması, bilgi toplumunun sanayi toplumuna nispeten hızı 

tahmin edilemeyen bir ilerleme içinde bulunduğu düşünülmektedir (Samadova, 2021).  

Bilgi toplumunun bazı temel özelliklerini şu şekilde sıralamak mümkündür (Isazadeh, 

2004, s. 3-4): 

• Bilgi toplumu küreseldir. Çünkü coğrafi sınırları olmayan bilgi akışı, bilgi 

toplumunu doğal süreç içinde küresel hale getirmektedir.  

• Bilgi toplumunun bilgiye ulaşımı kolaydır. Dolayısıyla, yanlış veya yanıltıcı 

bilgiye karşı doğru bilgiye ulaşabilmesi mümkündür. Bu anlamda, bilgi 

toplumunun talebi “şeffaflık, kesinlik, dürüstlük ve açıklık” yönündedir. 

• Bilgi toplumu bilgi temelli kararlar ve eylemler ile yönetilirler. Yetkinliklerin 

önem kazandığı bu toplum yapısında, nitelikli ve yetenekli yöneticiler talep 

edilmektedir.  

• Bilgi toplumunun yeni bir yapısı ve kuralları vardır. Dolayısıyla, bilgi 

toplumunda yer edinebilmek için bu yapı ve kurallara uyum sağlamak 

gerekmektedir.  



23 
 

• Bilgi toplumunda bilgi akışının serbest olması tüm vatandaşlar açısından fırsat 

eşitliği sağlamaktadır. Bilginin önemli bir güç olmasından dolayı bu güç de 

toplumda eşit dağılmaktadır.  

İdeal bir çizgide belirlenen bu özelliklere göre, bilgi toplumlarını oluşturan her bir 

bireyin bilgiye ulaşma imkânı talepleri artırırken, bir yandan da bilgiyi üreten birimler 

haline de getirmektedir. Dolayısıyla, bireylerin oluşturduğu kümülatif bilgi ve tüm 

bireylerin bir araya gelmesiyle ortaya çıkan toplum, bilgi ve iletişim teknolojilerinde 

itici güç haline gelmiştir. Teknoloji ile toplum arasında bir etkileşim süreci olduğunu 

söylemek mümkündür ki bu süreçte hangi tarafın daha etkili olduğu konusunda bir 

belirsizlik söz konusudur. Bu durumda, etkileşimi değişim kaynağı olarak belirlemenin 

daha rasyonel olduğu düşünülmektedir (Yeşilorman ve Firdevs, 2014).  

Tarihsel perspektiften bakıldığında, devletlerin varlıklarını sürdürebilmelerinin en 

önemli yolunun toplumsal ve teknolojik gelişmelere uyum sağlamaları olduğu 

vurgulanmaktadır. Bu anlamda teknolojinin devletlerin sınırlarını belirleme gücüne 

sahip olacağı öngörülmektedir. Devletlerin, paydaşları ile kamu kurumları vasıtasıyla 

iletişimi sayesinde işlevlerini yerine getirdiği ve dolayısıyla bilgiyi yöneten örgütler 

olduğu ifade edilmektedir. Dolayısıyla, güçlü devletlerin bu iletişimi etkin şekilde 

yönettiği; yönetememesi durumunda toplumu da yönetemeyeceği düşünülmektedir. 

Ülkelerin e-Devlet projelerine olan yoğun ilgilerinin bu durumdan kaynaklandığı 

söylenebilmektedir (Civelek, 2019). 

Tablo 3. E-Devlet Gelişim Aşamaları 

 
Hiller ve  

Bélanger 

(2001) 

Layne ve  

Lee (2001) 

Torres vd. 

(2005) 

Gil-Garcia ve  

Martinez-

Moyano (2007) 

Janowski (2015) 

1. 

Aşama 
Bilgi Katalog 

Duyuru 

Aşaması 
İlk Yapı 

Sayısallaştırma 

(Devlette Teknoloji) 

2. 

Aşama 

İki Taraflı 

İletişim 
İşlem 

Kısmi Hizmet 

Sunumu 

Aşaması 

Genişletilmiş 

Yapı 

Dönüşüm 

(Elektronik Devlet) 

3. 

Aşama 
İşlem 

Dikey 

Bütünleşme 

Portal 

Aşaması 
Etkileşimli Yapı 

Katılım 

(Elektronik 

Yönetişim) 

4. 

Aşama 
Birleşme 

Yatay 

Bütünleşme 

Kesintisiz 

Aşama 
İşlem Yapısı 

Bağlamsallaştırma 

(Politika Odaklı 

Elektronik 



24 
 

Yönetişim) 

5. 

Aşama 

Siyasi 

Katılım 
 

Etkileşimli 

Demokrasi 

Aşaması 

Dikey 

Bütünleşme 
 

6. 

Aşama 
   Yatay Bütünleşme  

7. 

Aşama 
   Tamamen 

Bütünleşik Yapı 
 

Kaynak: Yazar tarafından tabloda belirtilen kaynaklardan alınan bilgilerle hazırlamıştır. 

Örnekleri yukarıdaki Tablo (3)’de bulunan ve e-Devletin evrimsel olarak çeşitli 

aşamalarda geliştiği üzerine yapılan çalışmalar literatürde çokça karşımıza çıkmaktadır 

(Hiller ve Bélanger, 2001; Janowski, 2015; Layne ve Lee, 2001; Moon, 2002; Reddick, 

2004; Torres vd., 2005). Teknolojinin dönemsel durumuna, temel alınan özelliklere, e-

Devlette meydana gelen değişikliklere göre aşamalar farklı isimler altında tanımlanmış 

olsa da benzer içeriklere ve öngörülere sahip olduğu söylenebilir.  

Birinci aşama, genel itibariyle devletin farklı birimlerinin kendi web siteleri üzerinden 

vatandaşlara dönük bilgilendirme şeklindeki paylaşımlar yaptığı, yani pasif bir yapının 

tanımlandığı başlangıç aşaması olarak ifade edilmiştir. Diğer aşamaların ise bilgi ve 

iletişim teknolojilerinin gelişmesi ve toplumsal taleplerin karşılanması bakımından hızlı 

bir ilerlemeyi işaret ettiği görülmektedir. Bu anlamda, e-devlette, devletin kullanıcılarla 

etkileşiminin e-posta gibi iletişim araçlarının kullanılmasıyla başladığını, etkileşim 

yollarının artarak demokrasinin de ilerlemesini sağlayacak interaktif bir yapıya doğru 

dönüştüğünün/ dönüşeceğinin öngörüldüğü söylenebilmektedir. Ayrıca, bu aşamalarda 

internet teknolojilerinin daha yoğun yer edinmesiyle birlikte çevrimiçi hizmet sayısının 

ve kullanım kolaylığının arttığı; kamu kurum/kuruluşlarının bağımsız web siteleri 

yerine dikey ve yatay bütünleştirme ile entegre edilmiş hizmet verilmeye 

başlandığına/başlayacağına ilişkin görüşler bu aşamalarda yer almaktadır. Van der Meer 

vd. (2014, s. 491) “Bilgi”, “Etkileşim” ve “İşlem" kavramları ile ifade edilen aşamaları 

geleneksel "e-hizmet"in gelişim aşamaları olarak görmenin mümkün olacağını 

belirtmişlerdir. Civelek (2019, s. 2534)’e göre toplumsal dönüşümün yer aldığı son evre 

en önemli aşamadır ve bu aşamada “vatandaş ve devlet elektronik devlet uygulamaları 

vasıtasıyla internette buluşur”. Olgunlaşma dönemi olarak adlandırılabilecek ve “e-

Demokrasi” veya “e-Katılım” olarak da ifade edilen son aşama, devletin dönüşümüne 



25 
 

ve vatandaşın karar verme mekanizmalarına katılımının yükselmesine işaret etmektedir 

(Van der Meer vd., 2014).  

Tablo 4. Kamu Yönetiminin ve Dijital Devletin Evrimi 

1990'lar 2000'ler 2010'lar 

Yeni Kamu İşletmeciliği Kanıta Dayalı Politika Platform Olarak Hükümet 

Piyasanın Etkisi 
Strateji Biriminin 

Yükselişi 
Ortak Tasarım Ve Ortak Üretim 

Hizmetlerin Rekabet Edilebilirliği Üçlü Bilanço Piyasa Tasarımı 

Müşteri/Sağlayıcı Bölünmesi Ortak Değer Oluşturma Kullanıcı Tarafından Oluşturma 

Sonuçlara/Çıktılara Geçiş Birleştirilmiş Devlet Yenilişkçilik ve İşbirliği 

Mega Bölümlerin Oluşturulması Paylaşılan Hizmetler Hizmete Alma 

E-Devlet Devlet 2.0 Dijital Devlet 

Kaynak: (Katsonis ve Botros, 2015, s. 46) 

Bu tez çalışmasında, her ne kadar “e-Devlet” ortak bir kavram olarak kullanılıyor olsa 

da Katsonis ve  Botros (2015, s. 45)’a göre e-Devlet ile dijital devlet arasında büyük 

farklar bulunmaktadır ve bu farklar sadece teknoloji ile ilgili değildir. Dijital devlet, e-

Devletin evrimleşmiş yapısıdır. Farkları şu şekilde ifade etmişlerdir: “E-devlet, esas 

olarak hizmetleri ve bilgiyi vatandaşlara, ağırlıklı olarak web siteleri aracılığıyla ileten, 

devlet merkezli ve tek yönlü bir ilişkiydi. Dijital devlet ise devlet ve vatandaş arasında 

iki yönlü bir ilişki ile birden fazla dağıtım kanalını kapsamaktadır.” Bu anlamda Tablo 

(4)’te teknolojinin kamu yönetimini değiştirdiği evrimsel süreç özetlenmektedir. 

Yazarlar, BİT kullanımının katılımcı ve açık devlete ulaşmayı ve kamu değeri 

yaratmayı sağladığını belirtmişlerdir.  

1.3.1. Dünyada e-Devlet Gelişimi 

E-devlet girişimlerinin ilk zamanlarında, ABD, Kanada ve Singapur daha fazla 

uygulamayı hayata geçirmiştir (Çukurçayır ve Çelebi, 2009). Kamu yönetim 

süreçlerinin iyileştirilmesi amacıyla ABD’de e-Devlete geçiş 1993 yılı olarak 

belirtilmektedir. Dolayısıyla, E-Devlet alanındaki gelişmelerin öncü ülkesi olarak 1993 

yılında kamu yönetiminde dijitalleşmeye başlayan ABD olarak görülmektedir. E-Devlet 



26 
 

stratejilerinde bürokrasiden uzaklaşarak vatandaşlar ve sonuçlar; yeniliklerin 

desteklendiği pazar üzerine odaklanılmıştır.  Kamu hizmetlerinin entegre edilerek “tek 

durak” portal üzerinden vatandaşlara sunulması amacıyla “firstgov” portalı 

oluşturularak 2001’de hizmete açılmıştır (Demirel, 2006). 2002 yılında yürürlüğe giren 

“Amerikan E-Devlet Yasası” ile, Yönetim ve Bütçe Dairesine bağlı Federal Bilişim 

Kurulu Başkanı atanmıştır. Söz konusu yasa ile geniş tedbirler kapsamında 

vatandaşların internet tabanlı bilgi teknolojisini kullanarak kamu hizmetlerine ve bilgiye 

ve diğer alanlara ulaşması amaçlanmıştır (Halachmi, 2004)  Bu gelişmelerle beraber, 

birçok ülke BİT kullanımı ile birlikte kamu yönetim süreçlerini yeniden yapılandırmaya 

ve kendi ulusal web sitelerini kurmaya başlamıştır (Kurfalı vd., 2017). 

ABD’nin internet temelli yeni teknolojileri, ekonomisine başarılı bir şekilde yansıttığını 

düşünen Avrupa Birliği’nin, bu durumdan etkilendiği, Avrupa Komisyonu tarafından 

hazırlanan e-Avrupa: Herkes İçin Bilgi Toplumu (eEurope:Information Society for All) 

strateji belgesinde de ifade edilmiştir. Sanayi Devriminden sonra bu yeni değişimin 

herkesi ve her kesimi etkileyeceği görüşünden hareketle dönüşümün iyi yönetilmesi 

yönünde adımlar atılmasını ve bu fırsatın iyi değerlendirilmesini sağlamak üzere 

eAvrupa stratejisi geliştirilmiştir (European Commission, 1999). Aynı stratejinin aday 

ülkelerde de uygulanması için eAvrupa+ (eEurope+) başlığı altında bir eylem planı 

oluşturulmuştur. Avrupa’da e-Devlet, bilgi toplumuna dönüşümde önemli bir araç 

olarak görülmektedir. e-Devletin daha ön plana çıktığı ve 2002 yılında hazırlanan e-

Avrupa 2005 girişimi, Avrupa’da e-Devletin gelişimini belirleyen Avrupa 2020’nin bir 

parçası olan “Avrupa için Dijital Gündem”in stratejik çerçevesini oluşturmuştur. 

Avrupa bu temelde e-Devlet eylem planları oluşturarak çalışmalarına devam etmiştir 

(Ardielli ve Halásková, 2015).    

Mukhoryanova vd. (2016), Dünyadaki gelişmeleri farklı modeller altında 

incelemişlerdir. Modeller, ülke tecrübelerinin benzer özelliklerinden hareketle 

geliştirilmiştir. Buna göre: 

Kıta modeli: Bu model, Büyük Britanya, Almanya, Fransa, İsveç, Finlandiya, 

Danimarka, Portekiz, İspanya, Estonya gibi ülkelerin e-Devlet tecrübelerinin 



27 
 

birleştirilmesi ile oluşturulmuştur. Avrupa Birliği’nin çatı olması, kurumlar ve yasalar 

üzerindeki standartlaştırıcı ve yönlendirici etkisi dolayısıyla bu modeldeki ülkeler daha 

bütünleşik bir şekilde aşağıdaki özellikleri göstermektedirler: 

• İnsan potansiyeline yatırım 

• Devlet -sivil toplum ortaklığı 

• Kamu yönetiminde verimliliğin ön plana çıkarılması 

• Elektronik rekabet ve hibeler 

• Yüksek teknolojiler aracılığıyla devlet ile vatandaşlar (iş dünyası) arasındaki iki 

yönlü iletişim 

• Kurum/Kuruluşların faaliyetlerine ilişkin açık veri 

Asya Modeli: Bu model, Asya tipi kurumsal kültürün etkisi ile yönetimsel kontrol ve 

hiyerarşinin temel olduğu bir yapıyı ifade etmektedir. Güney Kore ve Singapur gibi 

ülkelerin tecrübelerinden ortaya çıkmıştır. Bu modelde en başarılı e-Devlet 

uygulamalarına ve stratejisine sahip olan ülke Güney Kore olarak görülmektedir. E-

ticaretin diğer modellerden daha ön planda olduğu bu yapıda, kamu hizmetlerinin 

sadeleştirilmesi söz konusudur. Ayrıca, vatandaşların e-devlete ulaşım yollarında 

seçenekler daha çoktur. O nedenledir ki kamu hizmet ve sistemlerinin uygulamalar 

aracılığıyla mobil cihazlara entegrasyonunun sağlanıyor olması bu modeli diğerlerinden 

ayıran en önemli özellik olarak görülmektedir. Asya modelinde aşağıdaki özellikler 

vurgulanmıştır: 

• Toplumsal bilgi sisteminin geliştirilmesi 

• Bilgi sistemleriyle ikame edilecek görevlerde memurların işten çıkarılmaları  

• BİT kullanımı alanında bilimsel gelişme 

• Elektronik Ticaret 

• Terminal sunucu ağlarının halka açık yerlere yerleştirilmesi 

• Hizmet sağlama portallarının mobil cihazlarla senkronizasyonu 



28 
 

Anglo-Amerikan modeli: Dünyada öncü olan ABD ve İngiltere’nin tecrübelerinden 

faydalanılarak oluşturulmuş bir modeldir. Özellikleri aşağıdaki gibidir:  

• Hizmet odaklı devlet 

• Devletin idari fonksiyonlarının yeniden düzenlenerek gereksiz olanlarının 

çıkarılması 

• Birçok hizmet için çevrimiçi ödeme 

• İstatistiksel verilerin ağda yayınlanma olanaklarının genişletilmesi 

• İdari kararların yayımlanmasının etkililiği  

• Telekomünikasyon araçlarıyla kamu kurumlarının entegrasyonu 

• Kamu taleplerinin işleyiş açısından karşılanması  

Dünyada bazı kurum ve kuruluşlar tarafından ülkelerin e-Devlet gelişimleri, kendi 

oluşturdukları göstergeler ve ölçüm metodolojileri ile periyodik olarak izlenmektedir. 

Bunlardan bazıları, “telekomünikasyon altyapısının yeterliliği, insan kaynaklarının bilgi 

ve iletişim teknolojilerini tanıtma ve kullanma becerisi ve çevrimiçi hizmetlerin ve 

içeriğin mevcudiyeti” boyutları üzerinden ölçümleme yapan Birleşmiş Milletler e-

Devlet Gelişmişlik Endeksi; “Kullanıcı Odaklılık, Şeffaflık, Temel Kolaylaştırıcılar, 

Sınır Ötesi Hareketlilik” kategorileri ve alt değişkenleri üzerinden ölçümleme yapan 

Avrupa Birliği e-Devlet Kıyaslaması ile “Ağ Altyapısı Yeterliliği, “Çevirim İçi 

Hizmetler, Yönetim Optimizasyonu, Ulusal Portal, Kamu Bilişim Üst Yöneticisi, Dijital 

Devlet Tanıtımı” göstergelerine, 2010 yılından sonra “e-Katılım, Siber Güvenlik ve 

Açık Devlet Verisi ve Yeni Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin Kullanımı”nın da 

eklenmesiyle birlikte, on temel gösterge üzerinden ölçümleyen “Waseda Uluslararası 

Dijital Devlet Sıralaması” olarak sayılabilir.  

Bu ölçümlemeler, tez çalışmasının Dünya’da e-Devlet Gelişimi bölümü için ülkelere 

dair bilgi vermesi açısından iyi bir kaynak olarak görülmüştür. Dolayısıyla, aralarından 

Birleşmiş Milletlerin e-Devlet Gelişim Endeksi seçilerek incelenmiştir.  

 



29 
 

Tablo 5. BM 2003-2020 Yılları e-Devlet Gelişmişlik Endeksi 

ÜLKE 2020 2018 2016 2014 2012 2010 2008 2005 2004 2003 

Danimarka 1 1 9 16 4 7 2 2 2 4 

Kore 

Cumhuriyeti 
2 3 3 1 1 1 6 5 5 13 

Estonya 3 16 13 15 20 20 13 19 20 16 

Finlandiya 4 6 5 10 9 19 15 9 9 10 

Avustralya 5 2 2 2 12 8 8 6 6 3 

Kaynak: BM internet sayfasından1 alınan bilgilerle yazar tarafından hazırlanmıştır. 

BM tarafından 2003-2020 yılları arasında 193 ülkenin incelenmesi ile ortaya çıkan 

endekslerden, 2020 yılına göre ilk beşte yer alan ülkelerin sıralaması Tablo (5)’te 

gösterilmiştir. Buna göre, Avustralya hariç olmak üzere, ülkelerin dönemsel 

dalgalanmalar yaşasalar da 2003 yılına göre büyük gelişme gösterdikleri görülmektedir. 

Özellikle, Estonya’nın 2018 yılı sonrası çok büyük başarı farkı oluşturmasından dolayı 

en dikkat çeken ülke olduğu görülmektedir.  

BM Rapor’unda da Estonya’nın dijital dönüşümdeki hızlı yükselişine dikkat çekilerek, 

mümkün olan tüm alanlarda vatandaşların hizmetleri çevrimiçi olarak alabildiği 

belirtilmektedir. Ayrıca raporda, siber güvenliğin yüksek olduğu, sivil toplumun 

geliştirilmesine yönelik stratejilerin ve bu kapsamda vatandaşların dijital ortamda karar 

verme mekanizmalarında yer alabildikleri, görüşlerini paylaşabildikleri platformların ve 

uygulamaların bulunduğu da ifade edilmektedir. Kore Cumhuriyeti ise özellikle 

çevrimiçi hizmet sunumu endeksinde küresel lider konumundadır. Ayrıca, gelişmişlik 

endeksi sıralamasında, Asya bölgesinde en yüksek performansı gösteren ülke olma 

özelliğini taşımaktadır. Raporda, Kore Cumhuriyeti’nin kamu kurumlarının bilgilerini 

entegre etmek üzere kurulmuş, 45 merkezi hükümet kurumuna bağlı, 1.230 dijital devlet 

hizmetinin işletilmesinden ve yönetiminden sorumlu ve yaklaşık 45.000 devlet bilgi 

kaynağını kontrol eden Ulusal Bilgi Kaynakları Servisi, başarılı bir uygulama örneği 

olarak verilmiştir.  

 
1 https://publicadministration.un.org/egovkb/Data-Center, Erişim Tarihi:06.11.2021 



30 
 

Ayrıca, yüksek gelir seviyesine sahip ülkelerin, endekste de yüksek performans 

gösterdikleri Raporda vurgulanan konulardan biridir. Buna göre Avrupa Birliğine üye 

ülkeler genel olarak üst sıralamalarda yer alırken, Afrika bölgesinde yer alan ülkeler 

daha düşük puanlara sahip bulunmaktadırlar. Afrika bölgesindeki ülkeler, e-Devlet 

teknik altyapılarını oluşturmak için yeterli kaynağa sahip olmamakla birlikte, 

gelişimlerinin de çok yavaş olduğu belirtilmektedir. Ayrıca, hızla ilerleyen teknolojik 

yeniliklerle aralarındaki mesafenin aynı hızla açıldığına dikkat çekilmiştir. Tüm bu 

teknik zorluklardan daha önemli olan hususun ise sosyoekonomik sorunlar olduğunun 

altı çizilmektedir (BM 2020 Endeks Raporu).  

Bunların yanı sıra, gelişmiş ve gelişmemiş ülkelerin karşılaştırması yapıldığında, 

gelişmiş ülkeler ile gelişmekte olan ülkelerin e-devlet yapısı oluşturma 

motivasyonlarında farklar bulunduğu düşünülmektedir. Gelişmiş ülkelerin “yüksek 

düzeyde teknolojik (high tech) bir görünüm ve şeffaflık” amacı ön plana çıkarken; 

gelişmekte olan ülkelerin genellikle yolsuzlukla mücadele ihtiyaçları doğrultusunda e-

devlet dönüşümüne yöneldiğine dikkat çekilmektedir. (Çukurçayır ve Çelebi, 2009, s. 

66) 

1.3.2. Türkiye’de e-Devlet Gelişimi 

Tarihsel perspektiften incelenecek olursa Türkiye’de e-Devlet çalışmalarının çok yoğun 

bir şekilde yapıldığı, birçok kurum/kuruluşun bu çalışmalar içinde bulunduğu, karar 

verme danışma, destekleme mekanizmaları olarak farklı kurulların oluşturulduğu 

görülmektedir. Tüm bu çalışmaların detaylarını tez çalışmasının bir bölümü olarak 

aktarmak mümkün olmayacağı için, Türkiye’de e-Devlet gelişimi genel hatlarıyla tasvir 

edilmeye çalışılmıştır. Kalkınma planlarının bu kapsamdaki çalışmaların yönlenmesinde 

önemli bir rol oynaması ve plan dönemlerinin mevcut durumlarının daha iyi 

anlaşılabilmesi açısından Tablo (6) hazırlanmıştır. Söz konusu tablonun hazırlanması 

için Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planı itibariyle tüm planlar ve plan dönemlerindeki 

politika belgeleri ve raporlar incelenmiş olup mümkün olan tüm önemli gelişmeler 

özetlenmeye çalışılmıştır.  



31 
 

Tablo 6. Kalkınma Planları Dönemlerinde Türkiye’de E-Devlet Gelişimini Etkileyen 

Çalışmalar ve Kurumsal Yapılar 

Kalkınma Planı Dönemi Çalışmalar/Kurumsal Yapılar 

Altıncı Beş Yıllık Kalkınma 

Planı 

 (1990-1994) 

(DPT, 1989) 

Türk Bilim ve Teknoloji Politikası Belgesi (1993) 

Bilişim ve Ekonomik Modernizasyon Raporu (1993) 

Yedinci Beş Yıllık 

Kalkınma Planı 

 (1996-2000) 

(DPT, 1995) 

Türkiye Ulusal Enformasyon Altyapısı Ana Planı (TUENA) (1996) 

Kamu Bilgisayar Ağı Çalışmaları- T.C. Başbakanlık Kamu-Net Üst Kurulu 

ve KamuNet Teknik Kurulu Oluşturulması (1998) 

TUENA Sonuç Raporu-Bilgi Toplumu Kurumu Önerisi (1999) 

Uzun Vadeli Strateji ve 

Sekizinci Beş Yıllık 

Kalkınma Planı 

(2001-2005) 

(DPT, 2000) 

e-Avrupa+ Eylem Planının Türkiye'ye Uyarlanması: e-Türkiye Girişimi 

Eylem Planı (2001) 

Türkiye Bilişim Şurası (2002) 

KamuNet-e-Devlete Geçiş Eylem Planı (2002) 

58. Hükümet Acil Eylem Planı (2003) 

e-Dönüşüm Türkiye Projesi 2003-2004 Kısa Dönem Eylem Planı 

Bilgi Toplumu Dairesinin Kurulması 

E-Dönüşüm Türkiye İcra Kurulu Kurulması (2003) 

5070 Sayılı Elektronik İmza Kanunu (2004) 

5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanunu (2004) 

Bilgi Toplumuna Dönüşüm Politika Belgesi (2004) 

e-Dönüşüm Türkiye Projesi (2005) Eylem Planı 

Birlikte Çalışabilirlik Esasları Rehberi 1.0 (2005) 

Dokuzuncu Kalkınma Planı  

(2007-2013) 

(DPT, 2006b) 

2006-2010 Bilgi Toplumu Stratejisi Eylem Planı (2006) 

e-Dönüşüm Türkiye İcra Kurulu, Dönüşüm Liderleri Kurulu ve e-Dönüşüm 

Türkiye Danışma Kurulu Kurulması(2007) 

e-Devlet Kapısının Hizmete Alınması (2008) 

e-Devlet ve Bilgi Toplumu Kanun Tasarısı Taslağı (2009) 

Birlikte Çalışabilirlik Esasları Rehberi 2.0 (2009) 

Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının Görevlendirilmesi ve e-

Devlet Hizmetleri Dairesi Başkanlığının Kurulması (2011)  

Birlikte Çalışabilirlik Esasları Rehberi 2.1 (2012) 

Siber Güvenlik Kurulu (2012) 

Ulusal Siber Güvenlik Stratejisi ve 2013-2014 Eylem Planı 

Onuncu Beş Yıllık 

Kalkınma Planı 

(2014-2018) 

(Kalkınma Bakanlığı, 2013) 

2015-2018 Bilgi Toplumu Stratejisi Eylem Planı 

2016-2019 Ulusal Siber Güvenlik Stratejisi ve Eylem Planı(2016) 

6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (2016) 

E-Devlet Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında 

Yönetmelik (2016) 

2016-2019 Ulusal e-Devlet Stratejisi ve Eylem Planı(2016) 

Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisinin Kurulması(2018) 

Onbirinci Beş Yıllık 

Kalkınma Planı 

(2019-2023) 

(SBB, 2019) 

Bilgi ve İletişim Güvenliği Rehberi (2020) 

2020-2023 Ulusal Siber Güvenlik Stratejisi ve Eylem Planı (2020) 

Bilgi ve İletişim Güvenliği Denetim Rehberi (2021) 

2021-2025 Ulusal Yapay Zeka Stratejisi (2021) 

Kaynak: Farklı kaynaklardan yazar tarafından derlenmiştir. 

Türkiye’de bilgi toplumu yönünde atılan adımlar ve devletin üst düzeyince kabul gören 

e-Devlet politikalarının izleri Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planı dönemine kadar 

uzanmaktadır. Bu planda, “Bilgi İşleme” başlığı altında enformasyon teknolojisinin 



32 
 

kullanımının verimi artıracağına dair vurgu yapılmış, bilgi işleme teknolojilerinin 

geliştirilmesi için gerekli çalışmaların yapılması gerekliliği vurgulanmıştır. Ayrıca, 

bilgisayar imkanına ilişkin bir envanter oluşturulması, bilgisayar ağlarının kurulması, 

bilgisayar teknolojilerine yönelik nitelikli personel istihdamı gibi konular hedefler 

içinde yer almıştır (DPT, 1984)  

Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Planı döneminde ise Dünya Bankası tarafından hazırlanan 

raporların etkileri görülmektedir. Ayrıca bu dönemde, Bilim Teknoloji Yüksek Kurulu 

(BTYK) tarafından onaylanan “Türk Bilim ve Teknoloji Politikası Belgesi” tüm kamu 

kurumları arasında ağ bağlantılarının kurularak, teknolojik bir boyuta geçilmesi ve bilgi 

iletişim kapasitesinin artırılması ve bilgisayar teknolojilerinin daha etkili kullanılması 

gerekliliğini ön plana çıkardığı için e-Devlet altyapısının kurulması açısından önemli bir 

adım olarak karşımıza çıkmaktadır (DPT, 1989). Aynı dönemde Dünya Bankası ile 

işbirliği içinde hazırlanan “Bilişim ve Ekonomik Modernizasyon Raporu”nda yer alan 

öneriler, kredi anlaşmasının tamamlanamamış olması dolayısıyla hayata 

geçirilememiştir (Kalkınma Bakanlığı, t.y.).  

Türkiye’de internet kullanımına başlangıç yılı 1993, ilk e-devlet uygulamalarının 

başlangıcı Yedinci Kalkınma Planı dönemi içinde olan 1998 yılı olarak kabul 

edilmektedir. İlk e-devlet uygulamalarına örnek olarak ise Vergi Dairesi Otomasyon 

Projesi (VEDOP), Merkezi Nüfus Kayıt Sistemi (MERNIS) verilebilir (Kurfalı vd., 

2017). Ayrıca, Yedinci Kalkınma Planı döneminde, Ulaştırma Bakanlığı ve TÜBİTAK 

tarafından 1996 yılında başlatılan ve 1999 yılında tamamlanan “Türkiye Ulusal 

Enformasyon Altyapısı Ana Planı (TUENA)” çalışması kapsamında enformasyon 

politikalarının oluşturulması için enformasyon teknolojileri altyapı tespit ve ihtiyaçları, 

gerekli düzenlemeler, bu alandaki yatırımlar, diğer ülkelerdeki yaklaşımlar, bu 

çerçevede ortaya konulacak vizyon ve hedefler gibi konuları kapsayan sonuç raporu 

ortaya çıkmıştır. E-Devlet ile ilgili konular yoğun olarak “Yönetimde Enformatik 

Teknolojilerin Kullanımıyla İlgili Yapılanma” başlığı altında bulunmaktadır. Bu 

raporda aynı zamanda “Bilgi Toplumu Kurumu” önerisi “kamu kurumlarında bilgi 

teknolojisi kullanımında eşgüdümü sağlayacak bir merkeze ihtiyaç duyulmasından 

dolayı “politik yapılardan uzak tutulan, özerk, hükümetler değiştikçe değişime 



33 
 

uğramayacağına güvenilebilecek ve kamu kuruluşlarına vesayet eder nitelikte değil, 

hizmet verir nitelikte” olarak tanımlanan bir kurumsal yapılanmayı kapsamaktadır. 

Ayrıca, birçok belgede de karşımıza çıkan Kamu-Net, bu raporda “Kamunun 

enformatikleşmesini sağlayacak olan ve TT’nin kuracağı ulusal enformasyon 

altyapısının fiziksel omurgası üzerinden kamu kesiminin her türlü gereksinimi 

sağlayacak bir tek kamusal ağ”  olarak tanımlanmış ve “kurulması/işletilmesi” ise Bilgi 

Toplumu Kurumunun görevleri arasında olması gerekliliği ifade edilmiştir (TÜBİTAK, 

1999).  

Türkiye’nin e-Devlet ile ilgili girişimlerini yoğunluklu olarak AB politikalarının 

etkisiyle artırdığı dönemin Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma dönemi olduğu söylenebilir. 

Avrupa Komisyonu tarafından AB’nin gelecek 10 yılda ulaşmayı öngördüğü 

“dünyadaki en rekabetçi ve dinamik bilgi merkezli ekonomisi haline gelme” hedefi 

doğrultusunda hazırlanmış olan e-Avrupa Eylem Planı’nın, aday ülkelerin bu 

kapsamdaki stratejileri, e-Avrupa+ başlığı altında, kendi ülkelerine uyarlanması teşvik 

edilmiştir. Bu planın amaçları, bilgi toplumu için ucuz, hızlı ve güvenli internet erişimi 

ve iletişim hizmetlerinin sağlanması, ilgili müktesebata uyum çalışmalarının yapılması; 

insanların ve becerilerinin bu alanda geliştirilmesi için gerekli yatırımların yapılması ve 

internet kullanımının teşvik edilmesi olarak sayılabilmektedir (European Commission, 

2001). Avrupa Komisyonu tarafından bu girişime katılmak üzere davet edilen 

ülkelerden biri de Türkiye olmuştur. Bu gelişme itibariyle Türkiye’de e-Devlet 

çalışmaları, e-Avrupa+ Eylem Planının gerekliliklerini yerine getirmek üzere 58. ve 59. 

Hükümet tarafından hazırlanan acil eylem planları ile hızlanmıştır (Kurfalı vd., 2017).  



34 
 

Şekil 2. 2002-2021 Yılları Arası Kamu BİT Yatırımları 

 
Kaynak: (SBB, 2021a) 

Tablo 7. 2004-2021 Yılları Arası Türkiye Bilgi Toplumu İstatistikleri 

 (%)

2004 2005 2006 (*) 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021

Bilgisayar Kullanımı - 87,8 - 88,7 90,6 90,7 92,3 94,0 93,5 92,0 94,4 95,2 95,9 97,2 97,0 96,7 - -

İnternet Erişimi - 80,4 - 85,4 89,2 88,8 90,9 92,4 92,5 90,8 89,9 92,5 93,7 95,9 95,3 94,9 94,9 95,3

Web Sitesi Sahipliği (1) - 48,2 - 63,1 62,4 58,7 52,5 55,4 58,0 53,8 56,6 65,5 66,0 72,9 66,1 51,5 53,7 49,4

Bilgisayar Kullanımı 23,6 22,9 - 33,4 38,0 40,1 43,2 46,4 48,7 49,9 53,5 54,8 54,9 56,6 59,6 - - -

İnternet Kullanımı 18,8 17,6 - 30,1 35,9 38,1 41,6 45,0 47,4 48,9 53,8 55,9 61,2 66,8 72,9 75,3 79,0 82,6

Hanelerde İnternet erişimi 7,0 8,7 - 19,7 25,4 30,0 41,6 42,9 47,2 49,1 60,2 69,5 76,3 80,7 83,8 88,3 90,7 92,0

TÜİK, Girişimlerde Bilişim Teknolojileri Kullanımı Araştırması, Hanelerde Bilişim Teknolojileri Kullanımı Araştırması 

(*) Araştırma 2006 yılında yapılmamıştır.

(1) Sosyal medya uygulamaları, 2019 yılından itibaren web sitesi kapsamında değerlendirilmemiştir. 

- Bilgi yoktur.

Girişimlerde Bilişim 

Teknolojileri Kullanımı

Hanelerde Bilişim Teknolojileri 

Kullanımı

 
Kaynak: TÜİK’in resmi internet sitesinden2 alınmıştır.  

Yukarıda yer alan Türkiye Bilgi Toplumu İstatistiklerini gösteren Tablo (7) ve Kamu 

BİT Yatırımlarını gösteren Şekil (2)’den de anlaşılacağı üzere, yapılan çalışmaların 

toplumun BİT’e erişimini artırdığı, kamu yatırımlarında ise anlamlı bir değişim olduğu 

anlaşılabilmektedir. Özellikle, Uzun Vadeli Strateji ve Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma 

 
2 https://data.tuik.gov.tr/Search/Search?text=bilgi%20toplumu, ErişimTarihi:28.10.2021 

https://data.tuik.gov.tr/Search/Search?text=bilgi%20toplumu


35 
 

Planı döneminde gerçekleştirilen e-Devletin yasal alt yapısına ilişkin mevzuat 

çalışmaları; kamu kurumları arasında kurumsal yapı ile koordinasyonun güçlendirilmesi 

adımları; eylem planlarının gözden geçirilerek iyileştirilmeler yapılması gibi atılımlar 

ilerlemeyi sağlayan önemli adımlar olarak görülebilmektedir (Çukurçayır ve Çelebi, 

2009; Kurfalı vd., 2017; Öktem ve Aydın, 2005). Ayrıca, yine bu Kalkınma Planı 

döneminde e-Dönüşüm Türkiye İcra Kurulunun kararı ile Bilgi Toplumuna Dönüşüm 

Politika Belgesi kabul edilmiş olup amaçları aşağıdaki gibidir3: 

1. Ekonomik gelişme ve rekabetçiliğin artırılması 

2. Yaşam kalitesinin yükseltilmesi 

3. İstihdamın artırılması 

4. Rekabetçi bilgi ve iletişim teknolojileri piyasasının oluşumu 

5. Şeffaf ve etkin kamu yönetiminin oluşturulması, kamu hizmetleri sunumunun 

iyileştirilmesi 

6. Bölgesel gelişmenin sağlanması 

7. Avrupa Birliğine uyum 

Söz konusu politika belgesindeki amaçlar ve stratejiler, Dokuzuncu Kalkınma Planı 

itibariyle hazırlanan “2006-2010 Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı” ile “2015-

2018 Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı”nda dönemsel olarak güncelleştirilerek, 

Avrupa Birliğine uyum içinde devam ettirilmiştir. 2006 yılında hazırlanan ilk belgede, 

bilgi toplumu olma stratejisinin, dönüşümü sağlayacak aktörlere yönelik olması 

gerekliliğine vurgu yapılarak stratejik öncelikler bu kapsamda hazırlanmıştır. Buna 

göre, vatandaşlar, kamu sektörü, özel sektör ve BİT altyapısını sağlayacak sektör olarak 

belirlenen aktör gruplarında değişim ve gelişimi sağlayacak yedi temel stratejik öncelik 

tanımlanmıştır. İlk dördü bilgi toplumu aktörlerinin değişimini sağlaması yönünde 

kararlaştırılan stratejik öncelikler olmakla birlikte diğer üç stratejik öncelikler ise 

öngörülen dönüşümün gerçekleştirilmesi amacıyla belirlenmişlerdir. Bu çerçevede söz 

konusu öncelikler,  

1. Vatandaşların BİT kullanımı ile sosyal dönüşümünün sağlanması,  

2. Özel sektörün e-ticaret kapasitesinin ve BİT kullanım seviyelerinin artırılması,  

 
3 http://bilgitoplumu.gov.tr/Documents/1/BT_Strateji/10062004_IcraKurulu_VI_Karar4-Ek.pdf, Erişim 

Tarihi:07.11.2021 



36 
 

3. Kamu sektöründe, kamu hizmetlerini vatandaş odaklı bir şekilde elektronik 

ortama taşınması ve etkinliğin artırılması,  

4. Kamu yönetiminin modernizasyonu için kurumsal yapılarda ve süreçlerde reform 

yapılması ve bu yolla etkin bir e-devlet yapısının oluşturulması,  

5. Bilgi teknolojileri sektörünün küresel anlamda rekabetçi bir konuma taşınması,  

6. Telekomünikasyon sektöründe rekabetçi bir yapı oluşturularak, düşük maliyetli 

yaygın iletişim ve altyapı hizmetlerinin sağlanması,  

7. BİT sektöründe Ar-Ge ve yenilikçiliğin geliştirilmesinin teşvik edilmesi olarak 

özetlenebilir.  

Dokuzuncu Kalkınma Planının “7.5.4. e-Devlet Uygulamalarının Yaygınlaştırılması ve 

Etkinleştirilmesi” başlığı altında yer alan 706’ncı maddede:  

e-Devlet, kamunun yeniden yapılandırılmasında etkin bir araç olarak kullanılacak, 

yerel yönetimler de dâhil olmak üzere, esnek, kaliteli, etkili, hızlı ve birlikte 

çalışabilir nitelikte hizmet sunabilen, iyi yönetişim ilkelerinin benimsendiği kamu 

yönetimi yapısının oluşmasına destek olunacaktır. Bu kapsamda; mevcut kurumsal 

yapılar, e-devlet oluşumuna uygunlukları bakımından değerlendirilecek ve 

güçlendirilecektir (DPT, 2006). 

ifadesi yer almaktadır. Kamu Hizmetlerinin temelinde “şeffaflık, hesap verebilirlik, 

katılımcılık, verimlilik ve vatandaş memnuniyeti” (DPT, 2006) ilkelerinin olması 

gerekliliğine vurgu yapan Planı, Türk Kamu Yönetiminde e-Devlet dönüşümünün 

olgunlaşmaya adım atıldığı dönem olarak görmek mümkündür. Özellikle 2006-2010 

Bilgi Toplumu Stratejisinde yer alan ve yönetişim temelinde öngörülen “Bilgi Toplumu 

Stratejisi Kurumsal Yapılanma Modeli”nde tüm paydaşların bilgi toplumuna dönüşüm 

mekanizmalarına dâhil edildiği görülmektedir. Özellikle, karar mekanizmalarına 

yönelik etkili bir kurul olarak belirlenen ve “siv