Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 

İletişim Bilimleri Anabilim Dalı 

 

 

 

 

 

INSTAGRAM’DA KENDİNE YARDIM ENDÜSTRİSİ: 
THE HOLISTIC PSYCHOLOGIST ÖRNEĞİ 

 

 

 

 
Sümeyye Nur KAVUNCU 

 

 

 

 

Yüksek Lisans Tezi 

 

 

 

 

 

Ankara, 2024 

 



 
 

 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

  



 
 

 
 

INSTAGRAM’DA KENDİNE YARDIM ENDÜSTRİSİ:  
THE HOLISTIC PSYCHOLOGIST ÖRNEĞİ  

 

 

 

 

 

 

Sümeyye Nur KAVUNCU 

 

 

 

 

Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 

İletişim Bilimleri Anabilim Dalı 

 

 

 

 

 

Yüksek Lisans Tezi  

 

 

 

 

 

 

 

Ankara, 2024 

 



 
 

 
 

KABUL VE ONAY 
 

Sümeyye Nur Kavuncu tarafından hazırlanan “Instagram’da Kendine Yardım Endüstrisi: The 
Holistic Psychologist Örneği” başlıklı bu çalışma, 7 Haziran 2024 tarihinde yapılan savunma 

sınavı sonucunda başarılı bulunarak jürimiz tarafından Yüksek Lisans Tezi olarak kabul edilmiştir. 

 

 

Dr. Öğr. Üyesi Hatice Göze ORHON (Başkan) 

 

 

Dr. Öğr. Üyesi Emel UZUN AVCİ (Danışman) 

 

 

Dr. Öğr. Üyesi Yeliz DEDE ÖZDEMİR (Üye) 

 

Yukarıdaki imzaların adı geçen öğretim üyelerine ait olduğunu onaylarım. 
 

 

Prof.Dr. Uğur ÖMÜRGÖNÜLŞEN 

Enstitü Müdürü 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 



 
 

 
 

YAYIMLAMA VE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARI BEYANI 
Enstitü tarafından onaylanan lisansüstü tezimin tamamını veya herhangi bir kısmını, basılı 
(kağıt) ve elektronik formatta arşivleme ve aşağıda verilen koşullarla kullanıma açma iznini 
Hacettepe Üniversitesine verdiğimi bildiririm. Bu izinle Üniversiteye verilen kullanım hakları 
dışındaki tüm fikri mülkiyet haklarım bende kalacak, tezimin tamamının ya da bir bölümünün 
gelecekteki çalışmalarda (makale, kitap, lisans ve patent vb.) kullanım hakları bana ait olacaktır. 

Tezin kendi orijinal çalışmam olduğunu, başkalarının haklarını ihlal etmediğimi ve tezimin tek 
yetkili sahibi olduğumu beyan ve taahhüt ederim. Tezimde yer alan telif hakkı bulunan ve 
sahiplerinden yazılı izin alınarak kullanılması zorunlu metinleri yazılı izin alınarak kullandığımı 
ve istenildiğinde suretlerini Üniversiteye teslim etmeyi taahhüt ederim. 

Yükseköğretim Kurulu tarafından yayınlanan “Lisansüstü Tezlerin Elektronik Ortamda 
Toplanması, Düzenlenmesi ve Erişime Açılmasına İlişkin Yönerge” kapsamında tezim 
aşağıda belirtilen koşullar haricince YÖK Ulusal Tez Merkezi / H.Ü. Kütüphaneleri Açık Erişim 
Sisteminde erişime açılır. 

o Enstitü / Fakülte yönetim kurulu kararı ile tezimin erişime açılması mezuniyet 
tarihimden itibaren 2 yıl ertelenmiştir. (1) 

o Enstitü / Fakülte yönetim kurulunun gerekçeli kararı ile tezimin erişime açılması 
mezuniyet tarihimden itibaren  ….. ay ertelenmiştir. (2) 

o Tezimle ilgili gizlilik kararı verilmiştir. (3) 

    ……/………/……  

                                                                                                                              

                                                                                                            Sümeyye Nur KAVUNCU 

 

1“Lisansüstü Tezlerin Elektronik Ortamda Toplanması, Düzenlenmesi ve Erişime Açılmasına İlişkin Yönerge”  

(1) Madde 6. 1. Lisansüstü tezle ilgili patent başvurusu yapılması veya patent alma sürecinin devam etmesi 
durumunda, tez danışmanının önerisi ve enstitü anabilim dalının uygun görüşü üzerine enstitü veya fakülte 
yönetim kurulu iki yıl süre ile tezin erişime açılmasının ertelenmesine karar verebilir.   
 

(2) Madde 6. 2. Yeni teknik, materyal ve metotların kullanıldığı, henüz makaleye dönüşmemiş veya patent gibi 
yöntemlerle korunmamış ve internetten paylaşılması durumunda 3. şahıslara veya kurumlara haksız kazanç 
imkanı oluşturabilecek bilgi ve bulguları içeren tezler hakkında tez danışmanının önerisi ve enstitü anabilim 
dalının uygun görüşü üzerine enstitü veya fakülte yönetim kurulunun gerekçeli kararı ile altı ayı aşmamak 
üzere tezin erişime açılması engellenebilir. 
 
 

(3) Madde 7. 1. Ulusal çıkarları veya güvenliği ilgilendiren, emniyet, istihbarat, savunma ve güvenlik, sağlık vb. 
konulara ilişkin lisansüstü tezlerle ilgili gizlilik kararı, tezin yapıldığı kurum tarafından verilir *. Kurum ve 
kuruluşlarla yapılan işbirliği protokolü çerçevesinde hazırlanan lisansüstü tezlere ilişkin gizlilik kararı ise, ilgili 
kurum ve kuruluşun önerisi ile enstitü veya fakültenin uygun görüşü üzerine üniversite yönetim kurulu 
tarafından verilir. Gizlilik kararı verilen tezler Yükseköğretim Kuruluna bildirilir.  
Madde 7.2. Gizlilik kararı verilen tezler gizlilik süresince enstitü veya fakülte tarafından gizlilik kuralları 
çerçevesinde muhafaza edilir, gizlilik kararının kaldırılması halinde Tez Otomasyon Sistemine yüklenir.  
 

* Tez danışmanının önerisi ve enstitü anabilim dalının uygun görüşü üzerine enstitü veya fakülte 
yönetim kurulu tarafından karar verilir. 



ETİK BEYAN 

Bu çalışmadaki bütün bilgi ve belgeleri akademik kurallar çerçevesinde elde ettiğimi, görsel, 

işitsel ve yazılı tüm bilgi ve sonuçları bilimsel ahlak kurallarına uygun olarak sunduğumu, 

kullandığım verilerde herhangi bir tahrifat yapmadığımı, yararlandığım kaynaklara bilimsel 

normlara uygun olarak atıfta bulunduğumu, tezimin kaynak gösterilen durumlar dışında 

özgün olduğunu, Dr. Öğretim Üyesi Emel UZUN AVCİ danışmanlığında tarafımdan 

üretildiğini ve Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tez Yazım Yönergesine göre 

yazıldığını beyan ederim. 

Sümeyye Nur KAVUNCU 



TEŞEKKÜR 

Bu tezdeki tüm emeği ve destekleri için tez danışmanım Dr. Öğretim Üyesi Emel Uzun 

Avci’ya, değerli katkıları için jüri üyeleri Dr. Öğretim Üyesi Yeliz Dede ve Dr. Öğretim 

Üyesi Göze Orhon’a, tezimin son okumasını yapan ve tez sürecim boyunca desteğini 

esirgemeyen sevgili halam Doç. Dr. Mualla Kavuncu’ya, kıymetli destekleri için sevgili 

arkadaşlarım Berfin Çalık, Şeyma Şevval Yıldız, Gözde Keskin, Perihan Borucu, Zehra 

Fidan, Berna Günay, Aslıhan Küçüker, Merve Ayşe Köseoğlu, Elif Fatıma Görken, Esra 

Debreli Deniz, Sıla Türköne, Elif Ata, Yaprak Aydın, Esra Dilek, Ozan ve Nadire İlter’e, 

tüm yardım ve destekleri için sevgili yüksek lisans arkadaşım ve kader ortağım Melek 

Güler’e, bana yurtdışından cömertçe bilgisayar ve aradığım kitapları gönderen sevgili 

kardeşim Gülsüm Kavuncu ve eşi Yasir Buğra Eryılmaz’a, eğitimimi her zaman 

destekleyen annem ve babama, ve son olarak benimle beraber bu süreci yaşayan sevgili 

hayat arkadaşım Romain Bougaran ve oğlum Ali Taha Torlak’a en içten 

teşekkürlerimle… 

iv



 v 

ÖZET 

KAVUNCU, Sümeyye Nur. Instagram’da Kendine Yardım Endüstrisi: The Holistic 
Psychologist Örneği. Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2024. 

Yeni medya araçlarının hayatımıza girmesiyle birlikte bilgilerin ve söylemlerin dolaşıma girme 

biçimleri yeni formlar kazanmıştır. Neoliberal dönemde hakkında sürekli bilgi üretilen ve dolaşıma 

giren söylemlerin önemli bir parçasını da ‘‘bireyin iyilik hali’’ne dair tartışmalar oluşturmaktadır. 

Psikologlar, kişisel gelişimciler ve yoga eğitmenleri gibi pek çok özneden oluşan kendine yardım 

endüstrisi modernitenin başından beri ‘‘sağlıklı birey’’ üzerine çeşitli söylemler üretmektedir. 

Mental sağlık alanında ‘‘bireyin iyilik’’ hali üzerinde yıllardır üretilen söylemler artan sayıda 
psikolog ve kişisel gelişimcinin yeni medya araçlarını kullanmaya başlamasıyla birlikte yepyeni 

bir dolaşım hali kazanmıştır. Bu tezde kendine yardım endüstrisinin bugün Instagram mecrasını 

kullanarak ‘‘sağlıklı birey’’ üzerine ne gibi söylemler ürettiğini anlamak üzere Instagram’da 

milyonlarca takipçisi olan Dr. Nicole LePera’nın The Holistic Psychologist hesabına bakılacaktır. 

Böylece modern kapitalist toplumların gündeminde önemli bir yer işgal eden modern bireyin 

mental sağlığına dair bugüne kadar üretilmiş hâkim söylemlerin bugün mental sağlık açısından 

popüler bir mecra haline gelmiş olan Instagram üzerinden paylaşım yapan psikologların 
paylaşımlarında nasıl ele alındığına bakılacaktır. 

Anahtar Sözcükler  

kendine yardım, yeni medya, Instagram, terapi kültürü 



vi 

ABSTRACT 

KAVUNCU, Sümeyye Nur. The Self-Help Industry on Instagram: The case of The 
Holistic Psychologist, Master's Thesis, Ankara, 2024. 

With the entry of new media tools into our lives, the forms of circulation of information and 

discourses have taken on new forms. In the neoliberal period, "individual well-being discussions" 

also constitute an important part of the discourses that are constantly produced and circulated 

about. The self-help industry, consisting of many subjects such as psychologists, personal 

developers, and yoga instructors, has been producing various discourses on "healthy individuals" 

since the beginning of modernity. In the field of mental health, the discourses produced for years 

on "individual well-being" have gained a whole new circulation with the increasing number of 

psychologists and personal developers starting to use new media tools. In this thesis, to 
understand what kind of discourses the self-help industry produces on "healthy individuals" using 

the Instagram platform today, Dr. Nicole LePera's The Holistic Psychologist account, which has 

millions of followers, will be examined. Thus, it will be examined how the dominant discourses 

produced to date on the mental health of modern individuals, which occupy an important place 

on the agenda of modern capitalist societies, are addressed in the shares of our psychologists 

who share on Instagram, which has become a popular medium for mental health today. 

Keywords 

self-help, new media, Instagram, therapy culture 



vii 

İÇİNDEKİLER 

KABUL VE ONAY ............................................................................................... İ 

YAYIMLAMA VE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARI BEYANI ................................... İİ 

ETİK BEYAN ..................................................................................................... İİİ 

TEŞEKKÜR ....................................................................................................... İV 

ÖZET .................................................................................................................. V 

ABSTRACT ....................................................................................................... Vİ 

İÇİNDEKİLER ................................................................................................... Vİİ 

GİRİŞ ................................................................................................................... 1 

1. BÖLÜM TERAPİ KÜLTÜRÜNÜN YÜKSELİŞİ VE TERAPİ KÜLTÜRÜNE
YAKLAŞIMLAR .................................................................................................. 7 

1.1. TERAPİ KÜLTÜRÜNÜN YÜKSELİŞİ ................................................... 7 

1.2. TERAPİ KÜLTÜRÜNE ELEŞTİREL YAKLAŞIMLAR ........................ 12 

1.3. 21.YÜZYILDA POPÜLER PSİKOLOJİ .............................................. 19 

2. BÖLÜM YENİ MEDYA VE MENTAL SAĞLIK INFLUENCERLIĞI .............. 25

2.1. YENİ MEDYA VE MENTAL SAĞLIK .................................................. 27 

2.2. INSTAGRAM VE MENTAL SAĞLIK INFLUENCERLIĞI ................... 32 

3. BÖLÜM THE HOLISTIC PSYCHOLOGIST’IN ANALİZİ .............................. 43

3.1. YÖNTEM ............................................................................................ 43 

3.1.1. Verilerin Toplanması .............................................................. 43 

3.1.2. Verilerin Analizi ...................................................................... 46 

3.2. THE HOLISTIC PSYCHOLOGIST KİMDİR? ...................................... 49 



viii 

3.3. THE HOLISTIC PSYCHOLOGIST’TE İYİLEŞEN BENLİK ANLATISI56 

3.3.1. Güvenli (Secure) .................................................................... 57 

3.3.2. Döngü Kıran (Cycle Breaker) ................................................. 61 

3.3.3. Otantik (Authentic) ................................................................. 65 

3.3.4. Yetişkin (Adult) ....................................................................... 68 

3.3.5. Mevsimsel (Seasonal) ........................................................... 73 

3.4. THE HOLISTIC PSYCHOLOGIST’TE İYİLEŞEN TOPLUM ANLATISI: 
"HEPİMİZ DEPRESYONDAYIZ" ....................................................... 79 

3.4.1. Anti-Kapitalist Toplum: "Kapitalizm Bir Mental Sağlık 
Sorunudur" ............................................................................. 82 

3.4.2. Başka Bir İyileşme Sistemi: "Terapi Tek Başına Yetmez" ..... 88 

3.4.3. Bir Topluluk Denemesi: The Self Healers Circle .................... 94 

SONUÇ ............................................................................................................ 101 

KAYNAKÇA .................................................................................................... 107 

EK 1. ORİJİNALLİK RAPORU ....................................................................... 114 

EK 2. ETİK KURUL / KOMİSYON İZNİ YA DA MUAFİYET FORMU ............. 116 



1 
 

 
 

 

GİRİŞ 
 
Psikoloji ve iyileşmeye dair anlatılar gittikçe hayatımızın her alanını kaplarken, 

yeni medya mecralarında karşımıza en sık çıkan hesapların da mental sağlığa 

dair bilgi ve tartışmalar üreten hesaplar olmaya başladığını görüyoruz. Bunun 

sebebi neoliberal politikaların insanın iyilik haline dair cevaplar üreten terapi 

kültürü anlatılarını kendi politikalarının bir parçası haline getirmiş ve bir endüstriye 

dönüştürmüş olmasıdır. Kendine yardım endüstrisi denilen bu büyük endüstri 

hayatımızı kaplarken, bir yandan da bu durumun kendisinin endüstrinin içindeki 

özneler tarafından yeni medya mecralarının imkanları kullanılarak tartışmaya 

açılması da tüm bu gelişmelere yeni bir boyut katıyor. Yeni medyada klasik 

psikolojik söylemlerin yanı sıra kendine yardım endüstrisinin kendisi üzerine 

yaptığı sorgulamalara, psikoloji eleştirilerine, hatta popüler psikologlar tarafından 

dile getirilen anti-kapitalist paylaşımlara da rastlıyoruz. Peki bu paylaşımlar 

gerçekten bize bir alternatif sunuyor mu? Bu tezde bu sorunun cevabını ararken 

modern insanın "kurtuluş"una dair güncel tartışmaları derlemeye, yeni medyanın 

konuya etkisini ve yeni medyada her gün karşımıza çıkan alternatif iyileşme 

anlatılarını eleştirel bir gözle değerlendirmeye çalıştım.  

 

 

Bunu yaparken son zamanlarda Instagram’ın popüler psikologlarından biri olan 

Dr. Nicole LePera’nın The Holistic Psychologist isimli hesabının gönderilere 

odaklandım. The Holistic Psychologist hesabının paylaşımlarını benim için ilgi 

çekici kılan mevcut terapi sistemine ve terapi kültürüne eleştiriler getirmesi; 

mevcut terapi sistemi yerine Instagram gibi mecraların kullanımını önermesi ve 

bir psikolog olarak kapitalist sistemi tartışmaya açıyor olmasıydı. Ayrıca bu 

hesabın takipçi sayısı ve etkileşim yoğunluğu düşünüldüğünde analiz etmeye 

değer olduğunu söylenebilirim. Bugün sekiz milyondan fazla takipçi ile 

Instagram’ın en popüler psikoloji hesaplarından biri olan bu hesabın herhangi bir 

analizinin daha önce yapılmamış olduğunu fark ettim. 



2 
 

 
 

 

 

Bu alandaki literatüre baktığımızda iki tür araştırma olduğunu gözlemlemek 

mümkün. Birincisi yeni medya kullanımının bireylerin üzerindeki etkilerini 

araştıran alımlama araştırmaları, ikincisi de yeni medyadaki anlatıların içeriğine 

odaklanan içerik çalışmaları. Ben de içeriğe dair niteliksel bir çalışma yapmak 

istediğim için öncelikle popüler psikolojik söylemlerin eleştirisini yapan literatürü 

taradım. Bu anlamda Michel Foucault, Eva Illouz, Frank Furedi, Philip Rieff, 

Nikolas Rose gibi isimlerin tartışmaya açtığı neoliberalizm ve terapi kültürünün 

ilişkisine dair sosyolojik ve antropolojik çalışmalar oldukça yol gösterici oldu. 

Eleştirel bir gözle popüler terapötik dili inceleyen bu düşünürlerin temel argümanı 

terapi kültürünün söylemlerinin neoliberal kapitalizm tarafından bireyin sisteme 

uyumlanması için araçsallaştırıldığı ve böylece kendine yardım endüstrisi denilen 

endüstrinin oluştuğudur. Bu metinler, psikolojik yöntemlerin neoliberal 

kurumlarda yerini alarak nasıl kurumsallaştığını, bir devlet politikası haline 

geldiğini; nihayetinde modern insanı bireyselleştirip siyasal örgütlenmenin, bir 

araya gelişlerin, sistemsel eleştirilerin önünü tıkadığını tartışırlar.  

 

 

Michel Foucault’nun Freud’un psikolojik birey anlatısına dair eleştirileri ve modern 

bireyin kendini kontrol etmeye nasıl gönüllü olduğuna dair açtığı tartışma bu 

literatürün içindeki önemli kaynaklardan biridir. Foucault ‘deli’ ile ‘akıllı’nın (yani 

mental olarak sağlıklı ve sağlıksız olanın) tanımlanmasının tarihçesi üzerine 

Deliliğin Tarihi’ni (Foucault, 1992 [1961]); modern bireyin hayat hikayesi 

anlatısının bir cinsel travma anlatısı haline gelmesi hakkında Cinselliğin Tarihi’ni 

(Foucault, 1986 [1982]) yazmıştır. Bu sebeple The Holistic Psychologist isimli 

hesabın kullandığı söylemlerin tarihsel arka planına bakmak da bu tezin 

yönteminin önemli bir parçasıydı. Tezin akışında öncelikle tarih boyunca insanın 

iyilik haline dair ortaya atılmış temel söylemlerin incelenmesine, daha sonra yeni 

medya mecrasının kendisine dair akademik temel kuramlar ve Instagram mecrası 

üzerine yapılmış temel iletişim araştırmalarına yer verilmiştir. Yeni medya 

mecrasının genel özelliklerinin ve alana dair önemli tartışmaların özetlendiği bir 



3 
 

 
 

literatür tartışmasının ardından Instagram’da seçilen The Holistic Psychologist 

hesabının niteliksel içerik çözümlemesine geçilmiştir.  

 

 

Her ne kadar bu tezden önce yazılmış temel kaynaklara bakmanın teze çok 

katkısı olsa da ben güncel olana da bakmayı hedeflediğim için bu araştırmada 

özellikle yeni medya ve mental sağlık ilişkisiyle ilgili güncel tartışmaları ve 

pandemi sonrası literatürü de taradım. Bu taramalarda gördüm ki yeni medya ve 

mental sağlık üzerine yapılan araştırmalardan bazıları yeni medya teknolojilerinin 

sağladığı imkanları coşkulu bir sevinç ve hayretle anlatırken; bir kısım 

araştırmalar da yine aynı teknolojilerin oluşturabileceği risklere ve tehlikelere 

dikkat çekerek yaşanan olumsuzlukları ön plana çıkarıyor. Mental sağlığa dair 

bilgiye erişimin kolaylaşmasının ve psikolojik sorunları olan bireylerin çevrimiçi 

dayanışma ortamlarından faydalanmasının daha demokratik ve eşitlikçi bir 

dünyanın imkânı olarak görüldüğü pek çok söyleme şahit oldum. Bunların yanı 

sıra bunca bilginin modern bireyin hayatını kolaylaştırmak yerine zorlaştırdığı, 

çevrimiçi iletişim imkanlarının çevrimiçi zorbalığa da kapı araladığı, yeni 

teknolojilerle gelen eşitlik imajının neoliberal söylemlere eklenerek alt sınıfı 

suçlama aracına dönüştüğü ve eşitlikten ziyade kapitalist anlatıyı pekiştirdiğini 

ifade eden söylemler de vardı. Bu tartışmalara ve araştırmalara metinde yer 

verdim.  

 

 

Bu gözlemler sonucunda benim bakış açım, yeni medyaya ya büyük bir coşkuyla 

ya da sadece neoliberal bir araç olarak bakmak yerine onun getirmiş olduğu 

imkanları ve kurduğu söylemlerdeki kısıtlılıkları bir atrada değerlendirmek 

şeklinde gelişti. Böylece pozitif ya da negatif bir bakış açısına sapmayan imkanlar 

nelerdir ve kısıtlılıklar nelerdir diye soran bir araştırma tasarlamanın arada kalan 

tartışılmamış gri alanlara eğilmeyi kolaylaştıracağını düşündüm.  

 

 



4 
 

 
 

Fransız sosyolog Philippe Corcuff eleştirel düşüncenin biyo-iktidar, gözetim gibi 

kavramlarını "büyük iş makineleri" olarak adlandırır. Bu kavramlar o kadar 

kapsayıcıdır ki toplumsal karmaşıklığı da düzleştirirler. Neden aktörlerin sıklıkla 

anlamlarla derinlemesine ilgilendiklerini sormazlar (Curcuff, 2000; akt. Illouz, 

2008, s.4). Bu yüzden bu tez aktörlerin eleştirel yeteneklerini ciddiye alma 

denemesi olarak da okunabilir. Örneğin anti-kapitalist söylemlerin yeni medya 

mecralarındaki popüler mental sağlık hesaplarında neden yaygınlaştığına dair 

yeteri kadar tartışma olmaması beni bu meseleyi irdelemek için motive etti. Bu 

anlamda literatüre de bir katkıda bulunmuş olduğumu umuyorum.  

 

 

Bu araştırmanın onu yapılmaya ve okunmaya değer kılacak başka bir yanı ise 

güncel olana bakmasıdır. Tez boyunca aklımda şu soru vardı: İnsanın 

iyileşmesine dair dün neler söyleniyordu ve bugün neler söyleniyor? Araştırmaya 

başlamadan önce kişisel gözlemlerime dayanarak şöyle sorular sordum: 

İyileşmek için terapiye gitmek gerektiği söylemi yerini Instagram üzerinden kendi 

kendinin iyileştiricisi olmaya mı bırakmıştır? Artık yeni medya araçları psikologlar 

tarafından haftada bir gidilen terapiye bir alternatif olarak mı 

sunulmaktadır? Bahsi geçen popüler psikologlar Instagram’da bireyselliği 

eleştirmekte, kapitalist çalışma koşullarının değişmesi gerektiğini savunmakta ve 

travmanın bireysel değil kolektif olduğunu söylemekte, iyileşmek için dayanışma 

kültürüne atıf yapmaktadır. Eleştirel düşüncenin kapitalizm eleştirisi yeni 

medyadaki popüler psikoloji kültürü tarafından benimsenmiş midir yoksa bu 

söylemler de endüstrinin işleyişi için araçsallaştırılmış mıdır?  
 
 

 
Tezin birinci bölümünde Freud’un psikolojik birey anlatısının bugünkü hayat 

hikayesi anlatısının nasıl merkezine yerleşerek kurumsallaştığı ve endüstrileştiği 

ve nasıl gündelik hayatlarımızın bir parçası haline geldiğinin tartışıldığı bir yakın 

tarih incelemesi yaptım. Ardından bu bölümün ikinci kısmında yükselen terapi 

kültürünü analiz eden eleştirel düşünürlerin teorilerine yer vererek bu tezin teorik 

çerçevesini tartıştım. Bu bölümün üçüncü kısmında ise günümüzde popüler olan 



5 
 

 
 

psikolojik yaklaşımların bir özetini sunarak post-modern dönemde tüm anlatıların, 

tüm söylemlerin, hatta disiplinlerin ve kavramların birbirinin içine geçtiğini 

tartıştım. Böylece çok perspektifli anlatıları örneklerle ele alarak yaşadığımız 

dijital değişimin tam da bu noktada hayatlarımıza etkisini ve tüm bu değişime 

nasıl aracılık ettiğini tartışmayı amaçladım.  

 

 

Yeni Medya ve Mental Sağlık Influencerlığı başlıklı ikinci bölümde ise yeni 

medyayı nasıl ele alabileceğimiz, mental sağlık endüstrisine etkileri ve güncel 

tartışmalara odaklanmak amaçlanmış ve yeni medyaya genel yaklaşımlar ve 

temel kuramlar incelenmiştir. Bu bölümün ilk kısmında psikolojik söylemlerin 

gittikçe artan popülaritesi, gündelik hayatlarımızın yeni medya mecralarındaki 

popüler psikolojik söylemlerle sarılması, bilgi edinmeye dair arzularımız ve 

zorunlu hissetmelerimiz, yeni medyanın imkanlarının sosyal bir eşitlik sağlayıp 

sağlamadığı, tüm bu dijitalleşmenin terapi kültürünü nasıl etkilediği tartışılmıştır. 

Bu bölümün ikinci kısmında ise akademik dünyada bu alanda son yapılan 

tartışmaların bir özetinin sunulması amaçlanmıştır. Instagram neden ve nasıl 

hayatlarımızda bu kadar önemli hale geldi, mental sağlık influencerları üzerine 

yapılan araştırmalar, mental sağlık sorunlarına dijital çözüm arayışları ve bunların 

getirdiği riskler ele alınmıştır.  

 

 

Tezin üçüncü bölümü analizin odağında yer alması planlanan Instagram hesabı 

The Holistic Psychologist’in analizine ayrılmıştır. Bu bölümde öncelikle yöntem 

üzerinde durulmuş, sonrasında incelenecek hesabın tanıtımı yapılmış, hesabın 

sahibi Dr. Nicole LePera’nın hayat hikayesi, kariyer anlatısı ve yeni medya 

psikologluğuna başlaması ele alınmıştır. Ardından veri iki başlık altında, The 

Holistic Psychologist’te İyileşen Benlik Anlatısı ve The Holistic Psychologist’te 

İyileşen Toplum Anlatısı olarak analiz edilmiştir. Kime sağlıklı ve kime hasta 

dendiği aslında tarih boyunca politik olarak tanımlanmıştır. Bu anlamda bugün 

bizlerin kullandığı dilin işaret ettiği politik anlatılar ele alınmaya çalışılmıştır. Dr. 

Nicole LePera’nın “değişim arzu eden ve kendi kendisinin doktoru olmayı talep 



6 
 

 
 

eden” kişiler olarak ifade ettiği bireyleri; güvenli bağlanan, döngülerin dışına 

çıkan, kendi benliğine sahip çıkan, öz-regülasyonu hakkında bilgi sahibi ve 

sürekli pozitif olmak yerine insanın değişken doğası hakkında kendisini eğiten 

bireyler olarak tanımladığı görülür. The Holistic Psychologist söylemsel 

dünyasında, “hasta toplum” olarak ifade edilen ve sistemsel yanlışlıklar yumağı 

içinde yaşayan modern toplum anlatısı da bu bağlamda nasıl iyileşeceğiz 

sorusunun cevabını verir. Bu anlatıya göre toplumu hasta eden kapitalist 

sistemdir, psikoloji ve terapi sistemi işlememektedir ve yalnızlaşıp 

bireyselleşmeye karşı topluluklar olarak iyileşmenin yolları aranmalıdır. Tüm bu 

başlıklar altında The Holistic Psychologist’in gerçekten iyileşmeye dair yeni bir 

şey söyleyip söylemediği, atıf yaptığı eleştirel düşüncenin argümanlarının altını 

nasıl doldurduğu ele alınmıştır.     

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 



7 
 

 
 

 
 

1.BÖLÜM 
TERAPİ KÜLTÜRÜNÜN YÜKSELİŞİ VE TERAPİ KÜLTÜRÜNE 

YAKLAŞIMLAR 
 

Geçtiğimiz son yüzyılda yaşamın nerdeyse her alanının yeni bir duygusal kültüre 

tabi olduğu tartışılmıştır. Terapi kültürü denilen bu yeni duygusal kültür bireysel 

bir iyilik halinin aranması ve kendini tanımanın yüceltilmesi yanında tüm bunların 

ticarileşmesi ile eleştirilmiştir. Modern toplumlarda bireyin benliği terapötik bir 

anlatı ile yeniden tanımlanmış, terapi kültürü kendi endüstrisini oluşturarak 

popüler kültürden devlet kurumlarına pek çok alanda söylemsel bir hakimiyet 

kurmuştur. Artık bireyler kendilerini psikolojik söylemin bakış açısıyla görmekte 

ve hayat hikayelerini bu bakış açısıyla anlatmaktadırlar.  

 

 

Bugüne nasıl geldiğimizi anlamak için öncelikle 20.yüzyılın başlarından itibaren 

Freud’un teorisinin akademik dünyada ve popüler kültürde nasıl yer edindiğini 

incelemek açıklayıcı olacaktır. Ayrıca terapi kültürünün bugünkü popülerliğine 

erişmesinde sadece Freud değil bu anlatının önce iş yerlerinde yer bulması, bir 

iş kolu olarak benimsenmesi, ardından İkinci Dünya Savaşı sonrası büyüme 

politikaları ve devletlerin mental sağlık bütçelerini artırmaları, terapi kültürünün 

popüler kültürde sıkça kullanılır hale gelmesi gibi pek çok gelişme etkili olmuştur. 

Tüm bu tarihsel koşulları incelemek terapi kültürüne getirilen eleştirel yaklaşımları 

ele almak için de bir temel oluşturacaktır.   

 

 

1.1. TERAPİ KÜLTÜRÜNÜN YÜKSELİŞİ   
 

20. yüzyılda yükselen modern terapi kültürünün kökenleri, 20. Yüzyıl başlarında 

Sigmund Freud'un psikanaliz teorilerinin yaygınlaşması ile başlar. Bu anlamda 



8 
 

 
 

bahsedilmesi gereken kurumlardan biri öncelikli olarak akademidir. Psikolojinin 

akademik dünyada bir bilim olarak kabul görmesi toplumdaki yerini pekiştiren 

önemli sebeplerden biri olmuştur. Eva Illouz, Freud’un teorilerinin 

akademisyenler, tıp mensupları ve edebiyat çevreleri tarafından benimsenip 

yayılmasının birkaç temel sebebi olduğundan bahseder (2018 [2006]). Illouz’a 

göre öncelikle tıp ile popüler kültür arasındaki kurumsal sınırlar zaten zayıftır ve 

doktorlar Freudizm gibi yeni fikirlerin popülerleştiricileri haline gelmiştir (2018 

[2006], s.23). Philip Rieff de psikolojinin yükselişini benzer bir argümanla açıklar. 

Rieff’e göre, hayata dair önceden dinin cevapladığı soruları artık Freud 

tartışmaktadır. Böylece hayatın acılarına karşı teselli edilmesi gereken bireyi 

teselli etme görevini artık Freud üstlenmiş gibi görünmektedir. Fakat Freud bu 

sorulara bir peygamber gibi değil, analitik bir bakış açısıyla cevap vermektedir. 

Freud anlam ya da anlamsızlık ikilemini bir kenara bırakarak insanı başka bir 

çerçeve ile tanımlamayı önermektedir. Bu da insanın artık iyileşmesi gereken bir 

hasta olarak tanımlanmasıdır (Rieff, 1966, s. 30). Böylece insanın çektiği 

duygusal acılar tıbbın konusu haline gelebilmiş, psikoloji bir iş kolu haline gelerek 

kapitalist toplumlarda yerini almaya başlamış, tıbbın da birey üzerindeki kontrol 

alanı genişlemiştir.  

 

 

Bu karşılıklı uyum terapötik kültürün modern dünyada kabul görmesinin ilk 

adımını oluşturmuştur. Eva Illouz’a göre Freud’u ve psikolojik anlatıyı popüler 

hale getiren üç alanda birden güçlü olmasıydı: Akademik alandaki güçlü çevresi, 

dönemin zengin elit sınıfı arasındaki popülerliği ve popüler kültürün Freud’un 

psikanaliz anlatısını benimsemesi. (2018 [2006], s.19) Philip Rieff’e göre ise dinin 

toplumsal organizasyonda etkisini kaybetmesi sonrasında modern bireyin 

kişiliğinin organizasyonu için benliği bütünleştirici, yeni ve güçlü bir sembolik 

sisteme ihtiyaç duyuluyordu ve işte Freud’un kültür teorisi bu aranan sembolik 

sistemi topluma sunmuştu (Rieff, 1966, s. 5).  

 

 



9 
 

 
 

Psikolojinin akademik olarak kabul görmesinin ardından ikinci önemli gelişme iş 

yaşamında kabul görmesidir diyebiliriz. İş verimliliğini artırmanın kapitalist 

toplumların önemli gündem maddelerinden biri olduğu ve psikolojinin verimliliği 

artırma iddiası düşünüldüğünde bu iki alanın birbiri ile ne kadar uyumlu olduğu 

da pek çok düşünürün tartışmalarında yer almıştır. Fakat sadece verimliliğin 

artması değil çalışanın mutluluğu da artık iş dünyasının önemli bir gündem 

maddesi haline geliyordu. Nicolas Rose kitabında üretken özne başlığı altında bu 

durumu ele alır. Rose’a göre 19.yüzyılda yalnızca para kazanmak amacıyla 

çalışan ve çalışma süresi boyunca gerçek arzularını erteleyen bir işçiden 

bahsedilirken; şimdi yalnızca patronun değil çalışanın da iş yaşamında tatmin 

olduğu, kendini gerçekleştirdiği bir iş yaşamı anlatılmaktadır (Rose, 1999 [1989], 

s. 55-56). Eva Illouz da benzer şekilde artık iş yaşamında başarılı bireyin sadece 

üretken değil aynı zamanda iletişim becerileri olan, empati yapabilen, dinlemeyi 

bilen bireyler olarak tanımlandığından bahseder. Illouz’a göre "Psikologlar analiz 

edilecek yeni nesneler yaratarak yeni davranış modelleri geliştirdi ve bu da geniş 

bir dizi araç, uygulama ve kurumu harekete geçirdi." (2018 [2006], s. 34) Böylece 

iş dünyasında hem verimliliği artırmak hem de çalışanların mutluluğunu, 

uyumunu, iş tatminini artırmak için işe alınan psikologlar psikolojinin bir iş kolu 

olarak toplumda yavaş yavaş kabul edilmeye başlanmasının ikinci bir adımı oldu.  

 

 

Terapi kültürünün yaygınlaşmasında etkili olan bir diğer gelişme İkinci Dünya 

Savaşı sonrasında devletlerin büyüme arzuları ve tüketim odaklı yaşam tarzının 

yükselişi oldu. Bu dönemde kadınlar ve erkekler, geleneksel aile ahlakından 

koparak, kitlesel tüketim dünyasına çekiliyorlardı (Zaretsky 2004, s.9; akt. Foster 

R. , 2016, s.102). İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra devletlerin büyüme politikaları 

ile terapötik ethosun bireyin büyümesine dair söylemlerinin eşzamanlı olarak 

gerçekleştiğinden bahsedebiliriz. Tüketim odaklı yaşam tarzının yaygınlaşması, 

bolluk ortamı oluşması, yeni aile örüntüleri, çift gelirli ailelerin artması 

bireyselleşmenin artmasına da katkıda bulunmuştur. Böylece aileler terapötik 

marketin bir parçası haline gelmiş ve çalışanların mutluluğunu önemseyen 

işveren hikayesi, vatandaşların mutluluğunu önemseyen devlet anlatısını da 



10 
 

 
 

geliştirmiştir. Furedi’ye göre ikinci dünya savaşı sonrasında gerçekleşen bu 

gelişmeler devletlerin terapi kültürünü kurumsallaştırması için imkanlar 

doğurmuştu (Furedi F. , 2004, s. 17). 

 

 

Böylece bu gelişmelerin sonucunda modern devlet terapi kültürünü gitgide daha 

çok benimsiyordu. Terapötik kurumlar bu defa resmi kanallar aracılığıyla 

kurumsallaştırılmaya başladı. Modern devletler mental sağlığa büyük bütçeler 

ayırıyor, vatandaşın mutluluğunu devlet politikalarına dahil ediyor, ülke genelinde 

mutluluk araştırmaları ülkelerin mutluluğunu ölçüyor ve onları sıraya diziyordu. 

Illouz da Amerikan devletinin İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra resmi politika 

olarak toplumun ruh sağlığıyla ilgili politikalar üretmeye başladığını anlatır (Illouz, 

2018 [2006], s.65). 1946 yılında çıkan Ulusal Ruh Sağlığı Yasası’na kadar 

psikologların yetki alanı ordu, iş yeri ve ciddi ruhsal bozuklukları olan kişilerle 

sınırlı iken 1946 yasası bu alanı sıradan vatandaşı da kapsayacak şekilde 

genişletmiştir (Illouz, 2018 [2006], s.44). Devlet bunun evrensel değerler 

içerdiğini savunarak terapileri pek çok alanda, örneğin sosyal hizmetlerde, 

hapishane rehabilitasyon merkezlerinde, mahkemelerde, eğitim alanlarında 

kullanmaya başlamıştır (Illouz, 2018 [2006], s.25). Bu tartışmalardan da 

anlaşıldığı gibi, sıradan orta sınıfın psikolojik hizmete ihtiyaç duyar hale 

gelmesinde ve psikolojinin popülerleşmesinde hem büyük kurumsal şirketlerin 

büyüme politikaları hem de Amerikan devletinin bizzat çıkardığı yasalar ve 

psikoloji hizmetlerine ayırdığı bütçeler rol oynamıştır. Böylece bugün mutluluk 

üzerine araştırmalar yapılan, ölçülebilir bir veriye dönüştürülen ve gazetelerde en 

mutlu ülke sıralamalarını okuduğumuz bir endüstriye dönüşmüştür. Mutluluk ve 

mental sağlık modern güçlü devletin bir sembolü haline gelmiştir.  

 

Devletin mental sağlığa bu kadar vurgu yapmasında 1960lardaki politik ve 

toplumsal iklimin de etkisinden bahsetmek gerekir. Christopher Lasch mental 

sağlığın toplumda bu kadar popülerleşmesinin bir sebebini devletin ekonomik 

refah sağlayamamasına bağlıyor. Lasch’a göre 60’larda yaşanan politik 

karmaşadan sonra insanlar hayatlarını fiziksel olarak iyileştirebileceklerinden 



11 
 

 
 

umudu kesince önemli olanın psişik olarak iyileşmek olduğuna kanaat getirdiler 

(Lasch, 1979 [1991], s. 4). Fakat Lasch’ın bu okuması 1960’lardaki değişimi 

anlamak için yetersiz olacaktır. 1960’larda özel alanın tartışmaya açıldığı, 

feminist politikaların ve özgürlüklerin gündeme geldiği bir toplumsal değişim 

yaşanıyordu. Psikoloji de duyguların kavramsallaştırılmasına imkân sağlayarak 

özel alanın ve özel alandaki şiddet ve eşitsizliklerin daha derinlemesine 

tartışılabileceği bir terminolojiyle bu iklime katkıda bulunuyordu. Furedi birçok 

muhafazakâr düşünürün, bunu aile kurumunun sabote edilmesi olarak 

yorumladığını, aslında 1960larda özel alana duyulan güvensizlik hissinin, 

günümüzün duygusal senaryosunu oluşturan kültürel etkilerin bir ürünü olduğunu 

söyler (Furedi, 2004, s. 70). Özel alan insanları duygusal olarak hasta etmekte, 

dışarıda rahatça gösterilemeyen şiddet davranışları özel alanda rahatça 

gösterilebilmektedir. Bu sebeple 1960lardan sonra özel alan hem feminizmin hem 

de psikolojinin dikkat kesildiği bir odak noktası olmuş, psikolojinin ve feminizmin 

iş birliği yaptığı bir alan olarak da kendisine politik dünyada bir yer edinmiştir.   

 

 

Terapötik anlatının yaygınlaşmasında etkili olan başka bir alan da popüler 

kültürdür. Bugün popüler kültür tamamen popüler psikolojinin etkisi altında 

olduğundan sayısız popüler psikolojik anlatı örneğinden bahsetmek mümkün. 

Fakat birkaç önemli örneğe bakacak olursak terapiye giden ilk mafya babası olan 

Tony Sopranos’tan bahsedilebilir. Furedi Sopranos dizisinde Tony Soprano’nun 

terapiye gitmesine kimsenin şaşırmadığından, aksine sert erkeklerin de hayatı 

anlamlandırma çabası olabileceğinin gayet normal karşılandığından bahseder 

(2004, s.2). Tam da bu normal karşılamanın kendisi Furedi’ye göre ilginçtir. 

Furedi bu karakterin kendisinden sonra gelen dizi karakterlerini de etkilediğini 

söyler. Tabi ki popüler kültürdeki terapötik anlatıyı televizyon dizilerinden 

başlatmak yanlış olur. Christopher Lasch terapötik klişelerin ve onların yol açtığı 

benmerkezciliğin usta bir parodisini yapan Woody Allen’dan da bahseder. 

Lasch’a göre Amerikan popüler kültürüne yerleşmiş itirafçı terapötik bir diyalog 

tarz vardır ve Woody Allen bu diyaloglara hem filmlerinde yer vermekte hem de 

alttan alta dalga geçerek altını oymaktadır (Lasch, 1979 [1991], s. 18-19). Ve tüm 



12 
 

 
 

bu dizi ve filmlerden önce basılı popüler kültürde de psikolojik anlatının önemli bir 

yeri olmuştur. Eva Illouz özellikle 1930-1940 yılları arasında basılan cep 

kitaplarının ve tavsiye literatürünün psikolojik anlatının yaygınlaşmasında nasıl 

etkili olduğunu anlatır (2018 [2006], s. 34-35). Bu kitaplarda özellikle iletişim 

konusu ele alınmış, başarının önkoşulunun öncelikle iyi iletişim becerilerine sahip 

olmak olduğu vurgulanmış ve okuyucuya buna dair önerilerde bulunulmuştur. 

Özellikle cep kitabı biçiminde basılan bu kitapların ekonomik açıdan da ulaşılabilir 

olması hızla yaygınlaşmasına ve popülerleşmesine sebep olmuştur (2018 [2006], 

s. 36).  

 

 

Sonuç olarak terapötik anlatının pek çok alanla uyumlu olduğunu, toplumdaki 

boşlukları doldurması sayesinde hızla yayıldığını söyleyebiliriz. 21.yüzyıla 

girerken hayatı anlamlandırma ve problem çözme süreçlerimizi anlamak için 

terapi kültürünün yükselişini anlamak önemlidir. Terapi kültürünü bugüne hangi 

koşulların getirdiğini ele aldıktan sonra, izleyen bölümde bu kültürün modern 

bireyin benlik algısı ve toplumdaki güç ilişkileri bağlamında eleştirel düşünürler 

tarafından hangi açılardan tartışıldığına daha yakından bakacağım.  

 

 

1.2. TERAPİ KÜLTÜRÜNE ELEŞTİREL YAKLAŞIMLAR  
 

Hayatımıza giren ve hayatımızın merkezine oturan terapötik anlatının modern 

bireyi nasıl etkilediğini inceleyen eleştirel kuramsal tartışmaların detaylarına 

yakından baktığımızda öncelikle bireyselliğe dair tartışmalar yürütüldüğünü 

görürüz. Bu alandaki temel eleştirel yaklaşımlardan biri bireyin çok yüceltildiği, 

bunun politik topluluk bilincini azalttığına dair argümanlardır. Terapötik kültüre 

dair detaylı bir tartışma yürüten önemli isimlerden biri Philip Rieff’tir. Rieff 1966’da 

yayınlanan The Triumph of the Therapeutic kitabında psikolojik yaklaşımın 

toplumdaki yükselişini ahlaki açıdan değerlendirir. Rieff’e göre bireyselliğin ve 

hedonizmin yükselmesinde, geleneksel ahlakın ve otoritenin zayıflamasında 

Freudçu teorinin büyük bir etkisi olmuştur (Rieff, 1966, s. 11). Önceden 



13 
 

 
 

toplumdaki ahlaki organizasyonun dine dayandığını, modern dönemde ise yeni 

anlayışların bireyi öne çıkardığını, bireyin kendisini yüceltmesine sebep olduğunu 

söyler (Rieff, 1966, s. 10). Rieff’in tartışması modern bireyin benliğinin artık 

kolektif için yaşamak etrafında örülmediğini, bunun yerine kendisi için kendi 

etrafında organize edilen yeni bir benliğin kültürel olarak topluma yerleştiğini 

gündeme getirdiği için önemlidir. Terapötik kültürün bireyselliğin yaygınlaşmasına 

katkıda bulunduğu eleştirisi kendisinden sonra gelen düşünürlerin de tartıştığı bir 

nokta olmuştur.  

 

 

Christopher Lasch da Rieff’den etkilenerek bu tartışmayı büyütmüş ve The 

Culture of Narcissism (1979) kitabında terapötik kültürün toplumda narsist bir 

kültür ortaya çıkardığını yazmıştır. Kitabında Rieff’e atıfla terapi kültürünün 

topluma hem sert bir bireycilik getirdiği hem de dinin yerini dolduran bir alan 

olarak kendini konumlandırdığını; ancak bu terapötik zaferin kendi başına yeni bir 

dine dönüşmediğini aksine aslında bir anti-din konumunda olduğunu söyler (1979 

[1991], s. 13). 1960larda yazan Rieff’ten farklı olarak 1960’larda yaşanan kültürel 

değişim atmosferinin ardından yaşananları da analiz eder. Lasch’a göre 

1970’lerin modern Amerikan toplumu politikadan uzaklaşıp, sadece kendi sağlığı 

için yaşayan bir toplum haline gelmiştir (1979 [1991], s. 5). 1970'lerin sloganının 

"hayatta kalmak" ve baskın eğilimin de "kolektif narsisizm" olduğunu belirtir (1979 

[1991], s. 6). 70lerde iyice gelişen narsistik bireyin en büyük destekçisinin de 

terapi kültürü olduğunu söyler (Lasch, 1979 [1991], s. 9). Böylece 20. yüzyılda 

terapi kültürü yükselirken geleneksel değerler ve kurumların zayıfladığını, 

bireysellik ve narsisizmin ön plana çıktığını; bu durumun insanları 

bencilleştirdiğini, politik bilinçten uzaklaştırdığını savunur.  

 

 
Rieff ve Lasch gibi eleştirmenler eleştirilerinde terapötik duyarlılığa dair otoritenin 

nasıl dışsal bir otorite olmaktan çıkıp bir otokontrol mekanizmasına 

dönüştüğünden bahsetmezler. 2000’lerde terapötik kültüre dair eleştirel literatür 

üzerine yazan Foster, Rieff ve Lasch’ın aile bağlarından ve sosyal 



14 
 

 
 

sorumluluklardan uzaklaşmanın toplumda güvensizlik ve derin kaygı duygularını 

tetiklediği analiziyle karamsar bir tablo çizdiklerini söyler (Foster, 2016, s. 101). 

Rieff ve Lasch’tan farklı olarak Michel Foucault meseleyi güç ilişkileri açısından 

ele alır. Illouz’a göre Foucault terapötik söylemin topluma anlam duygusunu 

yeniden kazandırmaktan ziyade, gücün toplumsal dokuya dikey ve yatay olarak 

örülmesine nasıl katkıda bulunduğunu ortaya çıkarmakla ilgilenir (Illouz, 2008, 

s.2-3). Foucault’nun Deliliğin Tarihi (1992 [1961]) kitabında normal ve patolojik 

olanın tanımlanmasının tarihine dair yaptığı tartışmalar ve Cinselliğin Tarihi (1986 

[1982]) kitabında bireyin hayat hikayesinin cinsel travma hikayesi haline 

gelmesine dair yaptığı tartışmaların literatürde önemli bir yeri vardır.  
 

Deliliğin Tarihi’nde Foucault (1992 [1961]) klasik çağdan başlayarak yavaş yavaş 

20. yüzyılda delilik kavramının nasıl inşa edildiğini ele alır. Bu kavramın tanımının 

tarihine bakmak, deliliğe dair tanımların tarih boyunca nasıl değiştiğini ve aslında 

akıl sağlığına dair sabit bir tanımın olmadığını göstermek açısından önemlidir. 

Foucault’ya göre akıl sağlığına dair yapılan tanımlar toplumdaki güç ilişkilerini 

devam ettirmeye yarayan disiplin ve kontrol araçlarıdır. Foucault kitabında şöyle 

der, "Karar yetkisi tıbba bırakılmıştır; yalnızca o birini delilik alemine sokabilir; 

yalnızca o normali meczuptan, suçluyu sorumsuz ve deliden ayırabilir." (1992 

[1961], s.184). Bugünün psikolojik anlatısında da birey hasta veya sağlıklı 

(patolojik ya da normal) olarak tanımlanırken, bu tanımlar modern bireyi mevcut 

güç ilişkilerine göre disipline etmektedir. 20. yüzyılda akıl artık sadece bir yetenek 

olarak değil aynı zamanda bir toplumsal uyum aracı olarak görülmektedir.  

 

Foucault benzer bir analizi cinselliği ve cinsel travmayı anlatma biçimlerimiz için 

de yapar. Foucault’nun psikanalize yönelttiği önemli eleştirilerden biri bugün 

cinselliği anlatma biçimlerimizin mevcut iktidar ilişkilerini beslediği şeklindedir. 

Cinselliğin Tarihi (1986 [1982]) kitabında cinselliğin çağdaş toplumlarda bir 

"konuşma nesnesi" haline geldiğinden bahseder. Foucault’ya göre Viktoryen 

dönemde cinselliğin bastırılması gereken bir eylem olarak işaretlenmesi aslında, 

tam tersine, onu bir soruna dönüştürmüş ve böylece konuşularak itiraf edilmesi 



15 
 

 
 

gereken bir sır haline getirmiştir (1986 [1982], s.11). Freud’un cinselliği 

bilinçaltında, yani zihinde bilinçli zihinle erişemeyeceğimiz bir yerde 

konumlandırması ise cinselliğin ancak konuşularak ya da "itiraf edilerek" açığa 

çıkarılabilecek bastırılmış arzular olarak tanımlanmasına sebep olmuştur. 

Foucault’ya göre cinsellik psikanalitik projenin merkezinde yer alan, böylece 

öznelerin kendilerini araştırmalarını sağlayan bir "kendine bakma" geleneğini 

sürdürmektedir.  

 

 

Nikolas Rose da bu kendine bakma haline Foucaultcu bir bakış açısı ile bakıyor 

ve 1990lı yıllarda geçmişe bakarak kendi zamanını anlamaya çalışan bir çalışma 

yapıyor. Rose’a göre devletin yeni yönetme biçimleri artık devletin klasik liberal 

biçimlerinden farklıdır, bu gelişmiş bir liberal devlet biçimidir. Eskiden bizi seçim 

ve rekabet disipline ederken, şimdi ise ‘psy’ yani psikoloji ve psikiyatri disipline 

etmektedir (1999 [1989], s. 10-11). Rose bunu özgür olma zorunluluğu olarak 

adlandırır. Rose’a göre devletin yeni teknolojileri artık vatandaşı ezerek belli bir 

takım kendinden daha büyük ideolojilere boyun eğdirerek çalışmamaktadır. Yeni 

liberal devlet bireysel haz ve arzuları, mutluluk ve kendini gerçekleştirmeyi 

amaçlayarak yönetir. (Rose N. , 1999 [1989], s. 261). Aslında Rose’un çalışmaları 

terapötik kültüre Foucault’nun baktığı güç ilişkileri perspektifinden bakar, bu 

bakımdan Rose’un literatüre eklediği bu perspektifi daha da derinleştirerek 

güncel olana dair yaptığı analizlerdir. Yaşadığımız çağa baktığımızda terapi 

kültürünün hayatımızda çok daha fazla yer kapladığını görüyoruz. Rose’a göre 

bu yeni liberal devlette öznelliğin yönetilmesi artık modern organizasyonun 

öncelikli hedefi haline gelmiştir. Öğrencilerin başarısı, askerlerin motivasyonu, 

işçilerin üretkenliği gibi meseleler psikolojinin meselesi haline gelmiş ve toplumsal 

organizasyonun merkezine oturmuştur (Rose, 1999 [1989], s. 2).   

 

 

Frank Furedi ise bu yaşadığımız değişimin son ayağını yani 21.yüzyıl sonrasını 

analiz eder. Terapi Kültürü kitabında terapi kültürünü narsist ve bireyi yücelten bir 

bireysellik olarak yorumlayan düşünürleri eleştirir. Ona göre terapötik kültür 



16 
 

 
 

genellikle bencil veya en azından merkezcil bir biçimde kendini gerçekleştirme, 

bireysel tercih veya tatmin, kendini ifade etme, kendini ifade eden bireycilik ve 

duygusallık arayışı ile ilişkilendirilir. Oysa ki bu eleştirmenler terapötik bakış 

açısının en önemli özelliklerinden bazılarını gözden kaçırırlar (Furedi, 2004, 

s.21). Furedi’ye göre tam tersine terapi kültürü bireyi yüceltmemiş, sınırlamış ve 

zayıf hissettirmiştir. Tüm bu terapötik tanımlamalar sonucunda insan kırılgan bir 

varlık olarak tanımlanmaya başlanmış, her an psikolojik bir rahatsızlığa 

kapılacakmış gibi bir algı oluşturulmuştur (Furedi, 2004, s. 5). 

 

 

Teşhisin anormal olana değil normal ve sıradan olana koyuluyor olması terapi 

kültürünün iktidarla ilişkisi açısından da önemli bir tartışmadır. Furedi artık 

terapistlerin tanıları sıradışı egzotik zihinlere değil sıradan insanlara koymasının 

kavramsal izleğini de çıkarır. Sendrom, orta yaş krizi, anksiyete, travma gibi 

kavramların gazetelerdeki kullanılma sıklıklarını karşılaştırarak bugün 

gündemimize girmiş olan bu kavramları eskiye oranla ne kadar sık kullandığımızı 

ortaya koyar (Furedi, 2004, s.2). Örneğin İngiliz gazetelerinde travma kelimesi 

1990lı yıllarda 500-1000 defa arası kullanılmaktadır, 2000li yıllara geldiğimizde 

ise kullanılma sayısı 5000 rakamını geçmekte neredeyse 5 katına çıktığı 

gözlenmektedir. (Furedi, 2004, s. 5) 

 

 

Bu kelimelerin bu kadar sık kullanılması ise Furedi’ye göre neredeyse her 

gündelik duygunun psikolojik teşhislere dönüştürülmesine sebep oluyor. Artık 

bizler de endişelenmek yerine, anksiyete; utangaçlık yerine sosyal anksiyete; çok 

utangaç yerine sosyal fobi diyoruz (Furedi, 2004, s.2). Günümüz hâkim kültürü 

yaşadığımız dünyayı bu yolla anlamlandırıyor, terapötik dil de gündelik 

yaşamlarımızın her yönüne hakim olmuş durumda. 9-10 yaşlarındaki çocuklar 

duygularından bahsederken terapötik kavramlar kullanıyorlar. Çocuk davranışları 

da travmatik veya depresif gibi psikolojik etiketlerle etiketleniyor. Okula gitmek 

istemeyen çocuğa okul fobisi var, enerjisi yüksek her çocuğa dehb tanısı 

konuluyor (Furedi, 2004, s.1).  Furedi’ye göre duyguları çok ciddiye alıyoruz, 



17 
 

 
 

insanı çok kırılgan bir varlık olarak tanımlıyoruz, bu sebeple de modern insan 

benzersiz bir savunmasızlık duygusu geliştirmiş durumda (Furedi, 2004, s.21). 

Hayal kırıklığı ve olumsuz koşullarla başa çıkacak duygusal kaynaklardan yoksun 

olduğumuz inancı, nispeten yeni bir gelişmedir. Bugün, her küçük trajedi, travma 

danışmanlarının ve terapi uzmanlarının müdahale alanı haline gelmiştir. (Furedi, 

2004, s.19) Uzmanların bizim için endişeli olduğundan söz ediyor Furedi ve bu 

endişeyi bir pazarlama stratejisi, ihtiyaç yaratma aracı olarak görüyor. 

 

 

Eva Illouz (2008) terapötik etos’un duyguları kontrol etme, kendi kendini 

yönetmeye dayalı yeni bir duygusal stil ortaya çıkardığını söylüyor (Foster, 2016, 

s. 100). Foucault'un 19. yüzyıl psikiyatrik söyleminin normal ile patolojik arasında 

katı bir sınır oluşturduğuna dair iddiasının aksine, Eva Illouz Freudian söylemin 

bu sınırı sürekli olarak bulanıklaştırdığını ve normalliği yakalanması oldukça zor 

bir kültürel kategori haline getirdiğini öne sürüyor (Illouz, 2008, s.44). Bu anlamda 

da kapitalizmin ilişkileri nasıl düzenlediğine ve duygusal dil aracılığıyla gündelik 

hayatın nasıl şekillendiğine dikkat çekiyor. Soğuk Yakınlıklar: Duygusal 

Kapitalizmin Şekillenmesi kitabında gündelik dildeki değişimlerden biri olan 

"başarılı erkek"e dair şöyle söylüyor:   

 
Başarı için “eşitlik” ve “iş birliği” gibi bazı yeni kavramlar öne sürüldü. İşyerleri 

büyüdükçe arada yeni yönetici katmanları oluşuyordu ve psikoloji tüm bu 

ilişkileri düzenleyecek bilimsel bir söylem ve kullanılacak bir dil sunuyordu. 

Eskinin duygusal olmayan, duygularını bastıran güçlü, başarılı erkek tanımı 

yerini duygusal zekâsı olan yeni bir ‘başarılı erkek’ figüre bıraktı. İş yerlerinde 

başlayan bu değişim hızla gündelik dilde de kabul görmeye başlıyordu. 

(Illouz, 2018 [2006], s.32-35). 

 

 

Terapötik anlatıya ve terapi kültürüne şüpheyle yaklaşan tüm bu eleştirel 

düşünürler herkesin terapiye gittiği ya da gitmek zorunda hissettiği böyle bir 

dönemde önemli bir bakış açısı sunuyorlar. Diğer taraftan travmanın, otantisitenin 

ve bireyin iyileşmesinin tekrar tekrar tartışıldığı günümüzde Gabor Mate de farklı 



18 
 

 
 

bir bakış açısı getiriyor. Mate kendisini sosyalist bir doktor olarak tanımlıyor. Uzun 

yıllar bağımlılarla, kanser hastalarıyla ve çeşitli otoimün hastalıklarla çalıştıktan 

sonra çok satanlar listelerine giren pek çok kitap yazıyor. Kitaplarında 

günümüzde insanlığın bir depresyon ve anksiyete epidemisi ile baş etmeye 

çalıştığından, fakat her bir hastayı bireysel olarak tedavi etmeye kalkıştığımızdan 

kolektif travmanın teşhis ve tedavisinin yeterince konuşulmadığından bahsediyor. 

Mate’ye göre insanları hem psikolojik hem de fiziksel olarak hasta eden iki büyük 

kolektif travma var: Bunlardan biri kapitalizm, bir diğeri de doğanın tahribatı. 

“Vücudunuz Hayır Diyorsa: Duygusal Stresin Bedelleri” adlı kitabında bundan 

şöyle bahsediyor: "Modernite, beraberinde talihsiz bir ayrışmayı, tüm benliğimizle 

bildiğimiz şey ile düşünen aklımızla kabul ettiğimiz şey arasında bir ayrımı 

getirmiştir… Bu kitabın amacı, bize musallat olan hastalıkları bir dolu bilinçsiz 

şekilde nasıl yarattığımızı fark edebilmemiz açısından stres güdümlü 

toplumumuza ayna tutmaktır." (Mate, 2012 [2003], s.13). Mate’ye göre kapitalist 

bir toplumda ve tahrip ettiğimiz bir gezegende yaşarken mental olarak da sağlıklı 

olmamız mümkün değil.  

 

Mate’nin travma üzerine ortaya koyduğu başka bir iddia ise fiziksel olarak kabul 

ettiğimiz kanser, MS, kistler ya da bağışıklık sistemi hastalıkları gibi hastalıkların 

her birinin belli kişilik tiplerinde görüldüğü. Modern tıpta iyileştirilemez kabul 

edilen pek çok hastalığın aslında kişinin psikolojisinde yer etmiş derin 

travmalardan kalan derin acılara bakılarak iyileştirilebileceği. Kitabında şöyle 

diyor Mate,  

"Bir uzmanın beden ile zihin arasındaki bağlantıyı reddetmesi hiç de 

şaşırtıcı değil. Sağlık ve hastalık hakkındaki tüm inançlarımıza düalizm 

hakimdir. Bedeni zihinden ayırarak kavramaya çalışırız. İnsanları 

büyüdükleri, yaşadıkları, çalıştıkları, oynadıkları, âşık oldukları ve 

öldükleri ortamdan soyutlanmış bir şekilde yaşıyormuş gibi tanımlamak 

istiyoruz. Bunlar ortodoks tıbbın içinde yerleşik, saklı bulunan ve 

hekimlerin eğitimleri sırasında edindiği ve meslek yaşamlarına taşıdığı 

önyargılardır." (Mate, 2012 [2003], s.18).  



19 
 

 
 

 

Böylece pek çok teori geliştiriyor Mate. Örneğin "hayır" diyemeyen, hassas kişilik 

yapısına sahip insanlarda kanser görüldüğünden; eğitim sisteminin kendisinin 

çocuklara uygun olmadığından ve sistemdeki çarpıklıkların hiperaktivite gibi 

hastalıklara sebep olduğundan, hasta bir toplum yetiştirdiğimizden; fedakâr, çok 

yorulan, hiç dinlenmeyen insanların kendilerini yatağa bağlayan hastalıklar 

geliştirdiğinden bahsediyor. Böylece siz "hayır" demezseniz, "vücudunuz sizin 

için hayır" diyecektir diyor. Tüm bunların temel çözümünün de otantisite, yani 

kendi gerçek arzularına ve ihtiyaçlarına kulak vermek; ve kendi gerçekliğin ile 

başkaları ile de gerçek bağlar kurmak olduğunu söylüyor.  

 

Furedi’nin "Daha travmatik hale gelmedik, sadece travmaya dair hayal gücümüz 

değişime uğradı" (Furedi, 2004, s. 6) argümanının aksine Mate gerçekten de 

daha travmatik hale geldiğimizi söylüyor. Fakat bireyin hayal gücünü 

problematize edeceğine kapitalist sistemi ve bireyin kendine yabancılaşmasını 

problematize ediyor. Çözümü de bireysellikte ve terapide değil; insanlar arası 

bağları güçlendirmekte ve yabancılaşmadan uyanarak bilinçlenmekte görüyor. 

Ben de bu tezde terapi kültürüne eleştirel yaklaşmış düşünürlerin bugüne kadar 

yapmış olduğu tartışmaları çok değerli buluyorum.  Gabor Mate’den ilhamla 

psikolojinin ve sosyolojinin beraber tartışıldığı, belki iş birliği yaptığı yeni bir bakış 

açısının imkanlarını zorlamayı anlamlı buluyorum.  

 
 

1.3. 21.YÜZYILDA POPÜLER PSİKOLOJİ  
 

2000li yılların başında Martin Seligman’ın Amerikan Psikoloji Derneği’nin başkanı 

olması ve ‘pozitif psikoloji’ kavramını ortaya atması 21. yüzyıl için bir dönüm 

noktası oldu (Illouz ve Cabanas, 2018, s.15). Seligman’a göre psikolojinin sorunu 

insanlarda neyin yanlış gittiğini düzeltmeye odaklanmasıydı. Bunun yerine 

psikoloji insanların tam potansiyellerine ulaşmaları için onlarda neyin iyi gittiğini 

bulup onu beslemeliydi (Seligman ve Csikszentmihalyi, 2000, s.6). Bu yeni fikir iş 



20 
 

 
 

dünyası, akademisyenler ve psikoloji dernekleri tarafından sadece fikirsel olarak 

değil, maddi olarak da büyük destek gördü ve üzerine pek çok başka makale 

yazılarak bu ekol daha da geliştirildi (Illouz ve Cabanas, 2018, s.17-18). 10 yılı 

geçmeden öznel iyilik hali (subjective well being), pozitif duygular, otantisite, 

optimizm, dayanıklılık gibi kavramların kullanımı on katına çıkmıştı (Illouz ve 

Cabanas, 2018, s.23). Pozitif psikoloji, psikolojiyi tam olarak ‘herkes için’ haline 

getiren etkiyi yarattı. Hastalığa, patolojik olana, kötüye odaklanmaktansa; iyi olanı 

geliştirmek, daha umutlu olmak, daha sağlıklı olmak, daha iyi iletişim kurmak 

herkesin üzerinde çalışabileceği özelliklerdi (Illouz ve Cabanas, 2018, s.25). Bu 

değişim terapiye gidenlerde bir sorun olduğu algısının değişmesine sebep olan 

önemli gelişmelerden birisi olmuştur Artık terapiye gitmek utanılan, saklanılan bir 

şey olmaktan çıkmıştı. Bu ise psikolojinin alanını daha da genişletiyordu. Bu 

gelişmelerin ekonomi alanındaki gelişmelerle de eşzamanlı olarak ilerlediğini 

söylemek mümkün.  

 
 

İngiltere’de Tony Blair’in de danışmanlığını yapmış olan Sir Richard (Lazar, 

2005)1 pozitif psikoloji ile özellikle ilgileniyordu. Aslında kendi alanı ekonomi olan 

Sir Layard Pozitif psikoloji ve ekonomi politikalarını birleştirecek programlar 

oluşturdu. Layard’a göre ekonomistler ve psikologlar beraber çalışmalıydılar 

çünkü her ikisinin de amacı mutluluğu maksimize etmekti (Layard, 2003). Böylece 

pozitif psikolojinin söylemlerini ekonomi ile birleştirdi. Akademik olarak da London 

School of Economic gibi üniversitelerde bu konuda dersler verip, makaleler 

yazarak bu fikirlerini hem akademik hem de politik alana taşıdı. Böylece pozitif 

psikoloji bir ekol olarak akademide ve ekonomi politikaları gibi hayatın pek çok 

alanında kendisine yer buluyordu.  

 
 
Sadece ekonomi değil, devlet politikalarında da pek çok mutluluk araştırmasında 

yüksek gelirin daha çok mutluluk getirdiğine dair veriler ortaya konulmaya 

 
1 The Guardian gazetesinde Sir Richard Layard’a ait 19 Ocak 2020 tarihli köşe yazısı, How To 
Make The World Happier – And Why It Should Be Our First Priority 
(https://www.theguardian.com/books/2020/jan/19/why-world-needs-new-politics-happiness-can-
we-be-happier-evidence-and-ethics-richard-layard, Erişim tarihi: 25.Mayıs.2024) 

https://www.theguardian.com/books/2020/jan/19/why-world-needs-new-politics-happiness-can-we-be-happier-evidence-and-ethics-richard-layard
https://www.theguardian.com/books/2020/jan/19/why-world-needs-new-politics-happiness-can-we-be-happier-evidence-and-ethics-richard-layard


21 
 

 
 

başlandı. Örneğin devletlerin gelişmişlik düzeylerini göstermek için kişi başına 

düşen milli gelir gibi veriler yerine mutluluk endeksleri yayınlanmaya başladı. 

Foucault mutluluğun sadece basit bir anlamı olmadığını söyler. Bireylerin 

mutluluğu yaşamın devam etmesi ve devletin gelişmesi için gereklidir. Bu sadece 

bir sonuç değil aynı zamanda bir koşul ve bir araçtır. İnsanların mutluluğu devletin 

gücünü gösteren bir element haline gelmiştir. (Foucault, 1988, s. 414) Böylece 

mutluluk bir devlet meselesi haline geldi, devlet politikalarında yerini aldı, bunun 

için büyük bütçeler ayrılmaya başlandı ve psikolojinin söylemleri ulus-devletin 

söylemleri ile içiçe geçti.  

 
 
Illouz ortaya çıkan bu yeni kültürün profesyoneller tarafından kabul görse de 

aslında psikanaliz, din, davranışçılık, tıp, okültizm, nörobilim, geleneksel doğu 

bilgeliği ve bireysel deneyimlerin birbirine karıştığı eklektik heterojen bir karışım 

olduğunu söyler. (Illouz ve Cabanas, 2018, s.24). Ayrıca 21. yüzyılda bu 

değişimin sadece psikoloji alanında değil ekonomi, eğitim, sağlık, politika, adli 

bilimler, spor ve bilim, hayvan hakları, tasarım, nörobilimler, sosyal bilimler, 

işletme ve iş dünyasında da eş zamanlı olarak gerçekleştiğine dikkat çeker.  

 
 
Örneğin Jon Kabat Zinn, 1990’lı yıllarda Massachusets Üniversitesi Tıp 

Fakültesinde Buddha’nın kadim Budist öğretileri ile modern bilimsel yöntemleri 

birleştirerek bugün mindfulness ya da MBSR (Mindfulness Based Stress 

Reduction) olarak bilinen alanı kurmuştur. Mindfulness Budist meditasyon 

yöntemini sistematize eder, süresini, sıklığını, çeşitli odaklanma yöntemlerini belli 

bir teknik haline getirir. Bu teknik hastanelerde ağrı çeken hastaların ağrılarının 

azaltılmasında, uykunun düzenlenmesinde, stres seviyelerinin azaltılmasında 

kullanılmaya ve sonuç alınmaya başlamıştır. Daha sonra Harvard Üniversitesi 

Nöroloji Bölümünde Sarah Lazar’ın kendi yaptığı klinik araştırmalarda, 

Mindfulness’ın 8 hafta boyunca düzenli meditasyon yapan insanların beyninde 

olumlu değişimlere yol açtığını (Lazar, 2005, s.220 (ed. Germer, Siegel, Fulton)) 

açıklamasıyla birlikte Mindfulness dünya çapında popüler hale gelmiştir. LePera 

da holistik psikolojiden bahsederken budist felsefelerden yararlandığını belirtir. 



22 
 

 
 

Örneğin ego çalışması (ego work) konuşan zihni fark edip, kendi zihninle ilişkini 

değiştirmek üzerine kuruludur, bu da kökenini Buddha’nın meditasyonlarına 

dayandıran mindfulness okullarından gelir (LePera, 2021). Böylece Sarah 

Lazar’ın nöroplastisite adını verdiği ve beynin değişme kapasitesini ifade eden bu 

kavram bugün kendine yardım endüstrisinin popüler söylemlerinden biri haline 

gelmiştir. "Meditasyon beyni yani sinir sistemimizi değiştirebilir." (Kabat Zinn, 

2013 [1990]), "Yoga ve meditasyon ile amigdaladaki gri madde aktivitesi azalıyor" 

(Lazar, 2005), "Beynimizi yeniden programlayabiliriz" (Burn, 2015; White ve 

Epston, 1990; Young ve Klosko, 2014; LePera, 2021) gibi söylemler pek çok 

psikolog ve kendine yardım uzmanı tarafından kullanılan popüler söylemler 

haline gelmiştir.  

 
 
Günümüzde karşımıza çıkan popüler psikolojik yaklaşımlardan biri de bağlanma 

kuramıdır. John Bowlby’nin 1950’lerde ortaya attığı, Cindy Hazan ve Phillip 

Shaver’in 1987’de üzerinde deneyler yaparak çeşitli olumlu sonuçlara (Levine ve 

Heller, 2018 [2010], s.16) ulaştığı bu kuram geçtiğimiz son yirmi yılda 

psikologların, ilişki danışmanlarının ve yaşam koçlarının da yoğun olarak ilgi 

alanına girmiştir. Bu kurama göre bebeklik ve erken dönem çocukluk yıllarında 

anne ve çocuk arasında kurulan bağlanma biçiminin temelleri beynimizde bir defa 

atıldığında, bu bağlanma biçimi yetişkinlik hayatımızda da devam etmektedir. 

Yetişkin hayatımızda kurduğumuz romantik ilişkilerimizi, arkadaşlık ilişkilerimizi 

ve hayatımızın tamamını derinden etkilemektedir. Bu kurama göre her insan üç 

temel bağlanma biçiminden biri ile diğer insanlara bağlanmaktadır. Bunlar: 

Güvenli bağlanma, kaçıngan bağlanma, kaygılı bağlanma. Güvenli bağlanan kişi 

yakınlık konusunda rahattır, sevecen ve sevgi dolu olabilir. Kaygılı kişilerin kafası 

sürekli ilişkileri ile meşguldür, yakınlık ihtiyaçları çok fazladır ve sürekli sevgiyi 

kaybetme endişesi ile yaşarlar. Kaçıngan kişiler ise yakınlığı özgürlüğü 

kaybetmek olarak görürler, ilişkilerini hayatlarında minimumda tutmaya çalışırlar 

ve ilişkide doğabilecek herhangi bir çatışmaya karşı toleransları düşüktür (Levine 

ve Heller, 2018 [2010], s.15). Bunlara sonradan kompleks ya da disorganize diye 

tanımlanan dördüncü bir bağlanma biçimi de eklenmiştir. Bu dördüncü bağlanma 

biçimi de kaygılı ve kaçıngan bağlanma biçimleri arasında gidip gelen karmaşık 



23 
 

 
 

bir bağlanma biçimine sahip olanları tanımlamak için kullanılır. Bugün her yerde 

kolayca bağlanma biçimlerinin şiddetini ölçen psikolojik testler, bağlanma 

biçimleriyle ilgili nörolojik araştırmalar, bağlanma biçiminize göre şekillenmiş 

terapiler, danışmanlıklar bulmak mümkündür.  

 

1990 yılında Michael White ve David Epston Michel Foucault’dan esinlendikleri 

post-yapısalcı psikolojik yöntemde zihindeki hâkim anlatıları değiştirerek 

iyileşebileceğimizi söylüyorlar (White ve Epston, 1990). Anlatı terapisi dedikleri 

bu yaklaşıma göre biz hayatımızdaki olayları hikayeler yoluyla anlamlandırıyoruz 

(Combs ve Freedman, 2012, s.1037) Danışan kendi güçlü hikâye örüntülerinin 

dışında kalan bir olay anlattığında terapist bu olayı ele alıp somut ve güçlü başka 

bir hikâyeye dönüşmesi için bu yeni örüntüye odaklanıyor. Böylece danışan kendi 

hikâye örüntülerinin dışında başka olasılıklar keşfederek genel hâkim 

örüntülerinin dışına çıkabiliyor ve kendine yeni pek çok hikâye yazarak farklı 

hikâye olasılıklarının önünü açabiliyor (Combs ve Freedman, 2012, s.1038).  

 

Kullanılan başka bir kavram da Foucault’nun modern güç kavramı. Anlatı 

terapistleri problemli hikayelerin ele alınmasında bu modern güç kavramını 

kullanışlı buluyorlar. Foucault’ya göre eskiden kral gibi somut iktidar odakları 

vardı, modern zamanlarda ise bu gücün yerini daha inceden inceye çalışan ama 

daha yayılmacı olan modern bir iktidar olan söylem aldı. Söylem lobilerle, 

reklamcılıkla, medyayla toplumda kim güçlüyse onun yönlendirme gücünün daha 

fazla olduğu araçlarla çalışıyordu ve biz bu gücün etkisi altına girerken girdiğimizi 

fark etmiyorduk. Böylece bizi kontrol eden artık kral gibi dışarıdaki bir otorite değil; 

kendi içselleştirdiğimiz hâkim başarı ve normallik tanımlarıydı (Combs ve 

Freedman, 2012, s.1038). Anlatı terapisine göre buna bir kere dışarıdan 

baktığımızda, artık başka söylemleri de görebilir ve seçebilir hale gelebiliyoruz. 

Verili kabul ettiğimiz hikâyeyi yıkıp, yerine yeni bir anlatı kurabiliyoruz (Combs ve 

Freedman, 2012, s.1038). Böylece bir psikolog ve bir antropolog bir araya gelerek 

Foucault’nun yapısöküm yöntemini bireysel terapide kullanılmak üzere yeniden 



24 
 

 
 

şekillendirmiş oluyor ve bu yöntem de beynin değişebilirliğine dair söylemlere 

ekleniyor.  

 

Tüm bu alanların yeni medya mecralarında ve teorik alanda birbiriyle içiçe 

geçtiğini de gözlemliyoruz. Örneğin Hiwell gibi psikologlar ve danışanların pek 

çok farklı bütçe seçeneği ile birbirini bulmak için kullandığı uygulamalar üretildi ve 

kullanılmaya başlandı. Bu uygulamalarda kısa bir anket doldurup probleminizin 

ne olduğunu belirliyor, bütçenizi seçiyor ve uzmanlık alanı sizin probleminize 

uyan psikolog seçenekleri ile çevrimiçi görüşmeler yapmak üzere eşleşiyorsunuz. 

Ya da bu tezin de konusu olan Nicole LePera ve The Holistic Psychologist 

ekibinin Self Healers Circle adını verdiği çevrimiçi platformda kendinizi 

iyileştirirken yalnız kalmamanız için sizin gibi kendini iyileştiren başka insanlarla 

iletişim kurup belli bir ücret karşılığı ortak okumalar ve meditasyonlara 

katılabiliyorsunuz. Hizmet almak ve vermek üzerine kurulan Armut2 uygulaması 

da taşıma hizmetleri, özel dersler, temizlik ve çocuk bakımı gibi hizmetlerin 

arasına artık psikologları katmış durumda. Böylece herkes uygulamayı indirip 

farklı ücret seçenekleri ile kendisine göre bir psikolog seçebiliyor. Pek çok 

psikoloğun youtube ve intagram videoları, parayla üye olunan katıl seçenekleri 

sayesinde çok fazla ücret ödemeden psikolojik eğitimler alabiliyorsunuz. Ya da 

yapay zekâ teknolojisi ile tasarlanmış bir robot terapist ile belli bir ücret karşılığı 

sohbet edebildiğiniz Meditopia gibi uygulamaları yüzyüze terapinin yerine 

kullanabiliyorsunuz. Bunun dışında uyku kalitesini, zaman yönetimini, su içmeyi, 

adım sayısını hesaplayan, kişilere öneriler ve hatırlatmalar sunan pek çok akıllı 

uygulama da kendine yardım endüstrisinin bir parçası olarak gündelik 

hayatlarımızda yerini almış durumda. Böylece Dr.Nicole LePera’nın ortaya attığı 

holistik psikoloji kavramını ve Instagram üzerinden sunduğu psikoloji hizmetlerini 

tüm bu içiçe geçmişlik dönemi ışığında değerlendirmek gerekiyor.  

 

 
2Armut Uygulaması Psikolog Randevusu Teklif Sayfası, (https://armut.com/g/saglik-
6/teklif/psikolog/156/1?jobSource=service_groups, Erişim tarihi, 25.Mayıs.2024) Burada randevu 
almadan önce size yaşınız, hizmet almak istediğiniz psikolojik konu, hangi şehirdeki 
psikologlardan randevu almak istediğiniz ya da çevrimiçi seans almak isteyip istemediğinize dair 
sorular soruluyor, ardından ilgili psikologlardan fiyat teklifleri alıyorsunuz.  

https://armut.com/g/saglik-6/teklif/psikolog/156/1?jobSource=service_groups
https://armut.com/g/saglik-6/teklif/psikolog/156/1?jobSource=service_groups


25 
 

 
 

 
 

2. BÖLÜM 
YENİ MEDYA VE MENTAL SAĞLIK INFLUENCERLIĞI 

 
Yeni medya3 mecralarının ne kadar büyük bir nüfus tarafından, bir gün içinde ne 

kadar sık kullanıldığı düşünüldüğünde en büyük sorunlarımızdan biri olan mental 

sağlık ve iyilik halimize dair çözüm arayışlarının da yeni medya mecralarında 

kendine çokça yer bulması şaşırtıcı değildir. 2020 yılında 3,8 milyar sosyal medya 

kullanıcısı olduğu belirtilmiştir (We Are Social, 2020, akt. Naslund, Bondre, & 

Torous, 2020, s.245). Bu kullanıcıların büyük bir çoğunluğunun yeni medyadan 

mental sağlıkla ilgili beklentileri olduğunu, mental sağlık influencerları denen yeni 

bir uzman kategorisinin doğduğunu ve yeni medyanın bu sebeple hem uzmanlar 

hem de derdine çare arayanlar tarafından sıkça kullanıldığını biliyoruz. 

Günümüzde insanlar yeni medya teknolojilerinin sunduğu imkanlar ile mental 

sağlık konusunda bilgi edinmek, kendileriyle aynı sorunlara sahip insanlarla 

konuşmak veya uzmanlarla doğrudan iletişim kurmak için yeni medyayı 

kullanmaktadır. Uzmanlarsa bilgilerini paylaşmak, müşteri bulmak ya da 

ürünlerini pazarlamak için yeni medyayı elverişli bir mecra olarak görürler.  

 

Prof. Eugenia Siapera’ya göre, yeni medya tartışmalarının temel sorusu 

medyanın mı toplumu şekillendirdiği, yoksa toplumun mu medyayı şekillendirdiği 

sorusudur. Siapera’ya göre medyayı anlamak insanlığı anlamaktır, bu yüzden 

birini anlamadan diğerini de anlayamayız (Siapera, 2018, s. 20). Mental sağlık 

 
3 Bu tezde ‘‘dijital medya’’ ya da ‘‘sosyal medya’’ kavramları yerine ‘‘yeni medya’’ kavramı tercih 
edilmiştir. Mutlu Binark’a göre yeni medya terimi, geleneksel medyadan (kitap, televizyon, radyo) 
farklı olarak, sayısal medyayı özellikle etkileşimsel medyayı, İnternet ağlarını ve sosyal iletişim 
medyasını nitelemek için kullanılmaktadır (Binark, 2014, s.19). Tabi ki bu kavramla ilgili bazı 
soruların da tartışılması gerekir. Örneğin ‘‘yeni’’ göreceli bir kavramdır ve her zaman daha yenisi 
ortaya çıktığında bugün kullanılan teknoloji eskiyecektir. Lisa Giselman her medya aracının 
karmaşık ve özgül bir tarihsel öznelliğe sahip olduğunu söyler. Giselman’a göre bu zamanla bir 
teknolojinin diğer bir teknolojiyi nasıl izlediğiyle değil, tam tersine bu teknolojilerin 
toplumsallığından ve kültürelliğinden kaynaklanır (Giselman, 2006, s.7 akt. Binark, 2014, s.20). 
Bu bağlamda bu tezde de yeni medyanın teknolojik özelliklerine değil toplumsal özelliklerine, 
söylemlerin dolaşıma girmelerine nasıl katkıda bulunduklarına bakılacaktır.    
 



26 
 

 
 

meselesine baktığımızda yeni medya teknolojilerinin mental sağlık tartışmalarını 

da oldukça etkilediğini görüyoruz. Bilgiye erişimin kolaylaşmış olması ama aynı 

zamanda tüm bu mental sağlık bilgilerinin ve uyarılarının her geçen gün daha 

fazla etrafımızı sarması; terapiye erişme imkanı olmayanlar için daha eşit 

imkanlar yaratması, fakat bir yandan da her gün yeni ihtiyaçlar ve ürünler ortaya 

çıkarması gibi pek çok yeni tartışmaya kapı aralamıştır.  

 

Papacharissi sanal mekanların mimarisinin de aynı fiziksel mekanların mimarisi 

gibi bireyler için çeşitli etkileşim biçimlerini olanaklı kılarak, bireyleri belirli 

etkileşim biçimlerine yönlendirdiğinden bahseder (Papacharissi, 2009, s.205; akt. 

Çomu ve Halaiqa, 2014, s.36). Bu mekanlar Siapera’nın da dediği gibi kolektif 

zekâ denen yeni bir dijital kolektivizmi de kurar. Siapera’ya göre kurumsal 

yapıların çevrimiçi kullanımı kontrol etme ve sınırlama çabalarına rağmen, 

işbirlikçi ağların çoğalması ve daha geniş anlamda iş birliğinin artan önemi ve 

kolektif zekanın yükselişi (Wikipedia gibi projelerde görüldüğü gibi) eski moda 

kurumsal uygulamalarla kolayca dizginlenemeyen yeni kullanım kalıplarına doğru 

bir paradigma kaymasını işaret ediyor  (Siapera, 2018, s. 82). Bu bağlamda, 

bahsedilen bu yeni dijital kolektivizm açısından mental sağlık influencerları 

etrafında bir araya gelmiş olan sanal kalabalıklara baktığımızda, bu yeni kültür 

hakkında neler söyleyebiliriz? İkinci kısımda buna dair bir tartışma yürütmeye 

çalıştım.  

 

Dolayısıyla yeni medya bugün pek çok şey gibi mental sağlık üzerinde yapılan 

tartışmaları da etkilemiştir. Aşağıdaki kısımda ben de yeni medyanın bugün terapi 

kültürü ve mental sağlık alanlarını nasıl etkilediğini ve ne gibi yeni tartışmalar 

ortaya çıkardığına daha yakından bakacağım. 

 
 



27 
 

 
 

2.1. YENİ MEDYA VE MENTAL SAĞLIK 
 
Oluşan bu yeni kültüre baktığımızda yeni medyanın teknolojik özelliklerinin de 

etkisiyle, modern bireyin etrafının mental sağlık bilgileri, hatırlatmalar ve 

uyarılarla sarıldığını görürüz. Örneğin yeni medyanın metinlerötesilik4 özelliği 

mental sağlık alanında, sürekli konunun kendini hatırlatması şeklinde hayatımıza 

girmiştir. Kendini hatırlatma, başka pek çok özelliğin yanısıra uygulamaların çok 

çeşitli olması, hepsinin linklerle birbirlerine bağlanmış olmaları5 ve her birinden 

telefonumuza bildirimler gelmesiyle gerçekleşmektedir. Örneğin Meditopia adlı 

meditasyon uygulaması, ona bir kere üye olduğunuzda size uygulama içi 

bildirimler göndermekle kalmaz, e-posta adresinize e-postalar gönderir, size 

başka sosyal medya mecralarındaki etkinleri haber verir, abone olmanızı ister. 

Tüm bu mecralardan telefonunuza bildirimler gelmeye başlar. Meditopia6 

uygulaması her gün kullanıcılarına "Bugün cesarete mi ihtiyacın var?", "En son 

ne zaman kendini bir başkasının yerine koydun?", "Duyguların karman çorman 

mı?" gibi başlıkların kullanıldığı e-bültenler gönderir ve meditasyona davet eder. 

“Yoga with Adriene” adlı Youtube hesabı e-postalar göndererek Youtube’daki 

yoga videolarını size hatırlatır. Psikologlar tarafından kurulmuş olan “Psikoloji 

İstanbul” hesabı uzmanlarla yaptıkları eğitim webinar’larının linklerini e-postanıza 

 
4 Metinlerötesilik, bir görüntünün (veya metnin) anlamlarının yalnızca o görüntüden değil, aynı 
zamanda o görüntüyle yakından ilişkili diğer görüntü ve metinlerin (belirli bir gazete metnindeki 
bir fotoğraf gibi) veya daha geniş kültürel pratiklerdeki anlamlarından türediğini ifade eder. Bu 
anlamlar, insanların görüntülere baktıklarında ve onları belirli şekillerde paylaşmalarına izin 
verdiklerinde ortaya çıkar (Quan-Haase & Sloan, 2022). Böylece yeni medyada gördüğümüz bir 
metin veya bir görsel bizi linklerle başka metinlere de götürür ve yeni medya mecralarındanki 
metinler birbirleriyle ilişki olarak sürekli çoğalırlar.  
 
5 Bazı yeni medya uzmanları tarafından hipermetinsellik olarak tanımlamıştır (Mitra ve Cohen, 
1999, s.3 akt. Binark, 2014, s.21). 
 
6  Meditopia uygulaması Türkiye’de yaygın olarak kullanılan wellness uygulamalarından biridir. 
Uygulamanın içinde meditasyonların yanısıra zayıf hissettiğiniz konularda bilimsel makaleleri 
sesli dinleme imkanı, meditasyona başlamak ve devam ettirmek için günlük öneriler, 
meditasyonlarınız hakkında not almak için not defteri bölümü, meditasyonlarınızı 
işaretleyebileceğiniz takvimler, günlük meditasyon serileriniz hakkında minik yarışmalar, sizinle 
aynı anda kaç kişinin meditasyon yaptığını gösteren sayılar, kişiye özel meditasyon önerileri, 
ambiyans sesleri, uyku müzikleri ve uyku masalları yer alır. Bu uygulama wellness’ın iyileşme 
uygulamalarını ve dijital teknolojiyi bir araya getiren popüler bir uygulama olduğundan dijital 
iletişim teknolojilerinin kendine yardım endüstrisi üzerindeki etkilerini gösteren iyi örneklerden 
biridir.    
 
 



28 
 

 
 

gönderir. Tüm bu mecralardan gelen bildirimlerin internet ortamının o yoğun 

kalabalığında tıklanan olmak için telefonu eline alan bir kullanıcının dikkatini 

çekmesi gerekmektedir. Böylece bu bildirimlerin okuyucuyu dürten (facebook’taki 

dürtme tuşu gibi) bir yapıya büründüğünü görürüz. Kısa spot cümleler, renkli 

başlıklar, çarpıcı resimler, bazen sert uyarılar, merak uyandıran sorular. "Çok 

eleştirinin olduğu bir ailede mi büyüdün?"  "öyleyse gönderinin açıklamasını 

oku.", "İnsanları sürekli analiz mi ediyorsun?" "öyleyse bu videoya tıkla", 

"Duygusal olarak olgunlaşmamış insanlarla başa çıkma yöntemleri nedir?" "bu 

gönderiyi sağa kaydır ve öğren". Böylece hem mental sağlığa dair bilgilere erişim 

çok kolaylaşmış durumdadır, hem de tüm bu bilgi fazlalığı her gün okuyucuda 

yeni bir eksiklik bulmakta ve buna dair marketler yaratmaktadır.  

 
 

Bu sebeple "yeni medya aracılığıyla mental sağlık konusunda artık çok daha 

bilgili olmamız kendi kendimizin terapisti olup bizi terapi gibi maliyetli bir hizmetten 

kurtarmıştır" argümanının ne kadar gerçekçi olduğunu sorgulamak gerekir. Schüll 

(2016, s.1) giyilebilir teknoloji ile ilgili yazdığı makalesinde son zamanlarda bu 

akıllı teknolojileri kullanan tüketicilerin davranışlarının şirketlerce yeni bir merak 

konusu olduğundan bahseder. Kapitalist girişimciler, teknoloji start-upları ve 

bilinen büyük elektronik alet üreten şirketler yoğun bir şekilde alımlayıcıların neyi 

analiz etmek istediğini, ne konuda rehberliğe ihtiyaç duyduğunu ve ne tür 

algoritmaları çekici bulduğunu araştırmakta, böylece her geçen gün piyasaya 

yeni ürünler sunmaktadır. Schüll bu teknolojilerin ortaya atılmasıyla kendi 

sağlığını takip etme standartlarında da bir artış olduğunu söylüyor. Örneğin 

önceden uyuduğumuz saatlerin ne kadarının derin uyku ne kadarının REM 

uykusu olduğuyla ilgili çözülmesi gereken bir problem yoktu. Bugün ise bu 

verilerin akıllı teknolojiler ile ölçülebilir hale gelmesi sonucu, bu ve bunun gibi pek 

çok şey takip edilecekler listemize eklenmektedir. Bu uygulamalar, akıllı saatler, 

adım ölçerler, nabız ölçerler, programlayıcılar, meditasyon uygulamaları 

satılabilir ürünlere dönüşerek ayrı bir masraf kalemi oluşturmaya 

başlamıştır. Aslında mental sağlık konusunda çok daha fazla bilgiye maruz 

kalmamız ya da çok daha fazla bilgiyi arzulamamız bizi bir masraf kaleminden 

kurtarmakta değil, çok daha geniş bir masraflar kalemi açmaktadır diyebiliriz. 



29 
 

 
 

Böylece biz mental sağlık konusunda çok daha endişeli hale geldikçe piyasa da 

bu endişeyi karşılayacak yeni yeni ürünler ortaya çıkarmaktadır. Böylece bu yeni 

teknolojilerin mental sağlığa erişimi kolaylaştırıp kolaylaştırmadığı da tartışma 

konusu olmuştur. 

 

 

Kimilerine göre yeni medya teknolojilerinin getirdiği yeni iletişim kolaylıkları sınıf 

ayrımlarını silikleştirip, mental sağlığa erişim konusunda sınıfsal olarak daha eşit 

bir dünya ihtimalini doğurmuştur. Mental sağlık ve yeni medya ilişkisini tartışan 

güncel bir araştırmada günümüzde mental sağlık sorunlarının oldukça yaygın 

olmasına rağmen, özellikle genç insanların maddi sorunlar dolayısıyla 

profesyonel yardım alamadığından, çünkü gençlerin yeni medya kullanarak 

gerekli yardıma ulaştığından bahsediyor (Pretorius, McCashin, & Coyle, 2022, 

s.1). Toplumda önceden mental sağlığa dair bilgiye erişimi kısıtlı olan sınıfların 

bugün bu bilgilere çok daha kolay ulaşabildiği ve hergün gelişmekte olan yeni 

teknolojilerin bu anlamda araştırmacıları büyüleyen yanı olduğu doğru, fakat bu 

durumun hemen daha eşit bir dünya düzeni yaratıp yaratmadığı da detaylıca 

incelenmesi gereken bir araştırma konusu.  

 

 

Örneğin Ergül, Gökalp ve Cangöz Türkiye’de fakirlik üzerine yaptıkları 

araştırmada yeni medyanın sınıf eşitliğine gerçekten bir katkısı olup olmadığını 

tartışıyorlar (2015). Bu araştırmada internet teknolojisi ve yeni medyanın alt 

sınıfın gündelik yaşantısında gerçekten de kendi mahallesinin duvarlarını 

aşmanın bir yolu olduğunu gözlemliyorlar. İçlerinde UNESCO’nun kapsamlı 

araştırmalarının da bulunduğu pek çok araştırmanın yeni medyanın daha eşit bir 

dünya için sunduğu imkanlara dair bulgular elde ettiğinden ve bu yeni imkanlara 

heyecanla yaklaştığından bahsediyorlar (2015, s.22). Yine de yeni medyayı 

dünyadaki tüm politik gelişmelerden, kaliteli eğitime erişimdeki zorluklardan ve 

artan fakirlik problemi gibi pek çok konudan bağımsız ele alamayız diye ekliyorlar 

(2015, s.22-23). Naslund da benzer şekilde mental sağlık sorunlarında dijital 

teknolojilerin kullanımını tartıştığı makalesinde, küresel ölçekte dünyada düşük 



30 
 

 
 

gelir düzeyi olan ülkelerde daha fazla mental sağlık sorunu görüldüğünü fakat bu 

ülkelerde dijital teknolojilere erişim düzeyi çok daha düşük olduğu için mental 

sağlığa dair yeterince bilgiye erişimlerinin yine kısıtlı olduğunu ve bu konudaki 

araştırmaların da kısıtlı olduğunu hala çok daha fazla araştırma yapılması 

gerektiğini ifade ediyor (Naslund, ve diğerleri, 2019, s. 253). Bu tartışmanın bir 

adım ötesi ise en son teknolojilerin merkezi olarak bilinen Silikon Vadisi’ndeki 

dijital sosyalizm tartışmaları.  

 

 

Morozov, Silikon Vadisi entelektüellerinin "dijital sosyalizm" iddiasını eleştirdiği 

yazısında yeni medya teknolojilerinin gerçekten dayanışma, otonomi ve iş birliği 

getirip getirmediğini tartışıyor (Morozov, 2015, s.29-32). Morozov’a göre Silikon 

Vadisi’nde yeni medya teknolojilerinin mucitleri ve bu şirketlerin hisse sahipleri 

"paylaşım ekonomisi"7 ya da "kullanıcının güçlenmesi"8 gibi eşitlikçi görünen 

kavramlarla Wall Street’teki kapitalist dünyaya alternatif olarak, Silikon Vadisi’nde 

yeni teknolojilerin de yardımıyla anti-kapitalist bir dünya kurulduğunu iddia 

ediyorlar. Yeni medya teknolojileri ile bilgiye erişimin kolaylaştığı doğru. Fakat 

Morozov, eşitlik varsayımının pek çok açıdan problemli olduğunu; internette aynı 

mental sağlık bilgisine ulaşan bir hisse sahibi ile zengin olmayan bir öğrencinin 

bu bilgiler ile yapabileceklerinin birbirinden oldukça farklı olacağını; internetteki 

bilgilere erişimin aradaki ekonomik uçurumu değiştirmeyeceğini söylüyor. Aslında 

burada gördüğümüz yeni medya teknolojilerine dair yaygın bir anlatının 

tartışılması. Yeni medya teknolojileri bize mental sağlık alanında bir eşitlik 

sağlamış olsa da olmasa da eşitliğe dair anlatısını çoktan pazarlamış görünüyor.  

 

 
7  "Sharing economy" kavramı bireylerin kendi sahip olduklarını başkalarıyla paylaşarak 
oluşturduğu ekonomik bir paylaşım sistemini ifade eder. Örneğin Airbnb ya da Blablacar gibi 
paylaşım uygulamaları buna bir örnektir.   
 
8  "Empowering the user" kavramı ile teknoloji şirketlerinin kullanıcılara para kazandıran 
uygulamaları ya da kullanıcı dostu yazılımları kastedilmektedir. Makalede buna örnek olarak 
JustPark uygulaması verilmiştir. Bu uygulama mülk sahiplerinin pek kullanmadıkları park 
alanlarını, park yerine ihtiyacı olan araçlara kiralamaları için kullandıkları bireysel bir 
uygulamadır.    
 
 



31 
 

 
 

 

Böylece yeni medya teknolojilerinin terapinin yerini tutup tutmayacağı da yeni 

medya tartışmaları içinde sıkça yer bulmaktadır. Naslund, Bondre ve Torous’un 

2020 yılında yaptığı araştırmaya göre sosyal medyanın mental sağlık için 

kullanımı sırasında alımlayıcıların üç temel motivasyonu vardır. Bunlar; sosyal 

etkileşim, akran desteği alma ve konu hakkında bilgilenme (Naslund, Bondre, & 

Torous, 2020 s.245-257). Bu üç maddeyi biraz açacak olursak, araştırmalar dijital 

platformların mental sağlık problemleri ile uğraşan alımlayıcılar açısından sosyal 

etkileşimi kolaylaştırıcı pek yönü olduğundan bahsetmektedir. Örneğin şizofreni 

hastalarının yeni medya kullanımı üzerine yapılan pek çok araştırma 

bulunmaktadır. Bu araştırmalarda yüz yüze iletişimde zorlanan şizofreni 

hastalarının yeni medya mecralarında kendileri gibi başka hastalara rahatlıkla 

ulaşabildikleri, çok daha rahat iletişim kurabildikleri, uzmanlarla kendi hastalıkları 

hakkında anonim isimlerle daha rahat konuşabildikleri ortaya konmuştur 

(Alvarez-Jimenez, Bendall vd, 2013; Ernala, Rizvi vd, 2017; Firth, Cotter vd, 

2015). Pek çok başka araştırmada depresyonda olan ve sosyal anksiyetesi olan 

gençler (teenagers) için de benzer sonuçlara varılmıştır (Rideout ve Fox, 2018; 

Batterham ve Calear, 2017; Indian ve Grieve, 2014). Böylece yeni medya 

platformlarının günümüzde mental sağlık sorunları yüzünden yüzyüze iletişimde 

zorlanan insanlar için alternatif bir yol oluşturduğu görülmektedir. Teknolojik 

gelişmelerin terapötik müdahale üzerindeki etkileri hakkında yazılan başka bir 

araştırmada insanların mental sağlık sorunları ile uğraşırken kendileriyle aynı 

sorunları yaşayan insanlar ile yeni medya mecralarında birbirlerini buldukları, 

birbirlerinden hastalıklarına dair yeni bilgiler edindikleri, kendilerine benzer 

kişilerle arkadaşlık kurdukları ve tüm bunların mental sağlıkları üzerinde olumlu 

etkiler gösterdiği tartışılmıştır (Abdel-Baki, Lal vd, 2017).  

 

 

Başka bir araştırmaya göre artık insanlar terapiye gitse bile terapistlerinin 

çevrimiçi ortamdaki bilgileri de bilip bilmediğini kontrol etmekte, terapi odasında 

aldıkları geri dönüşlerden tatmin olmadıklarında yeni medyaya yönelmekte ve 

yeni medyadaki mental sağlık uzmanları ile kendi terapistlerini karşılaştırmaktadır 



32 
 

 
 

(Raupach ve Hiller, 2002). Geleneksel terapi, şirketlerdeki, okullardaki, medyada 

ve edebiyattaki, politika ve ekonomi kurumları içindeki işlevleri ve yüksek hizmet 

ücretleri ile neoliberal kapitalizmin ayrılmaz bir parçasıydı. Şimdi yeni medyanın 

imkanları ile alınacak ve satılacak çok daha fazla eğitim, ücretle katılınan 

çevrimiçi dayanışma toplulukları ya da giyilebilir teknolojiler, çevrimiçi 

uygulamalarla her gün artan yeni piyasa imkanlarından bahsetmek mümkün.  

 
 
 

Sonuç olarak yeni medya teknolojileri sayesinde psikolojik bilgiye erişim 

kolaylaşmıştır fakat bunca bilgiye maruz kalmanın bizleri bilinçlendirdiğini 

hayatlarımızı kolaylaştırmak yerine standartları yükselttiğini, mükemmeliyetçilik 

seviyesini yukarılara taşıyarak yapılacak işleri çoğalttığını söylemek de yanlış 

olmaz. Bu durumda bilgiye erişim kolaylaştıkça mental sağlık için daha az para 

harcadığımız tezinin de tartışmalı olduğu görülmektedir. Hatta piyasa yeni 

ihtiyaçlar yarattıkça akıllı teknolojiler, regülasyon için kullanılan takviyeler, 

aromatik yağlar, yoga ve mindfulness dersleri, inzivalar gibi pek çok mental sağlık 

ürününe çok daha fazla para harcamaya başladığımızı söyleyebiliriz. Yeni medya 

kendi mahallesinin gettolarına sıkışan bireylere evlerinin fiziksel duvarlarının 

ötesindeki dünya ile bağ kurmaları için yeni bir alan oluşturmaktadır, fakat yeni 

medyanın kapitalist bir dünyada yaşanan tüm eşitsizlik problemlerine mucizevi 

bir çözümmüş gibi görülmesi de doğru değildir.  

 

 

2.2.  INSTAGRAM VE MENTAL SAĞLIK INFLUENCERLIĞI 

Influencer terimi çoğunlukla bir yeni medya pazarlamacılık yöntemi olarak ele 

alınır. Prof. David Giles Influencer kavramını 2010lu yıllarda hayatımıza giren 

yeni bir pazarlama stratejisi olarak tanımlar ve şöyle devam eder: "Önemli bir 

kişisel takipçi kitlesine sahip olan, ancak ürün tanıtımı yapmak için para aldığını 

gizleyecek kadar 'sıradan' olmayı başaran kişi." (2018, s.155). Buradaki 

sıradanlık kavramı influencerların nasıl etki gösterdiğine dair tartışmanın anahtar 

kelimesidir. Giles’e göre büyük şirketler yıllardır "bilinçaltı reklamcılığı"nın 



33 
 

 
 

gerçekten işe yarayıp yaramadığını tartışıyorlar ve henüz bir sonuca ulaşmış 

değiller. Fakat güvenilen arkadaşların tavsiyelerinin en etkili pazarlama aracı 

olduğu konusunda ise geniş bir fikir birliğine ulaşmış durumdalar (Giles 2018, 

s.155). Yani influencerlar aynı zamanda hem birer tavsiye kaynağı olarak işlev 

görürler, hem de güvenilir bir arkadaş gibi hareket ederek yeterince 'sıradan' bir 

imaj çizebilirler. Giles’in de ifade ettiği gibi bu kişiler piyasaya pazarlama 

açısından yeni ve kullanışlı bir yöntem sunmuşlardır (Giles, 2018, s. 155). 

Günümüzde en popüler influencer kategorilerinden birinin mental sağlık 

influencerları olduğu düşünüldüğünde, bu influencerların terapötik alanda nasıl 

bir işlevi olduğunu incelemek ilgi çekicidir.  

 

Mental sağlık influencerlığını tartıştıkları makalede Triplett ve arkadaşları mental 

sağlık influencerı kavramını sosyal medya kullanan terapistler ve ilişki 

danışmanları olarak tanımlarlar (Triplett, Kingzette, Slivinski, & Niu, 2022). Mental 

sağlık influencerı olarak kavramsallaştırdıkları bu ifadenin mental sağlık alanında 

uzman olan ve yeni medya kullanan uzmanları kapsadığını söyleyebiliriz. Bu 

uzmanlar dijital mecralarda belli ürünler, atölyeler, kamplar, terapiler, online 

dersler, yazarların kendi kitapları ya da kullanılacak ilaçlar gibi materyaller 

pazarlayabildiği gibi bir marka olarak kendi isimlerini de pazarlayabilmektedir. 

Elbette mental sağlık influencerları sadece ürün pazarlayan pazarlamacılar 

değildir. Hatta bundan daha önemlisi yeni medyada oluşturdukları eğitim 

kültürüdür. Triplett ve arkadaşlarının yazdıkları makalede mental sağlık 

profesyonellerinin gittikçe artan bir oranda sosyal medya kullandıklarından ve 

uzmanların normalde terapi esnasında paylaştıkları bilgileri artık bu mecralarda 

paylaştıklarından bahseder (2022, s.125). Mental sağlık influencerları olarak 

kategorize edilen bu influencerların dijital mecraları bir eğitim mecrası gibi 

kullandıklarını ve belli bir kültür yaratma amacı taşıdıklarını görüyoruz. Mental 

sağlık influencerlarının en çok tercih ettiği dijital mecranın ise Instagram olduğu 

biliniyor (Pretorius, McCashin, & Coyle, 2022, s.1). Bu sebeple mental sağlık 

influencerlarının yarattığı kültürü ele alırken özellikle Instagram mecrasına 

yakından bakmak önemlidir.  
 



34 
 

 
 

  
Instagram’ın bu kadar popüler olmasının sebebi öncelikle sıradan kullanıcıların 

görünürlüğüne alan açmayı seçmiş olmasıdır. İlk başta sadece profesyonel 

fotoğrafçılar için bir fotoğraf sitesi olarak kurulan Instagram’ı popüler hale getiren 

profesyonel fotoğrafların aksine kullanıcıların özellikle amatör fotoğraflar 

paylaşmalarını teşvik etmesidir (Caliandro ve Graham, 2020, s.2). Laestadius ve 

Witt’e göre de Instagram’ın kritik öneme sahip olmasının sebebi yalnızca görsel 

imgeler, etiketler ve zengin bir veri kaynağı olması değil, bu mecrayı kullanan 

birçok kişi için günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası olmasıdır (Laestadius & Witt, 

2022, s. 581). Böylece sıradan insanlar arasında da yavaş yavaş yaygınlaşmaya 

ve insanların gündelik hayatında yer etmeye başlayan Instagram Facebook 

tarafından satın alınmasıyla beraber biçimsel olarak da diğer popüler yeni medya 

mecraları arasında yavaş yavaş sıyrıldı.  

 

 

Instagram’ın biçimsel olarak diğer popüler sosyal medya uygulamalarında ilgi 

gören biçimsel özellikleri de kendi bünyesinde toplaması kullanılma oranlarını 

artırmıştır. Örneğin Snapchat uygulamasına snap adı verilen ve bir günlüğüne 

paylaşılıp 24 saat içinde kaybolan videoların insanların hoşuna gittiğini fark eden 

Instagram bunu kendi uygulamasına ekleyerek Instagram hikayeleri biçiminde 

kullanıcılarına sunmuştur. Bu biçim günümüzde de Instagram’da yaygın olarak 

kullanılan popüler biçimlerden biridir. Instagram uygulamasına eklenen başka bir 

popüler biçimsellik, Tiktok uygulamasının özelliği olan bir dakikadan kısa olan 

videolardır. Instagram Tiktok videoları olarak bilinen bu biçimi de Instagram 

reels’leri olarak kendi bünyesine eklemiştir. Bugün Instagram’da Facebook’taki 

gibi yakın arkadaş listeleri oluşturabiliyor, Whatsapp’taki gibi özel yazışma 

grupları kurabiliyor, başka kullanıcılarla özel olarak ya da gönderilerin altında 

mesajlaşabiliyor, Pinterest’teki gibi ilgili alanlarınıza göre farklı koleksiyonlar 

oluşturabiliyor, gönderileri ve koleksiyonları başka kullanıcılarla 

paylaşabiliyorsunuz. Böylece Instagram’ın strateji olarak diğer yeni medya 

mecralarındaki popüler biçimsel özellikleri kendi bünyesinde toplamayı seçtiğini 

ve böylece yavaş yavaş gündelik hayatlarımıza yerleştiğini görüyoruz.  

 



35 
 

 
 

 

2020 yılında gerçekleşen COVID-19 pandemisi ile birlikte tüm sosyal medya 

mecralarının kullanımının daha da arttığını, Instagram’ın diğer sosyal medya 

mecraları arasında mental sağlık konusunda ön plana çıktığını görüyoruz (Koinig, 

2022, s.2). Bugün Instagram özellikle gençlerin mental sağlık sorunlarına çözüm 

aradığı öncelikli mecra haline gelmiştir. Akademik metinlerde Mental Sağlık 

Influencerları denilen tüm bu yeni aktörlerle birlikte pek çok farklı toplumsal 

kesimin karşılıklı etkileşimine imkân sağlayan bu mecranın mental sağlık 

alanında demokratik bir alan yaratıp yaratmadığı hala tartışılmaktadır Kimi 

araştırmacılara göre mental sağlık influencerları depresyon, anksiyete gibi 

meseleleri temalar haline getirerek sadece bu konuların daha iyi anlaşılmasını 

sağlamadılar ayrıca bu durumlardan etkilenmiş olanlara empati de sundular, 

onları cesaretlendirdiler, paylaştıkları pozitif alıntılar hatta kendi kişisel 

hayatlarından örneklerle tartışmaların önünü açtılar (Koinig, 2022, s.1-2). 

Örneğin COVID-19 pandemisi süresince yüzyüze terapi seansına katılma şansı 

olmayan gençler mental sağlık sorunları dolayısıyla Instagram’daki mental sağlık 

influencerlarına yöneldiler (Naslund, Bondre, & Torous, 2020, s.245-257). Pek 

çok anlamda Instagram bu insanlara daha az yalnız hissettirmiş, bilgiye erişimi 

kolaylaştırmış ve çevrimiçi ortamda dertleşme imkanları sunmuş olabilir. Bugün 

mecranın kendisine baktığımızda Instagram’ın influencer uzmanlar tarafından bir 

mental sağlık eğitim mecrası olup olmadığının tartışılmaya başladığını görüyoruz. 

 

 

Instagram ve mental sağlık influencerları arasındaki ilişkiye dair bir veri çalışması 

yapan Pretorius, McCashin ve Coyle’un 2022 yılında yayınladıkları makaleye 

göre mental sağlık influencerları en çok Instagram üzerinden paylaşım 

yapmaktadır, bu uzman hesaplarının çoğu eğitim amacı taşımaktadır ve 

hesapların çoğu Kuzey Amerika’lı kullanıcılar tarafından takip edilmektedir 

(Pretorius, McCashin, & Coyle, 2022, s.1). Tiktok ve Instagram mecralarındaki 

mental sağlık uzmanları üzerinden yazılan bu makalede özellikle Covid19 

pandemisi sonrasında sosyal medyada sağlık tavsiyesi aramalarının daha da 

fazla yaygınlaştığı, artık gençlerin mental sağlıklarını iyileştirmek için sosyal 



36 
 

 
 

medyanın vaad ettiği iyileşme literatürüne yöneldiği, böylece mental sağlık 

influencerlarının profesyonel yardımın yerini aldığı ve sonuç olarak bu hesapların 

gerçekten de yüksek miktarda paralarla sahip olunabilen mental sağlık eğitimini 

daha ulaşılabilir kıldığına dair bulgular paylaşılıyor (Pretorius, McCashin, & 

Coyle, 2022, s. 1-3). Instagram mecrasının bugün mental sağlık sektörünün 

önemli bir parçası haline gelmiş olduğunu söyleyebiliriz. Yaşanan bu değişimin 

sonuçlarının toplumun mental sağlığına etkilerinin iyi mi yoksa kötü mü olduğu bu 

alandaki pek çok araştırmanın da konusu olmaktadır.  

 

 

Örneğin An Instagram-Based Online Self-Help for Eating Disorders isimli 

araştırmada İtalya’da çeşitli akademisyenler tarafından başlatılan, duygusal 

yeme üzerine bir çevrimiçi kendine yardım projesinin etkileri inceleniyor. Buna 

göre e-sağlık teknolojileri geleneksel olarak yapılan yüzyüze terapilerle 

karşılaştırıldığında pek çok avantaja sahip. Bunlardan bazıları bilgiye daha fazla 

erişim, masraflarda azalma, kimliğini açıklamadan yardım alabilme, çekinmeden 

kişisel sorularını sorabilme olarak saptanmış. Ayrıca tedavi takipleri de daha 

kolay ve etkili şekillerde yapılabilmiş, bu teknolojik takipler ile duygusal yeme 

konusunda ciddi davranış değişiklikleri sağlanabilmiş (Albano, Lo Coco ve 

diğerleri, 2023). Yapılan pek çok başka araştırmada da influencerların mental 

sağlığı olumlu yönde etkileyebildiğine dair bulgular paylaşılmıştır. Örneğin sigara 

tüketiminin azaltılmasıyla ilgili yapılan bir kampanya sonunda influencerların 

paylaşımları sonucunda sigara tüketiminin azaldığı tespit edilmiştir (Guo, 2020). 

Yapılan başka bir araştırmada pandemi sonrasında kişisel hijyen ile ilgili yapılan 

influencer yeni medya paylaşımlarının insanlar üzerinde etkili olduğu görülmüştür 

(Yousuf, Corbin, & Sweep, 2020). Pretorius, McCashin ve Coyle yazdıkları 

makalede Instagram ve Tiktok’un bir eğitim platformu gibi işlev gördüğünü ve 

pozitif mental sağlık alanında toplumsal bir hizmet aracı olduğunu, toplumun da 

bu alanda gitgide daha fazla bilgi edindiğini ve toplumda mental sağlık 

okuryazarlığının yeni medya ile yaygınlaştığını, bunun çok daha maliyetli olan 

geleneksel terapi yöntemlerinin yerini tutabileceğini ifade etmişlerdir (2022, s.2).  

 



37 
 

 
 

 

Kimi araştırmacılar ise fazla sosyal medya kullanımının zararlarına, artan 

yalnızlık ve intihar oranlarına, siber zorbalık ya da gerçekçi olmayan beden 

imajlarının özendirilmesi gibi yeni problemlere odaklandılar. Örneğin Ahadzadeh, 

Sharif ve arkadaşları (2022) yaptıkları araştırmada gençlerin Instagram kullanımı 

sırasında kendi beden imajlarını çevrimiçi ortamda gördükleri influencerların 

beden imajlarıyla karşılaştırdıklarını ve bu karşılaştırmanın beden imajı 

memnuniyetsizliğine yol açtığını öne sürdüler. Bir diğer örnek olan Orben ve 

Przybylski (2019) tarafından yazılan "Ergenlik Dönemi Refahı ve Dijital Teknoloji 

Kullanımı Arasındaki İlişki" başlıklı makalede ergenlerin dijital teknoloji 

kullanımının mental sağlıklarıyla nasıl bir ilişkisi olduğunu incelediler ve fazla 

dijital teknoloji kullanımının, daha düşük mutluluk ve yaşam memnuniyeti ile ilişkili 

olduğu sonucuna vardılar. Ayrıca sosyal medya kullanımının, ergenlerde düşük 

benlik saygısı ve yalnızlık duyguları ile ilişkili olduğunu tespit ettiler. Instagram 

üzerinden yürütülen mental sağlık çalışmalarının zararları ya da faydaları 

tartışmalarının ötesinde yeni medya araştırmalarında Instagram gibi dijital 

mecraların kolektivite kurucu niteliği de sıkça tartışılmaktadır.  

 

Bunun için Instagram algoritmaları denen, yazar ile okuyucu arasındaki ilişkilere 

dair kurulan stratejilere daha yakından bakmak gerekir. Instagram algoritmaları 

belli sayıda ve belli biçimlerde etkileşim alan gönderilerin öne çıkmasını sağlayan 

yazılımlardır. Instagram yazılımcıları bir paylaşımın kaç kişiye, ne tür insanlara 

ve hangi zamanlarda gösterileceğine dair sürekli kendini yenileyen algoritmalar 

üretir. Mutlu Binark yeni medya araştırmalarında yeni medyayı geleneksel 

medyadan ayıran özelliklerden birinin okur ile yazar arasındaki karşılıklı etkileşim 

olduğunu söyler (Binark, 2014, s.21). Bu algoritmalar zaman zaman güncellenip 

değişse de bu tezin yazıldığı sırada Instagram algoritması; bir paylaşımın ne 

kadar paylaşıldığına, ne kadar yorum aldığına, beğeni tuşuna basılma sıklığına 

ve basılma zamanına, kaç kişinin paylaşımın altında bulunan kaydet tuşuna 

tıkladığına ve kaç kişinin paylaşımı başka kullanıcılara gönderdiğine bağlıdır. 

Henry Jenkins’e de göre dijital teknolojiler bu şekilde kolektif bir zeka ortamı 



38 
 

 
 

kurmakta ve bu da bir sanal topluluk imkanı sunmaktadır. Bu mecralardaki 

uzmanlar takipçi kitlelerinin eğitim seviyesini kitlesel olarak yükseltmeyi ve 

dinleyicilerini bu şekilde organize etmeyi amaçlar. Dinleyici kitlesi de tek başına 

ulaşamadıklarına toplu olarak ulaşabileceklerini tahayyül eder (Jenkins, 2006, s. 

27). Yukarıda söz edilen, Instagram algoritmasının ölçtüğü dört özellik her 

paylaşımın altında bulunan dört tıklanabilir simge ile gösterilir. Böylece 

paylaşımlarını yaygınlaştırmak isteyen mental sağlık influencerları bu 

algoritmalar ile takipçileri ile daha fazla etkileşim kurarak ve takipçilerin kendi 

aralarındaki etkileşimini destekleyerek Jenkins’in bahsettiği sanat topluluk 

ortamını teşvik ederler.  

 
  

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Görsel 1: Instagram’da bir gönderinin görünümü. Kullanıcının profil resmi ve kullanıcı adı; 

altında paylaştığı fotoğraf; fotoğrafın altında soldan sağa sırasıyla beğenme butonu, yorum 

yapma butonu, paylaşma butonu ve en sağda kaydetme butonu; bunların altında beğenen 



39 
 

 
 

kişiler ve beğeni sayısı; bu sıranın altında paylaşan kişinin fotoğrafa yazdığı açıklama, en 

altta ise paylaşıma yapılan yorumlar yer almaktadır. (Erişim tarihi: 03.01.2024) 

 
 

Bunun başka bir örneği yeni medya uzmanları tarafından CTA (Call To Action) 

yani harekete davet olarak kavramsallaştırılan (Johnson, 2022), okuyucunun belli 

iletişim teknikleri ile etkileşime davet edilmesi anlamına gelen sürecin mental 

sağlık influencerları tarafından da sıkça kullanıldığını görüyoruz. Bu süreçte 

mental sağlık influencerı belli psikolojik bilgileri paylaşır, sonrasında ise 

paylaşımın içinde veya açıklama kısmında takipçiyi bir yerlere tıklamaya 

(beğenme, kaydetme, başkasına gönderme) ya da gönderinin altına yorum 

yazmaya davet eder.9 Bunun sonucunda çok takipçili hesaplara binlerce yorum 

geldiğini, mental sağlık uzmanı kişilerin zaman zaman bu yorumlara cevap 

yazdığını, okuyucuların da birbirlerinin yorumlarına cevap yazdıklarını ve tüm bu 

etkileşimin hem paylaşımı yapan kişiyi hem de okuyucuyu karşılıklı olarak bir 

sonraki paylaşımın konusuna hazırladığını söyleyebiliriz. Bu Brabham’ın 

crowdsourcing kavramı ile ifade ettiği, yani kitlenin kendisinin bilgi kaynağı haline 

geldiği yeni bir tür kolektif beyin fırtınasına işaret etmektedir. Brabham’a göre 

bunun yeni medya kullanımının en benzersiz ve çekici yönlerinden biri olduğu 

açıktır. Kullanıcılar arasındaki bir işbirliğinden bahsedilmektedir (Brabham, 2008; 

akt. Siapera, 2018, s. 78-79). Dolayısıyla eskisi gibi tek yönlü bir bilgi 

aktarımından ziyade artık çok daha birbirinin içine geçen, karşılıklı iletişime açık 

ve akademik olarak da yeni tartışmalara kapı aralayan bir dünyadan 

bahsediyoruz.  

 

 

Böylece Instagram’ın özellikleri değişip dönüştükçe Instagram’da mental sağlığı 

desteklemenin ve farkındalık oluşturmanın da yeni biçimlerinden ve 

 
9 Yeni medya dilinde etkileşim adı verilen bu durum akademik yeni medya çalışmalarında okurun 
yazara, yazarın da okura dönüşerek her ikisinin de okuryazarsılaşması olarak da tanımlanır 
(Binark, 2014, s.20-21).  
 
 



40 
 

 
 

yöntemlerinden bahsetmek gerekir. Koinig mental sağlık alanında Instagram’da 

paylaşılan gönderileri üç ana başlıkta inceler: Motivasyon alıntıları,