1 

 
 

 

 

Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 

 

Türk Halkbilimi Anabilim Dalı 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

KÜLTÜR VE GELENEK AKTARIMI BAĞLAMINDA COĞRAFİ 

İŞARET SİSTEMİNİN İŞLEVLERİ 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Yasemin DOMAÇ YAŞAR 

 

 

 

 

 

 

 

Doktora Tezi 

 

 

 

 

 

 

Ankara, 2023 

 



 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 



 

KÜLTÜR VE GELENEK AKTARIMI BAĞLAMINDA COĞRAFİ İŞARET SİSTEMİNİN 

İŞLEVLERİ 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Yasemin DOMAÇ YAŞAR 

 

 

 

 

 

 

 

Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 

 

Türk Halkbilimi Anabilim Dalı 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Doktora Tezi 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ankara, 2023 



 

KABUL VE ONAY 

 
Yasemin DOMAÇ YAŞAR tarafından hazırlanan “Kültür ve Gelenek Aktarımı Bağlamında Coğrafi 

İşaret Sisteminin İşlevleri” başlıklı bu çalışma, 06.06.2023 tarihinde yapılan savunma sınavı 

sonucunda başarılı bulunarak jürimiz tarafından Doktora Tezi olarak kabul edilmiştir. 

 

 

[Prof. Dr. Abdulselam ARVAS] (Başkan) 
 
 

[Prof. Dr. Özkul ÇOBANOĞLU] (Danışman) 
 
 

[Prof. Dr. Yılmaz YEŞİL] (Üye) 
 
 

[Doç. Dr. Zehra KADERLİ] (Üye) 
 
 

[Doç. Dr. Şirin YILMAZ] (Üye) 
 

 

 
 
Yukarıdaki imzaların adı geçen öğretim üyelerine ait olduğunu onaylarım. 
 

 

 

Prof.Dr. Uğur ÖMÜRGÖNÜLŞEN 
 

Enstitü Müdürü 

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

YAYIMLAMA VE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARI BEYANI 

 
Enstitü tarafından onaylanan lisansüstü tezimin tamamını veya herhangi bir kısmını, basılı (kağıt) ve 

elektronik formatta arşivleme ve aşağıda verilen koşullarla kullanıma açma iznini Hacettepe Üniversitesine 

verdiğimi bildiririm. Bu izinle Üniversiteye verilen kullanım hakları dışındaki tüm fikri mülkiyet haklarım 

bende kalacak, tezimin tamamının ya da bir bölümünün gelecekteki çalışmalarda (makale, kitap, lisans ve 

patent vb.) kullanım hakları bana ait olacaktır. 

Tezin kendi orijinal çalışmam olduğunu, başkalarının haklarını ihlal etmediğimi ve tezimin tek yetkili 

sahibi olduğumu beyan ve taahhüt ederim. Tezimde yer alan telif hakkı bulunan ve sahiplerinden yazılı izin 

alınarak kullanılması zorunlu metinleri yazılı izin alınarak kullandığımı ve istenildiğinde suretlerini 

Üniversiteye teslim etmeyi taahhüt ederim. 

Yükseköğretim Kurulu tarafından yayınlanan “Lisansüstü Tezlerin Elektronik Ortamda Toplanması, 

Düzenlenmesi ve Erişime Açılmasına İlişkin Yönerge” kapsamında tezim aşağıda belirtilen koşullar 

haricince YÖK Ulusal Tez Merkezi / H.Ü. Kütüphaneleri Açık Erişim Sisteminde erişime açılır. 

 

o Enstitü / Fakülte yönetim kurulu kararı ile tezimin erişime açılması mezuniyet tarihimden 

itibaren 2 yıl ertelenmiştir. (1) 

o Enstitü / Fakülte yönetim kurulunun gerekçeli kararı ile tezimin erişime açılması 

mezuniyet tarihimden itibaren  ….. ay ertelenmiştir. (2) 

o Tezimle ilgili gizlilik kararı verilmiştir. (3) 

    ……/………/……  

 

                                                                                                                           Yasemin DOMAÇ YAŞAR 

 
1“Lisansüstü Tezlerin Elektronik Ortamda Toplanması, Düzenlenmesi ve Erişime Açılmasına İlişkin Yönerge”  

(1) Madde 6. 1. Lisansüstü tezle ilgili patent başvurusu yapılması veya patent alma sürecinin devam etmesi durumunda, tez 

danışmanının önerisi ve enstitü anabilim dalının uygun görüşü üzerine enstitü veya fakülte yönetim kurulu iki yıl süre 

ile tezin erişime açılmasının ertelenmesine karar verebilir.   

 

(2) Madde 6. 2. Yeni teknik, materyal ve metotların kullanıldığı, henüz makaleye dönüşmemiş veya patent gibi yöntemlerle 

korunmamış ve internetten paylaşılması durumunda 3. şahıslara veya kurumlara haksız kazanç imkanı oluşturabilecek 

bilgi ve bulguları içeren tezler hakkında tez danışmanının önerisi ve enstitü anabilim dalının uygun görüşü üzerine 

enstitü veya fakülte yönetim kurulunun gerekçeli kararı ile altı ayı aşmamak üzere tezin erişime açılması engellenebilir.  

 

 

(3) Madde 7. 1. Ulusal çıkarları veya güvenliği ilgilendiren, emniyet, istihbarat, savunma ve güvenlik, sağlık vb. konulara 

ilişkin lisansüstü tezlerle ilgili gizlilik kararı, tezin yapıldığı kurum tarafından verilir *. Kurum ve kuruluşlarla yapılan 

işbirliği protokolü çerçevesinde hazırlanan lisansüstü tezlere ilişkin gizlilik kararı ise, ilgili kurum ve kuruluşun önerisi 

ile enstitü veya fakültenin uygun görüşü üzerine üniversite yönetim kurulu tarafından verilir. Gizlilik kararı verilen tezler 

Yükseköğretim Kuruluna bildirilir.  

Madde 7.2. Gizlilik kararı verilen tezler gizlilik süresince enstitü veya fakülte tarafından gizlilik kuralları çerçevesinde 

muhafaza edilir, gizlilik kararının kaldırılması halinde Tez Otomasyon Sistemine yüklenir.  
 

* Tez danışmanının önerisi ve enstitü anabilim dalının uygun görüşü üzerine enstitü veya fakülte yönetim kurulu 

tarafından karar verilir. 

 

 

 

 
 

 



 
 

iii 

ETİK BEYAN 

Bu çalışmadaki bütün bilgi ve belgeleri akademik kurallar çerçevesinde elde ettiğimi, görsel, 

işitsel ve yazılı tüm bilgi ve sonuçları bilimsel ahlak kurallarına uygun olarak sunduğumu, 

kullandığım verilerde herhangi bir tahrifat yapmadığımı, yararlandığım kaynaklara bilimsel 

normlara uygun olarak atıfta bulunduğumu, tezimin kaynak gösterilen durumlar dışında 

özgün olduğunu, Prof. Dr. Özkul ÇOBANOĞLU danışmanlığında tarafımdan üretildiğini 

ve Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tez Yazım Yönergesine göre yazıldığını 

beyan ederim. 

 

 

Öğr. Gör. Yasemin DOMAÇ YAŞAR 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 

 

 
 
 

 

 



 
 

iv 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

- Yayladaki evimizde beni beklediğine inandığım  

    canım babaanneme… Z.D 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 
 

v 

TEŞEKKÜR 

 

Hayatımda en önemli yere sahip; beni her koşulda destekleyen, daima ileri bakmamı 

sağlayan, kıymetli babaannem Zekiye DOMAÇ’a teşekkürlerimi sunarım. Bildiği her 

şeyi bana öğreten, yaşamımı şekillendiren babaannemi sevgi ve saygıyla anıyorum. 

 

Kıymetli hocam, danışmanım sayın Prof. Dr. Özkul ÇOBANOĞLU’na uzun tez 

sürecimde bana inandığı ve çalışmamın her aşamasında yol gösterip yanımda olduğu için 

çok teşekkür ederim. Ulaşmakta zorluk çektiğim kitaplar için değerli kütüphanesini 

açarak kitaplarını benimle paylaşan sayın hocam Dr. Öğr. Üyesi İsmail ABALI’ya 

minnettarım. Çalışmamın jüri üyeliğini üstlenerek değerli fikirleriyle katkı sunan 

hocalarım; Prof. Dr. Abdulselam ARVAS, Prof. Dr. Yılmaz YEŞİL, Doç. Dr. Zehra 

KADERLİ ve Doç. Dr. Şirin YILMAZ’a çok teşekkür ederim.  

 

Gerek ders döneminde gerek tez sürecinde birbirimize moral verip uzaktan da olsa destek 

olduğumuz doktora dönem arkadaşlarım; Gülay YILDIZDAĞ, Yıldız IŞIK ve Harika 

ERYILMAZ’a teşekkür ederim. Hacettepe Üniversitesi Türk Halkbilimi bölümü 

asistanları Arş. Gör. Yiğit ATEŞGÜL, Arş. Gör. Ebru KILIÇ ve Arş. Gör. Doğan Bekir 

BİLGE hocalarıma tez sürecinde yapmış olduğu yardımlarından ötürü minnettarım. Iğdır 

Üniversitesi TÖMER birimine atandığımdan beri beni her daim gülen yüzüyle karşılayan, 

çalışmamın ilerlemesi için sürekli moral verip destek olan arkadaşım Sevda ŞİLEPE’ye 

çok teşekkür ederim. Mesai arkadaşım, yoldaşım Öğr. Gör. Gül GÜLTEKİN’e 

desteklerinden ötürü minnettarım. 

 

İyi ki dediğim, ellerini omuzlarımda hissettiğim güzel ailem; annem Nuran DOMAÇ, 

kardeşim Mehmet Erdem DOMAÇ ve babam Murat DOMAÇ’a minnettarım. Son olarak 

izini izime kattığım hayat arkadaşım, Kadir YAŞAR’a ve evimizin neşesi yakışıklı 

kedimiz Jon Snow’a daima yanımda oldukları için teşekkür ederim.  

 

 

  Yasemin DOMAÇ YAŞAR 

               Bükreş – 2023 Nisan 



 
 

vi 

ÖZET 

 
DOMAÇ YAŞAR, Yasemin. Kültür ve Gelenek Aktarımı Bağlamında Coğrafi İşaret 

Sisteminin İşlevleri, Doktora Tezi, Ankara, 2023. 

 

Coğrafi işaret sistemi, birtakım hukuki yaptırımlara sahip üreticiyi, tüketiciyi ve ürünü 

koruyan bir sistemdir. Sistem; kalitesi, ait olduğu yöreden elde edilen hammaddesi, 

gelenekselliği ile belli bir üne sahip ürünlerin korunmasını sağlar. Coğrafi işaret tescili 

alan ürünler, kendine ait karakteristik özellikleri sayesinde yöresiyle özdeşleşen 

ürünlerdir. Bu ürünlerin oluşumunu belirleyen temel faktörler mevcuttur. Bu faktörler 

doğal ve beşeri kaynaklıdırlar. Doğal kaynaklı faktörler, ürünün oluştuğu coğrafyayı, 

iklimi, toprak yapısını, su kaynaklarını kapsarken beşeri kaynaklı faktörler ise, insan 

faaliyetlerini kapsar. Bu yönüyle coğrafi işaret tescili alan ürünler, yöre halkının 

kültürünü ve geleneğini yansıtır. Ürüne benzersizliğini veren faktörlerin birleşimiyle 

meydana gelen ürünler, yöre insanının maddi kültür ürünleridir ve kültürel miras 

niteliğindedir. Bu bağlamda halkbilimi disiplini kapsamına giren coğrafi işaret tesciline 

sahip ürünler, kültürü, kültürel mirası, geleneği ve geleneksel bilgiyi gelecek nesillere 

aktarma işlevine katkı sunar. Bu çalışmada, Türkiye’de coğrafi işaret uygulamasının 

mevcut durumu hakkında bilgi verilmiş ve coğrafi işaret tescili alarak koruma altına 

alınan geleneksel bilgi ve becerilerle üretilen ürünlerin kültür ile gelenek aktarımı 

bağlamında işlevleri, İşlevsel Kuram temelinde incelenmiştir. UNESCO’nun Somut 

Olmayan Kültürel Miras Sözleşmesi ile Yaşayan İnsan Hazineleri Sistemi kültür ve 

gelenek aktarımı noktasında coğrafi işaret sistemiyle benzer işlevlere sahip olduğu ortaya 

konulmuştur.  Böylece coğrafi işaretler sisteminin işlevleri halkbilimi disiplini 

kapsamında incelenmeye çalışılmıştır. 

 

Anahtar Sözcükler Coğrafi İşaret, Kültür, Kültürel Miras, Gelenek, Geleneksel Bilgi, 

Halkbilimi, İşlevsel Kuram. 

 

 

 



 
 

vii 

ABSTRACT 

 

DOMAC YASAR, Yasemin. Functions of Geographical Indication System in the Context 

of Cultural and Tradition Transfer, Doctoral Thesis (Ph. D. Dissertation), Ankara, 2023. 

 

The geographical indication system is a system that protects the producer, consumer and 

product with some legal sanctions. System; It ensures the preservation of products that 

have a certain reputation with their quality, raw materials obtained from the region they 

belong to, and traditionality. Products that receive geographical indication registration are 

products that are identified with their region thanks to their characteristic features. There 

are basic factors that determine the formation of these products. These factors are of 

natural and human origin. While factors of natural origin include the geography, climate, 

soil structure and water resources of the product, human factors include human activities. 

In this respect, the products registered with geographical indication reflect the culture and 

tradition of the local people. The products, which are formed by the combination of the 

factors that give the product its uniqueness, are the material cultural products of the local 

people and have the quality of cultural heritage. In this context, products with 

geographical indication registration, which are within the scope of the discipline of 

folklore, contribute to the function of transferring culture, cultural heritage, tradition and 

traditional knowledge to future generations. In this study, information is given about the 

current situation of geographical indication application in Turkey and the functions of 

products produced with traditional knowledge and skills, which are protected by 

geographical indication registration, in the context of transferring culture and tradition, 

are examined on the basis of Functional Theory. It has been revealed that UNESCO's 

Intangible Cultural Heritage Convention and Living Human Treasures System have 

similar functions with the geographical indication system in terms of culture and tradition 

transfer. Thus, the functions of the geographical indication system were tried to be 

examined within the scope of the folklore discipline. 

 

Keywords 

Geographical Indication, Culture, Cultural Heritage, Tradition, Traditional Knowledge, 

Folklore, Functional Theory. 



 
 

viii 

İÇİNDEKİLER 

 

KABUL VE ONAY .......................................................................................................... i 

YAYIMLAMA VE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARI BEYANI ................................. ii 

ETİK BEYAN .................................................................................................................iii 

TEŞEKKÜR .................................................................................................................... v 

ÖZET ............................................................................................................................... vi 

ABSTRACT ................................................................................................................... vii 

İÇİNDEKİLER ............................................................................................................viii 

KISALTMALAR DİZİNİ .............................................................................................. x 

TABLOLAR DİZİNİ ..................................................................................................... xi 

ŞEKİLLER DİZİNİ ...................................................................................................... xii 

GİRİŞ ............................................................................................................................... 1 

 

1. BÖLÜM: ARAŞTIRMANIN KURAMSAL ÇERÇEVESİ VE METODOLOJİSİ

 ........................................................................................................................................... 7 

1.1. ARAŞTIRMANIN KURAMSAL ÇERÇEVESİ ................................................... 7 

1.1.1. İşlevsel Kuram .................................................................................................... 7 

1.2. ARAŞTIRMANIN METODOLOJİSİ ................................................................. 13 

1.2.1. Araştırmanın Konusu ........................................................................................ 13 

1.2.2. Araştırmanın Amacı ve Önemi ......................................................................... 14 

1.2.3. Araştırmanın Sınırlılıkları ................................................................................. 15 

1.2.4. Araştırmanın Yöntemi ....................................................................................... 15 

1.3. COĞRAFİ İŞARETLER ÜZERİNE TÜRKİYE’DE YAPILAN BAŞLICA 

ÖNEMLİ ÇALIŞMALAR ............................................................................................ 15 

1.3.1. Kitaplar .............................................................................................................. 18 

1.3.2. Makaleler .......................................................................................................... 20 

    1.3.3. Tezler ................................................................................................................. 26 

1.3.3.1. Doktora Tezleri .............................................................................................. 26 

1.3.3.2. Yüksek Lisans Tezleri .................................................................................... 32 

1.3.3.3. TÜRKPATENT Tezleri ................................................................................. 34 

1.3.4. YÜCİTA ve Çalışmaları ................................................................................... 38 

 

2. BÖLÜM: COĞRAFİ İŞARET KAVRAMI VE KAPSAMI ................................. 40 

2. 1. COĞRAFİ İŞARET KAVRAMI VE KAPSAMI .......................................... 40 

2.2. COĞRAFİ İŞARETLERİN UNSURLARI ..................................................... 43 



 
 

ix 

2.2.1. Coğrafi Alan ...................................................................................................... 43 

2.2.2. Ürün .................................................................................................................. 52 

2.2.3. Ayırt Edicilik ..................................................................................................... 55 

2.2.4. Ürünün Tarihsel Geçmişi .................................................................................. 58 

2.3. COĞRAFİ İŞARET TÜRLERİ ........................................................................ 61 

2.3.1. Menşe Adı ......................................................................................................... 62 

2.3.2. Mahreç İşareti ................................................................................................... 65 

2.4. GELENEKSEL ÜRÜN ADI ............................................................................. 67 

2.5. COĞRAFİ İŞARETLERİN AMBLEMLERİ ................................................. 70 

2.6. COĞRAFİ İŞARET MEVZUATININ GELİŞİMİ, TÜRKİYE’DE VE 

AVRUPA BİRLİĞİ’NDE COĞRAFİ İŞARET SİSTEMİ.................................... 72 

2.6.1. Coğrafi İşaret Mevzuatının Gelişimi ................................................................. 72 

2.6.1.1. Uluslararası Anlaşmalar ve Kuruluşlar .......................................................... 72 

2.6.2. Türkiye’de Coğrafi İşaret Sistemi ..................................................................... 75 

2.6.3. Avrupa Birliği’nde Coğrafi İşaret Sistemi ........................................................ 89 

 
 

3. BÖLÜM: KÜLTÜR VE GELENEK AKTARIMI BAĞLAMINDA COĞRAFİ 

İŞARET SİSTEMİNİN İŞLEVLERİ ........................................................................ 102 

3.1. KÜLTÜRÜN VE KÜLTÜREL MİRASIN GELECEK KUŞAKLARA 

AKTARIMI - KORUNMASI İŞLEVİ .................................................................. 102 

3.2. GELENEĞİN VE GELENEKSEL BİLGİNİN GELECEK KUŞAKLARA 

AKTARIMI - KORUNMASI İŞLEVİ .................................................................. 109 

3.2.1. Gelenek Aktarımında Ortak İşleve Sahip Coğrafi İşaret Sistemi ve Somut 

Olmayan Kültürel Miras Sözleşmesi ile Yaşayan İnsan Hazineleri Sistemi ............ 121 

3.2.1.1. Coğrafi İşaret Sistemi ve Somut Olmayan Kültürel Miras Sözleşmesi ....... 123 

3.2.1.2. Coğrafi İşaret Sistemi ve Yaşayan İnsan Hazineleri Sistemi ....................... 127 

 
SONUÇ VE ÖNERİLER ............................................................................................ 140 

KAYNAKLAR ............................................................................................................ 151 

EKLER ......................................................................................................................... 175 

EK-1: TÜRKİYE’DE TESCİL ALMIŞ ÜRÜNLER LİSTESİ ............................... 175 

EK- 2 COĞRAFİ İŞARET TESCİLİ ALMIŞ ÜRÜNLERİN FOTOĞRAF 

LİSTESİ ....................................................................................................................... 234 

EK-3: DOKTORA TEZ ÇALIŞMASI ORİJİNALLİK RAPORU ........................ 235 

PhD. DISSERTATION ORIGINALITY REPORT ................................................ 236 

EK-4: TEZ ÇALIŞMASI ETİK KOMİSYON MUAFİYETİ FORMU ................ 237 

ETHICS COMMISSION FORM FOR THESIS ..................................................... 238 



 
 

x 

 

KISALTMALAR DİZİNİ 

 

AA   : Anadolu Haber Ajansı 

AB   : Avrupa Birliği 

Bkz.   : Bakınız 

°C   : Santigrat 

Cİ   : Coğrafi İşaret 

Çev.   : Çeviren 

DTÖ   : Dünya Ticaret Örgütü 

Ed.   : Editör 

GI   : Geographical Indication 

GÜA   : Geleneksel Ürün Adı 

INAO  : Institut National De L’origine Et De La Qualite 

KHK  : Kanun Hükmünde Kararname 

md.   : Madde 

mm.   : Milimetre 

PDO   : Protected Designation of Origin    

PGI   : Protection of Geographical Indications  

SMK   : Sınai Mülkiyet Kanunu 

SOKÜM  : Somut Olmayan Kültürel Miras 

STA   : Serbest Ticaret Anlaşması 

T.C.   : Türkiye Cumhuriyeti 

TL   : Türk Lirası 

TRIPs   : Trade- Related Aspects of Intellectual Property Rights 

TÜRKPATENT : Türk Patent ve Marka Kurumu 

UNESCO  :United Nations Educational, Scientific and Culturel Organization  

vd.   : Ve Diğerleri 

WIPO   : World Intellectual Property Organization      

WTO   : World Trade Organization  

YİH   : Yaşayan İnsan Hazineleri 

YÖK   : Yükseköğretim Kurumu 



 
 

xi 

TABLOLAR DİZİNİ 

 

Tablo 1: Bronislaw Malinowski ’nin Temel İhtiyaçlar ve Kültürel Tepkilere İlişkin 

Tablosu 

Tablo 2: Cİ Tescili Alan ve Başvurusu Yapılan Tarhanalar Listesi. 

Tablo 3:  Coğrafi İşaretlerin Türleri; Menşe Adı ve Mahreç İşareti. 

Tablo 4:  Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı Amblemleri. 

Tablo 5: 555 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 6769 Sayılı Sınai Mülkiyet 

Kanunu Arasındaki Farklar 

Tablo 6: En Çok ve En az Tescilli Ürüne Sahip İller 

Tablo 7: Türkiye’nin Avrupa Birliği’nde Cİ Tescilli Ürünleri 

Tablo 8: Türkiye’nin AB’ de Başvurusu Yayımlanmış Ürünleri 

Tablo 9: Türkiye’nin Avrupa Birliği’nde Cİ Tescili İçin Başvuru Sürecindeki Ürünleri 

Tablo 10: Avrupa Birliği’nde Coğrafi İşaretler ve Geleneksel Özellikli Ürün Logoları 

Tablo 11: AB Üyesi Olan Ülkelerin AB’de Tescil Sayıları 

Tablo 12: AB Üyesi Olmayan Ülkelerin AB’de Tescil Sayıları 

Tablo 13. Cİ Tescili Alan ve Başvurusu Yapılan Helvalar 

Tablo 14: Cİ Tescili Alan ve Başvurusu Yapılan Keşkekler 

Tablo 15: 2008 Yılı Yaşayan İnsan Hazineleri  

Tablo 16: Cİ, SOKÜM ve YİH  

Tablo 17: Türkiye’nin Coğrafi İşaret Tescili Almış Ürünlerinin Listesi 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 



 
 

xii 

ŞEKİLLER DİZİNİ 

 

Şekil 1: Coğrafi İşaretlerin Unsurları 

Şekil 2: Coğrafi Alanı Etkileyen Doğal Kaynaklı Faktörler 

Şekil 3: Coğrafi Alanı Etkileyen Beşerî Kaynaklı Faktörler 

Şekil 4: Türkiye’de Cİ Tescili Alabilecek Ürünler Kategorisi 

Şekil 5: 1996- 2021 yılları arasında Türkiye’de Tescil Sayıları 

Şekli 6: Tescil Türleri ve Yüzdelik Oranları 

Şekil 7: Tescilli Coğrafi İşaretlerin Ürün Gruplarına Göre Dağılımı 

Şekil 8: Coğrafi İşaretlerin Tescil Ettirenlere Göre Dağılımı 

Şekil 9: 1996- 2021 Yılları Arasında AB’de Yapılan Tescil Sayıları 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 



 
 

1 

GİRİŞ 

 

Coğrafi İşaretler (Cİ), özelliklerini ait olduğu yörenin doğal ve beşeri koşullarından alan 

gıda, tarım, maden, el sanatları ürünleri ve sanayi ürünlerinin tescil edilmesini sağlayan 

resmi kalite işaretleridir. Tescil alan ürünler, ait olduğu yöreyle özdeşleşen ve 

benzerlerinden ayrılan belli başlı özelliklere sahiptir. Ürün, bu özelliklerini iklim, 

yükselti, bitki örtüsü, toprak yapısı ve su kaynakları gibi doğal faktörlerin yanında yerel 

üretim bilgileri ve becerilerinden oluşan beşeri faktörlerin birleşiminden alır. Bu birleşim, 

özgün ürünlerin üretilmesini sağlar. Cİ tesciliyle bir ürünün sadece kendisi değil 

hammaddesi, üretim koşulları, kalitesi, üretildiği bölgesi, üreticisi ve tüketicisi de koruma 

altına alınmış olur. Cİ sistemi, üreticilerin haksız rekabete uğramasının önüne geçerken 

tüketicinin de sahte ya da benzeri ürün konusunda aldatılmasının önüne geçer.  

 

 

Cİ’lerin geçmişine bakıldığında, Antik Mısır’da piramitlerin yapımında kullanılan 

dayanıklı taş ve tuğlaların kökenlerini belirtmenin yanında Antik Yunan’da Thasos 

Adası’nda üretilen şarapların kalite işareti olarak da kullanılmışlardır. Ayrıca İtalya ve 

Fransa’nın ünlü peynirlerinden Parmigiano Reggiano ve Comte için Cİ’lerin kullanımı 

13. yüzyıla kadar uzanmaktadır (Tekelioğlu, 2010, s. 119). Avrupa’da ortaya çıkış nedeni, 

tüketicilere köken garantisi ve üretim yöntemi güvencesi sağlamak olan Cİ sistemi, uzun 

bir dönem yalnızca Avrupa olgusu olarak kabul görmüştür (Tekelioğlu, 2021, s. 14).  

 

 

Uluslararası alanda Cİ sistemi ile ilgili anlaşma, “Ticaretle Bağlantılı Fikri Mülkiyet 

Hakları Anlaşması” (TRIPs)’ dır. 15 Nisan 1994 tarihinde imzalanan anlaşmada, Cİ’ler 

için ayrı bir bölüm oluşturulmuş ve Cİ’lerin tanımı yapılmıştır. Bununla birlikte 

anlaşmaya taraf olan ülkeler, kendi Cİ uygulamaları için gerekli yasal düzenlemeleri 

yapmaya başlamışlardır. Bu bağlamda Türkiye anlaşmaya 1995 yılında taraf olmuş ve bu 

doğrultuda Cİ’lerle ilgili yapılan yasal ilk düzenlemeyi,  24 Haziran 1995 tarihinde 555 

sayılı “Coğrafi İşaretlerin Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname” (KHK)’ 

ile uygulamaya geçirmiştir. Bu düzenleme, 22 Aralık 2016 tarihinde yürürlüğe girecek 



 
 

2 

olan 6769 sayılı “Sınai Mülkiyet Kanunu” (SMK)’na kadar Cİ’lerle ilgili tek yasal 

düzenleme olmuştur.  

 

 

1996’dan 2017 yılına kadar olan 20 yıllık sürede 199 adet ürün Cİ koruması alarak 

tescillenmiş 936 adet ürün için ise Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT)’na 

başvuru yapılmıştır.1 6769 sayılı SMK, Avrupa Birliği (AB) ‘nin Cİ’lerle ilgili 

uygulamalarına paralel bir düzenleme olması ve 555 sayılı KHK’dan daha iyileştirici 

adımları atması bakımından önemli bir yere sahiptir. Türkiye’deki Cİ’ler uygulamasına 

yeni bir dönem başlatmış olan 6769 sayılı SMK hala geçerliliğini korumaktadır. İlgili 

SMK’da Cİ’ler; “belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından kökenin 

bulunduğu yöre, alan, bölge veya ülke ile özdeşleşmiş ürünü gösteren işarettir” (Md. 34/ 

1) ifadeleriyle tanımlanmaktadır. Buna göre; ünü, bazı karakteristik özellikleri belirli bir 

coğrafi kökenden kaynaklanan ürünler Cİ tescili alarak koruma almaktadır. İlgili SMK’da 

Cİ, “Menşe Adı” ve “Mahreç İşareti” olarak tescil edilir. Bu bağlamda Menşe Adı, ürünün 

bütün özelliklerini üretildiği alandan alması, üretilmesi, işlenmesi, hazırlanması ve diğer 

işlemlerinin tümünü ait olduğu coğrafi bölgenin sınırları içinde gerçekleşen ürünleri 

tanımlayan adlardır. Yani bahsi geçen ürünler, belirtilen coğrafi bölgenin dışında 

üretilemezler. Bundan dolayı Menşe Adı tesciline sahip ürün grupları daha çok tarım 

ürünlerinin tescillenmesini sağlamaktadır. Tarım ürünlerinde, ilgili coğrafyanın iklimine, 

toprağına ve suyuna bağlılık bulunmaktadır. Bu sayede de özgün ürünler yetişmekte ve 

dolayısıyla yöre ile ürün arasında bağ bulunmaktadır. Örneğin, Finike Portakalı, Bursa 

Şeftalisi, Taşköprü Sarımsağı. Mahreç İşareti ise, üretimi, işlenmesi, ünü veya diğer 

işlemlerinden en az birinin belirlenen coğrafi alan sınırları içinde gerçekleştirilen ürünlere 

verilen işarettir. Bu işareti alan ürünler, ününün geldiği coğrafi bölgenin dışında da 

üretilmesi bakımından Menşe Adı tescilinden ayrılmaktadır. Daha çok geleneksel bilgi 

ve becerilerle üretilen ve ustalık isteyen ürünlerden oluşmaktadır. Örneğin, Jirkan Kilimi, 

Kars El Halısı, Devrek Bastonu.  

 

 

 
1 Kaynak: TÜRKPATENT, Coğrafi İşaretler Portalı, Erişim Tarihi: 25.05.2023 



 
 

3 

Menşe Adı ve Mahreç İşareti dışında, bir ürünü tarif etmek için geleneksel olarak en az 

otuz yıl süreyle piyasada kullanıldığı kanıtlanan adlar ise, ilgili kanunda belirtilen şartları 

sağlaması durumunda “Geleneksel Ürün Adı” alarak tescillenirler. 6769 sayılı SMK’da 

bunların dışında Cİ olarak tescil edilmeyecek adlar, Cİ tescili için kimlerin başvuruda 

bulunma hakkına sahip olduğu, tescil için yapılan başvuru dosyalarının incelenmesi ve 

yayımlanma süreci,  yabancı ülke kaynaklı Cİ başvurularında aranan şartlar, yapılan 

başvurulara itiraz süreci, tescil edilen Cİ’lerin tescile konu özelliklerinde değişiklik 

olması durumunda yapılabilecek değişiklik talepleri, Cİ hakkının kapsamı, kullanımı ve 

ürünlerin denetimi, Cİ tescilinin hangi durumlarda hükümsüz olabileceği gibi türden 

süreçlere yer verilmiştir.2 Böylece 555 sayılı KHK’nın ardından uygulamaya konulan 

6769 sayılı SMK Türkiye’de Cİ sistemi uygulamasını daha düzenli hale getirmiştir. 

 

 

Cİ tescili alan ürünler, ait olduğu yöreyle özdeşleşmiştir. Ürün ile yöre arasında bir bağ 

bulunmaktadır. Örneğin, elma dendiğinde Amasya, leblebi dendiğinde Çorum, çini 

dendiğinde Kütahya gibi eşleşmeler ürünlerin yöre ile bağını, özdeşliğini göstermektedir. 

İlgili ürünler söylendiğinde akla ilk o şehirler gelmektedir ve Cİ tescil ismi ilgili şehirlerin 

ismiyle birlikte anılmakta ve kullanılmaktadır. Öte yandan tescil alan her ürünün adı 

üretildiği yerin adını taşımak zorunda değildir. 6769 sayılı SMK’da bununla ilgili olarak, 

coğrafi bir yer adı içermese dahi kanunda belirtilen şartları taşıyan ürünlerin Cİ tescili 

korumasından faydalanabileceğine (Md. 34/ 2) yer verilmiştir. Örneğin, “Murtuğa”; Van 

yöresine ait bir tatlı çeşididir ve herhangi bir coğrafi yerin ismi değildir. Ancak bu durum 

ürünün yöresi ile bağı olmadığı anlamına gelmez.  

 

 

Cİ’ler ticari markalardan ayrılmaktadır. Markalar, bir ürünü veya hizmeti bellli başlı 

işletmelere mal ederken Cİ’ler, kökeni (menşe) belirli bir yere ait olan bir ürünü 

tanımlamayı sağlamaktadır. Ticari markalar, satılabilir ya da devredilebilir çünkü 

markalar, Cİ’ler gibi belirli bir yere ait değildir, belirli bir işletmeye aittir ve sadece sahibi 

tarafından kullanılabilir. Oysa Cİ’ler tescil belgesinde belirtilen şartlara uygun üretim 

 
2  10.01.2017 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu için bkz. Erişim 

Adresi: https://www.turkpatent.gov.tr/mevzuat Erişim Tarihi: 25.05.2023 

https://www.turkpatent.gov.tr/mevzuat


 
 

4 

yapan birçok üreticinin kullanımına açık bir haktır (Tekelioğlu, 2021, s. 19). Yani Cİ 

tescili alan bir ürünün ismi ya da ünü tek bir kişiye ait değildir. Ürün üzerinde ortak hak 

durumu söz konusudur.  

 

 

Üretildiği coğrafyanın ekolojik ve kültürel çeşitliliğini yansıtan Cİ tescilli ürünler, maddi 

kültür ürünleridir. Maddi kültür, halkbiliminin kaynaklarından ve inceleme alanlarından 

biridir. Kültürün somut yönüne denk gelen maddi kültür, kültürel düşünceleri veya 

gelenekleri ifade ederek insan tarafından yapılmış ya da tabiattaki somut örnekleri 

belirtmek maksadıyla kullanılan bir terimdir (Bronner, 2006, akt. Sarıtaş, 2021, s. 200). 

K. Marx’ın tanımıyla kültür, “doğanın yarattıklarına karşılık, insanoğlunun yarattığı her 

şeydir” (akt. Güvenç, 2018, s. 123). Bu tanımdan hareketle insanın yarattığı “her şey” 

ifadesinin içeriğinde sadece somut yani maddi ürünler değil sözlü ürünler de mevcuttur. 

Sözlü ürünlerle kastedilenler; destan, efsane, masal, ninni, mani, türkü, atasözü, fıkra ve 

bilmece gibi halk hayatında geçmişi uzun yıllara dayanan ve bünyesinde birçok işlevi 

barındıran ürünler kastedilirken maddi ürünlerle, el sanatları, yeme- içme, giyim- kuşam 

gibi daha çok geleneksel bilgi ve birikimler sonucu oluşan ürünler kastedilmektedir. 

Maddi kültür ürünleri, ait oldukları yörenin tarihi, kültürel, toplumsal ve coğrafi yapısı 

hakkında bilgiler verirler. Kültürel yapının içinde gelenek ve geleneksel bilgi gibi 

kültürün bir parçası olan dinamikler mevcuttur. Bu dinamikler sayesinde kültürel miras 

niteliğinde olan bu ürünler, Cİ tescili alarak koruma altına alınırlar ve gelecek kuşaklara 

aktarılırlar. Bu çalışma, uzunca bir dönem halkbilimi alanında ihmal edilen maddi kültür 

ürünlerini ve Cİ sistemiyle kültürün ve geleneğin gelecek kuşaklara aktarımı işlevine 

dikkat çekmeyi amaç edinmektedir. 

 

 

Folklor unsurları birden fazla işlevi belirtebilir (Çobanoğlu, 2012, s. 256). Cİ sisteminin 

kültür, kültürel miras, gelenek ve geleneksel bilgi aktarım işlevinin yanında yerel ve kırsal 

kalkınmayı destekleme, ülke ekonomisine yardımcı olma, ürünün kalitesini garanti etme, 

üretim zincirine katma değer sağlama, doğal kaynakları ve biyolojik çeşitliliği koruma 

işlevleri de bulunmaktadır. Dolayısıyla bu çalışmada folklor disiplininin çatısı altına giren 

kültürün ve geleneğin aktarılması işlevine hizmet eden Cİ sistemi ele alınmıştır. Bu 



 
 

5 

bağlamda çalışmanın amacı, Cİ sisteminin kültür ve gelenek aktarımı işlevini halkbilimi 

disiplini işlevsel halkbilim kuramı çerçevesinde analiz etmeye çalışmaktır.  

 

 

Bu temel amaç doğrultusunda, çalışmanın birinci bölümünde, araştırmanın kuramsal 

çerçevesini oluşturan “İşlevsel Kuram”a yer verilmiştir. Kuramın ortaya çıkış süreci ve 

Bronislaw Malinowski ve Radcliffe- Brown’ gibi önemli teorisyenlerin işlevsel kuramın 

gelişimi için yaptıkları tespit ve tahliller ile halkbiliminde işlevsel çözümleme modellerin 

ortaya çıkışı üzerinde durulmuştur. Devamında William Bascom’ un “Folklorun Dört 

İşlevi” ve bunların folklor ürünlerine uygulanışı hakkında bilgiler verilmiş ve halkbilimi 

inceleme alanına giren maddi kültür ürünlerinin kültürü ve geleneği aktarımı işlevi, Cİ 

sistemi üzerinden analiz edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca araştırmanın planı kapsamında; 

konusu, amacı, önemi, sınırlılığı ve yöntemi gibi çalışmanın temel dinamiklerini 

oluşturan bölümlere yer verilmiştir. Cİ sistemi üzerine Türkiye’de yapılan başlıca önemli 

çalışmalar da bu bölüm içerisinde ele alınmıştır. Burada Cİ uygulaması üzerine yazılan 

belli başlı kitaplara, makalelere ve tezlere değinilmiş böylece Cİ sistemi hakkındaki 

araştırmaların en çok hangi temalar üzerinden yapıldığı bilgisine ulaşılmak istenmiştir. 

Böylece hem Cİ sisteminin Türkiye’deki durumu hem de halkbilimi disiplini alanında 

çalışmalara konu olup olmadığı gösterilmeye çalışılmıştır.  

 

 

Çalışmanın ikinci bölümü, Cİ kavramına ve kapsamına ayrılmıştır. Bu bağlamda Cİ 

kavramının çeşitli kaynaklar aracılığıyla tanımları verilmiş, Cİ tescili alan ürünleri 

oluşturan doğal ve beşeri kaynaklı faktörlerin üzerinde durulmuştur. Ayrıca Mahreç 

İşareti ve Menşe Adı isimli Cİ koruma türleri, Cİ’li ürünlerin amblem kullanımı, Cİ 

mevzuatının Avrupa Birliği ve Türkiye’deki gelişimi ile uluslararası anlaşmalarda Cİ 

korumasının durumuna yer verilmiştir.  

 

 

Çalışmanın üçüncü bölümü, Cİ tescilli ürünlerin işlevlerinin tespiti ve tahliline 

ayrılmıştır. Bu bağlamda Cİ tescilli ürünlerin, kültürün ve kültürel mirasın gelecek 

kuşaklara aktarımı- korunması işlevi, geleneğin ve geleneksel bilginin aktarımı- 



 
 

6 

korunması işlevi ve gelenek aktarımında ortak işleve sahip olduğu düşünülen 

UNESCO’nun “Somut Olmayan Kültürel Miras” sözleşmesi ile “Yaşayan İnsan 

Hazineleri” sistemi incelenmiştir.  Son olarak çalışmada, Türkiye’de Cİ tescili almış 

ürünlerin tam listesi 29 Mayıs 2023 tarihine kadar olan veriler dikkate alınarak 

hazırlanmıştır.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 
 

7 

1. BÖLÜM 

ARAŞTIRMANIN KURAMSAL ÇERÇEVESİ VE METODOLOJİSİ 

 

1.1. ARAŞTIRMANIN KURAMSAL ÇERÇEVESİ 

1.1.1. İşlevsel Kuram 

 
Türkiye’de Cİ alanında yapılan çalışmalara bakıldığında Cİ sisteminin işlevleri konusu, 

daha çok “ekonomi” ve “turizm” bağlamında ele alınmıştır.  Yani Cİ sisteminin ülke 

ekonomisine ve yöresel yemekler/ yiyecekler aracılığıyla gastronomi turizmine katkısı 

dolayısıyla şehirlerin tanıtımını sağlaması bakımından çalışıldığı gözlenmiştir. 

Çalışmamızın asıl amacı olan tescilli ürünlerin gelenek ve kültür aktarımını sağlaması 

işlevinin tek başına ele alınmadığı tespit edilmiştir.  Bu bağlamda çalışmada, Cİ tescili 

alarak koruma altına alınan yöresel ürünlerin gelenek ve kültür aktarımına sağladığı 

işlevleri dikkate alınmış ve bu doğrultuda çalışma yürütülmüştür.  

 

Çalışmanın kuramsal çerçevesini işlevsel kuram oluşturmaktadır. İşlevsel kuram, son 

dönem halkbilimi araştırmalarında sıklıkla yararlanılan kuramlardan biridir. Başlangıçta 

kuramın temel paradigmaları, antropoloji ve sosyoloji disiplinleri tarafından yapılan 

çalışmalarla biçimlendirilmiştir. İşlevselciliğin köklerine tarihsel açıdan bakıldığında 

Emile Durkheim ve Auguste Comte gibi iki sosyoloğun temsil ettiği pozitivist felsefe 

geleneğine dayanmaktadır (Yolcu, 2019, s. 172). Kuramın kurucuları Bronislaw 

Malinowski ve Radcliffe- Brown’dur. Önde gelen isimleri ise, Franz Boas, Ruth 

Benedict, Margerat Mead, Melville Herskovits ve Richard Thurnwald’dır (Çobanoğlu, 

2012, s. 243- 244). İşlevsel kuramın önemli iki kurucusundan biri olan B. Malinowski 

(1884- 1942), folklor çalışmalarında işlev yaklaşımı üzerinde durmuştur. Ona göre işlev, 

bir ihtiyacın doyurulması anlamına gelmektedir. Tıpkı yemek yemek gibi sıradan bir 

faaliyet olduğu kadar Tanrı ile uyum içinde olmak için bir cemaatin inançları 

doğrultusunda belirlenen kutsal faaliyetleri de içermektedir (Malinowski, 2016, s. 150). 

İlkel toplumlarda mitlerin vazgeçilmez işlevlere sahip olduğunu belirtmiş ve bununla 

ilgili olarak; “mit inanışları ifade eder, destekler; onları kanun gibi düzene kor; değerlere 

güç katar, onları korur; törelere sağlam inanırlık sağlar. Mit anlamsız bir masal değildir, 

uygarlığın güçlü bir parçasıdır” demiştir. Malinowski’nin yaptığı mitlerin işlevi ile ilgili 

bu gözlemin ardından folklor ürünlerinde işlev konusu çalışmaları daha da dikkat 



 
 

8 

çekmeye başlamıştır. Müziğin işlevi, bilmecelerin işlevi, tiyatronun ve masalın işlevi gibi 

konular araştırılmaya  (Başgöz, 1996, s. 1) başlanmıştır. Malinowski’ye göre kültür, 

“aletlerden ve tüketim mallarından, çeşitli toplumsal gruplaşmalar için yapılan anayasal 

belgelerden, insana özgü düşünce ve becerilerden, inanç ve törelerden oluşan bütünsel bir 

toplamdır” (Çobanoğlu, 2012, s. 245). O, insanın organizmanın ihtiyaçlarını karşılamak 

zorunda olduğunu belirtmiş ve temel ihtiyaçlar ile kültürel tepkilere ilişkin bir 

değerlendirmede bulunmuştur (bkz. Tablo 1) (Malinowski, 2016, s. 88). 

 

 

Temel İhtiyaçlar Kültürel Tepkiler 

1. Metabolizma 1. Beslenme 

2. Üreme 2. Akrabalık 

3. Bedensel Rahatlık 3. Barınma 

4. Güvenlik  4. Korunma 

5. Hareket 5. Faaliyetler 

6. Büyüme 6. Eğitim 

7. Sağlık 7. Temizlik 

 

Tablo 1. Bronislaw Malinowski ’nin Temel İhtiyaçlar ve Kültürel Tepkilere İlişkin 

Tablosu 

 

 

Tabloya göre Malinowski, metabolizma ile besin alımı, sindirim, salgılama gibi insan 

organizmasının yaptığı doğal süreçler ve buna bağlı olarak gelişen yiyeceğin sağlanması, 

korunması, depolanması, pişirilmesi gibi süreç içerisinde gerçekleştirdiği aktivitelerden 

meydana gelir. Üreme, yaşadığı topluluğa bağlı olan bireyin üreme koşullarının devamı 

ile ilgili yöntemlerden oluşur. Sevişme, gebelik, çocuk büyütme, aile kurup akraba olma 

gibi durumların olduğu bölümdür. Bedensel rahatlık, sıcaklık, yağmur, giysi, kapalı 

mekan kullanımı gibi daha çok bireyin bedenini koruyan rahat etmesini sağlayan 

yapılardan meydana gelir. Güvenlik, hayvanlar ya da diğer insanlardan gelebilecek 

saldırılardan kaynaklanan fiziksel yaralanmalara karşı korunmayı ifade eder. Hareket, 

insanın en önemli aktivitesidir. Organizmayı, sinir sistemini, kasları çalıştırandır. 

Büyüme, bebeklik, çocukluk, olgunlaşma ve yaşlılık gibi evrelerden oluşur. Sağlık, 



 
 

9 

organizmanın faaliyetlerini normal koşullar altında sürdürmesidir (Malinowski, 2016, s. 

88, 89, 90). Tabloda görüldüğü üzere,  sol taraftaki biyolojik ihtiyaçlara sağ taraftaki 

kültürel tepkiler verilmiş böylece yeni kültürel ihtiyaçların doğması gerekliliği ortaya 

çıkmıştır. Yani insan kültüründe “türetilmiş ihtiyaçlar” kavramı ortaya çıkmıştır. 

Türetilmiş ihtiyaçlar, kültürün insan davranışına yeni bir özel determinizm türünü kabul 

ettirmesidir. Bununla insan, güvenliğini ve refahını genişletmek, hareketinin boyutlarını 

göze almak, hızını arttırmak, yıkıcı ve üretici makineler yapmak, kendisini koruyabilecek 

dev aletlerle silahlanmak ve yine aynı büyüklükte saldırı aygıtları üretmektedir. 

Malinowski ’nin kültürle ilgili bu yaklaşımı halkbilimi çalışmalarında çoğunlukla folklor 

unsurunu içerik, biçim veya yapı yönünden ele almanın yanında içinde bulunduğu 

kültürel sistemin işleyişinde ortaya çıkan uyum bağlamında “işlev”in de 

değerlendirilmesini sağlamıştır. İşlevsel kurama göre bir metin kendine tepki gösterecek 

bir dinleyici/ izleyici kitlesine sunulmazsa anlamsızdır. Bu bağlamda Malinowski, 

“Şüphesiz metin önemlidir fakat bağlamsız metin ölüdür.” demiştir (Çobanoğlu, 2012, s. 

255). Yani halk bilgisi yaratmaları icra edilirken bağlamından kopuk olmamalıdır. Sadece 

anlatıcı değil dinleyici de önemli bir role sahiptir. Onda bıraktığı izlerin ortaya konulması 

gereklidir. Halkbilimi çalışmalarında, işlevsel kuramın ortaya çıkışına kadar çoğunlukla 

derlenerek arşivlenen metinler üzerinden çalışmalar yürütülmüş ve yeni kuramlar, 

metotlar bulunup denenmiştir. Ancak işlevsel kuramla birlikte ürünlerin toplum 

içerisinde birer işleve sahip olduğu ve bu işlevlerin de icra edildiği ortama bağlı olarak 

değişebileceği düşüncesi ortaya çıkmıştır. Bu noktada bir folklor unsurunun birden fazla 

işlevinin olduğunu belirten Çobanoğlu, ölüm sonrası yas tutturmaya yönelik biri işleve 

sahip olan ağıtların farklı icra ortamlarında işlevlerinin değişebileceğini eğlendirme 

işlevine sahip olabileceğini örnek olarak vermiştir (2012, s. 256).  

 

 

İşlevsel kuramın ikinci önemli ismi Radcliffe- Brown ise, Fransız sosyolojisinin 

entelektüel disiplinini, özellikle de Durkheim’in fikirlerini antropolojiye uyarlamasıyla 

(Özbudun vd. 2019, s.127) bilinir. O, toplum bilimindeki işlevsel yaklaşımı biyolojideki 

işlevsel yaklaşıma benzemektedir. Radcliffe- Brown’dan aktaran Oring (1973);   

 

“fizyolojide işlev, organizmanın yapısı ile yaşam sürecinin bağlantısıdır. İnsan bedenindeki 

yaşam süreci, yapının çalışmasına bağlıdır. Yine de işlevin etkinlikten ayırt edilmesi gerekir. 



 
 

10 

Midenin etkinliği, sindirim sıvıları salgılamaktır. O etkinliğin işlevi ise gıdayı kan tarafından 

emilip dokulara aktarılabilecek şekilde değiştirmektir. Eğer mide işlevini durdurursa, yaşam 

süreci sona erecektir ve yaşayan bir yapı olarak yapının devamlılığı son bulacaktır. Bu 

nedenle işlev, kısmi bir etkinliğin, parçası olduğu toplam etkinliğe yaptığı katkıdır denebilir. 

Bundan dolayı, belirli toplumsal kullanımların işlevi de sosyal yapının sürekliliğine yaptığı 

katkı, yani toplumun sürecinin sürdürülmesidir” (Çev. Büyükokutan, 2019, s. 102- 103). 

 

 

Bu noktada Radcliffe- Brown ile Malinowski‘nin işlevselciliği birbirinden ayrılmaktadır. 

Radcliffe- Brown, kültürü her bir unsuru özgül işleve sahip, birbirleriyle etkileşim içinde, 

bütünleşmiş bir tüm olarak kavrarken Malinowski ise, kültürel unsurların işlevlerini 

toplumun bütününün tutumunu sağlamak olarak değerlendirmiştir (Özbudun, vd., 2019, 

s. 129). Malinowski ve Radcliffe- Brown ‘un işlevle ilgili çalışmalarıyla halkbiliminde 

işlevsel çözümleme modelleri üzerine yapılan değerlendirmeler ortaya çıkmaya 

başlamıştır. Bunlardan biri de William Bascom’ a aittir. Halkbiliminde genel bir kabul 

görmüş birçok folklor ürünün işlevleri ele alınırken uygulanan değerlerden biri olan 

çalışma, “Folklorun Dört işlevi”  ismiyle bilinmektedir. Burada Bascom folklorun 

işlevlerini şu şekilde belirlemiştir:  

 

 

“1. Hoş vakit geçirme, eğlenme ve eğlendirme işlevi. 

2. Değerlere, toplum kurumlarına ve törelere destek verme. 

3. Eğitim veya kültürün gelecek kuşaklara aktarılarak eğitilmesi işlevi. 

4. Toplumsal ve kişisel baskılardan kurtulmak için bir kaçıp kurtulma mekanizması” 

(Çobanoğlu, 2012, s. 256- 257). 

 

 

Bascom’a göre, “folklorun işlevi kişiyi bir toplumda kabul edilmiş değerlere uymaya, 

onları kabullenmeye, onları gelecek kuşaklara geçirmeye hizmet etmektir” (1963; akt. 

Başgöz, 1996, s. 1). Yani folklor, bireyleri bir arada tutan onları bütünleştiren normlara 

uyum sağlamaya yarayan ve nesilden nesile aktarım süreçlerine hizmet etme işlevine 

sahip olmalıdır. Öte yandan Başgöz bu noktada folklorun sadece düzeni, diriliği 

sürdürmeyi desteklemediğini aynı zamanda bölücü, düzen bozucu güçlerin de var 

olduğunu belirtmekte ve folklorun işlevlerine kendisi de “protesto” işlevini dahil 

etmektedir. Ona göre folklor, çatışmaları büyütmek baş kaldırmalara arka çıkmak, 

kurulmuş düzene ve değerlere direnmeleri desteklemek gibi bir işlev de görmektedir. 



 
 

11 

Nitekim Başgöz, bu duruma örnek olarak Köroğlu Hikayelerini ve Yalnız Efe isimli 

hikayeyi örnek olarak vermektedir (1996, s. 1- 2).  

 

 

Buraya kadar anlattıklarımız, işlevsel kuramın ortaya çıkış süreci ve bu sürecin iki önemli 

aktörü B. Malinowski ve Radcliffe- Brown’un sistematik hale getirip geliştirdikleri kültür 

ve işlevleri temasıyla çerçevelenmişti. Burada belirtilmesi gereken şudur; işlevsel kuram 

daha çok sözlü edebiyat ürünlerine uygulanmıştır. Başka bir deyişle, mani, atasözü, ninni, 

masal, efsane, destan ve mit metinlerinden oluşan sözlü gelenekle üretilen ürünlerin 

işlevleri daha çok çeşitli araştırmacılar tarafından çalışılmıştır. Öte yandan maddi kültür 

ürünlerine de uygulanan ve bu bağlamda yapılan ilk çalışmalardan birisi Petr Bogatrev’in 

The function of Folk Costume in Moravian Slovikia (Moravya Slovakyası’nda Halk 

Kostümlerinin İşlevi (1971)) isimli çalışmasıdır. Bogatrev monografisinde, geleneksel 

kıyafetleri; günlük, erotik, büyü, din, bölge temelli ve yaş gruplarına göre 

sınıflandırmıştır. Bogatyrev’e göre, işlevsel kuram halkbiliminin konularını içine alacak 

biçimde genişletilebilir bundan dolayı köy evleri, çiftlik aletleri ve sözlü folklorun tümü 

işlevci bakış açısıyla çalışabilir (Dorson, 1972, akt. Gürçayır Teke ve Özay, 2020, s. 39).  

 

 

 Cİ sisteminde tescillemenin yapılabilmesi için maddi bir ürüne ihtiyaç vardır. Bu ürünler 

insanın yaşadığı doğal çevreyle yani toprak koşulları, iklim şartları ve beşeri faktörler 

yani atalardan kalma geleneksel bilgi ve beceri ile süreç içerisinde ustalıkla birleşen 

faktörlerden meydana gelir.  Bu ürünlerin işlevlerinin belirlenmesi konusunda maddi 

kültür ürünlerinin bir bireyden yola çıkarak anlaşılamayacağı iş birliğinin önemli olduğu 

hatta iş birliği olmayan yerlerde bile geleneğin sürdürülebildiği bir ortaklık söz 

konusudur. Birey, topluluk içerisinde edindiği beceri, teknik ve bilgiyle, kişisel tecrübe 

ve yeteneğe sahip olmalı ve maddi donanım mirasına sahip çıkmalıdır. Burada maddi 

donanım mirasıyla kastedilen geleneksel bilgi ve becerilerle üretilen kültürden beslenerek 

meydana gelen kültürel miras ürünleridir (Malinowski, 2016, s. 142). Bu ürünlerin 

işlevleri geleneği, kültürü bir sonraki nesile aktarmaktır.  

Cİ sisteminin açık ve gizli olmak üzere iki çeşit işlevi bulunmaktadır. Açık işlev, sosyo- 

kültürel yapı içerisinde kolay bir şekilde tanımlanabilen ve gözlenebilen işlevlerdir. Gizli 



 
 

12 

işlevler ise sosyal yapı içinde kolay bir şekilde tanımlanmaz ve gözlenemezler (Nirun ve 

Özönder, 1988, s. 349). Bu bağlamıyla Cİ sisteminin doğru işleyişiyle büyük ölçekte 

ülkesine, küçük ölçekte ise yöresine gelir getiren “ekonomik kazanç” işlevi onun açık 

işlevini oluştururken tescil alarak koruma altına alınan ürünün geleneksel bilgi ve 

becerilerle üretilmesi gelecek nesillere korunarak/ öğretilerek aktarılması gizli işlevlerini 

oluşturmaktadır. Bununla birlikte ürünlerin üretim aşamasında hem coğrafi hem de beşeri 

koşulların katkılarıyla oluşması ve uzun süre yöre halkının kültürel belleğinde muhafaza 

edilip maddi bir ürüne dönüşmesi onları değerli kılmaktadır. Dolayısıyla kültürel miras 

niteliğinde olan ürünlerin yeni nesillere aktarımı gerçekleşmektedir. Cİ uygulaması 

sayesinde bu ürünler, koruma altına alınmaktadır. Bu bağlamda Cİ sisteminin kültür ve 

gelenek aktarımına yardımcı olan gizli işlevi meydana gelmektedir. Cİ tescilli ürünler 

çoğunlukla sadece yapıldığı yörede üne sahip ürünler değil ülke içinde de büyük bir üne 

sahiptirler. Bu ürünlerin tanıtımı içinde her yıl festivaller yapılmaktadır. Bu festivallerde, 

yöre kültürünün hem ülke içinde hem de ülke dışında tanıtımını yapma işlevi 

bulunmaktadır. Yörenin kent kimliğine katkı sunan bu türden toplanmalar, uzun ve 

yorucu bir hasat döneminin ardından insanların eğlenip hoşça vakit geçirmesini sağlarlar. 

Türkiye’nin birçok bölgesinde yöresel ot ve yemeklerin yapıldığı festivaller, geleneksel 

mutfak kültürüne ait yemekler/ yiyecekler için düzenlenen festivaller, geleneksel el 

sanatları festivalleri, kayısı, elma, kiraz, üzüm ve fındık gibi tarım ürünleri için yapılan 

festivaller bu konuya birer örnektirler. Dahası bu festivaller sayesinde yerelin ürününü 

pazarladığı ortamlar meydana gelir (Özdemir, 2005, 313). Bu bağlamda festivaller 

aracılığıyla tanıtılan Cİ tescilli ürünler birden çok işleve hizmet etmiş olurlar. Ekonomik 

işlevsel boyutunun yanında bu türden toplanmalarla halk ürünlerinin kaynaştırma, 

birleştirme özelliğinin olduğunu da işlevsel kuramın kuramsal çerçevesini sunarken 

belirtmiştik. Aslında Cİ sisteminin birinci işlevi gelenek ve kültür aktarımı değildir. 

Sistemin orta çıkışının temelinde “ekonomi” yatmaktadır. Sahte ürünlere karşı 

üreticilerin “haklarını korumak” vardır. Kırsal kalkınmanın gerçekleşmesini sağlamak 

vardır. Sürdürülebilir tarım yoluyla ulusal ekonomiye destek olmak vardır. Ama tüm 

bunlarla birlikte Cİ sisteminin ikincil işlevi olarak kültür ve gelenek aktarımı işlevi de 

bulunmaktadır.  

 



 
 

13 

1.2. ARAŞTIRMANIN METODOLOJİSİ 

 

1.2.1. Araştırmanın Konusu 

 

Araştırma, Türkiye’de Cİ sistemini ve Cİ tescili almış ürünlerin kültür ve gelenek 

aktarımı bağlamında işlevlerini konu edinmektedir. Cİ uygulaması, Avrupa’da geçmişi 

daha eskilere dayanan ama ülkemizde yaklaşık 26 yıldır bilinen ve uygulanan bir 

sistemdir. Türkiye, 1995 yılında 555 sayılı “Coğrafi İşaretlerin Korunmasına Dair Kanun 

Hükmünde Kararname” ile uygulamaya ilk adımını atmıştır. Bu KHK ile Türkiye’de 

birçok ürün tescillenerek koruma altına alınmıştır. KHK bir dizi eksiklerden meydana 

gelmesine rağmen Cİ sistemi alanında yapılan ilk yasal düzenleme olması bakımından 

önem arz etmektedir. Bu düzenlemenin 22 yıl ardından Cİ sistemi uygulaması yeniden 

gözden geçirilmiş ve 10 Ocak 2017 tarihinde kabul edilen 6769 sayılı “Sınai Mülkiyet 

Kanunu” ile Cİ uygulamasında yeni bir sürece girilmiştir.  

 

 

Bu kanunda Cİ; “belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından kökenin 

bulunduğu yöre, alan, bölge veya ülke ile özdeşlemiş ürünü gösteren işaret” (Madde34- 

1) olarak tanımlanmıştır. Cİ sistemi, üreticinin haklarını koruyup tüketicinin ulaştığı 

ürünün köken (menşe) bilgisini ve üretim yöntemini güvence altına almaya çalışmaktadır. 

Nitekim bununla üretici haksız rekabete uğramamış, tüketici de sahte ürünle aldatılmamış 

olur. Bugün marketlerde Ezine Peyniri adı altında birçok peynir türü satılmaktadır. Ama 

her peynir Ezine Peyniri değildir. Tescil almış bir ürünün Cİ sicil belgesinde belirtilen 

bazı şartlar bulunmaktadır. Ezine Peyniri kendi üretim bölgesi içinde yıllardır üretildiği 

teknik ve yöntemlere bağlı kalınarak üretilmelidir. Eğer bu şartlar dikkate alınmadan 

üretilen ve adına Ezine peyniri verilen bir ürün piyasada tüketiciye sunulmuşsa o zaman 

hem Ezine peyniri üreticileri hem de peynirin tüketicileri zarara uğramış olur. Çünkü 

normalde tescilli ürünlerin fiyatları tescil almamış benzeri ürünlerden biraz daha 

yüksektir. Dolayısıyla bir yanda sahte ürüne fazla para veren tüketici diğer yanda haksız 

rekabete giren, emeği çalınan tüketici bulunmaktadır. Bu yüzden Cİ’ler hem tüketicilerin 

hem de üreticilerin haklarını korumaktadır. 



 
 

14 

Kanunda Cİ tescili alabilecek ürün grupları belirtilmiştir. Bu ürünler tarım ürünleri 

olabileceği gibi el sanatları, madenler gibi daha birçok kategoriden çeşitli ürünlerden 

oluşabilir. Ürünlerin oluşumunda bazı bileşenler mevcuttur. Bu bileşenler coğrafi ve 

beşeri kaynaklıdır. Ürünlerin ortaya çıkışında sadece doğal etkenler söz konusu değil her 

iki bileşenin de katkısı mevcuttur. Örneğin, Ereğli Siyah Havucu, Ereğli toprağında 

yüksek oranda bulunan ve havuca mor pigment veren bir maddenin katkısı sayesinde 

siyah renge sahiptir. Bu ürünün yetiştiği coğrafyanın toprak yapısı, iklimi gibi doğal 

kaynaklarından aldığı bir özelliktir.  Öte yandan siyah havuçtan yapılan şalgamın bulgur 

unu mayasının tuz ve siyah havuç suyu ile karıştırılarak sağlıklı bir içecek haline gelmesi 

ise ustalık isteyen ve geçmişinde kültürel bir birikimi yansıttığını gösteren bir durumdur. 

Bu da ürünün beşeri bileşenleridir. Yani coğrafi şartlar tek başına bir ürünün yetişmesi 

için ya da ondan iyi bir verim alınabilmesi için yeterli bir sebep değildir. Atalardan kalma 

tarım bilgisi, havayı okuyarak meteoroloji hakkında yorum yapan insan bilgisi gibi daha 

birçok geleneksel bilgi temelli içerik ürünün hammadde formunda ön plandadır. Ürünün 

ekimi, dikimi, sulanması, budanması, temizlenmesi vaktinde hasat edilmesi, hasat sonrası 

yapılan işlemler, patoza verme, kurutma, seçme gibi daha birçok süreçte üreticiler 

atalardan miras kalan yerel üretim ve teknikleri kullanır. Böylelikle Cİ sistemi sayesinde 

kültür, kültürel miras, gelenek ve geleneksel bilgi yaşatılarak gelecek nesillere aktarılır. 

Bu yönüyle halkbilimi disiplini alanına giren çalışmanın konusunu Türkiye’de Cİ sistemi 

ve bu sistemin sağladığı kültür ve gelenek aktarımı işlevi oluşturmaktadır. 

 

1.2.2. Araştırmanın Amacı ve Önemi 

 

Araştırmanın amacı, Türkiye’de Cİ sistemi uygulamasını tanıtmak ve Cİ tescili alan 

ürünlerin, “kültür” ile “gelenek” aktarımı işlevini halkbilimi kuramlarından işlevsel 

kuram bağlamında ele almaktır. Cİ sistemi, halkbilimi alanında çalışılmamış bir konudur. 

Cİ tescili alan yöresel ürünler, birçok kitapta, tezde ya da makalede bağımsız olarak 

incelenmiş ama bu ürünlerin Cİ tescili olup olmadığı ya da kültürü ve geleneği gelecek 

nesillere aktarması işlevinin bulunup bulunmadığı araştırılmamıştır. Çalışma, Cİ 

sistemini halkbilimi disiplini yöntemiyle ele almaya çalışan bir deneme niteliğindedir.  

 



 
 

15 

1.2.3. Araştırmanın Sınırlılıkları 

 

Araştırmada, Türkiye’de Cİ sistemi ve Cİ tescili alan ürünlerin kültür ve gelenek 

aktarımı bağlamında işlevi ele alınmaktadır. Bu bağlamda Cİ sistemini konu edinen ve 

Türkiye’de yapılan çalışmalar özelinde literatür taraması yapılmıştır. Sınırlamadaki 

amaç, Türkiye’de Cİ sisteminin hangi alanlarda çalışıldığının bilgisine ulaşmak ve 

çalışmanın temel noktası olan halkbilimi disiplini kapsamına dahil etmektir. Çalışmada, 

Türkiye’nin AB’de Cİ sistemiyle ilgili düzenlemelerine uyum sağlamaya çalıştığı için 

AB’de Cİ sistemi işleyişini nasıl olduğu üzerinde durulmuş ancak ülkeler bazında bir 

karşılaştırmaya gidilmemiştir.  

 

 

1.2.4. Araştırmanın Yöntemi  

 

Araştırmada Türkiye’de Cİ sistemi üzerine yapılan akademik çalışmalar üzerine 

kapsamlı bir literatür çalışması yapılmıştır. Ulaşılabilen kaynakların Cİ sistemini hangi 

yönüyle, nasıl ele aldığı incelenmiştir. Buna göre çalışmaların çoğunda nitel araştırma 

yöntemi kullanıldığı tespit edilmiştir. Benzer şekilde soru- cevap şeklinde yapılan 

mülakat tarzı görüşme biçiminde toplanan verilerin analiz edildiği belirlenmiştir. Bu 

çalışmada ise nitel yöntem kullanılmamıştır. Yapılan literatür çalışmasının verileri 

betimsel içerik analizi yöntemi kullanılarak elde edilmiş ve halkbiliminin işlevselci 

perspektifiyle çözümlenmeye çalışılmıştır. 

 

 

1.3. COĞRAFİ İŞARETLER ÜZERİNE TÜRKİYE’DE YAPILAN 

BAŞLICA ÖNEMLİ ÇALIŞMALAR 

 

Bölüm içerisindeki çalışmalar, Türkiye’de Cİ’ler üzerine yapılan / yayımlanan 

akademik çalışmalarla sınırlandırılmıştır. Bu bağlamda kitaplar, makaleler ve tezler 

incelenmiştir. Tezler başlığı altında doktora ve yüksek lisans tezleri ile 

TÜRKPATENT’in uzmanlık tezlerini yer verilmiştir. Bununla birlikte Türkiye’nin Cİ 



 
 

16 

alanında ilk dergisi olan YÜCİDER’i hazırlayıp okuyuculara sunan YÜciTA3 ve 

çalışmaları hakkında kısaca bilgi verilmiştir.   

 

 

Bölüm doğrudan Cİ’leri konu edinen çalışmaların incelenmesinden ibarettir. 

TÜRKPATENT’in Cİ alanında yazılmış tescil almak için başvuru yapmak isteyenlerin 

kullanabileceği rehber bir kitap ya da kılavuz niteliğinde hazırladığı yayınlar dışında 

Türkiye’de Cİ sistemini tek başına ele alan bir kitap bulunmamaktadır. Bu nedenle 

öncelikle kapsamlı bir literatür çalışmasıyla ulaşılan dört adet kitabın içeriği üzerinde 

durulmuştur. Bahsi geçen kitaplardan biri bölüm içerisinde Cİ’lere değinmiştir. İkincisi 

hukuk anabilim dalında yazılmış bir yüksek lisans tezinin yayımlanmasından meydana 

gelmiştir. Üçüncüsü Kars’ta yapılan Cİ’ler sempozyumunda sunulan bildirilerden 

oluşmaktadır. Sonuncusu TÜRKPATENT’in Cİ’lerle ilgili başvuru kılavuzu 

kapsamında değerlendirilecek kitaplarıdır. Bu kitapların dışında elektronik ortamda 

hazırlanmış birkaç kitap daha bulunmaktadır.   

 

 

Türkiye’de Cİ alanında lisansüstü ilk tez 2001 yılında yapılmıştır. 2001 yılından 2005 

yılına kadar çalışma yapılmamış 2006 yılıyla birlikte çalışmalar tekrar başlamıştır. 

Ancak hazırlanan bu tezlerin birçoğunda Cİ’lerin gelenek ve kültür aktarımı boyutuna 

doğrudan değinilmediği ekonomi, hukuk ve turizm özellikle yöresel yemeklerin 

tescillenmesinden dolayı gastronomi turizmi üzerinde durulmuştur. Cİ alanıyla ilgili 

olarak yapılan tezler için ise, YÖK Ulusal Tez Merkezi web sitesinde “coğrafi işaret” 

kelimesi taratılmış ve buna göre doktora kapsamında 19, yüksek lisans kapsamında 68 

adet teze ulaşılmıştır. Cİ sistemini doğrudan konu edinen bu 19 adet doktora tezinde 

Cİ’leri çalışan anabilim dalları şunlardır: Tarım Ekonomisi (4), Turizm İşletmeciliği (3), 

İşletme (3), Gıda Mühendisliği (2), İktisat, Coğrafya, Gastronomi ve Mutfak Sanatları, 

Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik, Hukuk, Maliye ve Avrupa Birliği Bilim Dalı. Yüksek 

lisans tezlerinin hazırlandığı anabilim dalları ise şunlardır: Gastronomi ve Mutfak 

Sanatları (13),  Turizm İşletmeciliği (12), Tarım Ekonomisi (11), İktisat (7), İşletme (7), 

Gıda Mühendisliği (3), Hukuk (2), Coğrafya, Bütünleşik Pazarlama İletişimi Yönetimi, 

 
3 YÜciTA; Yöresel Ürünler ve Coğrafi İşaretler Türkiye Araştırma Ağı.  



 
 

17 

Dış Ticaret Eğitimi, Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik, Orman Endüstri Mühendisliği, 

Şehir ve Bölge Planlama, Halkla İlişkiler ve Reklamcılık, Sosyoloji, Türkçe ve Sosyal 

Bilimler Eğitimi, Gastronomi, Organik Tarım İşletmeciliği, Seyahat İşletmeciliği ve 

Turizm Rehberliği, Turizm ve Otel İşletmeciliğidir. Nitekim Cİ’leri en çok çalışan 

alanlar; Gastronomi ve Mutfak Sanatları, Turizm, İşletme, Gıda Mühendisliği, Ziraat 

Mühendisliği, Ekonomi, Halkla İlişkiler, Kamu Yönetimi, Coğrafya, Ormancılık ve 

Orman Mühendisliği, Hukuk gibi disiplinler olduğu görülmüştür. Bu bölüm sadece 

çalışmada kullanılan kaynaklardan değil doğrudan Cİ’lerle ilgili olan birçok çalışma 

dikkate alınarak hazırlanmıştır. Burada amaç, Cİ’ler konusunun halkbilimi disiplini 

altında incelemesinin henüz yapılmadığını göstermek ve bu çalışmanın asıl amacını 

oluşturan kültür ve gelenek aktarımı bağlamında Cİ sisteminin işlevleri üzerinde 

durulduğunun altını çizmektir. Çünkü aşağıda bahsi geçen tüm çalışmalar, Cİ’lerin 

“ekonomi”, “turizm”, “gastronomi”, “kırsal kalkınma” gibi alanlarında yapılmıştır. 

Cİ’lerle ilgili hazırlanan birçok çalışma; anket ve görüşme yoluyla yapılan daha çok 

nitel araştırma yöntemi grubuna giren modellerle hazırlanmıştır. Bu doğrultuda 

üreticiler (işletmeler), tüketiciler (yerli- yabancı turistler), yöneticiler ve paydaşlarla 

görüşmeler yapıldığı anlaşılmıştır. Yine bu bölüm içerisinde TÜRKPATENT 

bünyesinde hazırlanan 9 adet kurum uzmanlık tezine yer verilmiştir. Cİ’lerle ilgili 

hazırlanmış belli başlı 26 adet makale de incelenmiştir. 

 

 

Kapsamlı literatür taramasından sonra Türkiye’de Cİ sistemiyle ilgili sosyal ve beşeri 

bilimlerden ziyade fen bilimleri, iktisadi bilimler ve turizm fakültelerinin ağırlıklı 

çalışmalar yaptığı görülmektedir. Halkbilimi alanında doktora tezinin değil yüksek 

lisans tezinin bile bulunmadığı Cİ konusu bahsi geçen disiplinin de alanına girmektedir. 

Doğal ve beşeri faktörlerin etkisiyle oluşan ürünler, birer folklor ürünüdür. Bu ürünleri 

üreten insanlar kültürden beslenip geleneğe bağlı kalarak üretim yapmış ve kendi 

çevresinde ulaşabildiği imkanlar dahilinde yaratıcılıklarıyla maddi türden çeşitli ürünler 

ortaya çıkarmıştır.  

 

 



 
 

18 

1.3.1. Kitaplar 

 

Murat Tanrıkulu, (2018), Coğrafya ve Kültür Mekan, Kültür, Tarih, Coğrafi İşaret adlı 

çalışması on bölümden oluşmaktadır. Kitabın bölümleri sırasıyla şu şekildedir: 1. 

Coğrafya ve Mekan 2. Kültür 3. Kültürel Coğrafya 4. Türk Kültür Coğrafyası ve 

Anadolu’nun Türkleşmesi 5. Kültürel Miras ve Kültürel Mirasın Korunmasında Tarihi 

Seyir 6. Kültürel Değer Olarak Coğrafi İşaretler 7. Türk Patent Enstitüsü’nün (TPE) 

Çalışmaları 8. Coğrafi İşaret Tescilinin Amaçları 9. Coğrafi İşaret Tescilinin Önemi 10. 

Tescil Edilmiş ve Başvurusu Yapılmış Coğrafi İşaretler. Çalışmamızla ilgili olan 

bölümler altıncı bölüm itibarıyla başlamaktadır. Tanrıkulu altıncı bölüme,  coğrafi 

işaretlerin ne olduğu konusuna giriş yapmış ve coğrafi işaret tescilinin neden gerekli 

olduğu konusunda da bilgiler vermiştir. Yedinci bölümde TÜRKPATENT’in coğrafi 

işaretlerle ilgili yaptığı çalışmalara yer vermiştir. Burada coğrafi işaret tescili için 

başvuran yapanların coğrafi işaret başvuru formlarını doldurması gerektiğini ve bu 

formun içeriği hakkında bilgiler sunmuştur. Devamında Cİ tescili alamayacak ürün 

türlerini, Cİ tescil sürecini, Cİ’lerin denetimi konusunu ve Türkiye’de tescil alan 

Cİ’lerin tüm dünyada geçerliliği konusuna değinmiştir. Sekizinci bölümde, Cİ tescilinin 

amaçlarını, ulusal ve uluslararası ticaret açısından Cİlerin yerini, yine Cİ’lerin yöresel 

ekonomiler açısından önemini, kültürel değer olarak Cİ’ler ve turizm konuları hakkında 

görüşlerine yer vermiştir. Dokuzuncu bölümde, Cİ tescilinin önemi ve son olarak 

onuncu bölümde, tescil edilmiş Cİ’ler ile başvuru süreci devam eden ürünlerin listesini 

vermiştir. Tanrıkulu’nun bu çalışması Türkiye’de Cİ’ler hakkında bilgi vermesi 

bakımından önemli bir yere sahiptir. Şöyleki daha önceki bölümlerde de belirtiğimiz 

gibi Türkiye’de Cİ’ler üzerine hazırlanmış detaylı kitap çalışmaları pek 

bulunmamaktadır. Yapılan birçok akademik çalışma daha çok gastronomi, turizm, 

işletme, gıda ve ziraat mühendisliği alanlarıyla ilgili olduğundan coğrafya, kültür ve Cİ 

konusuna değinmek beş bölümü Cİ’lere ayırmak bu alanda yapılan ilk kitap çalışması 

olduğu için önemlidir. 

 

 

Gökmen Gündoğdu, (2006) Türk Hukukunda Coğrafi İşaret Kavramı ve Korunması, 

çalışması aslında 2006 yılında sunduğu yüksek lisans tezinden oluşturulan bir kitaptır. 



 
 

19 

Gündoğdu aynı yıl yayımlattığı kitap çalışmasında şu içeriklere yer vermiştir: Cİ’lerin 

tanımı, unsurları, uluslararası anlaşmalarda ve Türk hukukunda Cİ sisteminin durumu , 

işaret türleri, Cİ’lerde tescil kullanımı, denetimi, Cİ’ler ve markalar arasındaki ilişki gibi 

konuları ele almıştır. Cİ’lerle ilgili birçok ayrıntılı bilginin bulunduğu kitapta 

Gündoğdu, Türkiye gündemine çeyrek asır önce giren Cİ konusunu yaklaşık 17 yıl önce 

yazdığı kitapla gündeme taşımış ve alanın öncü çalışmalarından biri olmuştur.  

 

 

Derya Nizam ve M. Fatih Tatari, (2018), Türkiye’de ve Dünyada Yerel- Geleneksel 

Peynirler: Kars Kaşarı Coğrafi İşareti isimli çalışma Derya Nizam ve M. Fatih Tatari 

editörlüğünde hazırlanmış 14- 16 Temmuz tarihleri arasında Kafkas Üniversitesi’nde 

yapılan uluslararası sempozyum bildirilerinin derlenmesiyle hazırlanmıştır.  Kitap, yedi 

bölümden oluşmaktadır. 37 yazının düzenlenip basılmasından meydana gelen kitapta, 

birinci bölüm, Geleneksel Peynirciliğin İzini Sürmek ikinci bölüm, İsviçre Peynirleri 

Coğrafi İşaret Denetleme Sistemleri üçüncü bölüm, Yerel Peynir Üreticiler: Sorunlar ve 

Örgütlenme dördüncü bölüm, Kafkaslarda Kültürler ve Sınırlar beşinci bölüm, 

Türkiye’den ve Dünyadan Yöresel Peynirler Üzerine İncelemeler altıncı bölüm, 

Peynirlerin Ayırt Edici Özelliklerinin Bilimsel Açıdan İncelenme ve son olarak yedinci 

bölüm, Coğrafi İşaret, Geleneksel Üretim ve Gıda Üretim Standartları başlıklarından 

oluşmaktadır. Sempozyum bildirilen üretilen kitap, çoğunlukla yerel ve geleneksel 

peynirler üzerinde durmaktadır. Bilindiği üzere yakın geçmişe kadar göçer evli olan 

Türklerin çok çeşitli peynirleri bulunmaktadır. Tescil almış peynirler hakkında yazılmış 

akademik makalelerin bulunduğu kitap, bu bağlamıyla önemli bir yere sahiptir. 

 

 

Türk Patent Enstitüsü, (2002),  Marka ve Coğrafi İşaret Başvurularının Hazırlanması 

Marka ve Coğrafi İşaret İşlemleri ile İlgili Bilgiler ve Gerekli Bilgiler, 2002 yılında 

Türk Patent Enstitüsü4 tarafından hazırlanıp basılan kitapta, 60 sayfadan oluşan ve Cİ’ler 

hakkında bilgi veren kitap, daha çok Cİ tescili almak isteyenler için hazırlanmış başvuru 

kılavuzu niteliğinde bir çalışmadır. 

 
4 Türk Patent Enstitüsü’nün adı; 10 Ocak 2017 tarihinde, 6769 sayılı SMK ile Türk Patent ve Marka 

Kurumu olarak değiştirilmiş kısaltması ise TÜRKPATENT olarak düzenlenmiştir.  



 
 

20 

1.3.2. Makaleler 

 

Nuray Kızılaslan ve Sefa Kılıç (2022), “Üreticilerin Amasya Misket Elmasının Coğrafi 

İşaret Tescili Hakkında Bilgi Düzeyi ve Bunu Etkileyen Faktörlerin Analizi” başlıklı 

makalelerinde; Cİ tescili almış Amasya Misket Elması üreticilerinin Cİ konusundaki 

bilgi seviyelerini ölçmeyi hedeflemişlerdir. Bu doğrultuda 100 elma üreticisiyle 

görüşmüşler ve yapılan analizlere göre eğitim çalışmalarına ağırlık verilmesi gerektiği, 

üreticilerin örgütlenmesinin sağlanması, üretim-kalite-verimlilik gibi dinamiklerin 

artırılması, aynı isim altında taklit üretim yapanların önüne geçilmesi ve kırsal 

kalkınmaya fayda sağlanması gibi sonuçlara ulaşmışlardır.  

 

 

Yavuz Topçu ve Mustafa Çavdar (2022), “Tüketicilerin Coğrafi İşaret Tescilli 

Gümüşhane İmalat Tipi Dut Ürünleri Satın Alma Motivasyonu” başlıklı makalelerinde; 

Gümüşhane ilinde yaşayan tüketicilerin teknolojik metotlarla işlenmiş, Cİ tescilli 

Gümüşhane imalat tipi dut ürünlerini satın alması üzerinde etkili olan motivasyonu 

belirleyen unsurları ortaya çıkarmayı amaçlamışlardır. Nitekim bu amaçla 251 hane ile 

anket çalışması yapılmış, elde edilen veriler ışığında tüketicilerin tüketim motivasyonu 

etkileyen faktörleri belirlemişlerdir. 

 

 

Bilge Doğan (2015), “Coğrafi İşaret Korumasının Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Önemi” 

başlıklı makalesinde; Cİ’ler korumasının ekonomik etkilerini hem üreticiler hem de 

tüketiciler nezdinde incelemiştir. Korumayla kırsal kalkınmanın gerçekleşebileceğini, 

ülke ekonomisine katkı sunacağını aynı zamanda geleneksel bilgi ve kültürel mirasın 

sürekliliğinin sağlanacağını ve gelişmekte olan ülkelerin Cİ tescilinin getirisinden 

faydalanması gerektiği üzerinde durmuştur.  

 

 

Serpil Yalım Kaya ve Elanur Şahin (2018), “Tescilden Uygulamaya Coğrafi İşaretler: 

Adana Kebabı Üzerine Bir İnceleme” başlıklı makalelerinde; Cİ tescili alarak koruma 

altına alınan ürünlerin Cİ tescil belgesinde belirtilen standartlara uygun üretilip 



 
 

21 

üretilmediğini tespit etmeyi ve ürünlere yapılması gereken denetlemelerin önemini 

vurgulamışlardır. Bu bağlamda makalede Cİ tescili almış Adana kebabı incelenmiştir. 

Nitekim Adana’da bulunan 15 restoranın işletme sahipleri/ yöneticileri/ usta başlarıyla 

görüşülmüş, buna göre, Adana kebabının Cİ tescili aldığını bilmediklerini ve üretime 

uygun denetlemesinin yapılmadığının altını çizmişlerdir.  

 

 

Nurullah Kart, Ömer Saraç, Hüseyin Pamukçu ve Mustafa Sandıkcı (2022), “Afyon 

Sucuğu Üreticilerinin Sürdürülebilir Gastronomi Kapsamında Coğrafi İşaret Tesciline 

Yönelik Algıları” başlıklı makalelerinde; Afyon sucuğu üreticilerinin Cİ tesciliyle ilgili 

algılarını incelemişlerdir. Bu doğrultuda Afyonkarahisar ilinde on işletme 

yöneticisi/sahibiyle görüşülmüş ve buna göre sadece iki işletmenin Afyon sucuğu Cİ 

tescili kullanım hakkına sahip olduğu tespit edilmiştir. İşletme yöneticileri, Cİ’lerle ilgili 

olarak ürünü, üreticiyi ve tüketiciyi koruma bağlamında önemini vurgularken diğer 

işletmelerin Cİ tescil kullanımına yönelik çekincelerinin ve yetersiz bilgi sahibi 

oldukları üzerinde durmuşlardır. 

 

 

Güven Şahin ve Süheyla Balcı Akova (2019), “Türkiye’nin Coğrafi İşaret Niteliğindeki 

Jeolojik Değerleri” başlıklı makalelerinde; doğal taşlardan yani jeolojik değerlerden 

elde edilen ürünlerin Cİ tescili almasıyla taklit ürünlerle ulusal ve uluslararası pazarda 

olabilecek haksız rekabetin durdurulmaya çalışıldığını belirtmişlerdir. Doğal taşlar, 

mineraller ve taş işlemeciliği ile ilgili ürünlerden elde edilen 23 adet ürünü 

incelemişlerdir. 

 

 

Güzide Öncü Eroğlu Pektaş, Cengiz Kahraman ve Güler Alkan (2018), “Türkiye’de 

Coğrafi İşaretler ve İhracat Pazarlaması Açısından Değerlendirilmesi” başlıklı 

makalelerinde; Cİ kavramının tanımı yapılmış, Türkiye’de Cİ’ler, Cİ’lerin ihracat 

pazarlamadaki rolü incelenmiştir. Cİ tescilli ürünlerin ülke ekonomisine yapabileceği 

katkı üzerinde durulmuştur. Bu doğrultuda Cİ tescili alan ürünlerin yurtiçi ve yurtdışı 

pazarında daha etkin olabilmesi için öneriler verilmiştir. 



 
 

22 

Emine Ekinci Dağtekin (2018), “Coğrafi İşaret Olarak Diyarbakır Bazalt Taşı ve 

Tescili” başlıklı makalesinde; 2017 yılında Cİ tescili alabilmesi için başvurusu yapılan 

Diyarbakır bazalt taşı çalışılmıştır. Bir ürünün Cİ tescili alabilmesi için gerekli koşullar 

incelenmiş ve Diyarbakır bazalt taşının kriter uygunluğu üzerinde durulmuştur. Son 

olarak Diyarbakır bazalt taşının ürün – yöre bağı incelenmiştir. 

 

 

Duran Güler ve Gamze Saner (2018), “Türkiye’de Hayvansal Gıdaların Coğrafi İşaret 

Korumalarının Avrupa Birliği Çerçevesinde Değerlendirilmesi” başlıklı makalelerinde; 

Türkiye’de Cİ alarak tescillenen hayvansal gıdalar ile AB nezdinde Cİ tescili almış 

hayvansal gıdaların oranları karşılaştırılmış ve Türkiye’de hayvansal gıdaların Cİ 

sistemindeki mevcut durumu üzerinde durulmuştur.  

 

 

Gülşen Keskin (2017), “Türkiye’de Tarımsal Potansiyelin Gizli Gücü: Coğrafi İşaretler 

ve Geleneksel Ürün Adları” başlıklı makalesinde; Türkiye’de Cİ’ler ve geleneksel ürün 

adları incelenmiş ve AB’de Cİ sisteminin mevcut durumu üzerinde durulmuştur. 

 

 

Güven Şahin (2014), “Türkiye’de Yerfıstığı Yetiştiriciliği ve Bir Coğrafi İşaret Olarak 

Osmaniye Yer Fıstığı” başlıklı makalesinde; 2002 yılında Cİ koruması alarak tescillenen 

Osmaniye yerfıstığının botanik özellikleri, ekimi, Türkiye’deki ekim- verim faaliyeti 

incelenmiş ve ürünün ticaret payının yükseltilmesi için yapılması gerekenler üzerinde 

durulmuştur.  

 

 

Fazıl Akın Olgun ve Gözde Sevilmiş (2017), “Uluslararası Düzeyde Coğrafi İşaretler, 

Yaratılan Ekonomik Değer ve Türkiye’deki Sistemin Değerlendirilmesi başlıklı 

makalelerinde; uluslararası düzeyde Cİ sistemi ve bu sistem bağlamında yaratılan 

ekonomik değer incelenmiştir. Türkiye’de Cİ konusunda gelinen düzey ve yaratılan 

ekonomik değer tartışılmıştır. Çalışmada son olarak Cİ tescilli ürün sayısının nasıl 

artırılabileceği konusunda öneriler verilmiştir. 



 
 

23 

Eylem Durmuş, Sema Ezgi Yüceer ve Sibel Tan (2022), “Coğrafi İşaret Tescilinin 

Yaratacağı Sosyo-Ekonomik Etkilerin İncelenmesi : Bozcaada Çavuş Üzümü Örneği” 

başlıklı makalelerinde; Bozcaada Çavuş Üzümü örneğinde Cİ sistemi tanıtılmış ve 

tescillemenin olası sosyo- ekonomik etkileri üzerinde durulmuştur.  

 

 

Mehmet Akif Şen ve Emel Ekinci (2020), “Türkiye’de Üretilen Coğrafi İşaret ile 

Tescillenmiş Ekmek Çeşitleri Üzerine Bir Nitel Araştırma” başlıklı makalelerinde; Cİ 

tescili alarak koruma altına alınan 10 adet ekmek türü incelenmiştir.  

 

 

Semih Sarıipek ve Samet Çevik (2020), “Oraların Nesi Meşhur: Şehir Pazarlamasında 

Coğrafi İşaret Tescilli Ürünler” başlıklı makalelerinde; Cİ tescilli ürünlerin, parçası 

oldukları şehirlerin tanıtılması ve pazarlamasındaki rolü incelenmiştir. Bu doğrultuda 

çalışmada nitel araştırma yöntemi yoluyla 81 ilde belediye, valilik ile il, kültür ve turizm 

müdürlüklerinin internet siteleri taranmış ve tescillemelere dair bilgiler, görseller, 

ürünün tarihi, toplumsal değeri ve turistik önemine yönelik bilgilerin varlığı 

araştırılmıştır. Buna göre, Cİ tescilli ürünlerin değerinin henüz kavranmadığı veya ilgili 

kurumların ürünlere yeteri kadar önem vermediği tespit edilmiştir. 

 

Yağmur Savaşkan ve Said Kıngır (2020), “Sakarya İli Gastronomik Unsurlarının 

Coğrafi İşaret Kapsamında Değerlendirilmesi” başlıklı makalelerinde; gastronomi 

turizmi ile Cİ arasındaki ilişkiyi incelemişler ve bu doğrultuda Sakarya ilinin 

gastronomik ürünleriyle yöresel ürünlerini Cİ bağlamında ele alıp değerlendirmişlerdir.  

 

 

Özge Saygın Alparslan ve Nevin Demirbaş (2019), “Avrupa Birliği ve Türkiye’de Bal 

Üretim ve Ticareti Açısından Coğrafi İşaret Uygulamalarının Değerlendirilmesi” 

başlıklı makalelerinde; AB ve Türkiye’nin bal üretiminde ve ticaretinde bulundukları 

mevcut durumu 2007- 2016 yılları arasındaki on yıllık sürece bakarak ele almışlardır. 

AB’deki bal üretim ve ticaretindeki başarının sebebini Cİ sisteminin etkin kullanımı 



 
 

24 

sayesinde olduğunu belirlemişler ve Türkiye’nin bal çeşitliliğinin fazlalığına rağmen 

uluslararası pazarda hak ettiği yerde olmadığı üzerinde durmuşlardır.  

 

 

Vedat Çalışkan ve Hasan Koç (2013), “Türkiye’de Coğrafi İşaretlerin Dağılış 

Özelliklerinin ve Coğrafi İşaret Potansiyelinin Değerlendirilmesi” başlıklı 

makalelerinde; Türkiye’de uygulanan Cİ sistemindeki gelişmelerin sınırlı olduğuna 

dikkat çekmişler ve Cİ tescili bulunan ürünlerin dağılış özelliklerini 

değerlendirmişlerdir. Bu bağlamda Cİ tescili alma potansiyeline sahip ürünlerin 

belirlenmesinde yerel/ geleneksel ürünlerin tanıtıldığı festivallerden faydalanılması 

gerektiğini önermişlerdir.  

 

 

Hasan Akay, İsmail Sezer ve Zeki Mut (2018), “Coğrafi İşaretler ve Tosya Yerel Çeltik 

Genotipleri Örneği” başlıklı makalelerinde; Tosya yerel çeltik pirincini Cİ tescili 

sayesinde yeniden eski popülerliğini kazanması bağlamıyla ele alıp bahsi geçen pirincin 

genotip örnekleri üzerinde durmuşlardır. Makalede, pirinç üreticisi çiftçinin emeğinin 

korunmasına, Tosya pirincinin ekim alanının artmasına, tüketicinin ürün sayesinde yöre 

kültürü hakkında bilgi sahibi olmasına ve işletmelerin sürdürülebilirliğine dikkat 

çekilmek amaçlanmıştır. 

 

 

Ali İhsan Uygun, Yaşar Mert Demiral ve Nurcan Uslu (2021) Antalya İlinin Coğrafi 

İşaret Almış Gastronomik Ürünlerinin Değerlendirilmesi” başlıklı makalelerinde; 

Antalya ilinin mevcut turist potansiyelinin artmasını Cİ tescili almış gastronomik 

ürünleri sayesinde olabileceğine dikkat çekmişlerdir. Bu doğrultuda Antalya ilinin Cİ 

tescili almış ürünleri değerlendirilmiştir. Çalışmada, Cİ sisteminin kavramsal çerçevesi 

çizilmiş, Antalya ilinin Cİ tescilli ürünlerinin nasıl artırılabileceği üzerinde durulmuştur.  

 

 

Serhat Kalekahyası ve Bora Göktaş (2022), Coğrafi İşaret Almış Yöresel Ürünlerin 

Bilinirlik Düzeyi ve Tüketici Tutumlarına Etkisi: Bayburt İli Örneği” başlıklı 



 
 

25 

makalelerinde; Cİ tescili alarak koruma altına alınan yöresel ürünlerin bilinirlik ve 

tüketici tutumlarına olan etkisini ortaya koymayı amaçlamışlardır. Bu doğrultuda, 

Bayburt ilinde 18 yaşından büyük tüketiciler üzerinde Cİ tescilli yöresel ürünlere dair 

tüketicilerin bilgi seviyeleri, tutum ve davranışları üzerine çalışmışlardır. Çalışmanın 

sonucuna göre tüketicilerin Cİ sistemi hakkında yeterli bilgiye sahip olmadıklarına ve 

Cİ tescilli ürünlerin tanıtımının iyi yapılmadığına ulaşmışlardır.  

 

 

Suzan Kantarcı Savaş (2017), “Türkiye’de Coğrafi İşaret Kavramına Genel Bakış” 

başlıklı makalesinde; Türkiye’nin TRIPS anlaşmasını imzalamasıyla Cİ sisteminde 

yaşanan gelişmeleri incelemiş ve günümüze kadar (2017) Türkiye’de Cİ tescili alarak 

koruma altına alınan ve tescil için bekleyen ürünlerin yıllara göre dağılımları üzerinde 

durmuştur.  

 

 

Erkan Denk ve Nilgün Sanalan Binici (2021), “Erzurum İlinin Coğrafi İşaret (Cİ) Almış 

Ürünlerinin Gastronomi Turizmi Kapsamında Değerlendirilmesi” başlıklı 

makalelerinde; Cİ kavramını ve onun gastronomi turizmi ile olan ilişkisini 

incelemişlerdir. Bu doğrultuda Erzurum ilinin Cİ tescilli ürünlerini gastronomi turizmi 

bağlamında ele almışlardır.  

 

Songül Seda Kamber Taş ve Sedat Taş (2020), “İşletme Yöneticilerinin Coğrafi İşaret 

Tesciline Yönelik Bakış Açıları: Gümüşhane İli Örneği” başlıklı makalelerinde; Cİ 

tescili almış ürünlerin üretimini yapan işletmecilerin Cİ tesciline ve tescil belgesi 

edinmeye karşı bakış açılarını incelemişlerdir. Bu bağlamıyla çalışmada, Gümüşhane 

ilinde bulunan sekiz adet Gümüşhane Kömesi ve Gümüşhane Dut Pestili üreticisi 

işletmeyle görüşme tekniği kullanarak çalışmışlardır.  

 

 

Mehmet Özdemir (2020), “Coğrafi İşaretler ve Türk Mutfak Kültüründe Bir İmge: 

Espiye Pidesi” başlıklı makalesinde; Giresun ili Espiye ilçesine ait yerel bir lezzet olan 

Espiye Pidesini, kültür, marka, gastronomi turizmi ve Cİ tescili kavramları bağlamında 



 
 

26 

incelemiştir. Cİ tescilinin şehirlerin markalaşmasında ve gastronomi turizmi açısından 

daha fazla popüler olmasında tescillemeye ihtiyaç olduğunu belirtmiştir.  

 

 

Ayşem Yanar ve Kardelen Arin (2021), “Karacakılavuz Dokumalarının Coğrafi İşaret 

ve Kültürel Miras Bağlamında Değerlendirilmesi ve Belgeleme Çalışması” başlıklı 

makalelerinde; Tekirdağ iline bağlı Karacakılavuz mahallesine ait Cİ tescilli 

dokumalarının tescil sayesinde kültürel miras olarak korunabileceği üzerinde 

durmuşlardır. Ürünlerin dokuma tekniği, fiziksel özellikleri ve motif özelliklerini 

incelemişlerdir.  

 

 

Fatma Gökçe Ekici (2021), “Türkiye’de Coğrafi İşaret Kavramı ve TRB1 Bölgesi 

İncelemesi” başlıklı makalesinde; TRB1 Bölgesi kapsamına giren Malatya, Bingöl, 

Tunceli ve Elazığ illerinin Cİ tescili almış ürünlerinin bölgesel dağılımlarını 

incelemiştir. Çalışmada, 1996- 2020 yılları arasında Türkiye’de Cİ sistemi konusunda 

gelişen farkındalık düzeyi ile Cİ tescilli ürünler üzerinde durmuştur.  

 
 

1.3.3. Tezler 

 

1.3.3.1. Doktora Tezleri 

 

Elif Betül Akın (Bayram) (2006), Coğrafi İşaret Olarak Tescil Edilmiş Malatya 

Kayısısının Teknolojik Özelliklerinin Saptanması ve Gıda Güvenliği Açısından 

Araştırılması isimli doktora tez çalışması; gıda mühendisliği anabilim dalında 

hazırlanmış ve Cİ tescili alan Malatya kayısısının fiziksel, kimyasal ve teknolojik 

özelliklerinin belirlenmesi ile Malatya kayısısını benzeri olan diğer türlerinden ayıran 

niteliklerin belirlenmesi üzerine çalışmıştır. Çalışmada, Türkiye’de ve Avrupa’da Cİ’ler 

hakkında bilgi verilmiş ve tescilli Malatya kayısısının besinsel değerinin diğer kayısı 

türlerinden yüksek olduğu belirlenmiştir. Nicel bir araştırmanın ürünü olan çalışma 



 
 

27 

yapıldığı yıl olan 2006 yılında Cİ’lere dikkat çekmiş ve Türkiye’yi kayısı ihracatında 

bir numaraya yerleştiren Malatya kayısısını incelemiştir.  

 

 

Huri İlyasoğlu (2009), Ayvalık ve Memecik Zeytinyağlarının Coğrafi İşaretleme 

Amacıyla Karakterizasyonu isimli doktora tez çalışması; Cİ tesciline sahip Ayvalık ve 

Memecik tipi zeytinlerinden elde edilen doğal zeytinyağların kimyasal ve termal 

özelliklerini incelemiş ve elde edilen veriler ışığında Türkiye’de zeytinyağların 

tanımlanması ve sınıflandırılmasına katkı sunmuştur. Çalışmada Avrupa Birliği 

ülkelerinde zeytinyağı sektörünün coğrafi işaretleme konusunda ileride olduğu 

saptanmış ve konuyla ilgili bazı ülkelerden örnekler verilmiştir.  

 

 

Hayriye Rana Demirer (2010), Yöresel Ürün ve Coğrafi İşaretler; Fransa ve Türkiye 

Üzerine Bir İnceleme isimli doktora tez çalışması; Cİ sistemi kapsamında bulunan 

yöresel ürün piyasalarının iktisadi alanda çözümlemesini konu almıştır. Çalışmada, 

Fransa (Rokfor peyniri) ve Türkiye’de (Ezine peyniri) yapılan alan araştırması bulguları 

karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Yöresel ürünlerin iktisadi çözümlemesi üzerine 

yoğunlaşan çalışma bu bağlamıyla öncü bir çalışmadır. Cİ olgusu, yöresel ve yerel 

ürünler farkı verilmiş koruyucu bir düzenleme olarak Cİ sistemiyle ilgili küresel 

düzeyde yapılan düzenlemeler üzerinde durulmuştur. Türkiye’de ve Fransa’da Cİ 

sistemiyle ilgili detaylı bilgilerin de verildiğinin altını çizmek gerekir.  

 

 

Aslı Zuluğ (2010), Coğrafi İşaretli Gıdalara İlişkin Tüketici Tercihleri Üzerine Bir 

Araştırma: İstanbul Örneği isimli doktora tez çalışmasında; coğrafi işaret etiketli gıda 

ürünlerine dair Türkiye ve dünyada var olan uygulamaları hem teorik yönden hem de 

pratik yönden ele almıştır. İstanbul ili dahilinde coğrafi işaret etiketli ürünlere ilişkin 

tüketici tercihlerini incelemiş, gıda ürünlerinde tüketici tutumları, gıda güvenliği 

kavramı, etiket bilinci ve Cİ kavramı ile Cİ tescilli gıda ürünlerine ilişkin tüketici 

tercihleri ve ödeme istekliliğinin cevabını araştırmıştır. Zuluğ araştırmanın sonucunda, 

coğrafi işaret etiketli Ayvalık zeytinyağı ve Ezine peyniri için talebin %58 ve %43 



 
 

28 

etiketli olmayan benzer ürünlere göre daha fazla olduğunu saptamıştır. Çalışma, Cİ 

tescilli ürünlerin tüketici tercihlerinde etkin rol oynadığını göstermesi bağlamında 

önemli bir yere sahiptir. 

 

 

Didem Özgür (2011), Coğrafi İşaretlerin Korunması: Avrupa Birliği’ndeki Hukuki 

Çerçeve ve Türkiye Uygulaması isimli doktora tez çalışmasında; Türkiye’nin Cİ 

mevzuatı ile AB mevzuatını karşılaştırıp Türkiye’de mevzuat ve uygulama kapsamında 

yapılanları, yapılması gerekenleri belirleyip eksiklikler konusunda öneriler geliştirmeyi 

amaçlamıştır. Sınai mülkiyet kanunu kapsamında olan Cİ sisteminin hukuki anlamda 

işleyişinin, nasıl korunduğunun belirtilmesi önem arz etmektedir. Cİ’lerin markalarla 

ilişkisini inceleyen Özgür, uluslararası düzenlemelere göre Cİ korunması üzerine 

eğilmiştir. 

 

 

Mustafa Kan (2011), Yerel Düzeyde Ekonomik Kalkınmada Coğrafi İşaretlerin 

Kullanımı ve Etkisi: Akşehir Kirazı Araştırması isimli doktora tez çalışması; Cİ tescilli 

Akşehir kirazının yerel düzeyde ekonomik kalkınma aracı olarak kullanılma olanağını 

ele almıştır. Çalışmada, Akşehir kirazının üreticileri, firmaları, kamu ve  bağımsız 

kuruluşları ile meyve sebze komisyoncularıyla görüşülmüş, anket ve mülakat 

çalışmaları sonucundan elde edilen veriler değerlendirilmiştir. Buna göre paydaşların 

beklentilerini yeterli düzeyde karşılamadığı sonucuna ulaşılmıştır. İsim konusunda 

yaşanan problemler, bilgi eksikliği, kurumlar arası iletişimsizlik ve şirketlerin Cİ etiketi 

kullanmak istememeleri, Cİ’lerin aktif kullanımının önüne geçen faktörler olarak 

belirlenmiştir. Türkiye’de Cİ tescilli birçok üründe yaşanan bu türden olumsuzlukların 

belirlenmesi konusunda örnek bir çalışma niteliğindedir.  

 

 

Alpay Altuntaş (2016), Yöresel Gıdaların Yerel Ekonomik Kalkınmaya Katkıları: 

Ankara İli Araştırması isimli doktora tez çalışmasında; yöresel gıdaların yerel ekonomik 

kalkınmaya sunduğu katkılar ve bu katkıların yükseltilmesi için neler yapılması 

gerektiği üzerine yoğunlaşmıştır. Çalışmada bu bağlamda Ankara ilinin Beypazarı, Ayaş 



 
 

29 

ve Nallıhan ilçeleri araştırma sahası olarak belirlenmiş ve yöresel ürün üreticileri ile 

satıcılarla yapılan 111 anket oluşturulmuştur. Bu anketlerin sonucunda ulaşılan verilere 

göre yöresel ürünlerdeki gıda güvenliği riskleri en aza indirilmeli, ürünlerin 

gelenekselliği bozulmadan ürüne özel çözümler üretilmeli, tescil sahibi ve üreticiler 

başta olmak üzere tüm paydaşlar yeni pazarlar bulma konusunda birlikte yol almalıdır. 

Yerel işletmelere ürünlerin üretildiği bölgelerde imkanlar sunularak yerel ekonomik 

kalkınma düzeyinin artırılmasına katkıda bulunulmalıdır. Yöresel ürünler Cİ tescili alma 

potansiyeli olan ürünler olduğu için çalışma doğrudan Cİ sistemiyle ilgilidir.  

 

 

Ersin Kaplan (2017), Fikri Mülkiyet Haklarının Vergilendirilmesi isimli doktora tez 

çalışmasında; fikri mülkiyet hakları üzerinde durmuş ve bu hakların çeşitli şekillerde 

değerlendirilmesinin gelir vergisi, kurumlar vergisi, katma değer vergisi, veraset ve 

intikal vergisi, damga vergisi, banka ve sigorta muameleleri vergisi karşısındaki 

durumunu açıklamıştır. Cİ sistemi fikri mülkiyet haklarından biri olan sınai mülkiyet 

hakkı içerisinde olduğu için çalışma, dolaylı olarak Cİ sistemiyle de ilgilidir.  

 

 

Yalçın Yaman Durusoy (2017), Coğrafi İşaretli Gastronomik Ürünlerin Bölge Halkı 

Tarafından Algılanması Üzerine Analitik Bir Araştırma: Kars Kaşarı Örneği isimli 

doktora tez çalışmasında; turizm endüstrisinde ziyaretçilerin yöresel yemek kültürü 

gelişmiş yani gastronomisiyle ön plana çıkmış şehirlerin destinasyon seçiminde önemli 

bir yere sahip olduğunu vurgulamıştır. Bu bağlamda Kars kaşarı örneğini veren 

Durusoy, gastronomi turlarının bölgesel turizm faaliyetlerinin hareketlenmesini 

sağladığını belirtmiştir. Nitekim Cİ tescili bulunan Kars kaşarının yapılan ziyaretlerle 

bölge ekonomisine katkısını, farkındalık sağlamasını olumlu etkiler olarak belirlemiştir. 

Cİ sistemiyle doğrudan ilişkili olan çalışma Cİ tescilli ürün örneğinden yola çıkarak 

gastronomi turizmini ele almıştır.  

 

 

Sami Özgür Memişoğlu (2018), Marka Hukukunda Mutlak Ret Sebepleri isimli doktora 

tez çalışması; hukuk alanında yapılmıştır. Çalışmada, markaların hukuki niteliği, 



 
 

30 

işlevleri ve markayı konu edinen uluslararası düzenlenmeler incelenmiştir. Aynı 

zamanda Cİ sisteminin markalarla benzerlikleri ve farklılıkları üzerinde durulmuştur.  

 

 

Güven Şahin (2019), Türkiye’nin Coğrafi İşaretleri ve Bunların Türkiye Ekonomisinde 

Etkin Kullanımları isimli doktora tez çalışmasında; Cİ sistemi uygulamasının genel 

özellikleri, farklı ülkelerdeki işleyişi (Fransa, İtalya, İspanya, ABD, Endonezya, 

Almanya, Hindistan, Japonya ve Kosova) Türkiye’deki mevcut ve olması gereken 

durumu üzerine yoğunlaşılmıştır. Çalışmada, 65 il, 228 ilçe olmak üzere toplam 304 

lokasyonda alan araştırması yapılmış, 848 kişiyle anket çalışması gerçekleştirilmiş ve 

1000’den fazla ürün üzerinde durulmuştur. Araştırmanın sonucuna göre Türkiye’nin Cİ 

uygulamasındaki mevcut durumu açıklanmış ve yapılması gerekenler belirli ürün 

grupları temelinde incelenmiştir. 

 

 

Emir Hilmi Üner (2019), Türkiye’deki Coğrafi İşaretli Peynirlerin Umami Tat 

Yoğunluklarının Belirlenmesi isimli doktora tez çalışmasında; Türkiye’deki Cİ tesciline 

sahip peynirler üzerine çalışmıştır. Türkiye, peynir türleri açısından oldukça zengin bir 

ülkedir. Cİ tescilli peynirlerin çalışılması ürünlere dair farkındalığın artmasını 

sağlamaktadır. Çalışma, doğrudan Cİ sistemiyle ilgili olmamakla birlikte daha çok 

peynir çeşitlerinin içerdikleri tat yoğunluklarını belirleyerek tüketicilerin beğeni 

düzeyini ölçmeyi hedeflemiştir. 

 

 

Mamadou Gueye (2020), Afrika Ülkelerinde Coğrafi İşaretler: Senegal Örnek Olayı 

isimli doktora tez çalışmasında; Cİ’ler ile ilgili dünya genelindeki durumu araştırmış ve 

Afrika kıtası ülkelerinden biri olan Senegal’de Cİ potansiyeli olan ürünler üzerine 

yoğunlaşmıştır. Çalışmaya göre Senegal’de yasal düzenlemelerin ve bilimsel 

çalışmaların yetersizliği nedeniyle Cİ sisteminin avantajlarından faydalanılamadığı 

belirlenmiştir. Anket yoluyla toplanan veriler, belirlenen 7 değerlendirme kriteriyle 

analiz edilmiştir. Buna göre Cİ tescili alabilecek ve başarı şansı yüksek ürünler 

saptanmıştır.  



 
 

31 

Mehmet Fatih Kayran (2021), Şanlıurfa İlinin Coğrafi İşaretli Ürünlerinin Gastronomi 

Turizmi Potansiyeli Açısından Değerlendirilmesi isimli doktora tez çalışmasında; 

gastronomi turizmi ve Cİ tescilli ürünler ilişkisini Şanlıurfa örneğinde incelemiştir. 

Buna göre, şehrin yerel yönetim yöneticileri, yiyecek içecek işletmeleri ve turist 

rehberleri ile Ağustos 2020- Mart 2021 tarihleri arasında yüz yüze görüşmeler 

gerçekleştirmiş ve çevrimiçi anket formları aracılığıyla turistlerden veri toplamıştır. 

Çalışmanın sonucunda, Şanlıurfa ilinin coğrafi işaretli yemeklerinin yeterince 

tanınmadığı ve Cİ tescilli yiyeceklerden en çok bilinen ve tüketilen ürünlerin Çiğ Köfte, 

Ciğer Kebabı ve Urfa Patlıcan Kebabı olduğunu tespit etmiştir. Nitekim şehrin 

gastronomi turizminde tanınmasına Cİ sisteminin katkısı olduğu sonucuna varılmıştır. 

 

 

Özge Bektaş Gümrükçü (2021), Coğrafi İşaretli Ürün Algısının Tüketici Satın Alma 

Tercihine Etkisinde Marka Değeri ve Sosyal Faktörlerin Aracılık Rolü Üzerine Bir 

Araştırma isimli doktora tez çalışmasında; tüketici ve tüketici satın alma kararını 

etkileyen faktörler, marka ve Cİ kavramı ile Cİ tescilli ürün algısının tüketici satın alma 

tercihine etkisinde marka değeri üzerine yoğunlaşılmıştır. Bu bağlamda Cİ tescilli 

Gümüşhane pestil ve kömesine yönelik tüketim tercihleri ölçülmüştür. 

 

 

Gökhan Demirarslan (2022), Türkiye’deki Coğrafi İşaretli Ürünlerin Uluslararası 

Ticaretteki Potansiyeli isimli doktora tez çalışmasında; Türkiye’de dış ticarete konu 

olmuş ve olabilecek ürün potansiyelinin ne durumda olduğunu ortaya koymuştur. Bu 

doğrultuda nitel araştırma yöntemini kullanılarak, 26 adet Cİ tescilli ürün ve 70 adet Cİ 

tescil sahibi üretici, ihracatçı ve diğer paydaşlar ile görüşmeler yapmıştır. Buna göre 

Türkiye’nin Cİ tescilli ürünlerinden 2019 yılında yaklaşık 1 Milyar 821 milyon dolar 

ihracat gelirine sahip olduğu saptanmış ihracattaki en fazla payın Manisa Sultani 

Çekirdeksiz Üzümü, Malatya Kayısısı ve Giresun Tombul Fındığının olduğu 

belirlenmiştir. 

 

 



 
 

32 

Özlem Taşkıran Karataş (2022), Coğrafi İşaretlemenin Destinasyon İmajı Üzerindeki 

Etkisinin Analizi: İzmir İli Örneği isimli doktora tez çalışmasında; destinasyon imajında 

Cİ tescilli ürünlerin etkisini göstermek ve ziyaretçi memnuniyeti ve motivasyonu 

temelinde oynadığı rolü incelemeyi hedeflemiştir. Çalışmada, Cİ tescilli ürünlerin 

kentin destinasyon imajı üzerindeki etkisi kente gelen turistler ve kentin yerel 

paydaşlarının bakış açılarından inceleme yoluna gidilmiş ve bu amaçla kavramsal 

çerçevenin ardından, turistlere anket yapılmıştır. Çalışmanın sonucuna göre, coğrafi 

işaretli ürünlerin destinasyon imajı üzerinde olumlu etkisi olduğu kanısına varılmıştır. 

 

 

Sultan Belli (2022), Coğrafi İşaret ile Tescilli Yöresel Mutfak Ürünlerinin Turistlerin 

Destinasyon Seçimine Etkisi: Güneydoğu Anadolu Bölgesi Örneği isimli doktora tez 

çalışmasında; Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ne gelen yerli turistlerin Cİ tescilli yöresel 

ürünlere olan bilinirlik düzeylerini tespit etmeyi ve destinasyon seçimine etkisini 

belirlemeyi amaçlamıştır. Ve bu doğrultuda 2019 yılında Güneydoğu Anadolu 

Bölgesi’ne gelen 830 yerli turistten anket tekniği kullanılarak veri elde edilmiş 

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ne gelen yerli turistlerin illere ait Cİ tescilli yöresel mutfak 

ürünlerine yönelik davranış ve tutumları, onların destinasyon seçimini %67,7 oranında 

etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. 

 

 

Erkan Denk (2022), Coğrafi İşaretler Standardizasyonu ve Uygulamlarına Yönelik Bir 

Model Önerisi isimli doktora tez çalışmasında; gastronomi turizmi ile birlikte 

Türkiye’nin güncel coğrafi işaretleri hakkında bilgiler vermiş ve Erzurum ilinde 

uygulanan Cİ sistemini değerlendirmiştir. Hem nicel hem de nitel yöntem kullanılarak 

yerel halk ile yerel yöneticilerden alınan verilerle model önerisine gidilmiştir. 

 

 

1.3.3.2. Yüksek Lisans Tezleri 

 

Gökmen Gündoğdu (2006), Türk Hukukunda Coğrafi İşaret Kavramı ve Korunması 

isimli yüksek lisans tez çalışması üç bölümden oluşmaktadır. Hukuk anabilim dalında 



 
 

33 

hazırlanan çalışmanın konusunu Cİ kavramı ve onunla bağlantılı olan Cİ’lerin unsurları, 

Cİ’lerin önemi ve özellikleri, Cİ’lerin türleri, Cİ’lerin işlevleri, marka ve Cİ 

kavramlarının ilişkisi ile Türk hukukunda yapılan düzenlemeler başlıklarını 

incelemiştir.  

 

 

Mehmet Tuncay (2009), Coğrafi İşaretlerin Korunması isimli yüksek lisans tez 

çalışması altı bölüm olarak hazırlanmıştır. Çalışmada; Cİ’lerin tanımı, unsurları, türleri, 

tarihsel önemi, Cİ tescilinin kullanımı, denetimi ve hukuksal anlamda korunması 

incelenmiştir.  

 

 

Bilge Şentürk (2011), Coğrafi İşaretlerin Ekonomik Etkileri: Mikro ve Makro Açıdan 

Bir Değerlendirme isimli yüksek lisans tez çalışması; iktisat anabilim dalında 

hazırlanmış ve Cİ sisteminin ekonomik etkilerini incelemiştir. Mikroekonomik ve 

makroekonomik yönleriyle Cİ sistemini değerlendirerek sınıflandırmıştır.  

 

 

Yeşim Meral (2013), Kahramanmaraş Kent Merkezinde Coğrafi İşaretli Ürünlere 

İlişkin Tüketici Tercihleri: Gemlik Zeytini Örneği isimli yüksek lisans tez çalışması; Cİ 

tescili almış ürünleri tüketen Kahramanmaraş il merkezinde ikamet eden tüketicilerin 

davranış ve tutumlarını incelemiştir. Bu doğrultuda anket yöntemiyle 384 aileden alınan 

veriler değerlendirilmiştir.  

 

 

Meral Gündeğer (2014), Coğrafi İşaretlerin Bölgesel Turizm Gelişimindeki Önemi: 

Çanakkale Örneği isimli yüksek lisans tez çalışmasında; Çanakkale ilinde Cİ tescili alan 

ürünlerin, bölge turizmine katkısı ve bu ürünlerin bir turizm ürünü bağlamında 

değerlendirmesini yapmıştır.  

 

 



 
 

34 

Yağmur Erol (2014), Türkiye’de Coğrafi İşaretleme Sisteminin Mevcut Yapısı isimli 

yüksek lisans tez çalışmasında; Türkiye’de Cİ sisteminin işleyişini, kavramsal 

çerçevesini, tescil edilen ürünlerin durumunu ve bununla beraber AB’ye uyum süreci 

içinde Türkiye ile AB arasındaki kavramsal farklılıkları incelemiştir.  

 

 

Derya Baran (2015), Erzurum Coğrafi İşaretli Yerel Gıda Ürünlerinin Tüketici 

Tercihlerine Dayalı Pazarlama Taktik ve Stratejileri isimli yüksek lisans tez 

çalışmasında; Erzurum Civil Peyniri, Erzurum Küflü Peyniri ve Karnavas Dut 

Pekmezini Erzurum’da yaşayan tüketicilerin neden tercih ettiklerini incelemiştir. Bu 

doğrultuda 401 hane ile görüşme gerçekleştirip elde edilen anket verilerini 

değerlendirmiştir.  

 

 

Zozan Oğuz (2016), Yerel Değerlerin Turizm Ürününe Dönüştürülmesinde Coğrafi 

İşaretlerin Kullanımı: Siirt İli Örneği isimli yüksek lisans tez çalışmasında; Siirt ilini 

ziyaret eden yerli ve yabancı turistlerin ile ait Cİ tescilli ürünleri hakkındaki görüşlerini 

incelemiştir. Bu ürünlerin bir turizm değeri olarak kullanımının yaygınlaştırılmasıyla 

kent tanıtımına büyük katkı sunduğunu belirtmiştir.  

  

 

1.3.3.3. TÜRKPATENT Tezleri  

 

Asu Yıldız Coşkun, 2001, Coğrafi İşaretler, çalışma dört bölümden oluşmaktadır. 

Birinci bölüm, Cİ kavramı ve ulusal perspektiflerdir. Bu bölümde, Cİ’lerin genel analizi, 

Cİ’lere sağlanan korumanın faydaları ve Cİ’lere ilişkin ulusal koruma modelleri 

incelenmiştir. İkinci bölümde, Cİ’lerin uluslararası anlaşmalar çerçevesinde 

düzenlenmesi üzerinde durulmuştur. Burada Paris Sözleşmesi, Madrid ve Lizbon 

Anlaşmaları incelenmiş, Cİ’lere ilişkin TRIPS düzenlemelerine yer verilmiştir. Üçüncü 

bölümde, Cİ’ler ve Markalar arasındaki ilişki analiz edilirken Cİ’lerin ve markaların 

karşılaştırmalı analizi açıklanmıştır. Son bölüm olan dördüncü bölümde ise, Türkiye’de 

Cİ koruması hakkında bilgiler verilmiştir. Yani korumanın sağlandığı ürünler, 



 
 

35 

korumadan yararlanacak kişiler, tanımlar, Cİ başvuru süreci, şartları ve Türkiye’de 

Cİ’ler sistemi korumasına ilişkin genel bir değerlendirme yapılmıştır. 

 

 

Hakan Kızıltepe, 2005, Türk Coğrafi İşaretler Mevzuatı, AB Mevzuatı ile Mukayesesi ve 

Bazı Önemli Ülkelerdeki Coğrafi İşaretler Mevzuatı. Kızıltepe beş bölümden oluşan 

çalışmasının birinci bölümünde, Cİ’lerin tanımını yapmış ve işlevleri ile ekonomik 

değeri üzerinde durmuştur.  İkinci bölümde,  Cİ’lere ilişkin Türk mevzuatı incelenmiş 

uygulamada karşılaşılan problemlerin giderilmesine yönelik öneriler sunulmuştur. 

Çalışmanın üçüncü bölümünde Avrupa Birliği’nin ve Türkiye’nin Cİ mevzuatı 

karşılaştırılmıştır. Dördüncü bölümde, uluslararası platformda Cİ korumasının durumu 

üzerinde durulmuştur. Son olarak beşinci bölümde ise, bazı önemli ülkelerin Cİ alanında 

ülkesel mevzuatları konusu tartışılmıştır. Bu önemli ülkeler şunlardır: Fransa, İtalya, 

İngiltere, İspanya, İsviçre, Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada. Tüm bu ülkelerin 

Cİ’lere ilişkin ulusal mevzuatları incelenmiş ve Cİ’ler aracılığıyla sahip oldukları 

kazanımların Türkiye’de Cİ sistemi üzerine ne gibi çalışmaların yapılması gerektiği 

belirtilmiştir.   

 

 

Serap Tepe, 2008, Coğrafi İşaretlerin Ekonomik Etkileri, 5 bölümden oluşan çalışmada 

Tepe, Cİ’lerin ekonomik etkileri üzerine odaklanmıştır. Birinci bölümde, Cİ’nin 

kavramsal tanımı yapılmış ve Cİ türleri ile işlevlerine yer verilmiştir. İkinci bölüm olan 

Cİ’lere iktisadi yaklaşım başlığı altında, Cİ tescilli ürünlerin katma değeri ile tüketiciler 

ve üreticiler açısından Cİ’ler incelenmiştir. Burada tüketicilerin ve üreticilerin Cİ 

algılamaları ve işaretli ürünleri satın alma / satma nedenlerine yer verilmiştir. Üçüncü 

bölüm Cİ ekonomisi üzerine yapılmıştır. Bu bölümde, Cİ’lerin mikro ekonomiye etkileri 

ve kırsal kalkınma aracı olarak Cİ’lerin ülke ekonomisine katkıları incelenmiştir. 

Dördüncü bölümde, Cİ’lerin kırsal kalkınma açısından değerlendirilmesi yapılmış ve 

kırsal kalkınmanın Cİ ile ilişkisi ele alınmıştır. Bu bağlamda Fransa’nın “Comté 

Peyniri” örnek olay incelemesi yapılmıştır. Son olarak beşinci bölümde ise Türkiye ve 

AB’de Cİ’lere ilişkin genel bir yapılmış ve AB ile Türkiye’de mevcut durum 



 
 

36 

incelenmiştir. Son olarak aynı bölüm içerisinde Türkiye’de kırsal kalkınma çalışmaları 

ve Cİ ilişkisi üzerinde durulmuştur.  

 

 

Ersin Aksoy, 2008, Ülkelerin ve Coğrafi Bölgelerin Markalaşması, 4 bölümden oluşan 

çalışmanın birinci bölümünde, yöre/ülke pazarlama kavramının menşei üzerinde 

durulmuştur. Burada, gelişmekte olan ülkeler için markalaşmak neden önemlidir? 

sorusuna cevap aranmış, postmodern pazarlama anlayışı üzerinden yöre/ülke 

markalaşması incelenmiştir. İkinci bölümde, ülke markasının politika boyutu ele alınmış 

ve politik pazarlama, kamu diplomasisi ve Türkiye’nin AB’ye üyelik bağlamında 

markalaşması konuları üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde, ülke markasının kültür 

boyutu incelenmiştir. Dördüncü bölümde ise, ülke markasının turizm boyutu ele 

alınmıştır. Bu başlık altında, turizm ve marka ilişkisi ile Türkiye’nin turistik açıdan 

markalaşması ve yöre markalaşmasında yöresel ürünlerin rolüne değinilmiştir. 

 

 

Neşe İloğlu, (2014), Coğrafi İşaretlerin Tescili ve Denetimi Üzerine Farklı Ülke 

Sistemlerinin İncelenmesi ve Türkiye Uygulaması isimli uzmanlık tezinde Türkiye’de ve 

dünyada coğrafi işaretlerin tescil ve denetim uygulamaları konusu incelenmiştir. Dört 

bölümden oluşan tezin birinci bölümünde, Cİ kavramının tanımı yapılmış Cİ’lerin 

unsurları, Cİ türleri ve Cİ’lerin işlevleri konusuna yer verilmiştir. Çalışmanın ikinci 

bölümünde, Cİ’lerle ilgili uluslararası anlaşmalar ve Avrupa Birliği düzenlemeleri 

konusu üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde, dünyada Cİ’lerin tescili ve denetimi ile 

ilgili çeşitli uygulamalara yer verilmiş ve bu bölümde Fransa, Amerika Birleşik 

Devletleri ve Avrupa Birliği’nde Cİ’lerin tescili ve denetimi konuları ifade edilmiştir. 

Dördüncü bölümde ise, Türkiye’de Cİ’lerin tescili ve denetimi konuları incelenmiştir. 

TÜRKPATENT kurum uzmanlık tezlerinden biri bu çalışmanın temeli Cİ’lerin tescil ve 

denetimi konuları üzerine yapılmıştır.  

 

 

Özden İlhan, 2020, AB Tescilli Coğrafi İşaretlerin Ayırt Edicilik Kriterleri ve Yöre ile 

Bağı Açısından İncelenmesi, isimli kurum uzmanlık tez çalışması 2 bölümden 



 
 

37 

oluşmaktadır. Birinci bölümde Cİ kavramı, Cİ’lerin unsurları, Cİ türleri ve Türkiye ile 

AB’nin Cİ korumaları ve tescil süreci konuları üzerinde durulmuştur. Çalışmanın son 

bölümü olan ikinci bölümde ise, AB’de tescilli Cİ’lerin ayırt edici kriterleri ve yöre ile 

bağı irdelenmiştir. Çalışmada özellikle tescilli ürünlerin tanımlayıcı, ayırt edici 

özellikleri ve coğrafi alan bağı üzerinde durulmuştur. 

 

 

İsmail Demir, 2020, Coğrafi İşaretlerin Sosyoekonomik Etkileri, isimli çalışma 3 

bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölüm başlığı yöresel ürünlerin tescil aracı 

olarak Cİ’dir. Burada Cİ’nin tanımı, unsurları, türleri ve işlevleri konusu ince