Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 

İletişim Bilimleri Anabilim Dalı 

Kültürel Çalışmalar ve Medya Bilim Dalı 

 

 

 

KONU MODELLEMEYE DAYALI BİR İZLEYİCİ 

ARAŞTIRMASI: SURVIVOR TÜRKİYE YUNANİSTAN 2019 

 

 

Rabia Aybike ERMAN 

 

 

 

Yüksek Lisans Tezi 

 

 

 

 

Ankara, 2022 

 

 

 

 



 
 

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 
 

 
 

 

KONU MODELLEMEYE DAYALI BİR İZLEYİCİ ARAŞTIRMASI:  

SURVIVOR TÜRKİYE YUNANİSTAN 2019 

 

 

Rabia Aybike ERMAN 

 

 

 

 

Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 

İletişim Bilimleri Anabilim Dalı 

Kültürel Çalışmalar ve Medya Bilim Dalı 

 

 

 

 

Yüksek Lisans Tezi 

 

 

 

 

 

 

Ankara, 2022 

 



 
 

 
 

KABUL VE ONAY 

 

Rabia Aybike Erman tarafından hazırlanan “Konu Modellemeye Dayalı Bir İzleyici 

Araştırması: Survivor Türkiye Yunanistan 2019” başlıklı bu çalışma, 25.04.2022 

tarihinde yapılan savunma sınavı sonucunda başarılı bulunarak jürimiz tarafından Yüksek 

Lisans Tezi olarak kabul edilmiştir. 

 

Prof. Dr. Seçil Deren Van Het Hof (Başkan) 

 

 

Prof. Dr. Emre Toros (Danışman) 

 

 

Dr. Öğr. Üyesi Çağla Karabağ (Üye) 

 

.  

 

Yukarıdaki imzaların adı geçen öğretim üyelerine ait olduğunu onaylarım. 

 

 

Prof.Dr. Uğur ÖMÜRGÖNÜLŞEN 

Enstitü Müdürü 

 

 

 

 



 
 

 
 

YAYIMLAMA VE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARI BEYANI 

 

Enstitü tarafından onaylanan lisansüstü tezimin tamamını veya herhangi bir kısmını, basılı (kağıt) ve 

elektronik formatta arşivleme ve aşağıda verilen koşullarla kullanıma açma iznini Hacettepe Üniversitesine 

verdiğimi bildiririm. Bu izinle Üniversiteye verilen kullanım hakları dışındaki tüm fikri mülkiyet haklarım 

bende kalacak, tezimin tamamının ya da bir bölümünün gelecekteki çalışmalarda (makale, kitap, lisans ve 

patent vb.) kullanım hakları bana ait olacaktır. 

Tezin kendi orijinal çalışmam olduğunu, başkalarının haklarını ihlal etmediğimi ve tezimin tek yetkili 

sahibi olduğumu beyan ve taahhüt ederim. Tezimde yer alan telif hakkı bulunan ve sahiplerinden yazılı izin 

alınarak kullanılması zorunlu metinleri yazılı izin alınarak kullandığımı ve istenildiğinde suretlerini 

Üniversiteye teslim etmeyi taahhüt ederim. 

Yükseköğretim Kurulu tarafından yayınlanan “Lisansüstü Tezlerin Elektronik Ortamda Toplanması, 

Düzenlenmesi ve Erişime Açılmasına İlişkin Yönerge” kapsamında tezim aşağıda belirtilen koşullar 

haricince YÖK Ulusal Tez Merkezi / H.Ü. Kütüphaneleri Açık Erişim Sisteminde erişime açılır. 

o Enstitü / Fakülte yönetim kurulu kararı ile tezimin erişime açılması mezuniyet tarihimden 

itibaren 2 yıl ertelenmiştir. (1) 

o Enstitü / Fakülte yönetim kurulunun gerekçeli kararı ile tezimin erişime açılması 

mezuniyet tarihimden itibaren  ….. ay ertelenmiştir. (2) 

o Tezimle ilgili gizlilik kararı verilmiştir. (3) 

    ……/………/……  

                                                                                                                              

                                                                                                              Rabia Aybike ERMAN 

 

“Lisansüstü Tezlerin Elektronik Ortamda Toplanması, Düzenlenmesi ve Erişime Açılmasına İlişkin Yönerge”  

(1) Madde 6. 1. Lisansüstü tezle ilgili patent başvurusu yapılması veya patent alma sürecinin devam etmesi durumunda, tez 

danışmanının önerisi ve enstitü anabilim dalının uygun görüşü üzerine enstitü veya fakülte yönetim kurulu iki yıl süre 

ile tezin erişime açılmasının ertelenmesine karar verebilir.   

 

(2) Madde 6. 2. Yeni teknik, materyal ve metotların kullanıldığı, henüz makaleye dönüşmemiş veya patent gibi yöntemlerle 

korunmamış ve internetten paylaşılması durumunda 3. şahıslara veya kurumlara haksız kazanç imkanı oluşturabilecek 

bilgi ve bulguları içeren tezler hakkında tez danışmanının önerisi ve enstitü anabilim dalının uygun görüşü üzerine 

enstitü veya fakülte yönetim kurulunun gerekçeli kararı ile altı ayı aşmamak üzere tezin erişime açılması engellenebilir. 

 

 

(3) Madde 7. 1. Ulusal çıkarları veya güvenliği ilgilendiren, emniyet, istihbarat, savunma ve güvenlik, sağlık vb. konulara 

ilişkin lisansüstü tezlerle ilgili gizlilik kararı, tezin yapıldığı kurum tarafından verilir *. Kurum ve kuruluşlarla yapılan 

işbirliği protokolü çerçevesinde hazırlanan lisansüstü tezlere ilişkin gizlilik kararı ise, ilgili kurum ve kuruluşun önerisi 

ile enstitü veya fakültenin uygun görüşü üzerine üniversite yönetim kurulu tarafından verilir. Gizlilik kararı verilen tezler 

Yükseköğretim Kuruluna bildirilir.  

Madde 7.2. Gizlilik kararı verilen tezler gizlilik süresince enstitü veya fakülte tarafından gizlilik kuralları çerçevesinde 

muhafaza edilir, gizlilik kararının kaldırılması halinde Tez Otomasyon Sistemine yüklenir.  

 

* Tez danışmanının önerisi ve enstitü anabilim dalının uygun görüşü üzerine enstitü veya fakülte yönetim kurulu 

tarafından karar verilir. 

 



 
 

 
 

ETİK BEYAN 

Bu çalışmadaki bütün bilgi ve belgeleri akademik kurallar çerçevesinde elde ettiğimi, 

görsel, işitsel ve yazılı tüm bilgi ve sonuçları bilimsel ahlak kurallarına uygun olarak 

sunduğumu, kullandığım verilerde herhangi bir tahrifat yapmadığımı, yararlandığım 

kaynaklara bilimsel normlara uygun olarak atıfta bulunduğumu, tezimin kaynak 

gösterilen durumlar dışında özgün olduğunu, Prof. Dr.  Emre TOROS danışmanlığında 

tarafımdan üretildiğini ve Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tez Yazım 

Yönergesine göre yazıldığını beyan ederim. 

 

Rabia Aybike ERMAN 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 
 

 
 

TEŞEKKÜR 

 

Yüksek lisans eğitimim devam ederken, hiç beklemediğim bir anda kendimi Şırnak’ın 

Cizre ilçesinde buldum. Bu süreçte yaşadığım en büyük korku, eğitimime devam 

edemeyecek olma korkusuydu. Ancak hepimizin hayatında üzücü etkiler bırakan 

Covid19 pandemisi, bana derslerime online olarak devam edebilme ve şu an tezimin 

teşekkür bölümünü yazabilme fırsatı sundu.  

Tez çalışmam boyunca aradaki mesafelere rağmen verdiği destek ve çalışmama sunduğu 

katkılar için tez danışmanım ve değerli hocam Prof. Dr. Emre Toros’a teşekkür etmek 

isterim. Tez Savunma Jürimde bulunan Prof. Dr. Seçil Deren Van Het Hof ve tezimin son 

halini almasında çok önemli katkısı olan Dr. Öğr. Üyesi Çağla Karabağ’a değerli önerileri 

ve katkıları için teşekkür ederim.  

Hayatım boyunca yoluma çıkan her türlü zorluğu aşmama yardım eden, motivasyonum 

her kırıldığında beni motive eden canım babam Şafaktan Böcek’e; ne zaman ihtiyacım 

olsa kilometrelerce yolu gözünde büyütmeden evini bırakıp yanıma gelen, desteğini 

hiçbir zaman esirgemeyen canım annem Handan Böcek’e; yanımda olduğunu daima 

hissettiren, o güzel kalbiyle beni bu süreçte her zaman neşelendiren canım kardeşim 

Alperen Böcek’e ne kadar teşekkür etsem azdır. 

Kıymetli vakitlerini bana ayırıp, bu tezin ortaya çıkmasına büyük katkı sağlayan çok 

değerli katılımcılarım, hepinize ayrı ayrı teşekkür etmek isterim.  

“Öğretmenim, sınavınızı geçmeniz için her gün dua ediyoruz” diyen, onlarla olduğum 

için kendimi çok şanslı hissettiren, Cizre’deki güzel yürekli öğrencilerime de teşekkür 

ederim. 

Vazgeçmemem gerektiğini bana her zaman hatırlatan dostlarıma da çok teşekkür etmek 

isterim. 

Son olarak, bu zorlu süreçte, tüm sıkıntı ve stresime katlanan, her düştüğümde elimden 

tutup beni ayağa kaldıran, bana olan inancını bir an olsun yitirmeyen, beni her an 

yüreklendiren, en büyük iyikim, eşim Bahadır Erman’a sonsuz teşekkürler. Her şey 

seninle güzel… 



v 
 

 
 

ÖZET 

 

Erman, Rabia Aybike. Konu Modellemeye Dayalı Bir İzleyici Araştırması: Survivor 

Türkiye Yunanistan 2019, Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2022.  

 

Bu çalışmada, izleyicilerin yorumları bağlamında toplumsal cinsiyet, hegemonik erkeklik 

ve milliyetçilik anlatılarının, bir reality show programında nasıl yarıştırıldığı 

incelenmiştir. “Survivor’da yarıştırılan nedir?” sorusundan hareket eden bu araştırmanın 

amacı, yayınlanmaya başladığı tarihten itibaren 7’den 70’e geniş bir izleyici kitlesi 

yaratan ‘Survivor’ programında üretilen anlamlarla, farklı yaş, cinsiyet ve statülere sahip 

izleyicilerin okumaları arasındaki ilişki, konu modelleme yöntemi ile ortaya koymaktır. 

Toplumsal cinsiyete ilişkin egemen anlatıların ve milliyetçi söylemlerin, programda nasıl 

yeniden üretildiği ve bu çerçevede programın izleyiciler tarafından nasıl yorumlandığı 

çalışma için önem taşımaktadır. Bu kapsamda elde edilen verilere dayanarak, Türkiye’de 

en çok izlenen reality show programı olan ‘Survivor’ programının konu modelleme 

yöntemine dayalı bir metin analizi yapılmıştır. Yapılan analizler neticesinde ise 

milliyetçilik anlatılarının, geleneksel toplumsal cinsiyet rollerinin ve hegemonik erkeklik 

söylemlerinin, programda yer alan yarışmacılar, program yorumcuları ve araştırmaya 

dahil olan katılımcılar tarafından sıklıkla yeniden üretildikleri sonucuna varılmıştır.  

 

Anahtar Sözcükler  

Toplumsal Cinsiyet, Hegemonik Erkeklik, Milliyetçilik, Reality Show,Konu Modelleme 

 

 

 

 

 



vi 
 

 
 

ABSTRACT 
 

Erman, Rabia Aybike. An Audience Research Based on Topic Modelling: Survivor 

Turkey Greece 2019, Master Thesis, Ankara, 2022. 

 

In this study, it is examined how the narratives of gender, hegemonic masculinity and 

nationalism are competed in a reality show in the context of the audience’s interpretations. 

The aim of this research, which is based on the question of “What is competed in 

‘Survivor’?”, is to reveal the relationship between the meanings produced in the 

‘Survivor’, which has created a wide audience from the age of seven to seventy since the 

date the program started broadcasting, and the decodings of audience of different ages, 

sexes and statuses within the framework of the topic modelling. How dominant narratives 

and nationalist discourses on gender are reproduced in the program and how the program 

is interpreted by the audience in this framework is important for this study. Within this 

framework, Survivor’ program which is the most watched reality show in Turkey, was 

analyzed based on topic modelling. As a result of the analysis, it was concluded that the 

narratives of nationalism, traditional gender roles and discourses of hegemonic 

masculinity were frequently reproduced by the contestants and commentators of the 

program and participants included in the research.  

 

Keywords  

Gender, Hegemonic Masculinity, Nationalism, Reality Show, Topic Modelling 

 

 

 

 

 

 



vii 
 

 
 

İÇİNDEKİLER 

 
KABUL VE ONAY .......................................................................................................... i 

YAYIMLAMA VE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARI BEYANI.................................. ii 

ETİK BEYAN ................................................................................................................. iii 

TEŞEKKÜR ................................................................................................................... iv 

ÖZET ................................................................................................................................ v 

ABSTRACT .................................................................................................................... vi 

İÇİNDEKİLER ............................................................................................................. vii 

KISALTMALAR DİZİNİ ............................................................................................. ix 

TABLOLAR DİZİNİ ...................................................................................................... x 

ŞEKİLLER DİZİNİ ....................................................................................................... xi 

GİRİŞ ............................................................................................................................... 1 

1. BÖLÜM: TOPLUMSAL CİNSİYET, HEGEMONİK ERKEKLİK VE 

MİLLİYETÇİLİK .......................................................................................................... 7 

1.1. TOPLUMSAL CİNSİYET .............................................................................. 7 

1.1.1. Toplumsal Cinsiyet Kavramı ...................................................................... 7 

1.1.2. Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları .................................................................. 9 

1.1.3. Toplumsal Cinsiyet ve Dil ........................................................................ 11 

1.2.1. Hegemonik Erkeklik Kavramı ve Erkeklik Çalışmaları ................................ 13 

1.2.2. Türkiye’de Hegemonik Erkeklik ................................................................... 16 

1.3. MİLLİYETÇİLİK .............................................................................................. 18 

1.3.1. Milliyetçilik Kavramı .................................................................................... 18 

1.3.2. Popüler Milliyetçilik ...................................................................................... 21 

1.3.3. Popüler Milliyetçilik ve Medya ..................................................................... 23 

1.3.4. Milliyetçilik ve ‘Öteki’ Unsuru ..................................................................... 24 

2. BÖLÜM: “SURVIVOR” PROGRAMI.................................................................. 27 

2.1. REALITY SHOW ............................................................................................ 27 

2.1.1. Reality Show Programı Olarak “Survivor” ................................................ 30 

2.2. “SURVIVOR TÜRKİYE YUNANİSTAN 2019” PROGRAMI .................. 33 

2.2.1. “Survivor Türkiye- Yunanistan 2019” Programının Öyküsü ve 

Yarışmacıları ............................................................................................................ 33 

3. BÖLÜM: BULGULAR ............................................................................................ 37 



viii 
 

 
 

3.1. “SURVIVOR TÜRKİYE YUNANİSTAN 2019” PROGRAMINDAKİ 

TOPLUMSAL CİNSİYET ANLATILARI VE HEGEMONİK ERKEKLİK 

KODLARI .................................................................................................................. 37 

3.1.1. Adam olma/ Delikanlı olma: “Adamlığı Senden Öğrenecek Değilim” .... 38 

3.1.2. “Bayanlar” bağlamı: “Bayanlara sesini yükseltme” ................................. 41 

3.1.3. Kutsal aile söylemi: “Ailemi en iyi şekilde temsil etmek için 

buradayım”……………………………………………………………………….. 44 

3.1.4. İş bölümü: “O kadar odun topladım, balık tuttum, bulaşıkları ben mi 

yıkayacağım” ........................................................................................................... 45 

3.2. “SURVIVOR TÜRKİYE YUNANİSTAN 2019” PROGRAMINDAKİ 

POPÜLER MİLLİYETÇİLİK SÖYLEMLERİ ..................................................... 46 

3.2.1. Rekabet ve “Ezeli Rakip Yunanistan” Söylemi ........................................ 47 

3.2.2. “Savaşçı” Aktörler .................................................................................... 49 

3.2.3. “Ülkeyi Temsil Etme” Söylemi Bağlamında “Milli Sporcu” Aktörler ..... 53 

3.3. KONU MODELLEMEYE DAYALI METİN ANALİZİ ........................... 55 

3.3.1. En Fazla Kullanılan Tekli ve İkili Kelimeler ............................................ 57 

3.3.2. En Fazla Kullanılan Kelimelerin İlişkisel Ağı .......................................... 67 

3.3.3. Katılımcıların Yaptıkları Yorumlara Göre Sınıflandırılması .................... 75 

3.3.4. Katılımcıların Yorumları Üzerinden Ortaya Çıkan Konular .................... 80 

SONUÇ ........................................................................................................................... 89 

KAYNAKÇA ................................................................................................................. 98 

EK 1. “Survivor Türkiye-Yunanistan 2019” Programının Künyesi ....................... 109 

EK 2. Katılımcıların Demografik Özellikleri ........................................................... 110 

EK 3. Katılımcılara İzlettirilen Videolar ile İlgili Sorular ...................................... 111 

EK 4. Görüşme Soruları ............................................................................................. 116 

EK 5. Araştırma Gönüllü Katılım Formu ................................................................ 118 

EK 6.  Orijinallik Raporu ........................................................................................... 119 

EK 7.  Etik Komisyon İzni .......................................................................................... 120 

 

 

 

 



ix 
 

 
 

KISALTMALAR DİZİNİ 

 

akt. : Aktaran 

Çev. : Çeviren 

Der. : Derleyen 

Ed. : Editör  

GDA: Gizli Dirichlet Ayrımı 

KDD: Knowledge Discovery and Data Mining (Bilgi Keşfi ve Veri Madenciliği) 

LDA: Latent Dirichlet Allocation (Gizli Dirichlet Ayrımı) 

RTÜK: Radyo Televizyon Üst Kurulu 

Reality TV: Reality Televizyon, Gerçeklik Televizyonu, Reality Show, Reality Show 

Programı 

TV: Televizyon 

vb. : Ve benzeri 

vs. : Vesaire 

vd. : Ve diğerleri 

 

 

 

 

 

 



x 
 

 
 

TABLOLAR DİZİNİ 

 

Tablo 1. 11.02.2018 Tarihli Reyting Sonuçları……….………...……………………..35 

Tablo 2. 09.02.2019 Tarihli Reyting Sonuçları ………………….……………………35 

Tablo 3. “Survivor Türkiye Yunanistan 2019” Programının Yarışmacıları…….……..36 

Tablo 4. Yaygın Erkeklik- Kadınlık Kalıp Yargıları…………………………………..37 

Tablo 5. En Fazla Kullanılan Tekli Kelimeler Listesi…………………………………57 

Tablo 6. En Fazla Kullanılan İkili Kelimeler Listesi…………………………………..61 

Tablo 7. En Fazla Kullanılan Kelimelerin İlişkisel Ağ Haritası…………………….....67 

Tablo 8. Katılımcıların Yorumları Üzerinden Oluşan Kümeler……………………….76 

Tablo 9. Katılımcıların Yorumları Üzerinden Ortaya Çıkan Konular…………………81 

Tablo 10. Katılımcıların Yorumları Üzerinden Ortaya Çıkan Konular Arası İlişki…...86 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



xi 
 

 
 

ŞEKİLLER DİZİNİ 

 

Şekil 1. Kelime Grubu Üçgeni………………………………………………………....69 

Şekil 2. Kelime Grubu Üçgeni………………………………………………………....71 

Şekil 3. Kelime Grubu Üçgeni………………………………………………………....71 

Şekil 4. Kelime Grubu Üçgeni………………………………………………………....74



1 
 

 
 

GİRİŞ 

 

Kültürel Çalışmalar Geleneğinde, egemen anlatıların yeniden üretim sürecine katkı 

sağlayan medyanın, izleyiciler üzerindeki gücü ortaya koyma ya da izleyicilerin bu 

anlatılara direnme meselesi merkezi bir öneme sahiptir. Kültürel güç ve direniş 

kavramları çerçevesinde, medya ve izleyici araştırmaları “edilgin” izleyici yaklaşımından 

“etkin” izleyici yaklaşımına doğru bir süreç içerisinde ilerlemiştir.   

 

Etki odaklı başlayan izleyici çalışmalarında, medyanın izleyici üzerindeki etkilerine 

odaklanılmıştır. Elihu Katz, medyanın gönderdiği mesajlar, bireyin sosyal ve psikolojik 

bağlamları içerisinde kullanılmadığı taktirde, o mesajların herhangi bir tesirinin 

bulunmadığını dile getirmektedir (Katz, 1959: 2). Katz’ın “Kullanımlar ve Doyumlar” 

yaklaşımına kadar öne çıkan soru “medya insanlara ne yapar?” iken, bu yaklaşımla 

beraber sorunun seyri değişmiş ve araştırmacılar, insanların medya ile ne yaptığı sorusuna 

yönelmişlerdir (Katz,1959). Böylelikle, iletişim araştırmaları içinde izleyici çalışmaları 

önemli bir yere taşınmıştır. Bu yaklaşımda öne çıkan unsur, göndericinin vermek istediği 

mesajdan ziyade izleyicinin aldığı mesajdır.  

 

“Kullanımlar ve Doyumlar” yaklaşımı iletişim çalışmalarında izleyiciyi önemli ve etkin 

bir konuma koyarak ciddi bir ilerleme kaydedildiğini göstermektedir (Mutlu, 2008:191). 

Önceden ‘pasif’ olarak nitelendirilen izleyiciden ‘aktif izler kitle’ kavramını öne 

çıkarması sebebiyle, Mutlu, bu yaklaşımın, diğer yaklaşım ve analizlerden farklı 

olduğunu öne sürmektedir (Mutlu, 2008: 190-191). 

 

Katz’ın “Kullanımlar ve Doyumlar” modelinden sonra asıl kırılmayı gerçekleştiren Stuart 

Hall, “Kodlama ve Kodaçımlama” modelini geliştirerek izleyici araştırmalarına yeni bir 

boyut kazandırmıştır. Hall, iletişim sürecindeki gönderici, mesaj, alıcı döngüsünün yeterli 

olmadığını savunarak bu döngüye yeni kavramlar eklemiştir. Bu kavramlar; “üretim, 

dolaşım, dağıtım, tüketim ve yeniden üretim”dir (Hall, 1999 :508). Hall’e göre, metnin 

dolaşıma girmesi, söylemsel biçimde gerçekleşmektedir ve döngüdeki her bir moment, 

bir bütün içerisinde değerlendirildiğinde zaruridir (Hall, 2005: 86). Hall, döngüdeki bu 

momentlerin, medya mesajlarının kodlanması ve kodaçımlanması süreçlerinde “görece 



2 
 

 
 

özerk” olsalar dahi, “belirlenmiş momentler” olduklarının farkında olunması gerektiğini 

savunmaktadır (Hall, 2005: 86).  

 

Stuart Hall’e göre izleyicinin aktifliğinde metin üç şekilde okunmaktadır: Egemen 

(hâkim) okuma, muhalif (karşıt) okuma ve müzakereli (tartışmacı) okuma. Egemen 

okuma, medya mesajlarının izleyici tarafından ‘yeğlenen’ şekilde okunması iken muhalif 

okumada, izleyici verilen mesajdaki bütün anlam ve yan anlamların farkında olarak 

mesajı ‘yeğlenen’ anlamıyla okumayı reddetmektedir. “İzleyicinin söylemi düz ve yan 

anlamsal olarak mükemmelen anlaması, ancak karşıt biçimde kodaçımlaması 

mümkündür. Kişi mesajın bütüncüllüğünü bozarak, tercih ettiği kodla, alternatif bir 

referans çerçevesi için yeniden kurar” (Hall, 1999: 516- 517). Müzakereli okumada ise 

uyumlu ve karşıt öğeler bir arada yer almaktadır. “Büyük anlamlandırmalar 

(soyutlandırmalar) yapmak için egemen tanımların meşruluğunu kabul ederken, daha 

kısıtlı, durumsal (yerleşik) bir düzeyde, kendi kurallarını koyar- kuralın istisnalarıyla 

çalışır” (Hall, 2005: 96). Bu tez çalışmasında da Hall’un çizdiği kavramsal çerçeve 

üzerinden ilerleyerek, izleyici, medya metinlerini farklı şekillerde okuyabilen bir fail 

olarak ele alınacak ve izleyicilerin okumaları arasındaki farklılık, izleyicilerin demografik 

özellikleri ile ilişkilendirilerek değerlendirilecektir. 

 

Bu çalışmada, izleyicilerin yorumlamaları ve araştırmaya konu olan programdaki öne 

çıkan metinlerdeki ortak temalar, konu modelleme yöntemine dayandırılarak grafiklerle 

açıklanacaktır. Konu modelleme, metin toplulukları gibi ayrık veriler modellenirken, aynı 

zamanda o dokümanı oluşturan konuları ortaya koymak için kullanılan grafiksel bir 

modeldir (Blei, Ng, Jordan, 2003). Konu modelleme bir makine öğrenmesi yöntemi olup, 

büyük belge koleksiyonları içerisindeki konuların saptanması, sınıflandırılması ve 

aralarındaki benzerliklerin bulunmasını mümkün kılmaktadır (Blei, 2012). Konu 

modelleme algoritmaları sayesinde, belge içerisindeki kelimeler analiz edilirken yalnızca 

veriye yönelik konuların saptanması sağlanmaz aynı zamanda konuların birbirleriyle olan 

ilişkileri de ortaya konulmaktadır. 

 

Konu modellemede kullanılan algoritmaların istatiksel yöntemler olması sebebiyle 

(Blei,2012), bu tez çalışması nicel bir çalışma olma özelliği taşımaktadır. Bununla 



3 
 

 
 

birlikte, konu modelleme yöntemi kullanılarak elde edilen nicel verilere yorumsamacı bir 

şekilde yaklaşmak, alışılmışın dışında gözükse de kültürel çalışmalar alanının disiplinler 

arasılık özelliğine uygun bir durumdur. Kültürel çalışmalar alanı, verili bir disipline 

odaklanmak yerine, yeni ve farklı yöntemlerin kullanılmasına imkân tanımaktadır. Bir 

başka ifadeyle, kültürel çalışmaların interdisipliner yapısı sayesinde alternatif yöntem ve 

tekniklerin kullanılması alanın ruhuna aykırı değildir. Öte yandan, “Topic Modelling for 

Qualitative Studies” (2015) adlı makalede de sosyolojik araştırmalar ve medya 

çalışmaları gibi nitel araştırmaların, konu modelleme yönteminden büyük ölçüde 

yararlanabileceği belirtilmiştir.  

 

Medya ve iletişim araştırmalarında metodolojik yaklaşımı konu alan How to Do Media 

and Cultural Studies (2003) adlı çalışmada, araştırmalardaki metodolojik çerçevenin 

nicel ve nitel olarak iki ayrı ve birbirini dışlayan yaklaşımlar şeklinde görülmesinin yanlış 

olduğu belirtilmektedir. Kültürel çalışmalar ve medyayı araştırmak için kullanılan bu iki 

geniş paradigmanın belirgin bir şekilde karşıt olarak değerlendirilmesi, birini 

desteklemek için diğerinden vazgeçilmesi, araştırma yöntemlerinin anlaşılmasına zarar 

vermektedir (Stokes, 2003: 3).  

 

İzleyici araştırması yapılırken yanlış ya da doğru bir yol bulunmaması sebebiyle, 

araştırma sorusu araştırmanın belirleyici kısmını oluşturmaktadır (Stokes, 2003: 153).  Bu 

noktada, Morley’nin verdiği bir röportajda araştırmada kullanılan yöntemin aslında 

sorulan sorunun cevabını aramak olduğu ifadesi akıllara gelmektedir. Dolayısıyla, 

araştırmanın yöntemi açısından, araştırma sorusu önem taşımaktadır. 

 

“Survivor’da yarıştırılan nedir?” sorusundan hareket eden bu araştırmada, yayınlanmaya 

başladığı tarihten itibaren büyük bir izleyici kitlesi yaratan ‘Survivor Türkiye Yunanistan 

2019’ programının konu modelleme yöntemi çerçevesinde yapılan analizi ortaya 

konulacaktır. Toplumsal cinsiyet, hegemonik erkeklik ve milliyetçiliğe ilişkin egemen 

anlatıların Survivor programında nasıl yarıştırıldığı ve bu anlatıların izleyiciler tarafından 

nasıl yorumlandığı temel sorusundan hareket eden araştırmanın amaçları; Survivor 

programındaki yarışmacılar, yorumcular ve izleyicilerden elde edilen dokümanların konu 

modelleme yöntemiyle analiz edilmesi sonucunda ortaya çıkan konuları keşfetmek ve 



4 
 

 
 

programdaki toplumsal cinsiyet, hegemonik erkeklik ve milliyetçiliğe ilişkin egemen 

kodların, Stuart Hall’un belirttiği okuma biçimleri çerçevesinde nasıl ele alındığına 

odaklanarak, bu anlatıların yeniden üretilip üretilmediğini ortaya koymaktır. 

 

 Survivor programında yer alan toplumsal cinsiyet, hegemonik erkeklik ve milliyetçiliğe 

ilişkin anlatıların, izleyiciyle karşılaşma anında, izleyicinin nasıl bir okuma 

gerçekleştirip, anlamlandırma yapacağı önemli bir durumdur. Bu çalışmada odaklanılan 

toplumsal cinsiyet ve hegemonik erkeklik medyada yeniden üretilen anlatılar olarak 

karşımıza çıkmaktadır. “Medya toplumdaki güç ilişkilerini yansıtırken; bu güç ilişkilerini 

üretir, değiştirir ve yeniden kurar” (Gencel Bek ve Binark, 2010: 157). 

 

“Hegemonik erkeklik” kavramı, Gramsci’nin hegemonya kavramı üzerinden 

geliştirilerek R.W. Connell tarafından kavramsallaştırılmıştır. Hegemonik erkeklik, erkek 

egemenliğinin toplumsal inşasına dayanmaktadır ve medya anlatılarında bu kavram 

sıklıkla yeniden üretilmektedir. İzleyici, bir medya metniyle ilişki kurduğunda, toplumsal 

cinsiyet rolleri yeniden üretilerek, izleyicinin bu rolleri pekiştirilmesi sağlanmaktadır 

(Karaduman, 2017: 39). İzleyicilerin program içerisindeki kültürel kodları nasıl 

anlamlandıracağı, toplumsal cinsiyet rollerini benimseyip benimsemeyecekleri, 

hegemonik erkeklik temsilini nasıl yorumlayacağı, iletişim araştırmaları için önemli bir 

yere sahip olacaktır.  

 

Çalışmada odaklanılan bir diğer anlatı ise milliyetçiliktir. Milliyetçilik, hegemonik bir 

söylem olarak karşımıza çıkmakla birlikte toplumsal dinamikleri anlamlandırma 

yöntemidir (Özkırımlı, 2002: 707).  Bu hegemonik söylem, gündelik yaşam pratiklerinde 

kendisini sürekli olarak görünür kılmaktadır. Toplumsal cinsiyet ve hegemonik erkeklik 

gibi milliyetçilik de yeniden üretilen anlatı olarak karşımıza çıkmaktadır. Milliyetçilik 

yeniden üretilirken aynı zamanda bir tüketim malzemesi haline de gelmektedir. 

Milliyetçiliği söylemsel alanda ele aldığımızda ise sosyal aktörler milli aktörlere 

dönüşmekte, gündelik hikayeler de milli hikayeler olmaktadır (Fox ve Miller Idrıss,2008: 

540). Bu noktadan hareketle, araştırmaya konu olan “Survivor Türkiye- Yunanistan 

2019” programı, bir tüketim malzemesi olarak değerlendirilerek, programdaki 



5 
 

 
 

yarışmacıların milli aktörlere, gündelik hayatımızdaki bir medya anlatısı olan programın 

ise ‘milli’ hikâyeye dönüşümü incelenecektir.  

 

Araştırmaya dahil olan 10 katılımcıdan elde edilen veriler ile Survivor Türkiye 

Yunanistan 2019 programında öne çıkan metinler, istatiksel bir modelleme türü ile analiz 

edilmiştir. Toplumsal cinsiyet, hegemonik erkeklik ve milliyetçilik anlatılarına ilişkin 

programdan seçilen videolar hakkında katılımcılara sorular yöneltilmiştir. Sonrasında, 

katılımcılarla görüşme yapılarak programa dair 20 adet soru sorulmuş ve katılımcıların 

bu soruları cevaplamaları beklenmiştir. Katılımcılara izlettirilen videolar ve videolar 

hakkındaki sorular iki bölüme ayrılmaktadır. İlk bölümde, katılımcılara milliyetçiliğe 

ilişkin izlettirilen videolar izlettirilmiştir. İkinci bölümdeki videolar, toplumsal cinsiyet 

ve hegemonik erkekliğe ilişkin videolar olma özelliği taşımaktadır. Son bölüm ise 

katılımcılara yöneltilen görüşme sorularından oluşmaktadır. Her bir katılımcıyla yapılan 

görüşmeler yaklaşık 1,5- 2 saat aralığında gerçekleşmiştir. 

 

“Survivor Türkiye Yunanistan” programının 2019 yılında yayınlanan sezonu konu alan 

araştırmanın verilerini, programda yer alan metinler, katılımcılarla yapılan görüşmeler 

sonucunda alınan ses kayıtları ve konu modelleme yöntemi kullanılarak elde edilen 

grafikler oluşturmaktadır. Elde edilen bu veriler, toplumsal cinsiyet, hegemonik erkeklik 

ve milliyetçilik anlatıları çerçevesinde analiz edilmiştir. Araştırmada, 1957- 1998 yılları 

arası doğan katılımcıların gerçek adları kullanılmayarak K1, K2, K3, K4, K5, K6, K7, 

K8, K9, K10 olarak kodlanmıştır. Katılımcıların cinsiyet, yaş, meslek, eğitim durumu, 

medeni hal gibi durumları da ele alınarak demografik özelliklerine dair oluşturulan tablo 

eklerde yer almaktadır. Katılımcılarla yapılan görüşmelerin gerçekleştiği illerin Şırnak ve 

Ankara olarak seçilmesi ise araştırmacının yaşadığı şehirlerle bağlantılı olduğu da 

belirtilmelidir.  

 

Sonuç olarak, bu çalışma, üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde, toplumsal cinsiyet, 

hegemonik erkeklik ve milliyetçilik anlatıları kavramsal çerçeve bağlamında ortaya 

konulacaktır. İkinci bölümde, Survivor programı, reality show programı olarak ele 

alınarak aynı zamanda “Survivor Türkiye Yunanistan 2019” programının öyküsüne yer 



6 
 

 
 

verilecektir. Son bölümde, toplumsal cinsiyet düzeninin, ‘Survivor’ arenasında da devam 

edip etmeyeceği, toplumsal güçler oyununda, kadınların ve erkeklerin nasıl bir mücadele 

alanı oluşturdukları sorularından hareketle, programdaki toplumsal cinsiyet ve 

hegemonik erkeklik kodları çözümlenecektir. Bununla birlikte, ‘Survivor’ arenasında 

karşımıza çıkan ‘biz’ ve ‘öteki’ karşılaşmalarının nasıl bir ‘milli’ mücadele alanı 

oluşturduğu sorusundan hareketle, programdaki milliyetçi kodlara odaklanılarak 

programdaki popüler milliyetçilik söylemleri ortaya konacaktır. Sonrasında ise konu 

modelleme yöntemine dayalı bir metin analizi yapılarak, izleyicilerin 

yorumlamalarındaki ortak temalar, verilerle desteklenerek sunulacak ve toplumsal 

cinsiyet, hegemonik erkeklik ve milliyetçilik bağlamları göz önünde bulundurularak 

yorumlanacaktır.  

 

Özetle, bu çalışmaya konu olan “Survivor Türkiye Yunanistan 2019” programının, 

iletişim bilimlerinde kullanımı yaygın olmayan bir yöntem olan konu modelleme 

yöntemine dayalı bir analizi yapılacaktır. Programda üretilen toplumsal cinsiyet, 

hegemonik erkeklik ve milliyetçiliğe ilişkin anlatılar bağlamında elde edilen nitel 

verilerin çözümlenmesiyle birlikte konu modellemeye dayalı herhangi bir izleyici 

araştırmasının yapılmaması ise araştırmayı en önemli kılan etkenlerdendir. Dolayısıyla, 

bu tez çalışması, iletişim araştırmalarına yöntemsel bir katkı sunacaktır. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



7 
 

 
 

1. BÖLÜM: TOPLUMSAL CİNSİYET, HEGEMONİK 

ERKEKLİK VE MİLLİYETÇİLİK 

 

1.1. TOPLUMSAL CİNSİYET  

 

1.1.1. Toplumsal Cinsiyet Kavramı 

 

Toplumsal cinsiyet (gender) kavramı, toplumsal cinsiyet ve biyolojik cinsiyetin (sex) 

ayrımını yapmak için psikiyatrist Robert Stoller tarafından 1968’de ortaya atılmıştır 

(Segal, 1992: 98).   Sonrasında Ann Oakley tarafından sosyoloji literatürüne eklenerek 

popülerlik kazanmıştır. Kadınlık ve erkekliğin biyolojik bir temele dayandığı kabul 

edilirken, cinsiyetin sadece bu temelle açıklanabilecek bir kavram olmadığı aşikardır. 

Cinsiyete yüklenen toplumsal bağlamlar mevcuttur. Bu da toplumsal cinsiyet kavramı ile 

açıklanmaktadır (Bora, 2018: 37). Dolayısıyla Bora, cinsiyete biçilen bu toplumsal 

normların, basit bir şekilde biyolojik temele dayandırılarak açıklanmasının mümkün 

olmadığını belirtmektedir (Bora, 2018:22).   

Cinsiyet, biyolojik cinsiyet üzerinden ‘kadın’ ve ‘erkek’ olarak biyolojik indirgemeci bir 

yaklaşımda kullanılırken, toplumsal cinsiyet, biyolojik indirgemeci yaklaşımdan 

sıyrılarak toplum ve kültür bağlamlarını devreye sokmaktadır. Biyolojik cinsiyeti ‘kadın’ 

ya da ‘erkek’ olan bireylerin kimlik oluşumları, toplum içerisindeki kültürel bağlamlara 

göre gerçekleşmektedir (Yavuz, 2014: 111).  Bir bireyin ‘kadın’ ya da ‘erkek’ olması 

bireyin doğduğu andan itibaren olan biyolojik farklılığını ifade ederken toplumsal 

cinsiyeti, cinsiyete yüklenen roller olarak tanımlamak mümkündür. Bir başka deyişle, 

cinsiyet biyolojik açıdan açıklanırken, toplumsal cinsiyet, iktidardan bağımsız 

düşünülmeyerek toplum tarafından cinsiyete biçilen rollerle açıklanmaktadır. 

Butler, cinsiyet ve toplumsal cinsiyet arasındaki farkın öncelikle “biyoloji kaderdir” 

ifadesine itiraz olarak kullanıldığını dile getirerek cinsiyetin biyolojik anlamda 

değişikliğe uğraması mümkün gözükmese de toplumsal cinsiyetin kültürel olarak inşa 

edildiğini belirtmektedir (Butler, 2008:50).  



8 
 

 
 

Simone de Beauvoir’e ait olan “kadın doğulmaz, kadın olunur” cümlesi ise toplumsal 

cinsiyet çalışmalarında önemli bir yere sahiptir. Beauvoir bu argümanıyla, toplumsal 

cinsiyeti oluşturan koşulların, kadın ve erkek arasındaki güç hiyerarşisine ve kadının 

toplumsal hayattaki ikincil konumuna bağlı olduğunu belirtmektedir (Beauvoir, 1952: 

249).  Bu bağlamda bakıldığında Beauvoir, kadını “İkinci Cins” olarak tanımlayarak 

toplumsal cinsiyet kavramının, erkek egemenliği olarak anlamlandırıldığını 

savunmaktadır.  

Erkeğin kadından “daha üstün” olduğu anlayışı çerçevesinde şekillenen toplumsal 

cinsiyet düzeninde kurgulanmış güç ilişkileri mevcuttur (Koca ve Bulgu, 2005: 5). 

Ataerkil kültürel yapının ürünü olan ataerkil toplumsallaşma, cinsiyetler hiyerarşisinin 

temelidir (Yaraman, 2020: 35-36). Bununla birlikte “erkeğe atfedilen özellikler 

olumlanırken, kadına atfedilen özellikler olumsuzlanmaktadır” (Yaraman, 2020: 36). 

Dolayısıyla, toplumsal cinsiyet ve cinsiyet kavramlarının iktidarla ilişkisi ortaya 

çıkmaktadır. 

İktidara göre ‘doğal’ olan, ‘norm’ haline gelerek tüm toplumu etkisi altına almaktadır. 

Böylelikle, kadına ve erkeğe yüklenen anlamlar bir anda “politik bir alan” olarak 

karşımıza çıkmaktadır (Mutluer,2008: 15).  Kadın ya da erkek, eril düzenin kendisinin 

yeniden üretmesine yardımcı olan kodlara göre yetiştirilerek toplumda kabul görüp 

onaylanır. “Erkek ataerkil sistemin aksamadan yürümesi için çocukluğundan itibaren bu 

düzenin kodlarına göre yetiştirilir ve ataerkillik erkekler aracılığıyla – ve tabi kadınların 

da kendilerine biçilen rolleri içselleştirmesiyle- yeniden üretilir” (Bülbül, 2014: 5). 

Kadının ona biçilen rolleri içselleştirmesi, sistemin devamlılığının sağlanmasını oldukça 

kolay kılmaktadır. Eril bir düzende toplumun beklentisi, kadına ya da erkeğe yüklenen 

görevlerin yani toplumsal cinsiyet rollerinin gerçekleştirilmesidir. Sancar, bu rolleri şu 

şekilde açıklar: 

“Toplumu korumak erkeklerin işidir. Ulusu askerler kurar, savaşçılar en saygı duyulması 

gereken önderlerdir. Çocuk yetiştiren kadınlara toplumun herhangi bir borçluluk duyması 

gerekmez; ücret, emeklilik, temsil vb. gibi ‘hak’ların konusu olmayan bir toplumsal 

görevdir annelik. Erkekler devlet, kadınlar aile kurar” (Sancar, 2017: 24-25). 

Toplumsal cinsiyet rolleri, kadına ve erkeğe nasıl davranılacağını göstermenin yanı sıra 

hangi sorumlulukları üstleneceğini de göstermektedir. “Ataerkil yapının içinde toplumsal 

cinsiyet rollerinin öğrenilmesi ve içselleştirilmesi sürecinde anne, baba, aile, öğretmenler, 



9 
 

 
 

arkadaş grupları ve özellikle medyanın etkisi” ciddi bir şekilde ortadır (Connell, 1998: 

79).  

 

Judith Butler’ın “performans” kavramı toplumsal cinsiyete dair yaklaşımların temelini 

oluşturmaktadır. Butler, Cinsiyet Belası (2008) adlı eserinde, “Ortada kişilerin sahip 

olduğu söylenebilecek bir toplumsal cinsiyet mi vardır, yoksa ‘ben erkeğim, ben kadınım’ 

sözlerinin ima ettiği gibi toplumsal cinsiyet kişinin olduğu söylenebilecek özsel bir nitelik 

midir?” derken, toplumsal cinsiyetin toplumsal bir performans olduğunu ifade etmektedir 

(Butler, 2008: 53).  

 

Erkek egemen heteroseksüel iktidarın ‘norm’ olarak kabul ettiği değerlerin dışında 

kalanlar, dışlanarak ‘öteki’ konumuna alınmaktadırlar. Dışarıya itilen kimliklere ‘fail’ bir 

tanımlama yapılmamaktadır. Bir toplumda, öznenin fail olarak nitelendirilmesi için söz 

hakkının olması gerekmektedir ki bu söz hakkı ancak egemen olan iktidarla uyumlu 

olunduğu taktirde verilmektedir. 

 

Toplumsal hayatta failin daima erkek olması ve kadınların ikinci plana itilip göz ardı 

edilmeleri, tarih yazımında da karşımıza çıkmaktadır. Rose, tarihsel aktör olarak 

karşımıza erkeklerin çıkmasına ve kadınların “ana akım tarihçiler” tarafından görmezden 

gelindiğine vurgu yapmaktadır. 19. yüzyıl Amerikan tarihine baktığımızda ise 

“evcimenlik ideolojisi”, “kız kardeşlik hissi” gibi kavramlar da günümüze baktığımızda 

yabancı gelmemektedir (Rose,2018: 21). Sonuç olarak toplumsal cinsiyet, iktidar 

ilişkilerini göstermek için bir yol olarak değerlendirilebilir (Rose,2018: 31). 

 

1.1.2. Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları  

 

Toplumsal cinsiyet çalışmalarını üç aşamaya ayırırsak; ilki “biyolojik determinist” 

yaklaşımı, ikincisi “kadın doğulmaz kadın olunur” argümanından yola çıkılarak 

cinsiyetin toplumsal bir inşa olduğunu öne süren yaklaşım ve son olarak da Butler’ın 

öncülüğünde, toplumsal cinsiyeti, toplumsal performans olarak açıklayan yaklaşım 

şeklinde bir değerlendirme yapılması mümkündür.   



10 
 

 
 

Butler, cinsiyetin kurgusal olduğunu dile getirmiş, bireylerin, o kurgusallığın çizdiği 

sınırlar dahilinde yaşadığına vurgu yaparak hem cinsiyet hem de toplumsal cinsiyet 

kavramlarının neden konuşulması gerektiğinin altını çizmektedir (Direk, 2015: 79). 

Beauvoir’ın “kadın doğulmaz, kadın olunur” deyişinden cinsiyet ve toplumsal cinsiyet 

arasında ortaya konan bağ, Butler tarafından problematik bulunurken, bu şekildeki bir 

değerlendirme, cinsiyeti kadın ve erkek olarak, toplumsal cinsiyeti de eril ve dişi olarak 

iki ile sınırlandırıp bu kavramları verili kabul etmeye itmektedir.  Böyle bir değerlendirme 

ise heteronormativiteyi dayatan bir kültürel zemin hazırlamaktadır.  

 

“Toplumsal cinsiyeti, cinsiyetin kültürel yorumu olarak tanımlamak anlamsızdır” (Butler, 

2008:52). Bu şekildeki bir tanımlama, toplumsal cinsiyetin kültür tarafından inşa edildiği 

çerçevesinden ele alınırsa bunu inşa eden yasalar dizisi “biyoloji kaderdir” anlayışından 

“kültür kaderdir” anlayışının doğmasına sebep olmaktadır. Butler, cinsiyetimizi, 

cinsiyetli şeyler yaparak oluşturduğumuzu söylerken aynı zamanda sergilediğimiz 

davranışların toplumsal cinsiyet normlarını ya sağlamlaştırdığını ya da yıktığını dile 

getirmiştir (Moi, 2008: 263).  Bu noktada bu kavramlar, iktidar ve söylemden bağımsız 

düşünülememektedir.  

 

Medya, toplumsal cinsiyet kavramını hem üretip hem de yaygınlaştırma işlevini yerine 

getiren önemli araçlardan biridir. Yani aslında medya, toplumdaki güç ilişkilerini 

yansıtırken bu güç ilişkilerini üretir, değiştirir ve yeniden kurar. Bu doğrultudan 

hareketle, medyanın toplumsal cinsiyet rollerini meşrulaştırıcı bir etkisi kaçınılmaz 

olmaktadır.  

 

Kadın ve erkeğe atfedilen rollerin, medya dolayımıyla da öğrenilip, cinsiyetçi söylemlerin 

ve toplumsal cinsiyet rollerinin kitle iletişim araçlarıyla pekiştirildiği 

söylenilebilmektedir. Bir başka ifadeyle, topluma göre kadın ve erkek olma biçimleri, 

toplumsallaşma süreci içerisinde öğrenilip içselleştirilmektedir (Akça ve Ergül, 2014:14).  

Toplumsallaşma sürecine en büyük katkılardan birini sağlayan medyanın önemi ise 

ortadadır.  Bu yüzden, toplumsal cinsiyet rollerini kurup yeniden üretip pekiştirme rolünü 

üstlenen medyada, toplumsal cinsiyetin temsili konusu önem taşımaktadır. Kadının 

medyadaki temsiline yönelik pek çok araştırma bulunurken, erkekliğe dair çalışmaların 



11 
 

 
 

daha az olması, erkeklik çalışmaları alanının daha yeni bir alan olmasından 

kaynaklanmaktadır. 

 

1.1.3.  Toplumsal Cinsiyet ve Dil 

 

Erkek egemen iktidarın tohumlarının, iletişimdeki en önemli unsur olan dile saçılmış 

olması kaçınılmazdır. Kullanılan dilin, toplumsal bağlamla ve konumla ilişkisi ise dili 

yapılandırılmış bir olgu olarak karşımıza çıkarmaktadır (Thorne, Kramarae, Henley, 

1983: 17). 

Kadına ve erkeğe biçilen rollere, dilin kullanımı bağlamında baktığımızda, çoğu insanın 

kafasında pek çok basmakalıp haline gelmiş örnekler canlanmaktadır. Kadınlar sıklıkla 

‘fazla konuşan’ kişi olarak stereotipleştirilmişlerdir. Kramer’in yaptığı araştırmada da 

‘dedikodu’ ve ‘fazla konuşma’ kadının konuşmasıyla bağdaştırılan özellikler arasındadır 

(Graddol ve Swann, 1989: 70). Yapılan diğer araştırmalar ve günümüzdeki durum 

gözlemlendiğinde, bunların aksine ‘kadınların daha az ve ölçülü konuşması gerektiği’ 

beklenmektedir. Konuşma esnasında bile erkeğin aktif ve üstün bir rolünün olması, 

kadının ise pasif bir konumda olup daha çok destekleyici cümleler kurdukları da 

araştırmalarda karşımıza çıkan başka bir tablodur. Erkek, hakimiyetini, söz keserek ya da 

geç verilen kısa cevaplarla kurmaya çalışırken, kadından beklenen destekleyici, işbirlikçi 

ya da sessiz olmasıdır. Erkeğin söz keserek konuşmaya dahil olma çabası küçük yaşlardan 

itibaren yeniden üretilen bir durumdur.  

Kadına ve erkeğe atfedilen rollerin dışında konuşmalarına da atfedilen özellikler 

mevcuttur. Bu özelliklerin hepsi, güç ve iktidar ilişkisinin yeniden üretilmesine zemin 

hazırlayacak niteliktedir. Bunlar yalnızca cinsiyet ve güç farklılığını yansıtıp yeniden 

tasdiklemez aynı zamanda konuşma esnasındaki kadın ve erkek arasındaki eşitsizliği de 

gözler önüne sermektedir (Graddol ve Swann,1989: 94). 

Toplumsal cinsiyet ve dile dair çalışmalara feminist bakışın geliştirilip dil problemine 

farklı bir pencereden bakılması sağlanmıştır. İlk zamanlarda yapılan çalışmalarda, 

kadınların ve erkeklerin arasındaki farklılıklara odaklanılırken, sonrasında odak noktası 

farklı bir yola meyletmiştir. Odak noktasının kaymasını Deborah Cameron, modern 

feminist yaklaşımdan, post modern feminist yaklaşıma geçiş şeklinde 



12 
 

 
 

değerlendirmektedir. Feminist dil çalışmalarında teoride üç önemli ayrım bulunmaktadır. 

Bunlar; tahakküm ve güç temelli yaklaşım, farklılık- kültürel farklılık anlayışı ve 

performans olarak toplumsal cinsiyet ve dil. (Şimşek, 2006: 11). Dilin kullanımında kadın 

ve erkek arasında farklılıklar olduğuna odaklanılan “Tahakküm” teorisi, farklılıkların 

iktidar ilişkileriyle açıklamanın mümkün olduğuna ağırlık vermiştir (Şimşek, 2006:12). 

Farklılık anlayışında ise kültürel farklılığa dikkat çekilmektedir. Bu anlayış, kadınlar ve 

erkeklerin konuşma süreçlerinde karşılaşılan yanlış anlama/anlatma, söz kesmeye bağlı 

sıkıntıların temelini, kadınların ve erkeklerin farklı alt kültürlerden geldikleri düşüncesine 

bağlamaktadır (Şimşek, 2006: 14). Tahakküm yaklaşımında anahtar kelime, iktidar 

ilişkileri iken, farklılık yaklaşımı ise kadınlar ve erkeklerin farklı alt kültürlerden geldiği 

anlayışı üzerine kurulmuştur. 

Butler’ın “performans” kavramı ile cinsel kimliklerin kültürel olarak değişken olup 

çeşitlilik gösterebileceği düşüncesi, geleneksel yargıları da yıkmaktadır. “Performans” 

kavramı çevresinde farklılık odaklı çalışmaların, çeşitlilik odağına doğru kayması 

araştırmaların seyrini de değiştirmektedir.  

Kadınlar ve erkeklerin kullandığı dile odaklandığımızda, Lakoff, kadınların kullandığı bir 

‘kadın dili’nin mevcut olduğu ve bu dilin kendine özgü özelliklerinin bulunduğu 

yargısına varmıştır (Cameron, 2005: 485).  Örneğin, kadın kimliğini ya da cinselliğini 

örtme ya da baskılama olarak değerlendirilebilecek ‘güzel adlandırma’lardan biri ‘lady’ 

kelimesidir. İngilizce’de ‘kadın’ kelimesi yerine ‘lady’ kullanıldığındaki anlam toplumsal 

yargılar iken aynı yargılar ‘gentleman’ kelimesi için geçerli değildir. (Lakoff,1975: 21). 

Dilde kullanılan bu tarz kelimeler, kadınların ikincil konuma itildiklerinin göstergesi 

niteliktedir. Lakoff’un euphemism olarak bahsettiği “güzel adlandırma” adı altında 

aslında kadınlar için çok da güzel bir adlandırma olmayan bir durum söz konusudur. 

İngilizce’de ‘kadın’ kelimesi yerine ‘lady’ kelimesinin kullanımı, Türkçe’de de 

mevcuttur. ‘Kadın’ kelimesi mitleştirilerek, kültürel ve toplumsal anlamlar 

yüklenmektedir. Bu anlayışın temelinde ise ‘kadın’ ve ‘kız’ ayrımı yatmaktadır. 

Dolayısıyla, ‘kadın’ kelimesine cinsel anlamlar yüklenmekte ve ‘kadının bekaretine’ 

atıfta bulunulmaktadır. ‘Bayan’ kelimesinin kullanımı, ataerkil düzenin dildeki 

yansımaları olarak değerlendirilmektedir. Lakoff ise dildeki bu olumsuz durumları 



13 
 

 
 

değiştirmenin ancak toplumsal değişimle desteklenirse mümkün olduğunu dile 

getirmektedir (Lakoff, 1975: 42).  

 

1.2. HEGEMONİK ERKEKLİK 

1.2.1. Hegemonik Erkeklik Kavramı ve Erkeklik Çalışmaları 

 

Pek çok toplumda erkeklerin haklarla donatılmış ve güçlü olduğu inancı erkek üzerine 

konuşmanın gereksiz olduğu düşüncesini doğurmuştur. Mevcut toplumsal cinsiyet rolleri 

nedeniyle, hem erkekler kendileri hakkında konuşmak istemezler, hem de bunun  gerekli 

olduğunu düşünenlerin sayısı oldukça azdır (Macnamara, 2006: 45). 

 

Kimlik inşa sürecinde, daima öteki üzerinden konumlanma durumu mevcuttur. Bu 

konumlanmada, erkek, fallusu olan ve dolayısıyla gücü elinde bulunduran şeklinde 

tanımlanırken, aynı zamanda kadın gibi olmayandır. Kadın ise erkek gibi olmamasından, 

ikincil konuma itilmektedir. Fallusu sayesinde güce sahip olan erkek karşısında kadının, 

nasıl ötekileştirildiği üzerinde durulurken, yalnızca kadın odaklı yaklaşmak, toplumsal 

iktidar ilişkilerini anlamak için yetersiz kalmaktadır. Sancar, toplumdaki güç ilişkilerinin 

faili olan erkekliğe dair tecrübelerin anlaşılmadan, toplumsal cinsiyet düzeninin 

kavranmayacağını dile getirmektedir (Sancar, 2009: 11). 

İktidar ilişkileri bağlamında toplumda egemen olan erkeklik biçimlerinin ya da 

ötekileştirilen erkeklik biçimlerinin hangileri olduğu sorularından hareketle ortaya çıkan 

“hegemonik erkeklik” kavramı, Gramsci’nin hegemonya kavramı üzerinden geliştirilip, 

R.W. Connell ve arkadaşları tarafından yazılan “Towards a New Sociology of 

Masculinity” (1985) adlı makalede kavramsallaştırılmıştır. Erkek egemenliğinin 

toplumsal inşasına dayanan hegemonik erkeklik kavramının kadınlar üzerine oluşturduğu 

baskı aynı zamanda hegemonik olmayan erkeklik biçimlerinin üzerinde de mevcuttur. 

Dolayısıyla bu kavram, geri planda bırakılmış ve dışlanmış erkeklik biçimleriyle de 

bağlantılıdır. Farklı erkeklik biçimleri arasında kurulan bağ, toplumsal cinsiyet düzeni 

olarak kurulan sistemin devamı için önemlidir (Connell, 1998:245).  

Hegemonik erkeklik kavramında tek bir erkeklik biçimi temsil edildiğinde, bu erkeklik 

biçiminin dışında kalan erkeklik halleri dışlanıp yok sayılarak ötekileştirilmektedir.  

Dolayısıyla, hegemonik erkeklik, sadece kadınlara karşı tahakküm kurmaz, onaylanan 



14 
 

 
 

erkeklik biçiminin dışında kalan erkeklikleri de dışlar ve onlar üzerinde de tahakküm 

kurmaktadır. Her toplumun benimsemiş olduğu hegemonik erkeklik biçimi ise farklılık 

gösterebilmektedir (Akça ve Tönel, 2011: 26-29). Birbirinden farklılık gösteren her 

ataerkil toplum iktidarı, hegemonik erkeklik biçimini, kendi kültürüne uygun bir şekilde 

oluşturup kurumsallaştırmaktadır (Erkılıç, 2011: 233).  

Hegemonik erkeklik kavramında öne çıkan ilişkisel ağ, iktidar ilişkileridir. Toplumsal 

cinsiyet düzeninde, iktidar ilişkilerini anlamadan, ‘üstün’ olarak tanımlanan erkeklik 

biçiminin anlaşılması mümkün değildir. Connell, toplumsal üstünlük meselesini ise 

hegemonya kavramı üzerinden açıklamaktadır. Buradaki üstünlük, zorla kurulan 

egemenlik ya da tehdit yoluyla sağlanan üstünlükten ziyade medya ve dinsel öğretiler gibi 

araçlarla sağlanan üstünlüktür. Hegemonya kavramındaki rıza durumu, hegemonik 

erkeklik kavramında da kendini göstermektedir. Güç kullanmak yerine insanların rızasına 

dayalı bir üstünlük kurma meselesine odaklanmak önemlidir. Hegemonik erkeklik 

kavramı esasında ‘belli bir erkeklik biçiminin diğerlerine üstün ve tercih edilir kılan şeyin 

ne olduğu’ sorusuna odaklanmaktadır (Akça ve Tönel, 2011: 28).  

Erkeklik çalışmaları, 1970’lerden bu yana yürütülmektedir. Feminist çalışmalar, 

erkekliğe ilişkin çalışmalara yol gösterici nitelikte olarak, erkeklik çalışmalarının 

gündemini belirlemiş ve feminist toplumsal cinsiyet teorisi, erkeklik çalışmalarına ışık 

tutmuştur. Feminist çalışmaların elde ettiği kazanımlar neticesinde ortaya koydukları 

çalışmalar, sadece erkekler üzerine konuşmayı başlatmamış, aynı zamanda erkeklerin, 

erkeklikle yüzleşmelerinde de yol açmıştır (Akça ve Tönel, 2011: 13). Erkeklerin 

yalnızca kadınlarla değil, farklı erkeklik biçimleri arasında da hegemonik bir ilişkinin 

olduğu söylenilebilir.   

Edwards’a göre, erkeklik çalışmaları üç kategoride incelenmektedir. İlki, erkekliğin 

toplumsal cinsiyet düzeninde nasıl tanımlanıp güçlendirdiği ve aynı zamanda 

sınırlandırdığı üzerinden ele alınmaktadır. İkincisi, 1980’lerden itibaren, erkekliğin 

değişmez, sabit bir özünün olduğu yaklaşımından uzaklaşılarak erkekliğin farklı 

hallerinin olduğu kısmına evirilmiştir. Son kategorisinde ise disiplinlerarası bir alana 

taşınarak 1990’lardan itibaren erkekliğin farklı biçimlerinin temsiline ve diğer kimliklerle 

ilişkisine yönelinmiştir (akt. Akça ve Tönel, 2011: 23-26).  



15 
 

 
 

Connell, bazı erkeklik hallerinin, diğerleri üzerinde kurdukları hakimiyeti nasıl olağan 

gösterdiklerini, pek çok erkek ve kadının baskı altında kalmayı gönüllü olarak nasıl kabul 

ettiklerini, hegemonik erkeklik kavramına başvurarak detaylı bir şekilde açıklamaktadır 

(Akça ve Ergül, 2014: 16). Wedgwood’a göre, Connell’ın erkeklik teorisi dört ana 

unsurdan oluşmaktadır. Bunlar, iş/emek: cinsiyet temelli iş bölümü, iktidar: kadınların 

genel madunlaştırılma süreci ve erkeklerin tahakkümü, cathexis: arzuyu gerçekleştiren ve 

biçimlendiren pratikler ve son olarak sembolizasyon (Wedgwood, 2009:333).  

Moller ise Connell’ın hegemonik erkeklik kavramını, erkeklik pratikleri ve iktidar 

açısından ele alarak üç temel dinamiğe bağlamıştır. Bunlar, “tahakküm, madunlaştırma 

ve baskı”dır (Moller, 2007: 266). Tahakküm, madunlaştırma ve baskı pratikleri, 

toplumsal alanda karşımıza çıkan unsurlardır. Ancak hegemonik erkeklik kavramında 

şiddete başvurma ya da zor kullanma durumları yoktur. Hegemonya kavramından 

hareketle, ortada ikna ve rıza pratikleri vardır. Hegemonik erkekliği düşünmek, eril 

tahakkümü düşünerek karşıt düşüncelerin ve bu düşüncelerin nasıl baskı altına alındığına 

da odaklanmayı gerektirmektedir (Hanke, 1992: 190).   

Erkeklik çalışmalarında, hegemonik erkekliğe dair bazı özellikler ortaya çıkarılmıştır. Bu 

özellikler, negatif ve pozitif özellikler olarak kategorize edilerek, hegemonik erkekliğin 

kurucu unsurları olarak karşımıza çıkmaktadır. ‘Sertlik, agresiflik, risk almaktan 

korkmamak, hislerini göstermemek’ gibi özellikler, hegemonik erkekliğin negatif 

unsurları iken, ‘güç, korumacılık, kararlılık/kesinlik, cesaret, rekabetçilik, rasyonalite’ 

gibi özellikler ise pozitif unsurları olarak ifade edilir (Samuel, Stanistreet, Crawshaw, 

2009: 288). “Hegemonik erkeklik, temsil düzeyinde bu özelliklerin varlığı ya da yokluğu/ 

eksikliği üzerinden kurulan anlatılarda ise çok daha görünür hale gelmektedir” (Türk, 

2011: 170).  

Macnamara’ya göre erkeklik çalışmaları, yalnızca yetişkin erkeklerin davranış 

modellerini değil, erkek çocukları ve genç erkeklerin, eğitimden, farklı kültürel ve sosyal 

faaliyetlere kadar tüm sosyalleşme süreçlerini ve medyada temsil edilme biçimlerini de 

içeren geniş bir alandır (Akça ve Tönel, 2011: 18). Hegemonik erkeklik, içinde ikna ve 

rızayı barındırması sebebiyle, toplum nezdinde içselleştirilmektedir.  Toplumda ideal 

kabul edilen erkeklik biçimleri, özellikle kitle iletişim araçları yoluyla kurulmakta ve söz 



16 
 

 
 

konusu ideal erkekliklerin psikolojik ve bedensel özellikleri ortaya koyularak hegemonik 

erkek kimliğinin oluşturulması sağlanmaktadır (Gürbüz, 2016: 131).  

İktidar ilişkileri içerisinde, ataerkil ideolojiye dayanarak devamlı olarak üretilen 

erkekliğin toplumsal inşasını anlayabilmek adına medyadaki temsillerine odaklanmak 

önemlidir. Medya metinleriyle iletilen mesajlar, ideal erkek rolünü göstererek örnek 

olmaktadır. Medya, hegemonik erkekliğe ilişkin kurulan anlamlarda önemli bir pay sahibi 

olmakla beraber, erkeklerin tutumları da erkekliğe dair üretilen bu düşsel anlamlardan 

beslenmektedir (MacKinnon, 2003: 16). 

Toplumsallaşma sürecinde önemli bir rol üstlenen medya, iktidar ilişkileri bağlamında 

toplumsal cinsiyet düzenini yeniden kurmaktadır. Bu nedenle medya metinleri “eril 

iktidar”ın kendini meşru kılıp hegemonyasını işlevsel hale getirdiği bir alan olarak 

değerlendirilebilir. Türkiye’de tek bir “hegemonik erkek” profilinden bahsetmenin 

mümkün olmaması, hegemonik erkekliğin medyadaki temsilinin de değişiklik 

göstermesine sebep olmaktadır. Genel bir değerlendirme yapmak gerekirse; medyadaki 

erkeklik temsilleri, genellikle kadınlığa karşı bir üst konumlanış şeklinde gücü ve iktidarı 

elinde bulunduran, yalnızca psikolojik olarak değil, fiziksel olarak da güçlü olan, çalıştığı 

için paranın verdiği maddi güce de sahip, şiddeti bir hak olarak kendinde gören bir 

profilden bahsetmek mümkündür.  

 

1.2.2. Türkiye’de Hegemonik Erkeklik  

 

“Erkek üzerine konuşmanın gereksiz olduğu düşünesi” (Macnamara, 2018) Türkiye’de 

de hâkim olmakla birlikte, Türkiye’de hegemonik erkekliğe ilişkin konuşmak oldukça 

güçtür. Çünkü içerisinde barındırdığı hegemonya kavramındaki kilit nokta ‘rıza’nın 

sağlanması, bu ataerkil düzende atfedilen değerlerin doğallaştırılıp içselleştirilmesiyle 

olunca, avantajlı konumdaki hegemonik erkekliğin sorgulanmasını da güçleştirmektedir. 

Özbay, hegemonik erkeklik kavramını Türkiye’de arayıp bulmanın ve bununla birlikte, 

görgül bir çalışma yapmanın zor olduğunu ifade etmektedir (Özbay, 2013: 187).  Fakat 

bunlarla birlikte, 1990’lı yıllardan itibaren Türkiye’de de erkeklik çalışmaları alanında 

gelişmeler yaşanmaya başlanmıştır (Akça ve Tönel, 2011: 33). 

 



17 
 

 
 

Eril iktidarı temel alan bu çalışmaların konuları genelde siyaset, spor, cinsellik ve şiddet 

çerçevesinde gerçekleşmektedir fakat Türkiye’deki bu çalışmalar yalnızca akademik 

hayata etki etmekle kalmayıp internet, sokak gibi çeşitli mecralarda da yankı bulup 

tartışılmaktadır (Bozok, 2015: 35-36). Bozok, erkekliği, toplumsal hareketleri içine alan 

bağlamda üç başlık altında ele almaktadır. Bu başlıklar, ‘erkeklikçi’, ‘erkek kurtuluşçu’ 

ve ‘(pro)feminist’ şeklindedir (Bozok, 2009: 271). ‘Erkeklikçi’ başlığı altında ataerkil 

ideolojiyi meşrulaştırarak antifeminist bir yaklaşım sergilendiğini vurgulamaktadır. 

‘Erkek kurtuluşçuluğu’ yaklaşımında, kadınların ezilmişliği bağlamından yola çıkarak 

erkeklerin de en az kadınlar kadar mağdur olduğu savunulmaktadır. Profeminizm 

hareketini ise Bozok, “hiçbir zaman feminizmle iktidar mücadelesine girmeyen, kararlı 

olarak feminizmin müttefiki olarak konumlanan erkeklik hareketi” şeklinde 

tanımlamaktadır (Bozok, 2009: 277).  

 

Türkiye’de erkeklik kavramını sorgularken, sıklıkla milliyetçi militarist söylemler ortaya 

çıkmaktadır. Hegemonik erkeklik, ataerkil sistemin içinde militarizmden fazlasıyla 

beslenmektedir.  Çünkü ülkemizde bir erkek doğduğu andan itibaren bir ‘erkeklik ispatı’ 

içerisindedir. “Göster amcalara…” şeklindeki cümleler, ileriki yaşlarda “askerliğini 

yaptın mı bakayım?” sorusuna dönüşerek, hegemonik erkeklik, sürekli olarak kendini 

yeniden üretmektedir. Bu nedenle militarizm, ataerkil yapının beslendiği önemli bir alan 

olarak karşımıza çıkmaktadır. Bir başka deyişle, hegemonik erkeklik sorgulanırken, 

milliyetçilik anlatılarının da sorgulanması da kaçınılmazdır.  

 

Milliyetçilik anlatısını, Sancar Erkeklik: İmkânsız İktidar isimli kitabında “Erkeklik Krizi 

mi?” başlığı altında ele alırken, askere gitme durumunu hem erkekliğin öğrenildiği hem 

de erkekliğin ispatı şeklinde değerlendirmektedir. “Her Türk asker doğar” argümanından 

yola çıkılacak olunursa, ‘Mehmetçik’, ülkemizde ataerkil ideolojinin getirisi olarak ön 

plana çıkan imgelerden biridir. Bununla birlikte, toplumda bir kişinin ‘adam’ olarak 

nitelendirilmesi için askerliğini yapmış olma şartı getirilmektedir.  Türkiye’de ‘erkek 

olmak’ ya da dolayısıyla devamında ‘adam olmak’ için belli aşamalardan geçmek 

gerekmektedir. Bunlar, sünnet, askerlik, iş bulma ve evlilik gibi tamamlanması gereken 

aşamalardır. Bu aşamalar, sırasıyla geçildiği taktirde artık o “erkek” toplum tarafından 

onaylanmaktadır. Böyle bir toplumsal yapı içerisinde erkeklerin ‘eril şiddeti’ 



18 
 

 
 

hayatlarından dışlamaları, dahası üzerine bile konuşmaları oldukça zorlaşmaktadır (Akça 

ve Tönel, 2011: 33).  

 

Hegemonik erkeklik biçimi süreç içerisinde farklılık gösterebilmektedir. Değişen 

koşullarla birlikte, hegemonik erkekliğe ilişkin konumlanmaların yerini, farklı 

hegemonik erkeklik özellikleri alabilir. Önceden toplumsal düzen, yaşlı erkeklerin 

iktidarı üzerine kurulu iken, günümüzde beden-merkezci, ‘fit’ erkeklerin üstünlüğü 

mevcuttur (Özbay, 2013: 190).   

 

Türkiye’de hegemonik erkekliğin sınırlarını belirlemenin güç olmasının sebebi, 

toplumsal cinsiyet arenasının dinamik bir yapıya sahip olmasından kaynaklanmaktadır. 

Ancak bu dinamizme rağmen, ‘kadın’ ve ‘erkek’ eşitliği uğruna direnen kadın ve 

erkeklerin bulunması dikkate değer bir noktadır (Özbay, 2013 :203). Sonuç olarak, 

Türkiye’de tek bir hegemonik erkek profilinden bahsetmek mümkün değildir. Bununla 

birlikte, hegemonik erkek profilinde bazen bazı özelliklerin ön plana çıkıp sonrasında o 

özelliklerin gerilemesi, sürekli olarak hegemonik erkekliğe ilişkin verilen mücadelenin 

tekrar edildiği şeklinde değerlendirilebilir.  

 

1.3. MİLLİYETÇİLİK 

 

1.3.1. Milliyetçilik Kavramı 

 

“Milliyetçilik modern çağın en büyük tabusu” derken Özkırımlı (2002: 706), aslında milli 

sembollerin kutsal olduğuna gönderme yaparak bu anlatının arkasında çok güçlü bir inanç 

sistemi yattığının altını çizmektedir. Bu inanç sistemi öylesine tabu haline gelmiştir ki 

hiçbir vatandaşın bu sisteme karşı çıkma gibi bir lüksü bulunmamaktadır. “Milli olan” 

değer sorgulanmadan alınarak o değere çok büyük anlamlar yüklenmektedir. 

Milliyetçiliğin anlaşılabilmesi için millet kavramına odaklanılması gerekirse, Smith, 

millet olmanın olmazsa şartları olarak, ortak tarih ve ortak soy vurgusu yapmaktadır 

(Smith, 1999: 115). Tarihsel hafıza, milliyetçilik anlatılarının temelini oluşturan 

unsurlardan biridir. Milliyetçiliğin çok boyutlu bir olgu olması, tanımlanmasını oldukça 

güç kılmaktadır. Bu durum milliyetçilik tanımlamalarında da farklılıklar yaratmaktadır.  



19 
 

 
 

Özkırımlı, milliyetçiliğin çok boyutlu yapısına dikkat çekerek tek bir parametreye 

indirgenmesini eleştirmektedir. Milliyetçiliğin, bulunduğu kabın şeklini alarak farklı 

ideolojilere eklemlenmesi ve pek çok parametreyi içinde barındırması, tüm 

milliyetçiliklerin tek bir şekilde açıklanmasının mümkün olmadığını göstermektedir 

(Özkırımlı, 2008: 275-276). Dolayısıyla farklı milliyetçiliklerin varlığından söz 

edilebilmektedir ve bu durum bazen bir milliyetçilik hakimken, bazen başka bir 

milliyetçiliğin hâkim olmasını da beraberinde getirmektedir (Özkırımlı, 2002: 708). 

Özkırımlı aynı zamanda, yalnızca farklı milliyetçiliklerin olmadığını, belirli bir 

milliyetçilik içinde de birbirleriyle yarışan, kimi zaman iş birliği yapan, kimi zaman ise 

açıkça çatışan farklı projeler olduğunu da belirtmektedir (Özkırımlı, 2008: 267-268). 

Milliyetçiliği tek bir bağlam içerisinde homojen ya da içinde çelişkiler bulundurmayan 

bir yapı şeklinde indirgemeci bir yaklaşımla açıklamak, milliyetçiliğin çok boyutlu yapısı 

sebebiyle, milliyetçiliğin anlaşılmasında yetersiz ve eksik kalacaktır.  

Sanayi Devrimi’nin gerçekleşmesiyle yaşanan toplumsal değişimle birlikte bazı 

toplumsal ihtiyaçlar oluşmuştur. Bu ihtiyaçlar neticesinde, milliyetçilik bir ideoloji olarak 

toplumsal alanda varlığını göstermiştir (Smith, 2001: 46-47). Ancak milliyetçiliği 

yalnızca siyasal alanda bir ideoloji olarak ele almak yeterli değildir. Bununla beraber, 

milliyetçiliğin kültürdeki yansımalarına da odaklanmak gerekmektedir (Smith, 2001: 

118).  Bu doğrultudan hareketle, milliyetçiliğin kültür ürünlerindeki görünümlerine 

bakmak önem arz etmektedir. 

 

Hobsbawn, milliyetçiliği “icat edilmiş bir gelenek” olarak görürken, Benedict Anderson, 

“hayali cemaat” (Anderson, 2013) olarak nitelendirmektedir. Hobsbawn’a göre önce 

kültürel, edebi bir mahiyete sahip olan milliyetçilik, sonrasında politik aktörler tarafından 

politik bir programa dönüştürülmektedir. En son ise kitlesel destekle birlikte, iktidar 

oyununun değişmez bir parçası haline gelmektedir (Hobsbawn, 1995:96).  

 

18. yüzyılda ortaya çıkmış milliyetçilik olgusu peki nasıl hala önemini yitirmemiş şekilde 

karşımıza çıkmakta ve kutsallığını sürdürmektedir? Milliyetçi söylemin çok boyutlu 

yapısı, bu söylemin kutsallığının sürdürmesine zemin hazırlayan etkenlerden biridir. 

Özkırımlı, milliyetçiliği, her şeyden önce hegemonik bir söylem olarak görerek 

milliyetçiliğin kurumlar tarafından desteklenip yeniden üretildiğini belirtmektedir 



20 
 

 
 

(Özkırımlı, 2002: 707). Bu hegemonik söylem, gündelik yaşam pratiklerinde kendisini 

sürekli olarak görünür kılmaktadır.  

 

Özkırımlı milliyetçi kuramları özcü ve yapılanmacı olmak üzere iki kategoriye 

ayırmaktadır (Özkırımlı, 2008: 247). Özcü bakış açısında, bireylerin tek bir milliyetleri 

olduğu, milli kimliğin ayrılmaz bir parçamız olduğu vurgulanmaktadır. Milli kimlik, bu 

bakış açısına göre doğal bir parçamızdır ve milli ‘öz’, kimlik oluşumumuzda çok önemli 

bir yere sahiptir. Milli ‘öz’ daima mevcuttur, yalnızca harekete geçmeyi beklemektedir 

(Özkırımlı, 2008: 248). Yapılanmacı yaklaşımda ise toplumsal kültürü oluşturan öğelere 

yüklenen anlamların ve verilen değerin, koşullara göre yeniden tanımlandığı 

vurgulanmaktadır (Özkırımlı, 2008: 249).  

 

Resmî ideoloji bağlamında “yukarıdan aşağı” oluşturulan milliyetçiliği anlamak için 

“aşağıdan yukarı” kısmına da odaklanmakta fayda vardır. Aksi taktirde, milliyetçilik 

çalışmaları özcü ve indirgemeci yaklaşımlarla eksik kalmaktadır. Resmi ve gayriresmi 

milliyetçiliklere odaklanıldığında ise Eriksen, gayriresmi milliyetçiliklerin günlük 

yaşamdaki bağlamlarla ilişkili olarak daha hissi olduğunu dile getirirken, resmi 

milliyetçiliğin tek gayesinin, homojen ve uyumlu bir toplum yaratmak olduğunu ifade 

etmektedir (Özkırımlı,2002: 708).  

 

Milletler varlıklarını meşru kılıp sürdürebilmek için kendilerini yeniden üretmektedir. 

Yeniden üretirken ise milliyetçi söylemden yararlanmaktadır. Özkırımlı, milliyetçi 

söylemi üç madde ile ele almaktadır. İlk olarak, milletin her şeyden üstün olduğunu dile 

getirirken, milletin menfaatlerinin bütün değerlerin önünde geldiğini ifade etmektedir. 

İkincisi, milliyetçiliğe dair oluşturulan söylemin, yapılan eylemlerin yalnızca millet için 

olması dolayısıyla eylemlere meşruluk kazandırmaktadır. Son olarak ise bu söylemin 

‘biz’ ve ‘onlar’ şeklinde ikiye ayırıp ‘öteki’ üzerinden kimlik oluşumunu gerçekleştirerek 

ortaya konan ayrımın diri tutulmasına zemin hazırlamaktadır (Özkırımlı, 2008: 285-286). 

Milliyetçi söylemlerin inşasına ve yeniden üretim süreciyle ilgili Özkırımlı şunları ifade 

etmektedir; 

1. “Milliyetçilik söylemi dünyayı biz ve onlara olarak bölerek her iki tarafa da türdeş bir 

kimlik atfeder. Bu söylem bireyde dost ve düşman kavramının oluşmasında ve 

pekişmesinde etkili bir araçtır. 



21 
 

 
 

2. Milliyetçilik söylemi hegemonya kurar ve egemen sınıf ve yönetilenler arasında bir 

hiyerarşi kurarak bu hiyerarşinin oluşmasında meşru yolları arar. 

3. Milliyetçilik kendisini doğallaştırarak milli değerlerin toplumsal bir gerçek, doğanın 

hakikatleri olarak değerlendirilmesi sağduyusunu oluşturur. 

4. Kurumlar aracılığıyla işleyen milliyetçilik, işlerliğini devam ettirebilmesi, 

içselleştirilmesi ve kendini yeniden üretebilmesi için çeşitli araçlara gereksinim 

duyar” (Özkırımlı, 2010: 30-31). 

 

Bu noktadan hareketle, ‘biz’ ve ‘öteki’nin birbiri üzerinden kurulduğu, ‘birlik’ 

tahayyülünün inşa edildiği söylemsel alanlar, bizi doğrudan milliyetçiliğe götürmektedir. 

Milliyetçiliği anlayabilmek için ise makro yapılardan mikro yapılara geçiş yaparak 

gündelik hayattaki görünümlerine bakmak önemlidir. (Özkırımlı,2002:709). Bu durum 

ise bize, popüler milliyetçilik kavramına odaklanılması gerektiğini göstermektedir.   

 

1.3.2. Popüler Milliyetçilik 

 

Milliyetçilikle ilgili olan pek çok kuram, milliyetçiliğin yalnızca kriz dönemlerinde 

ortaya çıktığı düşüncesiyle hareket etmektedir. Milli ‘öz’ün sadece milli kriz anlarında 

uyandığı ya da uyandırıldığı düşünülmektedir. Billig, bu düşünceye tamamen karşı 

çıkarak yeni bir yaklaşım geliştirmiştir. 1995’te yayımlanan Banal Nationalism adlı eser, 

milliyetçiliğin yeniden üretim sürecine yeni bir soluk getirerek milliyetçiliğin her zaman 

ve her yerde var olduğu düşüncesini savunmaktadır. Eserde milliyetçiliğin ne zaman 

çıktığı değil, milliyetçiliğin nasıl yeniden üretildiğine odaklanılmaktadır.  

 

Billig, milliyetçiliğin yalnızca kriz dönemlerinde ortaya çıktığı düşüncesini eleştirerek 

egemenlik sağlandıktan sonra yitip giden milliyetçiliğin aksine gündelik hayatın içine 

yerleşen bir kavramdan bahsetmektedir. Billig’e göre krizler, önceden oluşturulmuş 

ideolojik temellere dayanmaktadır. Gündelik hayatın içine yerleşirken ise milli 

sembollerin önemini de vurgulamaktadır. Her gün rutinleşen aktivitelerimizle yeniden 

üretilirken sorgulanmaması, bu pratiğin doğal hale gelmesinden kaynaklanmaktadır. 

Billig, banal milliyetçiliğin her gün yeniden üretilmesini sağlayan olgunun “bayramlarda 

sallanan bayraklar” değil, her gün pek çok insanın uğradığı “kamu binasının girişinde 

asılı duran ve çoğu zaman dikkat bile çekmeyen, sallanmayan bayraklar” olduğunu ifade 

etmektedir (akt. Özkırımlı, 2008: 248-249). 



22 
 

 
 

 

Milliyetçilik kendine popüler kültürde yer açan bir ideoloji olarak gündelik hayata 

sıçramaktadır. Gündelik hayattaki pek çok ayrıntıya milli bir anlam yüklenmektedir. 

Bayrak, harita, üniforma gibi sembollerin yanı sıra içilen kahveye kadar bir değer 

verilerek söylemsel alan oluşturmaktadır. Bu nedenle, milliyetçiliği ideoloji olarak 

tanımlamaktan ziyade söylemsel alan olarak tanımlamak daha doğru bir ifade şekli 

olacaktır. Milliyetçiliğin popüler kültürdeki görünümleri aslında gayriresmi milliyetçilik 

olarak nitelendireceğimiz durumların yaşama alanını oluşturmaktadır. Popüler 

milliyetçilik, resmi milliyetçiliğin ulaştığı yerlerden çok daha fazla yere ulaşarak daha 

geniş kitlelere hitap eder ve bu şekilde yeniden üretilecek ortamların fazla olması ve 

yeniden üretilme sıklığı yadırganmamaktadır. Milli maçlar, uluslararası yarışmalar gibi 

pek çok popüler kültür ürünleri, popüler milliyetçiliğin yeniden üretilmesine hizmet 

etmektedir.  

 

Popüler milliyetçiliğin sıklıkla yeniden üretildiği alanlardan biri dildir. Dil 

kullanımımızdaki biz, onlar, orası, burası gibi sözcükler milliyetçilik söylemlerinin 

yeniden üretilmesine olanak sağlamaktadır. Milli kimlikleri hatırlatma denilince ilk akla 

gelen siyasetçilerdir. Çünkü her gün gazetelerde siyasetçilerin yorumlarını okur, 

televizyonda haberlerde yine siyasetçileri izleriz. Dolayısıyla siyasetçilerin yorumlarının 

pek çok bireye ulaşması, milli kimliklerin hatırlatılmasına zemin hazırlayan ciddi 

unsurlardandır. (Özkırımlı, 2008: 250).  Milli kimlik oluştururken, başrolde siyasetçilerin 

olma sebebi hep göz önünde olmaları ve milleti temsilen millet adına konuşmalarından 

kaynaklanmaktadır.  

 

‘Vatanseverlik kartı’ her siyasetçi tarafından oynanmaktadır (akt. Özkırımlı, 2008: 250).  

Çünkü her siyasetçi ‘vatanseverlik’ gömleklerini giyerek kürsüye çıkıp ‘millet’ adına 

konuşmaya başlamaktadırlar. Konuşmaya başladıkları anda ise milliyetçi söylemler 

devreye girmektedir. Milliyetçiliğin kendini yeniden üretebilmesi için gereksinim 

duyduğu araçların başında medya gelmektedir. Medyanın milliyetçi yapısı, popüler 

milliyetçiliğin daima ayakta kalmasına imkân sağlamaktadır.  

 



23 
 

 
 

1.3.3. Popüler Milliyetçilik ve Medya 

 

Popüler milliyetçiliğin beslendiği, yeniden üretildiği alanlardan biri de Althusser’in 

“Devletin İdeolojik Aygıtları”’ndan biri olarak tanımladığı medyadır. Popüler milliyetçi 

söylemler medyada kendine kalıcı bir şekilde yer bulmaktadır. Kalıcı denilmesinin 

sebebi, popüler milliyetçiliğin sürekli olarak yeniden üretildiği bir alan olarak karşımıza 

çıkmasıdır.  

 

Milliyetçilik, özcü anlayıştan ziyade yapılanmacı yaklaşım üzerinden ele alınırsa, sabit 

bir olgu olarak değerlendirmek yerine toplumdaki gelişmelere ayak uyduran, 

Özkırımlı’nın tabiri ile “bukalemun gibi bulunduğu ortamın şeklini alan” bir söylem 

olarak medyada kendine yer bulmaktadır. Milliyetçiliğin bugün hala etkisinin devam 

etmesi durumu her gün kendini yeniden üretmesinde gizlidir. Ancak yeniden üretirken 

milliyetçilik ‘haykırmak’ yerine ‘fısıldayarak’ işlevini sessizce görmektedir (akt. 

Özkırımlı, 2002: 711).  

 

Kapsamı, içeriği ya da formatı ulusal olan medya ‘milli duyarlılık’ların 

etkinleştirilmesine ve güçlendirilmesine katkıda bulunmaktadır. Milliyetçi gazetelerin 

okuyucuları ve kültürel program izleyenleri yalnızca milletleriyle uyum sağlamakla 

kalmaz, aynı zamanda oradaki anlamları da aktif olarak yorumlamaktadırlar (Fox ve 

Miller Idriss,2008: 551). Bu noktadan hareketle, sıradan insanlar sadece ulusun eleştirel 

olmayan tüketicileri değil, gündelik tüketim eylemleri yoluyla eş zamanlı olarak yaratıcı 

üreticilerdir (akt. Fox ve Miller Idriss: 550). Gündelik hayatımızda gerçekleştirdiğimiz 

pek çok eylem farkında olmadan popüler milliyetçilik kavramını gün yüzüne 

çıkarmaktadır. Farkında olmama durumu ise durumun içselleştirilmesi sebebiyle 

gerçekleşmektedir. 

Kitle iletişim araçları, yeniden üretim sürecinde büyük bir pay sahibidirler. Özelleşme 

politikaları neticesinde sayıları artan kitle iletişim araçları, milliyetçi söylemlerin 

üretilmesinde önemli bir rol oynamaktadırlar (akt. Özkırımlı, 2002:715). Dolayısıyla, 

popüler kültürün ürettiği milliyetçilik, daha geniş kitlelere yayıldığı için resmi 

milliyetçiliğe nazaran çok daha fazla etkilidir.  



24 
 

 
 

Milliyetçilik yeniden üretilirken aynı zamanda bir tüketim malzemesi haline gelmektedir. 

Milliyetçilik söylemsel alanda ele alındığında, sosyal aktörler milli aktörlere dönüşür, 

gündelik hikayeler de milli hikayeler olur (Fox ve Miller Idrıss,2008: 540). Gündelik 

yaşamın içine sızan milliyetçilik pratikleri, “Everyday Nationhood” makalesinde, 

milletin gündelik hayatta hem üretilip hem de yeniden üretildiği bağlamı, milleti 

konuşmak, milleti seçmek, milleti performe etmek ve milleti tüketmek şeklinde dört 

maddeye indirgenerek ele alınmıştır (Fox ve Miller Idriss, 2008: 537). 

Sistemin yeniden üretilmesine katkı sağlayan kitle iletişim araçları “milli duyarlılık” 

üzerinden gerek görsel gerek yazılı basında popüler milliyetçiliği beslemektedir. Devletin 

milliyetçi ideolojisini sürdürülebilir kıldığı mecralardan olan medyada, milliyetçiliğin 

egemen kod olarak karşımıza çıkması kaçınılmaz bir durumdur. Medya metinlerine 

kodlanan ideolojiler, iktidar ve güç kavramlarını da birlikte değerlendirmeye itmektedir. 

Çünkü sonrasında o ideolojiler, devlet ve çıkar grupları tarafından, propaganda aracı 

olarak kullanılacak hale getirilmektedir. Milliyetçilik insanların hayatlarının bu kadar 

içindeyken, bu durumun insanların gözüne batmaması ve alışılmış olma durumu, 

tamamen hegemonya kavramındaki ikna ve rıza temelinde milliyetçilik anlatısının 

doğallaştırılmış hale gelmesinden kaynaklanmaktadır. Çünkü popüler milliyetçilik, 

hegemonyanın çıkarlarına hizmet etmektedir. 

Milliyetçiliğin, medyada yitişinin aksine yeniden üretim aracı olarak karşımıza çıkan, 

günün toplumsal, kültürel ve siyasi koşullarına eklemlenmiş bir milliyetçilik 

kavramından bahsetmek yanlış olmaz. Medyadaki milliyetçi söylemler aracılığıyla bir 

milli kimlik inşası gerçekleşmektedir. Medya aracılığıyla oluşan “milli kimlik” inşasının 

yanı sıra “milli birlik ve beraberlik” inşası da ayrıca önem taşımaktadır. Bu çerçevede 

medyanın rolü ise milliyetçilik olgusunu yeniden üretip, “milli bilinci” bireylere 

aşılamaktır. Medya aracılığıyla gerçekleşen milli bilinç aşılanması, ‘biz’den olmayanı 

dışlayıp ‘öteki’ olarak adlandırma temeline dayanmaktadır. 

1.3.4. Milliyetçilik ve ‘Öteki’ Unsuru 

 

“Milli bilinç” aşılanırken “milli kimliğin” kimliklenme süreci de önem taşımaktadır. Bu 

süreç içerisinde “milli kimlik” “öteki”ne göre değişen ve dönüşen bir olgu olarak 

karşımıza çıkmaktadır. Erözden, millet kavramına ilişkin bir adet dışsal ve dört adet içsel 



25 
 

 
 

unsurlardan bahsetmektedir (Erözden, 1997:106). İçsel unsurları, “milli ortaklık” adı 

altında ele alıp dışsal unsuru karşıt bir şekilde ‘düşman’ imajıyla eş değer olarak 

nitelendirebiliriz. Milli ortaklığa ilişkin değerler olumlu özelliklerle eklemlenerek ‘biz’i 

oluştururken, ‘öteki’ imajına olumsuz özellikler yüklenmektedir. Böylelikle, bir millete 

ait olma, bir gruba ait olma hissiyatıyla ‘biz’ ve ‘öteki’ ayrımı zorunlu kılınarak 

milliyetçiliğin karşımıza çıkması kaçınılmaz hale gelmektedir. 

 

Bir gruba aidiyet, bireyin kimliklenme sürecinin başlangıç noktasıdır. Bir millete ait olma 

“vatandaş” olma durumunu da beraberinde getirmektedir. Bireylerin o kimlikten olmayan 

‘öteki’ne karşı kendini üstün ve ayrıcalıklı tanımlaması, vatandaş kimliğini önemli bir 

çekim alanı haline getirmektedir. (Aydın, 2015: 23). Bireyler, ‘vatandaş’ olarak 

tanımlanmaya başladığı andan itibaren ‘milli kimlik’ anlatısı da kurulmaya 

başlamaktadır.  

 

Geçmiş ve günümüz arasındaki ilişki sayesinde bugünün anlatıları kendini 

meşrulaştıracak zemini bulmaktadır. Bu noktada, ortak geçmiş kurgusunun altını çizmek 

gerekmektedir. Ortak dil, ortak din gibi kurucu unsurların yanında ortak tarih anlatısına 

sahip olan millet, zamanında kazanılan savaşlar, bu ‘uğurda’ yitirilen canlar anlatısına 

sıkı sıkıya sarılarak ‘öteki’ne karşı birleşip, kendilerini ayrıcalıklı bir konumda 

görmektedirler. ‘Öteki’ne karşı birleşme gücünü ise ortak geçmiş kurgusuna 

dayandırmaktadırlar. Dolayısıyla tarihe yapılan gönderme, kollektif belleğin beslendiği 

bir alan olması sebebiyle önem taşımaktadır. 

 

Milliyetçi söylemlerde ‘öteki’ unsuru son derece önemlidir. Milliyetçiliği bir kültürel 

temsil sistemi olarak düşünürsek, bu sistem içerisinde ‘biz’ ifadesi içselleştirilerek 

anlamlandırılmaktadır. Böylelikle, ‘biz’ kurgusunun yerlerde milliyetçilik söylemine 

rastlamamız mümkündür (Durur, 2011: 40).  

 

1.3.4.1. “Kadim Öteki” Yunanistan 

  

Araştırmaya konu olan programın “Survivor Türkiye- Yunanistan” olması bağlamından 

yola çıkılacak olunursa, tarihsel husumete atıfta bulunarak, Yunanistan, Türkiye için “en 



26 
 

 
 

kadim öteki”dir, denilebilir. Yunanistan, “öteki” imajının en somut hali olarak, “biz” ve 

“onlar” ayrımının daima canlı tutulduğu bir millettir. Özkırımlı ve Sofos, Türkiye ve 

Yunanistan’ın, varoluşlarından itibaren, milliyetçi söylemlerini birbirlerinin ötekisi 

olarak kurduklarını ve birbirlerini tehdit unsuru haline getirdiklerini belirtmişlerdir 

(Özkırımlı ve Sofos, 2013: 1-2). Her iki ülkenin tarih anlatıları da bu tehdit ve öteki 

unsuru bağlamında farklılaşmaktadır. Örneğin, Kurtuluş Savaşı, Yunanlıların İzmir’i 

işgaliyle başlamış, Yunanlıları “denize dökme” mevzusuyla sona ermiştir. Türkler için bu 

olay çok büyük bir “zafer” olarak addedilirken, aynı durum Yunanistan için farklılık 

göstererek “felaket” olarak nitelendirilmektedir (Demirözü, 2003:173). 

Yunanlıların, Osmanlı Devleti’ne “ilk isyan eden” millet olması öteki olarak Yunan 

tehdidinin başlangıç noktasını oluşturmaktadır. Türk tarihi açısından, “Yunan” mutlak bir 

‘öteki’dir. Dolayısıyla, Yunana karşı elde edilen zafer neticesinde kurulan Türk devleti 

için, Yunan algısı daima bir ‘öteki’ ve ‘düşman’dır (Millas, 2000: 10). 

Ege sorunu, Kardak krizi gibi durumlar millet, milliyetçilik ve öteki ilişkisi temelinde 

güncel örneklerdendir. Medya da ‘düşman ve öteki’ imajını besleyen alanlardan biri 

olarak karşımıza çıkmaktadır. ‘Kardak Krizi’ olayına ilişkin çıkan haberlerdeki milliyetçi 

söylemlere bakıldığında, 30 Ocak 1996’da Hürriyet gazetesinde ‘O Bayrak İnecek’, 31 

Ocak 1996’da yine aynı gazetede ‘Adaya Çıktık’, 1 Şubat 1996’da Sabah gazetesinde 

‘Yunanlı Gitmeseydi Vurmaya Kararlıydık’ gibi başlıklar atılması, ‘biz’ ve ‘onlar’ ayrımı 

yapılarak Yunanistan’ı ‘düşman’ olarak görme algısını pekiştirmiştir (Durur, 2011: 48). 

Atılan bu başlıklar, medyanın, Yunanistan bağlamında, tehdit unsuru durumunu daima 

canlı tuttuğunu gösterir niteliktedir.  

 

“Ezeli düşman” olarak nitelendirilebilecek Yunanistan karşısında “birlik” olmak 

vatandaşlığın görevi olarak düşünülmektedir. Yunan milliyetçiliği ile Türk 

milliyetçiliğini ortak paydada buluşturan ise milliyetçi söylemdir. Milliyetçi söylemler 

aracılığı ile ‘onlar’ doğrudan düşman kılınarak ‘biz’ ve ‘onlar’ ötekileştirilmesi 

pekiştirilmektedir.  

 

 



27 
 

 
 

2. BÖLÜM: “SURVIVOR” PROGRAMI 

 

2.1. REALITY SHOW 

 

Televizyon, sadece siyasal ve toplumsal bir kurum değildir. Televizyonun ne tek başına 

bir endüstri ne de tek başına teknolojik bir araç olduğu söylenilebilir. Televizyon, kültür 

ve sanatın üretildiği bir alan olmakla beraber aynı zamanda bir eğlence unsurudur (Mutlu, 

2008: 28). Televizyon programları ise geniş bir kitleye ulaşmayı hedeflemektedir. Her 

kesimden, her yaştan insana hitap etmek televizyon programcılığı açısından önem 

taşımaktadır. Her televizyon programının ise kendine ait bir metni ve söylem yapısı 

mevcuttur.  

Televizyon izleme davranışı, istediğimiz anda ve istediğimiz mekânda gerçekleşmesi 

sebebiyle, gerçekliğimizin bir parçası olmaktadır (Monaco, 2001: 476). Bu doğrultuda, 

televizyon yalnızca gerçekliğin herhangi bir parçasını temsil etmekle kalmaz aynı 

zamanda gerçekliği üretmekte ve/veya inşa etmektedir (Fiske, 1997: 30).  

Tüm dünyada fazlasıyla beğeni toplayan ve Türkiye’de de kendine yer bulan reality 

showlar, televizyon izleyicisinin televizyonla kurduğu bağı değiştirmiştir. Türkiye’de 

reality showların, giderek yaygınlaşmaya başlaması, reality showların elde ettiği reyting 

başarısından kaynaklanmaktadır (Göker, 2015: 262). Reyting sonuçları göz önüne 

alındığında, reality showların diğer televizyon programı formatlarını gölgelediği 

görülmektedir.  

Reality show programıyla ilgili pek çok tanım bulunmaktadır. En basit haliyle, öncesinde 

yapılandırılmış bir yerde, sıradan insanların ellerinde hazırlanmış herhangi bir metin 

olmadan kamera önüne geçmesi şeklinde tanımlanabilir (Popovic, 2019: 6). Reality show 

programlarını tanımlayan Edwards ise bu programları, senaryosuz, yüksek gelirli fakat 

düşük maliyetli, pazarlanabilme özelliğine sahip kurgusal bir metin olduğunu ifade 

etmektedir (Edwards, 2013: 4).  

Annette Hill, reality televizyon programları denilince, yaptığı araştırmalarla, yayınladığı 

eserlerle ün yapmış isimlerden biridir. Hill, reality showların, eğlencenin yanında bilgi 



28 
 

 
 

de sunabilen, drama ve belgesel türünün karışımını içeren çeşitli eğlence programlarının 

hepsini kapsayabilen bir kategori olduğunu belirtmektedir (Hill, 2005:2).  

Eşi benzeri olmayan bu ticari tür, gün geçtikçe artan büyük bir ilgiyle karşılanmakla 

birlikte, dünyanın çoğu yerinde pek çok izleyiciyi ekran başına toplamaktadır. Alice Hall, 

reality programlarının yayıncılara sağladığı avantajlardan reytinglerin yanı sıra, 

üretiminin ucuz olmasına da dikkat çekmektedir (Hall, 2009: 515).  

İzleyicilerin aynı zamanda duygusal yönlerine hitap eden reality televizyon 

programlarının öne çıkan özelliklerinden biri ise sıradan insanların kendilerini gördükleri 

karakterlerle özdeşleştirmeleridir. Hall, gösterilerin “gerçek” olduğu algısı üzerine ekrana 

sunulan gerçeklikle, pek çok insanın yaşadığı gerçek yaşamla aynı anlama gelmediğini 

dile getirmektedir (Hall, 2009: 516). Reality showların sunduğu gerçeklik algısı, 

kameraların yokluğu algısıyla biraraya gelmekte ve gerçeklik algısı yükselmektedir.  

Annette Hill, insanların kendilerini özdeşleştirerek, bu programların “kendilerini 

görmelerini sağlama” noktasında ön plana çıktığını belirtmektedir (Hill, 2005: 50). 

Ekranla izleyici arasındaki sınırı ortadan kaldırmaya yönelik, izleyicinin ekrandaki 

kişinin kendisi de olabileceğini düşünmesi, “ünlü” olabilme hevesini göstermektedir. 

“Ünlü” olabilme hevesi, sıradan insanın hayatına farklılık katmasının yanı sıra sıradan 

insan için cezbediciliği çok yüksek bir tekliftir. 

Reality showlarda ön plana çıkan bazı söylemsel özellikler mevcuttur. Adaklı Aksop, bu 

söylem yapılarının unsurlarını şu şekilde kategorize etmektedir: sansasyonelleştirme, 

gizemlileştirme ve geciktirim, kurbanlaştırma, kişiselleştirme ve son olarak ise 

duygusallaştırmadır (Adaklı Aksop, 1998: 74). Reality showların sansasyonellik durumu, 

program anlatısının temel unsurlarından biridir. Reality showun merak uyandırması, 

programı daha ilgi çekici hale getirmektedir. Programa gizem katıp geciktirim yaratımı 

ise bir diğer merak uyandırıcı unsurdur. Kurbanlaştırma ise reality showların en 

karakteristik özelliklerinden biri olarak karşımıza çıkarken, programlarda 

kurban/saldırgan ikiliğinin kullanımı reality showun etkisini arttırmakla kalmaz 

gerçekliğini de desteklemektedir. Reality showların kişiselleştirme özelliği, kişilerin 

programdaki bireylerle kendilerini özdeşleştirme potansiyelini arttırırken, 



29 
 

 
 

duygusallaştırma unsuruyla izleyicilerde duygusal etkiler bırakmaktadır (Adaklı Aksop, 

1998: 75). 

Neden reality showların izlendiğini anlamaya yönelik araştırmalardan biri olan Steven 

Reiss ve James Wiltz’in “Why People Watch Reality TV?” (2004) başlıklı makalelerinde, 

insanların kendilerini önemli hissetme, haklı görme, onaylanma, aile ve kazanma 

duygusu gibi bazı unsurlar ön plana çıkmaktadır. İzleyicilerin, bireyselliklerine bağlı olan 

duyguları uyaran ve o duyguları, istekleri, güdüleri, hazları gün yüzüne çıkaran televizyon 

programlarını izlemeyi tercih ettikleri sonucuna varılmaktadır. (Reiss ve Wiltz, 2004: 

365). “Simply Irresistible: Reality TV Consumption Patterns” adlı makalede ise odak 

grup görüşmelerinin sonucunda, reality showların izlenmesi toplumsal damga olarak 

nitelendirilmekle birlikte, kaçış ve sosyal bağlılık nedeniyle bu programların izlendiği 

görülmektedir. (Lundy, Ruth, Park, 2008).  

Reality show programlarının izlenmesinde öne çıkan bir diğer unsur ise röntgenciliktir. 

Reality show programlarıyla ilgili yapılan başka bir araştırmada, bu formattaki 

programların, Amerikan halkının röntgenci veya birilerini gözetleme hevesine hitap 

etmesi sonucuna varılmaktadır. (Nabi, Biely, Morgan, Stitt, 2003). Bu durum ise 

eleştirileri beraberinde getirmiştir. Hill’e göre reality showların röntgenci bir nitelik 

sergilemesi bu programlara yönelik eleştirilerin başında gelmektedir (Hill, Weibull, 

Nilsson, 2007:7). 

Papacharissi ve Menderson ise insanların reality show programları izlemelerindeki 

sebeplerin yalnızca alışkanlık haline gelen zaman geçirme aktivitesi değil aynı zamanda 

sosyal ihtiyaçlarını gerçekleştirme amacının da bulunduğu belirtmişlerdir. (Papacharissi 

ve Menderson, 2007).  

Hill, reality programlarının gelişimini üç dalgaya ayırmıştır. İlk dalga 1980’li yılların 

sonlarında başlamış, kriminal program merkezli ilerlemiştir. İkinci dalgada, 1990’lı 

yılların ortalarında başlamış ve belgesel türü programlara yönelinmiştir. Son dalga ise 

2000’li yıllarla birlikte, program türü farklı bir konsepte taşınarak sıradan insanların bir 

yere yerleştirilmesiyle ortaya çıkacak toplumsal ilişkiler ağını gözlemlemek şeklinde 

değerlendirilebilir (Hill, 2005:24). Annette Hill, programların gelişimini, bu şekilde 



30 
 

 
 

özetlemiştir. Bu üç dalga, Türkiye’de yayınlanan reality programların seyriyle de 

paraleldir.  

Türkiye’de reality show programının ilk örneği, özel kanalların açılmasıyla birlikte, 1993 

yılında Show TV kanalında yayınlanmaya başlayan ve 1998 yılına kadar ekranlarda kalan 

“Sıcağı Sıcağına” programıdır. “Sıcağı Sıcağına” programında konular, günlük hayattan 

alınarak trafik kazaları, yıkımlar, yangınlar, acı ve üzüntü çeken insanlar ekrana 

getirilmiştir. Aynı zamanda, dehşet sahneleriyle merak uyandırarak ilgi çekmek 

hedeflenmiştir. Polisiye olayları içeren bu programlarda, görsel efektler, gerilim 

müzikleri, kurgu, canlandırma gibi tekniklerle izleyicinin ilgisini çekmek de 

amaçlanmıştır (Çelen, 1997: 100).  

Son dönemde, Türkiye’de reality show programlarının seyri yarışma odaklı bir türe 

kaymıştır. Malzemesini gerçek hayattan alan reality show, ticari kaygıyla birlikte, 

kişilerin özel alanlarını sansasyonel bir şekilde sunmaktadır. Özellikle 2000’li yıllardan 

itibaren şaha kalkan reality show programları, izleyicileri günümüzde ekranları başına 

kitlemektedir. TV8 kanalının, Acun Medya tarafından satın alınmasıyla beraber, odak 

noktası reality show olan yeni bir yayıncılık anlayışı ortaya çıkmıştır. 

 

2.1.1.  Reality Show Programı Olarak “Survivor” 

 

Reality show programlarının prime-time’da yayınlanması ve o yayın kuşağında 

yayınlanan dizilere alternatif olarak sunulup, reyting rekorları kırması durumu reality 

show araştırmalarını önemli kılan etkenlerden biridir. Reality show programlarında bir 

kırılma noktası yaratan ve büyük bir izleyici kitlesi oluşturarak dünyanın hemen hemen 

her yerinde yıllardır yayınlanmasına rağmen popülerliğini yitirmemiş programlardan biri 

“Survivor” programıdır. Vogel, akademisyenler arasında en çok tartışılan iki programdan 

birinin “Survivor”, diğerinin ise “Big Brother” programı olduğunu belirtmektedir (Vogel, 

2012). Birçok televizyon yorumcusuna göre, reality televizyonu “Big Brother” ve 

“Survivor” ile başlamaktadır. Her iki program da reality show alanında çığır açan nitelikte 

programlardır. 



31 
 

 
 

“Survivor”, reality (gerçeklik) odaklı televizyon program yapımcılığının ve televizyon 

format endüstrisinin en başarılı örneklerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır (Erdoğan 

ve Budak, 2016: 40). “Survivor” program formatı ilk olarak Charlie Parsons tarafından 

1992 yılında İngiltere’de oluşturulmuştur.  Survivor’ın ilk uyarlaması ise, “Expedition 

Robinson” adıyla 1997 yılında İsveç televizyon formatına uygun olarak Vegelius şirketi 

tarafından yapılmıştır (Moran ve Keane, 2006:82).  

“Survivor” programı, sıradan insanların aktör haline gelmelerini sağlamaktadır. Ancak 

aktör olabilmeleri için ise bazı özelliklerinin ön planda olmaları gerekmektedir. 

Yarışmacıların, dramayı ve çatışmayı en üst düzeye çıkarmaları öne çıkması gereken 

özelliklerden bazılarıdır. Üreticiler, seçimlerinin tamamen başarılı olunacağından emin 

olmamakla birlikte, programın tamamına dokunan, agresif niteliklere sahip olup ortamı 

geren kişileri seçerek ona göre bölümleri oluşturmaktadırlar (Friedman,2002:8). 

Dolayısıyla, bu programların duygusal çekiciliği, izleyicileri duygusal patlamalara ve 

çatışmalara yönlendirmesi gerçeklik algısını daha da arttırmaktadır. Ien Ang’in “duygusal 

gerçekçilik” kavramı, programlardaki duygusal çekicilik ve gerçeklik algıları arasındaki 

ilişkinin anlaşılmasına yardımcı olacaktır. Ang, Watching Dallas: Soap Opera and the 

Melodramatic Imagination adlı çalışmasında, Dallas izleyicilerinin gerçeklik algılarına 

dair “duygusal gerçekçilik” kavramını önermektedir. Ien Ang, izleyicilerin gerçekliğe 

dair edindikleri tecrübelerin bilişsel olmadığı ve duygusal bir zeminde gerçekleştiğini dile 

getirmektedir. Ang, aynı zamanda gerçek olarak algılanan şeyin, aslında kişisel bir 

deneyim olduğunu da altını çizmektedir (Karabağ Sarı, 2014: 249).  

“Survivor” programının bir devrim niteliğinde olmasının en önemli nedenlerinden biri, 

formatın eleme yöntemine dayanmasıdır (Moran ve Keane, 2006:41). Erdoğan ve Budak, 

Survivor program formatını şu şekilde özetlemişlerdir: 

Survivor, yarışma programı ve reality show arasında melez bir yapıdadır. Dünya çapında 

pek çok ülkede yeniden üretilen ve yayımlanan bu reality- yarışma program formatında, 

yarışmacılar el değmemiş, ıssız bir adada tecrit edilmekte, nakit para ödülünü ve diğer 

ödülleri kazanmak için rekabet etmektedir. Programda, yarışmacıların diğer takım üyeleri 

için kullandıkları oylarla, yalnızca tek bir final yarışmacısı kalıncaya ve o yarışmacı 

“Survivor” ünvanını kazanıncaya kadar devam eden ve aşamalı olarak gerçekleştirilen bir 

eleme sistemi uygulanmaktadır (Erdoğan ve Budak, 2016: 41). 

İzlenme oranıyla, ekonomik getirisi doğru orantılı bir program olan “Survivor”, her geçen 

gün popülaritesini arttırmaktadır. 1997 yılında “Expedition Robinson” finalini İsveç 



32 
 

 
 

nüfusunun yarısını izlemesi bu yargıyı doğrular niteliktedir. Türkiye’deki izlenme 

oranları da bu yargıyı desteklemektedir. 

Anglo- Amerikan eğlence ürünü olan program formatlarının, dünyanın hemen hemen her 

yerinde uyarlanabilen senaryo ve içerik yapıları ile metnin yerel kültürlere uyarlanabilir 

hali, pazar başarısının arkasında yatan önemli etmenlerden biridir (Erdoğan ve Budak, 

2016: 141). Survivor’ın uyarlanarak yayınlandığı ülkeler ise şu şekildedir: “Arap dünyası, 

Almanya, Azerbaycan, Arjantin, Avustralya, Avusturya, Almanya, Belçika, Hollanda, 

ABD, Birleşik Krallık, Brezilya, Bulgaristan, Şili, Kolombiya, Hırvatistan, Çekya, 

Danimarka, Dominik Cumhuriyeti, Ekvador, Estonya, Fiji, Filipinler, Finlandiya, Fransa, 

Gürcistan, İsrail, İtalya, Japonya, Letonya, Litvanya, Lübnan, Macaristan, Meksika, 

Norveç, Pakistan, Polonya, Portekiz, Rusya, Danimarka, Norveç, İsveç, Sırbistan, Kuzey 

Makedonya, Moğolistan, Güney Afrika Cumhuriyeti, İspanya, İsveç, İsviçre, Türkiye, 

Venezuela ve Yunanistan’dır” (Duran, 2021: 102).  

Annette Hill’in (2004) Reality TV adlı kitabında, Survivor’da hem fiziksel hem de 

duygusal bir mücadele edildiği yargısına varılırken, Survivor’ın yedi sezonunun içerik 

analizinin yapıldığı bir başka çalışmada, izleyicilerin herhangi haber programı ya da diğer 

reality show programlarına kıyasla çok daha yüksek dozda anti sosyal davranışa maruz 

kalındığı gösterilmektedir (Wilson, Robinson, Callister, 2012: 263). Bu makaleyi 

onaylayan bir diğer ifade ise şu şekildedir: “Yapımcılara göre reality show’larda gerçeğin 

yansıtılması amaçlanmıştır ancak psikologlar bu düşünceyi desteklemeyerek, bu 

programların insani duyguları istismar ettiğini, izleyiciyi saldırganlığa yönelttiğini ve 

kitleleri olumsuz yönlendirdiğini ifade etmişlerdir” (Serim, 2007: 278). 

“Survivor” programında da çoğunlukla yarışmacıların birbirlerine bağırmaları, sözlü 

münakaşaya girmeleri, özellikle erkeklerin fiziksel gücü kullandıkları durumlar 

mevcuttur. Bu tez çalışmasında da yapılan analizlerde daha çok şiddete ilişkin 

söylemlerin bulunması, buna dair malzemenin program metninde ne kadar fazla yer 

aldığını gösterir niteliktedir. Bununla birlikte, Youtube platformuna ‘Survivor’ kelimesi 

yazıldığında, öne çıkan ve en çok izlenen videoların kavga videoları olması, izleyicilerin 

yalnızca televizyonda değil online dünyada da fazlasıyla anti sosyal davranışa maruz 

kaldıklarını göstermektedir.  



33 
 

 
 

2.2. “SURVIVOR TÜRKİYE YUNANİSTAN 2019” PROGRAMI 

 

Türkiye’de, “Survivor” ilk olarak, 22 Mart 2005 tarihinde, Pelin Akad yapımında, Kanal 

D ekranlarında “Survivor Türkiye: Büyük Macera” adıyla izleyicilere sunulmuştur. 

Yarışmadaki rakipler Kuzey ve Güney olarak isimlendirilerek ikiye ayrılmıştır. 2006 

yılında Show TV kanalında yayınlanmaya başlayan program büyük bir izleyici kitlesi 

yaratmıştır. 2013 yılında TV8 kanalı Acun Medya tarafından satın alınmıştır ve bu 

noktadan sonra TV8’in yayın politikasında değişikler olmuş ve haber ağırlıklı 

prodüksiyonlar yayından kaldırılmıştır. Eğlence ve spor ağırlıklı programlarla yayın 

faaliyetlerine devam eden kanal, Anglo- Amerikan program formatını transfer ederek 

Acun Medya’da yer alan bütün prodüksiyonları da dahil etmiştir (Erdoğan ve Budak, 

2016: 124). 2005 yılından bu yana yalnızca 2008 ve 2009 yıllarında çekilmeyen 

“Survivor” programının 2020 yılı itibariyle toplamda 14 sezonu bulunmaktadır (Duran, 

2021: 102). Dolayısıyla, Türkiye’de “Survivor”, büyük bir izleyici kitlesi yaratarak 

popülaritesini korumaktadır.  

“Survivor Türkiye- Yunanistan”, “Survivor” formatının bir başka versiyonu olarak 

karşımıza çıkmaktadır. “Survivor Türkiye- Yunanistan” formatı ilk olarak Show TV’de 

yayımlanırken, eş zamanlı olarak Yunanistan’da ise Mega TV’de yayımlanmıştır. Türk 

ve Yunan rekabetine dayalı olan program, her iki takımın yarışmacılarının, güç ve fiziksel 

özelliklerin ön plana çıktığı yarışmalarda, tarafların birbirlerine üstünlük sağlamak 

amacıyla karşı karşıya gelmeleri yarışmanın odak noktasını oluşturmaktadır (Erdoğan ve 

Budak, 2016: 128-129).  

 

2.2.1. “Survivor Türkiye- Yunanistan 2019” Programının Öyküsü ve 

Yarışmacıları 

 

Programın genel formatı, Türkiye ve Yunanistan’ın, Dominik Cumhuriyeti’nde birbirine 

yakın olan iki ayrı adada hayatlarını idame ettirmeleri ve her iki ülkenin karşı karşıya 

geldiği yarışmalar üzerine kuruludur. Sadece iki ülkenin yarıştığı yarışmalar değil, 

yarışmacıların ada yaşantıları da izleyiciye sunulmaktadır. Yarışmacılar baraka, temel 

ihtiyaç malzemeleri (olta vs.), yemek ödüllerini elde etmek için “Ödül Oyunlarında” 



34 
 

 
 

rekabet etmektedirler.  Aynı zamanda her hafta “Dokunulmazlık Oyunu” oynayan 

takımlardan, kaybeden takımdaki her yarışmacı kendi iradesiyle birinin ismini yazar ve 

“Bireysel Dokunulmazlık” oyunun galibi yarışmacı da bir isim söyler ve iki isim halkın 

SMS oylamasına çıkarılarak, halkın en fazla SMS gönderdiği yarışmacı adada kalırken, 

diğer yarışmacı adaya veda eder.  

9 Şubat 2019’da başlayan Türkiye- Yunanistan formatı, 1 Nisan 2019’da Acun Ilıcalı’nın 

ada konseyinde, “Projemizin amacı Yunan- Türk gerilimi değil, Yunan- Türk 

dostluğuydu ve bunu da başardığımızı düşünüyorum ve dikkat ederseniz takımları 

tamamen karıştırarak oyunlar oynamaya başladık, ondan önce de ikili olarak oynanan 

oyunlar başlamıştı ve bunların hepsinden çok mutlu ayrıldık. Ben instagramda, 

seyircilerimize sordum, seyircilerimizin büyük çoğunluğu takımların karışık olması 

yönünde oylar kullandılar. Şimdi geldiğimiz nokta, çok ilginç olacak, artık Türk- Yunan 

yarışmacılar karışık olarak iki ayrı adada beraber yaşayacak” şeklinde kurduğu cümlelerle 

hem yarışmacılara hem de izleyicilere takımların ayrılacağını duyurmuş oldu. 3 Nisan 

2019 tarihinden sonra da Türkiye- Yunanistan olarak değil, Siyah ve Beyaz takım olarak 

yarışmaya devam edildi ve Survivor finalinde bir Türk, bir Yunan yarışmacı şampiyon 

seçildi. 

Acun Ilıcalı, Survivor formatını İsveç’ten satın alarak Türkiye’nin sosyo-kültürel 

özelliklerine uygun hale getirip izleyicinin karşısına çıkarmış ve aynı zamanda 

izleyicilerin beklentilerine göre formatta değişiklikler yapılabileceğini göstermiştir. 

Araştırmaya konu olan Survivor programının 2019 ve 2018 yıllarında birbirlerine yakın 

tarihlerdeki reyting sonuçları aşağıdaki şekildedir.  

 



35 
 

 
 

 

Tablo 1. 

(11.02.2018 tarihli reyting sonuçları) 

 

 

Tablo 2. 

(09.02.2019 tarihli reyting sonuçları) 

Reyting sonuçları göz önüne alındığında, programın popülaritesi ortaya çıkmaktadır. 

Survivor programın analizinin anlaşılabilmesi için Türk ve Yunan takımlarındaki 

yarışmacıların kimler olduklarını gösteren tablo ise aşağıda mevcuttur. Türk ve Yunan 



36 
 

 
 

takımlarındaki yarışmacı sayılarında farklılık olması, bazı yarışmacıların sakatlanmaları 

ve yeni yarışmacıların programa dahil olmasından kaynaklanmaktadır. 

Türk Takımı  Yunan Takımı 

Yusuf Karakaya (Siyah Takım) Katerina Dalaka (Siyah Takım) 

Sude Burcu (Siyah Takım) Dimitra Vamvakousi (Siyah Takım) 

Emre Durak (Siyah Takım) Panagiotis Konstantinidis (Siyah Takım) 

Bora Edin (Beyaz Takım) Sypros Gourdoupıs (Siyah Takım) 

Seda Ocak (Beyaz Takım) Afroditi Skafida (Beyaz Takım) 

Okay Köksal (Beyaz Takım) Nikos Kosmas (Beyaz Takım) 

Atakan Işıktutan Kyriakos Pelakanos (Beyaz Takım) 

Büşra Yalçın Vasilis Vasilikos 

Hakan Kanık Vasilis Simos 

Hikmet Tuğsuz Elpida Meziriodu 

Ecem Onaran Tony Stavratis Antonis 

Kaan Güvenilir Dimitris Margaritis 

Kader Karakaya Ioulieta Kitronou 

Melisa Emirbayer Ria Kolovou 

Sabriye Şengül Nadia Maurouedo 

 Dimitra Tsoganou 

 Patrick Ogunsato 

Tablo 3. “Survivor Türkiye- Yunanistan 2019” Yarışmacıları       

                      

 

 

                



37 
 

 
 

3. BÖLÜM: BULGULAR 

 

3.1. “SURVIVOR TÜRKİYE YUNANİSTAN 2019” PROGRAMINDAKİ 

TOPLUMSAL CİNSİYET ANLATILARI VE HEGEMONİK ERKEKLİK 

KODLARI 

 

Toplumsal cinsiyet öğretilerinin pekiştirilmesini sağlayan önemli araçlardan biri olan 

medyada sunulan kadınlık ve erkeklik davranışlarının iktidar ve güç ilişkileri bağlamında 

incelenmesi gerekmektedir. Bu nedenle, “Survivor” programındaki mücadeleyi, 

cinsiyetler arası iktidar mücadelesi şeklinde tanımlamak çok da yanlış olmaz.  

 

Toplumsal cinsiyet düzeninin kadınlara ve erkeklere atfettiği kalıp yargıları gösteren 

aşağıdaki tablo, bizlere programdaki kadın ve erkeklerin de rollerine atıfta bulunacak bir 

yol gösterecektir.  

Kadınsı Erkeksi 

Yumuşak Saldırgan 

Kolay Ağlar Duygusal Değil- Ağlamaz 

Sanat ve Edebiyattan Zevk Alır Matematiği ve Doğa Bilimlerini Sever 

Sert Sözcükler Kullanmaz Dünyalıktır 

İnce Düşüncelidir Hırslıdır 

Dindardır Nesneldir 

Görünümüyle İlgilidir Yarışmacıdır 

Başkalarının Duygularının Farkındadır Kendine Güvenir 

Güçlü Güvenlik İhtiyacı Vardır Mantıklıdır 

Konuşkandır Liderlik Eder 

Bağımlıdır  Bağımsızdır 

           Tablo 4. Yaygın Erkeklik- Kadınlık Kalıp Yargıları (Taylor, 2007: 341) 



38 
 

 
 

Programdaki kadın ve erkek profillerinin çoğunun bu tabloyu onaylar nitelikte 

davranışları ve sözleri bulunmaktadır. Özellikle erkeksi kalıp yargılar kategorisine giren, 

saldırganlık, duygusal olmama, hırslı, nesnel ve mantıklı olma, kendine güvenme, liderlik 

etme özelliklerinin programda öne çıkan erkek yarışmacılarda bulunduğunu söylememiz 

mümkündür. Kadınsı kalıp yargılara baktığımızda ise yumuşak olma, kolay ağlama, sert 

sözcükler kullanmama, ince düşünceli olma, görünümüyle ilgili olma, başkaları