T.C. HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ALİ DAYI ÇOCUK KÜTÜPHANESİ’NDE YER ALAN ERKEN ÇOCUKLUK DÖNEMİNE YÖNELİK ÇOCUK KİTAPLARININ NİTELİKLERİNİN İNCELENMESİ Beyza ÖRS Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Programı YÜKSEK LİSANS TEZİ ANKARA 2022 T.C. HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ALİ DAYI ÇOCUK KÜTÜPHANESİ’NDE YER ALAN ERKEN ÇOCUKLUK DÖNEMİNE YÖNELİK ÇOCUK KİTAPLARININ NİTELİKLERİNİN İNCELENMESİ Beyza ÖRS Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Programı YÜKSEK LİSANS TEZİ TEZ DANIŞMANI Dr. Öğr. Üyesi Çiğdem AYTEKİN ANKARA 2022 HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ SAGLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ALİ DAYI ÇOCUK KÜTÜPHANESİ'NDE YER ALAN ERKEN ÇOCUKLUK DÖNEMİNE YÖNELİK ÇOCUK KİTAPLARININ NİTELİKLERİNİN İNCELENMESİ Öğrenci: Beyza Örs Danışman: Dr. Öğr. Üyesi Çiğdem Aytekin iii Bu tez çalışması 04.01.2022 tarihinde jürimiz tarafından "Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Programı" nda yüksek lisans tezi olarak kabul edilmiştir. Jüri Başkanı: Tez Danışmanı: Üye: Doç. Dr. Saniye Bencik Kangal (Hacettepe Üniversitesi) Dr. Öğr. Üyesi Çiğdem Aytekin (Hacettepe Üniversitesi) Dr. Öğr. Üyesi Alev Üstündağ (Sağlık Bilimleri Üniversitesi) Bu tez Hacettepe Üniversitesi Lisansüstü Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliğinin ilgili maddeleri uyarınca yukarıdaki jüri tarafından uygun bulunmuştur. Prof. Dr. Müge YEMİŞCİ ÖZKAN Enstitü Müdürü FreeText 01 Şubat 2022 iv YAYIMLAMA VE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARI BEYANI Enstitü tarafından onaylanan lisansüstü tezimin/raporumun tamamını veya herhangi bir kısmını, basılı (kağıt) ve elektronik formatta arşivleme ve aşağıda verilen koşullarla kullanıma açma iznini Hacettepe Üniversitesine verdiğimi bildiririm. Bu izinle Üniversiteye verilen kullanım hakları dışındaki tüm fikri mülkiyet haklarım bende kalacak, tezimin tamamının ya da bir bölümünün gelecekteki çalışmalarda (makale, kitap, lisans ve patent vb.) kullanım hakları bana ait olacaktır. Tezin kendi orijinal çalışmam olduğunu, başkalarının haklarını ihlal etmediğimi ve tezimin tek yetkili sahibi olduğumu beyan ve taahhüt ederim. Tezimde yer alan telif hakkı bulunan ve sahiplerinden yazılı izin alınarak kullanılması zorunlu metinlerin yazılı izin alınarak kullandığımı ve istenildiğinde suretlerini Üniversiteye teslim etmeyi taahhüt ederim. Yükseköğretim Kurulu tarafından yayınlanan “Lisansüstü Tezlerin Elektronik Ortamda Toplanması, Düzenlenmesi ve Erişime Açılmasına İlişkin Yönerge” kapsamında tezim aşağıda belirtilen koşullar haricince YÖK Ulusal Tez Merkezi / H.Ü. Kütüphaneleri Açık Erişim Sisteminde erişime açılır. o Enstitü / Fakülte yönetim kurulu kararı ile tezimin erişime açılması mezuniyet tarihimden itibaren 2 yıl ertelenmiştir. (1) o Enstitü / Fakülte yönetim kurulunun gerekçeli kararı ile tezimin erişime açılması mezuniyet tarihimden itibaren ... ay ertelenmiştir. (2) o Tezimle ilgili gizlilik kararı verilmiştir. (3) 31/01/2022 Beyza ÖRS i i“Lisansüstü Tezlerin Elektronik Ortamda Toplanması, Düzenlenmesi ve Erişime Açılmasına İlişkin Yönerge” (1) Madde 6. 1. Lisansüstü tezle ilgili patent başvurusu yapılması veya patent alma sürecinin devam etmesi durumunda, tez danışmanının önerisi ve enstitü anabilim dalının uygun görüşü üzerine enstitü veya fakülte yönetim kurulu iki yıl süre ile tezin erişime açılmasının ertelenmesine karar verebilir. (2) Madde 6. 2. Yeni teknik, materyal ve metotların kullanıldığı, henüz makaleye dönüşmemiş veya patent gibi yöntemlerle korunmamış ve internetten paylaşılması durumunda 3. şahıslara veya kurumlara haksız kazanç imkanı oluşturabilecek bilgi ve bulguları içeren tezler hakkında tez danışmanının önerisi ve enstitü anabilim dalının uygun görüşü üzerine enstitü veya fakülte yönetim kurulunun gerekçeli kararı ile altı ayı aşmamak üzere tezin erişime açılması engellenebilir. (3) Madde 7. 1. Ulusal çıkarları veya güvenliği ilgilendiren, emniyet, istihbarat, savunma ve güvenlik, sağlık vb. konulara ilişkin lisansüstü tezlerle ilgili gizlilik kararı, tezin yapıldığı kurum tarafından verilir *. Kurum ve kuruluşlarla yapılan işbirliği protokolü çerçevesinde hazırlanan lisansüstü tezlere ilişkin gizlilik kararı ise, ilgili kurum ve kuruluşun önerisi ile enstitü veya fakültenin uygun görüşü üzerine üniversite yönetim kurulu tarafından verilir. Gizlilik kararı verilen tezler Yükseköğretim Kuruluna bildirilir. Madde 7.2. Gizlilik kararı verilen tezler gizlilik süresince enstitü veya fakülte tarafından gizlilik kuralları çerçevesinde muhafaza edilir, gizlilik kararının kaldırılması halinde Tez Otomasyon Sistemine yüklenir * Tez danışmanının önerisi ve enstitü anabilim dalının uygun görüşü üzerine enstitü veya fakülte yönetim kurulu tarafından karar verilir. v ETİK BEYAN Bu çalışmadaki bütün bilgi ve belgeleri akademik kurallar çerçevesinde elde ettiğimi, görsel, işitsel ve yazılı tüm bilgi ve sonuçları bilimsel ahlak kurallarına uygun olarak sunduğumu, kullandığım verilerde herhangi bir tahrifat yapmadığımı, yararlandığım kaynaklara bilimsel normlara uygun olarak atıfta bulunduğumu, tezimin kaynak gösterilen durumlar dışında özgün olduğunu, Dr. Öğr. Üyesi Çiğdem AYTEKİN danışmanlığında tarafımdan üretildiğini ve Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Tez Yazım Yönergesine göre yazıldığını beyan ederim. Beyza Örs vi TEŞEKKÜR Yüksek lisans eğitim hayatım boyunca, karşılaştığım tüm zorluklarda sabırla yanımda olup beni çalışmaya teşvik eden, bilgi ve deneyiminden yararlandığım değerli danışman hocam Dr. Öğr. Üyesi Çiğdem AYTEKİN’e; Çocuk edebiyatı dünyasının kapılarını bana açan ve araştırma sürecinde uzman görüşlerini benimle paylaşan değerli hocalarım Prof. Dr. Sedat SEVER, Prof. Dr. Arzu YÜKSELEN, Prof. Dr. Mübeccel GÖNEN ve Doç. Dr. Saniye BENCİK KANGAL ve diğer tüm bölüm hocalarıma; Lisansüstü eğitimin tüm aşamalarını benimle birlikte yaşayan ve desteklerini esirgemeyen aileme; Araştırma sürecinde pandemiden etkilenmelerine rağmen kapılarını bana kapatmayan Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi yetkililerine; Uzman olmayı birlikte hayal ettiğimiz, her zaman yanımda olan sevgili arkadaşlarım Serpil OĞUZ, Merve GİRGİN ve Habibe TOKUŞLU’ya; Teşekkürlerimi sunarım. vii ÖZET Örs, B. Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi’nde Yer Alan Erken Çocukluk Dönemine Yönelik Çocuk Kitaplarının Niteliklerinin İncelenmesi, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Tezli Yüksek Lisans Programı, Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2022. Bu çalışmada Türkiye’nin ilk örnek çocuk kütüphanesi olma özelliğini gösteren Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi’ndeki en çok ödünç alınan erken çocukluk dönemine yönelik yazılmış çocuk kitaplarının nitelikli çocuk edebiyatı ve çocuk gelişimi özelliklerine uygunluğunun incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma kapsamında, Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi’nden 2019 yılında en çok ödünç alınan 25 kitap değerlendirilmiştir. Kitapları değerlendirmek için literatür bilgileri taranmış ve araştırmacı tarafından “Kitap Özellikler Formu” ve “3-6 Yaş Dönemi Çocuklarına Yönelik Çocuk Edebiyatı Yapıtlarının Çocukların Gelişimsel Özelliklerine Uygunluğunu İnceleme Soru Formu” oluşturulmuş, bu formlar veri toplama sürecinde kullanılmıştır. Kitapların içerik ve dış yapı özellikleri soru formları doğrultusunda psikomotor gelişim, erken okuryazarlık /dil gelişimi, bilişsel gelişim, kişilik gelişimi, sosyal duygusal gelişim, cinsel gelişim ve ahlak gelişimi başlıkları altında incelenerek doküman analizi yöntemi ile analiz edilmiştir. Çalışma kapsamında kütüphaneden ödünç alınan kitapların genel olarak çocuk gelişimi ve nitelikli çocuk edebiyatı özelliklerine uygun olduğu görülürken, bilişsel gelişim açısından erken çocukluk dönemindeki çocukların dikkat sürelerini aşacak uzunlukta olan kitapların da bulunduğu görülmüştür. Ayrıca cinsel gelişim alanına yönelik olarak kitaplarda toplumsal cinsiyet bağlamında çoğunlukla cinsiyet rollerine pek değinilmediği veya daha çok geleneksel cinsiyet rollerine yer verildiği sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi, çocuk edebiyatı, çocuk gelişimi, erken çocukluk dönemi viii ABSTRACT Örs, B. Investigation of the Quailities of Children's Books for Early Childhood Period in Ali Dayı Children's Library, Hacettepe University Graduate School Health Sciences Child Development Department Child Development and Education Master's Program with Thesis, Master's Thesis, Ankara, 2022. In this study, it is aimed to examine the suitability of the most borrowed children's books written for the early childhood period from Ali Dayı Children's Library, which is the first exemplary children's library in Turkey, with the characteristics of qualified children's literature and child development. Within the scope of the research, the 25 most borrowed books from Ali Dayı Children's Library in 2019 were evaluated. In order to evaluate the books, literature research was conducted and the forms "Book Features Form" and "Question Form for Examining the Suitability of Children's Literature Works for 3-6 Years-Old Children to the Developmental Characteristics of Children" created by the researchers were used in the data collection process. Through the question forms, the content and external structure features of the books were reviewed under the headings of psychomotor development, early literacy / language development, cognitive development, personality development, social emotional development, sexual development and moral development, and analyzed by document analysis method. Within the scope of the study, it was seen that the books borrowed from the library were generally suitable for child development and qualified children's literature, while it was concluded that there are books that exceed the attention span of children in early childhood in terms of cognitive development and that the books are insufficient in terms of being supportive in the field of sexual development. Keywords: Ali Dayı Children's Library, children's literature, child development, early childhood period ix İÇİNDEKİLER ONAY SAYFASI iii YAYIMLAMA VE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARI BEYANI iv ETİK BEYAN SAYFASI v TEŞEKKÜR vi ÖZET vii ABSTRACT viii İÇİNDEKİLER ix SİMGELER ve KISALTMALAR xiii ŞEKİLLER xiv TABLOLAR xv 1. GİRİŞ 1 1.1. Kapsam 1 1.2.Araştırmanın Amacı ve Önemi 3 1.3.Problem Durum 4 1.4.Sınırlılıklar 4 2. GENEL BİLGİLER 6 2.1.Çocuk Edebiyatının Tanımı 6 2.2.Çocuk Edebiyatının Önemi 6 2.3.Çocuk Edebiyatının Gelişim Alanlarıyla İlişkisi 7 2.3.1.Çocuk Kitaplarının Dil Gelişimine Etkisi 7 2.3.2.Çocuk Kitaplarının Bilişsel Gelişime Etkisi 8 2.3.3.Çocuk Kitaplarının Kişilik Gelişimine Etkisi 9 2.3.4.Çocuk Kitaplarının Sosyal-Toplumsal Gelişime Etkisi 9 2.4. Nitelikli Bir Çocuk Kitabında Bulunması Gereken Biçimsel Özellikler 10 2.4.1.Boyut 10 2.4.2.Kâğıt 10 2.4.3.Kapak ve Cilt 10 2.4.4.Sayfa Düzeni 11 2.4.5.Harfler 11 2.4.6.Resimler 11 2.5. Nitelikli Bir Çocuk Kitabında Bulunması Gereken İçerik Özellikleri 11 x 2.5.1.Konu 11 2.5.2.İzlek (Tema) 12 2.5.3.İleti 12 2.5.4.Karakter(ler) 12 2.5.5.Dil ve Anlatım 13 2.6. Çocuk Kütüphaneleri 13 2.6.1.Türkiye’de Çocuk Kütüphaneleri 13 2.6.1.1.Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi 14 3. GEREÇ VE YÖNTEM 17 3.1.Araştırmanın Modeli 17 3.2.Araştırmanın Evreni ve Örneklemi 17 3.3.Veri Toplama Araçları 21 3.3.1.Kitap Özellikleri Formu 21 3.3.2. 3-6 Yaş Dönemi Çocuklarına Yönelik Çocuk Edebiyatı Yapıtlarının Çocukların Gelişimsel Özelliklerine Uygunluğunu İnceleme Soru Formu 22 3.4. Veri Toplama Süreci 22 3.4.1. Etik Kurul Onay Süreci 22 3.4.2.Veri Toplama Aracının Oluşturulması Süreci 22 3.4.3. Çalışma Grubunu Oluşturan Kitapların Belirlenmesi ve Veri Toplama İşlemi 23 3.5. Verilerin Analizi 24 4. BULGULAR 25 4.1.Kitapların Psikomotor Becerileri Desteklemeye Yönelik Özelliklerine İlişkin Bulgular 25 4.1.1.Sayfa Yapısı ve Kalınlığı 25 4.1.2. Boyut 25 4.1.3.Kapak ve Ciltleme 25 4.2.Kitapların Dil Gelişimi/Erken Okuryazarlık Becerilerini Desteklemeye Yönelik Özelliklerine İlişkin Bulgular 26 4.2.1.Ön Kapak Özellikleri 26 4.2.2.Metin Özellikleri 32 xi 4.2.3.Sayfa Düzeni 49 4.2.4.Kitabın Hitap Ettiği Yaş Grubunu Belirtme Durumu 49 4.3.Kitapların Bilişsel Gelişimi Desteklemeye Yönelik Özelliklerine İlişkin Bulgular 50 4.3.1. Resimler 50 4.3.2. Problem Çözme Becerilerini Destekleme Durumu 52 4.3.3. Kitaba İlişkin Soru veya Okuma Önerisi Verilme Durumu 56 4.4. Kitapların Kişilik Gelişimini Desteklemeye Yönelik Özelliklerine İlişkin Bulgular 58 4.4.1.Karakter Özellikleri 58 4.4.2.Evrensel Değerlere Yer Verilme Durumu 61 4.5.Kitapların Sosyal/Duygusal Gelişimi Desteklemeye Yönelik Özelliklerine İlişkin Bulgular 71 4.5.1.Karakterler Arası İletişim 71 4.5.2.Prososyal Davranışlara Yer Verme Durumu 75 4.5.3.Nezaket İfadelerine Yer Verme Durumu 79 4.5.4.Şiddet Ögelerine Yer Verme Durumu 81 4.6. Kitapların Cinsel Gelişimi Desteklemeye Yönelik Özelliklerine İlişkin Bulgular 82 4.6.1.Anne-Baba Kavramlarının Ele Alınması 82 4.6.2.Kız-Erkek Kavramlarının Ele Alınması 85 4.6.3.Cinsiyet Rollerine Yer Verme Durumu 88 4.7. Kitapların Ahlak Gelişimini Desteklemeye Yönelik Özelliklerine İlişkin Bulgular 91 4.7.1.İleti 91 5. TARTIŞMA 94 5.1. Kitapların Psikomotor Gelişimi Desteklemeye Yönelik Özelliklerine İlişkin Bulguların Tartışılıp Yorumlanması 95 5.2. Kitapların Dil Gelişimi/Erken okuryazarlık Becerilerini Desteklemeye Yönelik Özelliklerine İlişkin Bulguların Tartışılıp Yorumlanması 96 5.3. Kitapların Bilişsel Gelişimi Desteklemeye Yönelik Özelliklerine İlişkin Bulguların Tartışılıp Yorumlanması 99 xii 5.4. Kitapların Kişilik Gelişimini Desteklemeye Yönelik Özelliklerine İlişkin Bulguların Tartışılıp Yorumlanması 101 5.5.Kitapların Sosyo-Duygusal Gelişimi Desteklemeye Yönelik Özelliklerine İlişkin Bulguların Tartışılıp Yorumlanması 103 5.6. Kitapların Cinsel Gelişimi Desteklemeye Yönelik Özelliklerine İlişkin Bulguların Tartışılıp Yorumlanması 105 5.7. Kitapların Ahlak Gelişimini Desteklemeye Yönelik Özelliklerine İlişkin Bulguların Tartışılıp Yorumlanması 107 6. SONUÇ VE ÖNERİLER 109 7. KAYNAKÇA 113 8. EKLER EK-1: 3-6 Yaş Dönemi Çocuklarına Yönelik Çocuk Edebiyatı Yapıtlarının Çocukların Gelişimsel Özelliklerine Uygunluğunu İnceleme Soru Formu EK-2: Etik Kurul Onay Formu EK-3: Kitapların Kod-İsim Listesi EK-4: İncelenen Kitapların Listesi EK-5: Orijinallik Raporu – Ditijal Makbuz EK-6: Orijinallik Raporu 9. ÖZGEÇMİŞ xiii SİMGELER VE KISALTMALAR Bkz Bakınız f Frekanslar/sıklıklar Örn Örnek YKY Yapı Kredi Yayınları xiv ŞEKİLLER Şekil Sayfa 2.1. Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi, Ankara 14 2.2. Okul Öncesi Bölümü 15 2.3. Etkinlik Alanı 15 4.1. İncelenen Kitapların Ön Kapak Özellikleri 27 4.2. “Kim Korkar Kırmızı Başlıklı Kızdan?” kitabında yer alan farklı font ve büyüklükteki yazı karakteri örneği 35 4.3. “Acıkmadım Ki!” kitabında yer alan farklı font ve büyüklükteki yazı karakteri örneği 36 4.4. “Anais Çok Kızgın” kitabında yer alan farklı font ve büyüklükteki yazı karakteri örneği 37 4.5. “Tombik Ayı Hastalanınca” kitabında yer alan Büyük Puntolu Yazı örneği 39 4.6. “Sevgi Kraliçesi” kitabında yer alan farklı font ve büyüklükteki yazı karakteri örneği 40 4.7. “Akıllı Kedi Didi”kitabında yer alan Farklı Fonttaki Yazılara örnek 41 4.8. Renkli fon üzerine hatsız çizim örneği 51 4.9. Renkli fon üzerine net hatlı çizim örneği 51 4.10. Beyaz fon üzerine hatsız çizim örneği 52 4.11. Beyaz fon üzerine net hatlı çizim örneği 52 4.12. Kitaplarda yer alan karakterlerin özellikleri 59 4.13. Kitaplarda yer alan evrensel değerlere ilişkin örnek cümleler 62 4.14. Kitaplarda yer alan prososyal davranışlara ilişkin örnek cümleler 76 xv TABLOLAR Tablo Sayfa 3.1. İncelenen kitapların Türkçe dilinde yazılmış veya Türkçe diline çevrilmiş olmasına ilişkin bilgiler 18 3.2. İncelenen kitapların yazar ve çizerlerinin cinsiyetlerine göre dağılımına ilişkin bilgiler 19 3.3. İncelenen kitapların sayfa sayılarına göre dağılımlarına ilişkin bilgiler 19 3.4. İncelenen kitapların yayın tarihlerine göre dağılımlarına ilişkin bilgiler 20 3.5. İncelenen kitapların ödünç alınma sayılarına göre dağılımlarına ilişkin bilgiler 20 4.1. Kitaplarda yer alan resimlerin resimleme tekniklerine göre özellikleri 51 1 1.GİRİŞ Bu bölümde araştırmanın kapsamı, amacı ve önemi, problem durum ve araştırmaya yönelik sınırlılıklara yer verilmiştir. 1.1.Kapsam Çocukluk dönemi hayatımızın kendine özgü ve çok özel bir dönemidir. Edebiyat da hayatımızda doğduğumuz andan itibaren yer alan bir kavramdır. Nasıl çocukluk dönemimiz kendine özgüyse çocukluk dönemindeki edebiyat kavramının da çocuklara özgü olması gerektiği düşünülmektedir. Literatüre bakıldığında da çocuk edebiyatının çocuklara özgü olması gerektiğine yönelik tanımlara yer verildiği görülmüştür. Gönen (1)’e göre “çocuk edebiyatının en önemli özelliği çocukların ilgi ve ruhsal ihtiyaçlarını karşılamasıdır”. Arıcı (2) ise çocuk edebiyatı eserlerini “çocuk duyarlılığıyla örülmüş, çocuk düzeyine uygun bir dille kaleme alınmış metinler” olarak tanımlamıştır. Çocuk edebiyatında muhatap öncelikle çocuktur ancak yetişkinlerin de çocuk edebiyatı eserlerinden estetik haz alarak yararlanabileceği düşünülmektedir. Bir çocuğun gelişimi hem biyolojik özelliklerden hem de çevresel özelliklerden etkilenmektedir (3). Çevresel özellikler içerisinde, çocuğun nitelikli uyaranlarla desteklenmesi konusunda çocuk kitapları da önemli bir yer tutmaktadır. Bu bağlamda da çocuk kitaplarının çocuk gelişimini doğrudan etkilediği bilinmektedir (4). Gelişim üzerindeki etkileri düşünüldüğünde çocuk kitaplarının hitap ettiği yaş grubuna yönelik gelişim özelliklerine de uygun olması büyük önem arz etmektedir. Doğum öncesi dönemden başlayan gelişim doğum anından itibaren hızlı bir şekilde yaşam boyu devam eder ve gelişim tüm alanlarıyla bir bütündür. Her gelişim alanı birbiriyle ilişkilidir ve herhangi bir gelişim alanında yaşanan aksaklık diğer gelişim alanlarını da olumsuz etkilemektedir (3). Bu nedenle gelişim alanlarının doğru bir şekilde desteklenmesi için, çocuğun dil gelişimi, sosyal gelişimi, bilişsel gelişimi üzerinde etkisi olan nitelikli çocuk edebiyatı eserleriyle buluşması büyük bir önem arz etmektedir. Çocukların okul öncesi dönemde kitaplarla buluşmasının önemi yapılan birçok çalışma ve kaynakla ortaya koyulmuştur. (2, 5-7). Bir çocuk kitabının nitelikli olabilmesi için kitabın iç ve dış yapı özellikleriyle seslendiği yaş grubuna uygun 2 özellikler göstermesi gerekmektedir. Çocukların özellikle erken dönemde nitelikli çocuk kitaplarıyla buluşması gelişimlerinin desteklenmesi için çok önemlidir. Bir çocuk kitabının kapak tasarımının öyküsüyle uyumlu olması çocuğun görsel okuma becerisini desteklerken, ardışıklık içeren ve çocuk gerçekliğine uygun resimlemelerle hazırlanmış bir çocuk kitabı da çocuğun kendisine göre öyküler oluşturarak dil gelişimini destekleyecektir. Ayrıca kitaplarda yer verilen konu, izlek, karakter ve olaylarla çocukların kişilik ve sosyal gelişimi de desteklenebilmektedir (8). Çocukların ve ailelerin zengin kaynaklara ulaşmasını sağlayan kütüphaneler de çocuk edebiyatı eserlerine ulaşım için büyük bir rol oynamaktadır. Kütüphaneler en basit tanımıyla yazılı materyallerin depolandığı yerlerdir ve eski antik çağlardan beri hayatımızda yer almaktadır. Kütüphaneler eskiden arşivle aynı göreve sahipken sonradan geniş materyal içeriğiyle, her türlü veriyi olabildiğince uzun süreli saklama kaygısı güden, bilgi hizmeti sunan ve ihtiyaç duyulan bilgileri kullanıcılara hızlı bir şekilde sunabilme gücüne sahip bilgi ve belge merkezleri haline gelmiştir (9). Kütüphaneler okuyan bir toplum oluşturulmasında oldukça etkili bir yere sahiptir. Okuma alışkanlığının sağlıklı bir şekilde yerleştirilmesi için kütüphane kullanma alışkanlığı da özellikle çocukluk döneminden itibaren kazandırılmalıdır (10, 11). Halk kütüphaneleri ülkemizde yer alan yaygın kütüphane türlerinden biridir. Ülkemizde halk kütüphanelerine bağlı olarak hizmet vermekte olan çocuk kütüphaneleri bulunmaktadır. Yılmaz (12) tarafından halk kütüphaneleri, “bireylerin eğitim, kültür ve boş zamanları değerlendirme ile ilgili bilgi ihtiyaçlarını hiçbir ayrıma gitmeden, ücretsiz biçimde karşılayarak bulunduğu yörenin kalkınmasına katkıda bulunan demokratik kuruluşlardır” şeklinde tanımlanmıştır. Halk kütüphanelerinin hizmet verdiği kullanıcılar, birbirinden farklı niteliklere sahip bireylerdir (13). Her sosyo ekonomik düzeyden bireyin ulaşımına açık olan bu kütüphaneler sayesinde, kütüphanedeki kitaplar geniş bir kitleye hitap etmektedir. Özellikle düşük sosyoekonomik düzeye sahip ailelerin çocuklarına kaliteli ve farklı kitaplar ulaştırarak eğitimlerini desteklemelerine de olanak sağlamaktadır (14). Çocuk kütüphaneleri, ailelerinden dolayı dezavantajlı doğan ve yaşayan çocukların çocukluk döneminin olumsuz etkilerini azaltmada rol alabilecek devlet destekli ve ücretsiz tek kurumdur ve bu kütüphanelerden hizmet almak kamusal bir 3 haktır (15). Çocuk kütüphanelerinin hem fiziksel koşullar olarak hem de içerdiği kitaplar açısından çocukların gereksinimlerine göre dizayn edilmesi gerektiği düşünülmektedir. Çocuklar ve anne-babaları kütüphane hizmetlerinden yararlanırken çocukların gelişimine uygun kitaplara ulaşabilmelidir. Literatüre bakıldığında çocuk kütüphanelerindeki kitapların içerik özellikleri ve çocuk edebiyatında kitapların niteliksel özellikleri ile ilgili araştırmaların çoğunlukla bilgi ve belge yönetimi, eğitim bilimleri ya da edebiyat bölümleri tarafından yapıldığı görülmektedir (16-20). Çocuk kitaplarının çocuk gelişimi ile ilgisi konusunda gelişimi bütüncül olarak inceleyen çok az çalışma olduğu görülmüştür (21). Çocuk kitaplarının gelişim alanlarıyla ilişkisi ise çok önemli bir konudur. Bu nedenle çocuk kütüphanelerindeki kitapların tüm gelişim alanları dikkate alınarak gelişimsel bir bakış açısıyla incelenmesi ve çocuk gelişimi bağlamında değerlendirilmesi literatüre katkı sağlayacak bir araştırma konusudur. 1.2. Araştırmanın Amacı ve Önemi Bu araştırmayla Türkiye’nin çocuklara özel ilk örnek kütüphanesi olan ve Ankara ilinde bulunan Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi’nde yer alan erken çocukluk dönemine yönelik kitaplardan en çok tercih edilen 25 kitabın, nitelikli çocuk edebiyatı özellikleri ile çocukların gelişimini destekleyici özellikleri bağlamında incelenmesi amaçlanmıştır. Çocuk kitaplarının, çocukların belirli bir yaşa gelmesini beklemeksizin doğumdan itibaren çocuklarla tanıştırılması gerektiği düşünülmektedir. Bebeklik dönemine yönelik kitapların da gelişim üzerinde önemli bir etkisi olsa da (22) bebeklik dönemi kitapları içerik açısından okul öncesi dönemi kitaplarından farklılık göstermektedir. Bebeklik döneminde daha çok görsel algıyı destekleyen kitaplar, erken çocukluk dönemine doğru bilişsel, sosyal, dil, ahlak gelişimini destekleyecek olay örgülerine sahip olmaya başlar. Ayrıca 3-6 yaş dönemine yönelik hazırlanan kitaplarla erken okuryazarlık becerilerini geliştirecek yazılı materyaller çocuk edebiyatına dahil olur (1, 2) . Bu nedenle yapılan araştırmada erken çocukluk dönemine özgü kitapların incelenmesi amaçlanmıştır. Gelişim bir bütün olarak değerlendirilmiş ve tüm gelişim alanları dikkate alınmıştır. 4 1.3.Problem Durum Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye’nin ilk örnek çocuk kütüphanesi olma özelliğini taşıyan Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi’nde yer alan, 3-6 yaş dönemi çocuklarına hitap eden kitapların, çocukların gelişimini destekleyici özellikleri ve nitelikli çocuk edebiyatı özellikleri açısından incelenmesidir. Bu amaçtan yola çıkılarak, çalışma kapsamında aşağıdaki temel soruya yanıt aranacaktır: “Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi’nde bulunan ve en çok okunan 3-6 yaş dönemi çocuklarına yönelik kitaplar nitelikli çocuk edebiyatı özellikleri bağlamında genel olarak çocuk gelişimini destekleyici özellikler taşımakta mıdır?” Alt Problemler 1. Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi’nde bulunan 3-6 yaş dönemi çocuklarına yönelik kitaplar arasından çocuklar tarafından en çok ödünç alınan kitaplar hangileridir? 2. Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi’nde bulunan ve en çok okunan 3-6 yaş dönemi çocuklarına yönelik kitapların künye bilgileri (yayın yılı, Türkçe-çeviri kitap olma durumu, yazarı vb.) nasıl dağılmaktadır? 3. Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi’nde bulunan ve en çok okunan 3-6 yaş dönemi çocuklarına yönelik kitaplar nitelikli çocuk edebiyatı özelliklerini ne ölçüde taşımaktadır? 4. Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi’nde bulunan ve en çok okunan 3-6 yaş dönemi çocuklarına yönelik kitaplar gelişim alanlarına yönelik hangi destekleyici özellikleri taşımaktadır? 1.4.Sınırlılıklar Bu araştırma Türkiye’nin ilk örnek çocuk kütüphanesi olma özelliği taşıyan Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi’nde yer alan ve ulaşılabilir olan 3-6 yaş grubu çocuklara hitap eden kitaplarla sınırlıdır. Araştırma kapsamında, ilgili kütüphanede yer alan 3-6 yaş grubuna hitap eden tüm kitapların sayısına ulaşmak ve buna göre örneklem grubunu oluşturmak amaçlanmıştır. Ancak, yetkili kişilerle yapılan görüşmelerde kitapların 3- 6 yaş grubu olarak gruplanmadığı ve ilkokul dönemine kadar olan tüm kitapların bir arada listelendiği bilgisine ulaşılmıştır. Bu kapsamda, 3-6 yaş grubuna 5 yönelik kitapların elle sayılarak belirlenmesi güç olacağından evreni oluşturan net sayıya ulaşılamamış olup en çok ödünç alınan 3-6 yaş grubuna yönelik 25 kitabın örneklem olarak belirlenmesine karar verilmiştir. Bu doğrultuda, araştırma en çok ödünç alınan 25 kitapla sınırlıdır. Araştırmanın bir diğer sınırlılığı, bu tez çalışması kapsamında oluşturulan ve uzman görüşleri doğrultusunda son hali verilen kontrol listesine göre yapılan değerlendirme ile sınırlı olmasıdır. 1 yıl içerisinde en çok ödünç alınmış kitapların belirlenmesinde dünyada yayılan pandemi nedeniyle 2020 yılı ve sonrası çalışmaya katılmamış, 2019 yılındaki veriler dikkate alınmıştır. 6 2.GENEL BİLGİLER 2.1.Çocuk Edebiyatının Tanımı Çocuk edebiyatı 1970’lere kadar önemli bir konu olarak görülmemiş ve üzerinde akademik anlamda fazla çalışma yapılmamıştır. 1970’lerden sonra ise önemi fark edilmiş ve araştırmalara konu olmaya başlamıştır (1). Günümüzde çocuk edebiyatını konu alan, çocuk edebiyatının özelliklerine ilişkin birçok kitap ve kaynak bulmak mümkündür (2, 7, 8, 23, 24). Literatürde çocuk edebiyatı üzerine birçok tanım yer almaktadır. Sever’e (7) göre çocuk edebiyatı, “erken çocukluk döneminden başlayıp ergenlik dönemini de kapsayan bir evrede, çocukların alıcı dil becerileri ve bilişsel gelişim düzeylerine uygun olarak duygu ve düşünce dünyalarını sanatsal niteliği olan dilsel ve görsel iletilerle zenginleştiren, beğeni seviyelerini yükselten ürünlerin genel adıdır”. Yetişkin insanların olduğu gibi çocukların da bilgi edinme ve sanatın bir dalı olan edebiyattan yararlanma hakkı vardır (25). Şirin’e (26) göre çocuk edebiyatı, “dil ve kişilik gelişimi, duygu, düşünce, hayal ve sanat-estetik eğitimi ile çocukların iç dünyalarını zenginleştiren ve yetişkin edebiyatından yalnızca derece farkı olan bir edebiyat-sanat alanıdır”. Oğuzkan’a (24) göre ise “Usta yazarlarca çocuklar için yazılmış olan ve sanatsal nitelikli eserlerin genel adı” çocuk edebiyatı olarak tanımlanmıştır. Yapılan tüm tanımlara bakıldığında çocuk edebiyatının yetişkin edebiyatından içerik olarak farklı olduğu, eserlerin nitelikli olduğu kadar çocukların gelişim özelliklerine göre hazırlanmasının gerekliliği de ön plana çıkmaktadır. 2.2.Çocuk Edebiyatının Önemi Çocuk edebiyatının en önemli işlevi çocuklara okuma alışkanlığı ve sevgisi kazandırmaktır. Çocuklar erken dönemde çocuk gelişimine uygun özelliklerde yazılmış ürünlerle tanıştırıldığı takdirde okuma sevgisi kazanabilecek iken, doğru olmayan bir dil, kurgu ve yaklaşıma sahip olan kitaplar da çocukları okuma alışkanlığından uzaklaştıracaktır (27). Çocuk edebiyatı çocuğun hayal kurma becerilerini destekler, çocuğu yaşam ve insan gerçeklikleriyle tanıştırır ve yetişkinliğe 7 hazırlar. Bu nedenle çocukken edebiyatla tanışmamış bir insanın yetişkinliğinde de edebiyatı hayatına katmasının çok zor olacağı düşünülmektedir. Çocuğun değişik gelişim dönemlerine ve hedef kitlelerinin gelişim özelliklerine göre okul öncesi dönemi kitaplar Oyuncak Kitap, ABC kitabı, Kavram Kitabı, Resimli Kitap gibi çeşitli türlere ayrılmaktadır. Çocuklar için yazılı edebiyat, resimli çocuk kitaplarıyla başlar. Bu kitaplar resim ağırlıklı olsa da anlamlı bir olay örgüsüne sahiptir (28). Ancak resimli çocuk kitaplarının fazla uzun olmaması ve gerekli ölçüde bir kurguya sahip olması gereklidir (23). Resimli çocuk kitaplarının nitelikli olması çocuğa kitap sevgisi kazandırdığı gibi, çocuğun tüm gelişim alanlarını olumlu yönde etkilemekte, ona yeni kavramlar kazandırmakta, eleştirel düşünce becerisini desteklemektedir (29). Bir çocuk kitabının nitelikli olabilmesi için kitabın biçimsel ve içerik özellikleriyle seslendiği yaş grubuna uygun özellikler göstermesi gerekmektedir (30). Çocuk edebiyatı yapıtları özenle hazırlanmalı ve uzman kontrolünden geçerek yayınlanmalıdır. Çocuğun gelişimine ve hazırbulunuşluluğuna uygun olmayan eserlerin çocuk üzerinde olumsuz etkiler oluşmasına neden olabileceği düşünülmektedir. 2.3.Çocuk Edebiyatının Gelişim Alanlarıyla İlişkisi Çocuk edebiyatı, edebiyat kavramının bir alt başlığı gibi dursa da aslında çocuklara yönelik edebi eserler çocukların dil, sosyal, bilişsel, erken okuryazarlık, ahlak gelişimi gibi tüm gelişim alanlarını etkilemektedir. Bu bölümde çocuk edebiyatının gelişim alanlarıyla ilişkisi açıklanacaktır. 2.3.1.Çocuk Kitaplarının Dil Gelişimine Etkisi Dil, iletişim için en önemli unsurdur. Bebekler de doğumdan itibaren çıkardıkları seslerle iletişimi başlatırlar. Yaşamın ilerleyen evrelerinde çıkarılan sesler daha anlamlı hale gelir ve on bir- on iki ayda ilk sözcükler söylenmeye başlar (3). Üç- altı yaş arasında ise kelime haznesi hızlı bir şekilde artar, ana dilin temel yapısı kazanılır. Çocuklar kendini dili kullanarak daha iyi ifade ederler (31). Dil gelişimini etkileyen birçok faktör olsa da dilin etkilendiği çevresel uyaranlardan biri de çocuk kitaplarıdır. Çocukların dil gelişiminin hızla ilerlediği 8 erken çocukluk döneminde nitelikli çocuk kitaplarıyla buluşturulması çok önemlidir. Bu dönemde çocukların okuma-yazma becerileri olmadığı için etkileşimli kitap okuma sürecinin olması gereklidir. Yıldız Bıçakçı ve arkadaşları (32)’nın çalışmasında etkileşimli kitap okuma sürecinin dil gelişimi üzerine olumlu etkisi olduğu ortaya koyulmuştur. Çocuk kitabındaki resimler de dil gelişimi için önemli bir faktördür. Erken çocukluk dönemine yönelik bir kitabı eline alan çocuk, kitabın resimlerine bakarak okumaya çalışacaktır. Çocuklar için resimlerin dünyası onların duygu ve düşüncelerinin bir yansımasıdır. Resimlerin ayrıntılı ve anlaşılır olması çocuğun kendisine göre bir öykü oluşturmasına fırsat verecektir (1). Çocuk kitapları sayesinde çocukların kelime haznesi genişletilebilir. Kitaplarda çocukların bildiği kelimelerin yanı sıra bilmedikleri kelimeler veya bilinen kelimelerin diğer anlamları da kullanılmalıdır. Ayrıca bilinmeyen kelimelere metnin içinden anlamının çıkarabileceği şekilde yer verilmelidir. Çocuk kitapları yalnızca ifade edici dil becerileri değil alıcı dil becerilerinin gelişimi için de çok önemlidir. 3-4 yaş grubu çocuklarında bilmece ve tekerlemelerdeki yinelenen ses ve sözcüklerle işitsel uyaranlar verilmelidir (7). Dil gelişim evreleri evrenseldir ve çocuğun doğduğu yerden bağımsız olarak benzer aşamalardan geçer (33). Çocuk kitapları da her kültürde ve dilde gelişimle doğrudan ilişkilidir. Yurt dışında yapılan çalışmalarda da çocuk edebiyatının dil gelişimi üzerindeki olumlu etkileri ortaya çıkarılmıştır (4, 34). 2.3.2.Çocuk Kitaplarının Bilişsel Gelişime Etkisi Bilişsel gelişim, çocuğun zihinsel beceri ve yeteneklerindeki süreç içerisinde oluşan değişiklik olarak tanımlanabilir (8). Bebekler ve çocuklar keşfetme ve öğrenme dürtüsüyle hareket ederler. Bilişsel gelişimin hızla ilerlediği erken çocukluk döneminde çocuğun nitelikli uyaranlarla karşılaşması da çok önemlidir. Bu uyaranlardan biri olan çocuk kitaplarının, doğumla birlikte çocuğun hayatında olması gerektiği düşünülmektedir. Bebeklik döneminden itibaren çocukların nitelikli kitaplarla buluşması görsel algı, hafıza, akıl yürütme ve kavram gelişimini olumlu yönde etkileyecektir. Çer (22)’in 0-24 ay arasında kendi çocuğuyla yaptığı araştırmasında nitelikli çocuk 9 edebiyatı eserlerinin kavram gelişimini olumlu yönde desteklediğini ortaya çıkarmıştır. Hitap ettiği yaş grubu büyüdükçe çocuk kitaplarının resimleri azalmakta, metni artmakta ve olay örgüsü daha karmaşık hale gelmektedir. Bu haliyle çocuk kitapları çocukların estetik algısını ve problem çözme becerilerini destekler. Ayrıca çeşitlenen kitaplar arasından şiir, tekerleme ve bilmece kitapları da çocuğun pratik düşünme becerilerini destekleyerek kendisini geliştirmesine katkıda bulunur. Saxby (35)’e göre edebiyat okuru daha güvenli bir geleceğe yönlendirirken okurun algı yeteneğinin ve anlayışının beslenmesine de katkıda bulunur. Çocuk okurların da edebiyat ile bilişsel yeteneklerini geliştirmesi kaçınılmazdır. 2.3.3.Çocuk Kitaplarının Kişilik Gelişimine Etkisi Kişilik, bireyi diğerlerinden ayıran düşünce ve davranış sistemlerini oluşturan özellikler bütünü olarak tanımlanabilir (36). Her gelişim alanında olduğu gibi kişilik gelişimi de hem doğuştan getirilen özelliklerden hem de çevresel faktörlerden etkilenir. Çocuğun potansiyelinin ortaya çıkmasında kalıtsal etkenler etkiliyken, çocuğun potansiyelinin kullanım şeklini etkileyen ise çevresel faktörlerdir. Erken çocukluk döneminde (3-6 yaş) çocuk kendine dönük bir durumdan topluma dönük bir duruma geçmeye başlar. Çevresinden ayrı bir birey olduğunu kavrayan çocuk kendi kişiliğini şekillendirme yolunda denemeler, araştırmalar yapar. Çocuk kendine ve çevredeki uyaranlara karşı araştırma ve bilgi edinme eğilimi gösterir (3, 36). Bu dönemde çocuğun öykünebileceği karakter özelliklerine sahip kahramanları barındıran nitelikli çocuk edebiyatı eserleriyle buluşması çok önemlidir. Bu dönemde çocuklara benlik saygısını geliştirecek bir tutumla kendilerini değerli ve önemli görmeleri sağlanmalıdır. Bunun için sıcak ve samimi bir ortamda çocuklarla resimli kitaplar incelenmeli; onlara kısa öyküler okunmalıdır (7). 2.3.4.Çocuk Kitaplarının Sosyal-Toplumsal Gelişime Etkisi İnsanlar doğdukları andan itibaren sosyal bir yaşama başlarlar ve içine doğdukları toplumun genel geçer değerlerini kazanarak büyürler. Bir bebeğin ilk toplumsal ilişkisi bakım vereniyle kurduğu ilişkidir. Daha sonra bu ilişki çevresindeki kardeş, akrabalar ve arkadaşlarıyla gelişir (3). 10 Bandura (37)’nın sosyal öğrenme kuramında çocuk çevresindeki insanları model alır ve modelden örnek alarak davranış geliştirir. Bir çocuk nasıl çevresindeki insanları kendine model alıp, taklit ediyorsa kitaplardaki kahramanları da kendisine model alabileceği düşünülmektedir. Bu nedenle çocuk edebiyatı eserlerindeki kahramanlar da çocukların öykünebileceği prososyal davranışlar gösteren, problem çözme becerisine sahip, şiddete başvurmaktan kaçınan gibi olumlu özelliklere sahip olmalıdır. Çocukların sosyal ve toplumsal gelişimlerini desteklemek için erken çocukluk döneminde duygularını anlatmaya yönlendirecek kitaplar okunmalıdır. Çocuklar hikâye, masal, şiir kitaplarında yer alan resimlerdeki farklı yüz ifadeleri üzerine konuşturulmalıdır. Ayrıca çocukların şiddetin ve kaba kuvvetin sorunları çözmeyeceğini sağlıklı iletişim yöntemlerinin çocuğa uygun bir dille hissettirildiği kitaplar tercih edilmelidir (7). 2.4.Nitelikli Bir Çocuk Kitabında Bulunması Gereken Biçimsel Özellikler Kitapların biçimsel özelliklerinin çocukların görsel algılarının eğitilmesi sürecinde önemli işlevleri vardır. Biçimsel özellikler çocukların dikkatini çeken ve çocuğun kitapla etkileşim kuracağı özelliklerdir. Nitelikli bir çocuk kitabında bulunması gereken biçimsel (dış yapı) özellikler, çocuk edebiyatıyla ilgili yayın ve kaynak kitaplarda şu şekilde belirtilmiştir (38): 2.4.1.Boyut: Çocuk kitaplarının genellikle dikdörtgen veya kare biçiminde; 16x23 cm büyüklüğünde olması normal sayılmaktadır. Ancak 3-6 yaş grubundaki çocukların ilgisini farklı boyutlarda kitaplar çekmektedir. Bu nedenle erken çocukluk döneminde değişik boyutlarda kitaplardan yararlanılabilmektedir. Kitap, çocuğun fiziksel özelliklerine uygun olmalı, çocuk tarafından kolayca kaldırılıp taşınabilmelidir (39). 2.4.2.Kâğıt: Kolay yıpranmayan, kirlenmeyen, göz sağlığı açısından uygun olmalıdır. Kâğıt, resimlerin niteliğini ve renklerini özgün biçimleriyle yansıtabilmedir. Kitabın kâğıdı mat renkli olmalı ve birinci ya da ikinci hamur kâğıt kullanılmalıdır. 2.4.3.Kapak ve Cilt: Çocukların kitapla ilk etkileşim kurdukları bölüm kapaktır. Ön kapak dikkat çekici ve kitabın konusu ile ilgili olmalıdır. İç kapak da resimli ve renkli olmalı, kitabın baskı sayısı vb. özellikleri iç kapakta yer almalıdır. Çocuk, 11 kitaplığında aradığı bir kitaba rahatça ulaşabilmelidir bu nedenle mümkünse kitabın sırt kısmına kimlik bilgileri (kitabın adı, yazarı) yazılmalıdır. Cilt özellikleri kitabın özgün biçimiyle kalıcılığını sağlamaktadır. Çocuk kitaplarında cilt, sağlam ve özenli olmalıdır. Kitaplarda, tel zımba yerine, sırt kısmı tutkalla yapıştırılmış veya dikişli cilt tercih edilmelidir. 2.4.4.Sayfa Düzeni: Sayfa düzeninin estetiği, sayfalarda yer alan tüm ögeler (fotoğraf, yazı, resim) arasındaki uyum ile belirlenir. Sayfanın alt-üst, sağ-sol kenarlarında boşluklar bırakılmalıdır. Sayfa sayısı çocuğun yaş grubuna göre belirlenmelidir. Satırlar arası boşluklar fazla olmalı, çocuğun parmağıyla yazıları takip edebilmesine olanak sağlamalıdır. 3-6 yaş resimli çocuk kitaplarında oransal olarak resim ve yazı dengesi aranmalı, sayfanın üçte ikisi resimlere ayrılırken üçte birlik kısmında yazı kullanılmalıdır. 2.4.5.Harfler: Erken çocukluk dönemdeki çocuklar için hazırlanan kitaplarda harflerin punto büyüklükleri 24, 22 veya 20 punto olarak tercih edilmeli, harflerin boyut, renk ve kalınlıkları çocuk tarafından takip edilebilir olmalı ve okuma kolaylığı oluşturmalıdır. 2.4.6.Resimler: Çocuk kitaplarında resim, tasarımın ve içeriğin niteliğini belirleyen önemli bir ögedir. Çocuk gerçekliğine uygun, özgün çizgiler kullanılmalıdır. Resimler konuya uygun, renkli, anlaşılır ve ilgi çekici olmalıdır. Ayrıca metinle anlam bütünlüğü sağlamalıdır. Sanatçı duyarlılığıyla oluşturulmuş resimlerde ayrıntılara dikkat edilmelidir. 2.5. Nitelikli Bir Çocuk Kitabında Bulunması Gereken İçerik Özellikleri Çocukların kitapla etkili bir iletişim kurabilmesi, yeni kitaplar okuma isteğinin oluşması, yaşamın gerçekliğini tanıyabilmesi için kitapların içerik ya da iç yapı özellikleri çok önemlidir. Nitelikli bir çocuk kitabında yer alması gereken içerik özellikleri, çocuk edebiyatıyla ilgili yayın ve kaynak kitaplarda şu şekilde belirtilmiştir: 2.5.1.Konu: Konu, sanatçının duygu ve düşüncelerini çocuklarla paylaşmak için kullandığı bir araçtır. Çocuk kitaplarında konu, özgün ve çocuğun düzeyine uygun 12 olmalıdır. Konular, çocuklarda güven duygusunu artırmalı; çocuğun yaşantısıyla ilgili ve gerçeğe uygun olmalıdır. 2.5.2.İzlek (Tema): Yazarın kitapta işlediği konuyla okurda bırakmak istediği etkiye izlek denmektedir. İzlek, konunun işlenişi ile ortaya çıkan soyut anlamdır. Çocuk edebiyatı yapıtlarında konu ve tema arasında kuvvetli bir anlam ilişkisi bulunmalıdır. Seçilen temalarla, insana özgü sevinç, hüzün, coşku gibi duygu durumlarını çocuklara yaşatabilmeli; çocuklar düşünerek arkadaşlığın, barışın, paylaşmanın yüceliğini hissedebilmeli, güven duygularını geliştirebilmelidir. 2.5.3.İleti: Edebiyat ürünleri öğretmek amacıyla değil, çocukların iyi ve güzel olana ilişkin duygularını geliştirmek amacıyla kaleme alınmaktadır. Bu bağlamda da yapıtın okuruna vermek istediği ileti, örtük bir şekilde yapıtın güzel duyusal özelliği ile bütünleşmiş bir şekilde sunulmalıdır. Okurun, kitapta hissettirilen ipuçlarını kullanarak kendi düşünce ve duygu dünyasıyla iletileri kavraması beklenmektedir. 2.5.4.Karakter(ler): Kitaplardaki kahramanlar duygu ve düşünce dünyalarıyla, çatışmalarıyla olayın ortaya çıkmasını, gelişmesini ve sonuçlanmasını sağlayan temel unsurlardır (40). Çocuk okurlar edebiyat yapıtlarındaki kahramanların kişilik özelliklerinden etkilenirler (7). Kitaplarda, çocuklar için kendilerine duygu, düşünce ve davranışlarıyla örnek alabilecekleri karakterler sunulmalıdır. Kahramanlara çocuk gerçekliğine uygun; çocukların özgürlüğünü, keşfetme dürtüsünü; hayal kurma, eğlenme ve öğrenme isteğini destekleyen özellikler verilmelidir. Çocuğun, okuduğu kitaplardaki kahramanlarla özdeşim kurabileceğinden çocuk kitaplarında çok sayıda kahraman bulunmamalı, kahramanların fiziksel ve ruhsal özellikleri güçlü bir biçimde betimlenmelidir. Sever (7), karakterleri, kapalı (geliştirilmemiş), açık (geliştirilmiş), durağan ve devingen karakterler olarak sınıflandırmıştır. Kitaplardaki yan karakterler genellikle kapalı (geliştirilmemiş) ve özelliklerinden yüzeysel olarak bahsedilen, okurun hakkında fazla bilgi sahibi olmadığı karakterlerdir. Açık karakterler ise birçok özelliklerinden ayrıntılı olarak bahsedilen ve okurun iyi tanıyabildiği karakterlerdir. Hikâye içinde bir değişim yaşayan karakterler devingen (dinamik), hikâyenin başıyla sonu arasında bir değişim yaşamayan karakterler ise durağan karakterler olarak isimlendirilmiştir. 13 2.5.5.Dil ve Anlatım: Çocuk edebiyatı eserlerinde sade ve açık bir dil kullanılmalıdır. Kelimeler, çocuğun kelime bilgisini artıracak nitelikte, hikayede yer alan bilinmeyen kelime sayısı da çocuğun gelişimine uygun ve çocuk gerçekliğiyle ilişkili olmalıdır. Kelimeler güncel olmalı, eski kelimeler kullanılmamalıdır. Kitapta yabancı kelimelere mümkün olduğunca yer verilmemeli ve Türkçenin zengin anlatım olanakları çocuklara sunulmalıdır. Çocukların kullanımında güçlük çekebileceği bağlaç ve edatlara çok fazla yer verilmemelidir. Kitaplar dilbilgisi, yazım ve noktalama kuralları bakımından dikkatle hazırlanmış olmalıdır. 2.6.Çocuk Kütüphaneleri Çocuk kütüphaneleri, toplumun okuma alışkanlığı kazanması için çok önemli bir yere sahiptir. Çocuklar için açılan kütüphaneler ilgi çekici hale getirildikçe, çocukların da kütüphaneye gitmek, okuma yapmak ve kütüphanelerin imkanlarından faydalanmak için daha hevesli olacakları düşünülmektedir. Kütüphaneler fiziksel olarak tasarımlarıyla ilgi çekici olduğu gibi içerdiği kitaplarla da hitap ettikleri çocukların gelişimine uygun ve nitelikli olmalıdır. Kütüphanelerde çocukların bilişsel gelişim dönemlerine göre ayrı bölümler olmalı, bu bölümler yaş gruplarına uygun materyallerle donatılmalıdır (19). Çocuk kütüphaneleri çocukların okuma isteklerini artırmak, bilgiyi keşfetmelerine ve düş güçlerini geliştirmelerine olanak sağlamakla sorumludur (41). Çocuk kütüphaneleri çocukların okuma alışkanlığını da etkilemektedir. Cevher (42), Ankara’da bulunan çocuk kütüphanelerinde yaptığı araştırmayla Ankara’daki çocuk kütüphanelerinin çocukların okuma alışkanlıkları üzerinde olumlu bir etkisi olduğunu göstermiştir. 2.6.1.Türkiye’de Çocuk Kütüphaneleri Türkiye’de ilk çocuk kütüphanesi 1925 yılında Akhisar’da kurulmuştur. Ardından İstanbul’da ve Ankara’da açılan kütüphanelerle çocuk kütüphanelerinin sayısı artmış ancak 90 lı yılların sonuna doğru çocuk kütüphanelerindeki azalma nedeniyle kütüphaneler 2000 yılı sonlarına doğru halk kütüphanelerine tarafından devralınmıştır (43). Ülkemizde çocuk kütüphaneleri Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde ve Halk Kütüphaneleri kapsamında ele alınmaktadır. Çocuklar, halk kütüphanelerindeki 14 çocuk bölümlerini kullanabildikleri gibi yalnızca çocuklara yönelik hizmet veren çocuk kütüphanelerinden de yararlanabilmektedir (44). 2019 yılı verilerine göre Türkiye’de çocuk kütüphaneleri de dahil olmak üzere 1182 halk kütüphanesi bulunmaktadır. Bu sayı içerisinde sadece çocuk okuyuculara hizmet veren çocuk kütüphanelerinin sayısı ise 60’tır (45). Halk ve çocuk kütüphanelerinin yaygınlığı göz önüne alındığında kütüphanedeki kitapların içerikleri ve nitelikli olması da büyük bir önem arz etmektedir. 2.6.1.1.Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi Şekil 2.1. Ali Dayı çocuk Kütüphanesi, Ankara* Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından, ilk örnek çocuk kütüphanesi olarak hizmet vermesi amacıyla 2010 yılında proje kapsamında yapılandırılmaya başlamıştır (46). Gerekli iç düzenlemeler yapıldıktan sonra kütüphanede çalışmak üzere bir kütüphaneci ve bir sınıf öğretmeni görevlendirilmiştir. Kütüphane iki bölümden oluşmaktadır. Bunlar okul öncesi dönemine yönelik kitapların yer aldığı Okul Öncesi Bölümü ve ilköğretim dönemine yönelik kitapların yer aldığı İlköğretim Bölümü’dür. 15 Şekil 2.2.Okul Öncesi Bölümü* Şekil 2.3. Etkinlik Alanı* *Görseller kütüphane yetkililerinin bilgisi dahilinde çekilmiştir. 16 Kütüphanenin alt katı 3-7 yaş arasındaki çocuklara hitap edecek şekilde düzenlenmiş ve “Okul Öncesi Çocuk Bölümü” olarak hizmet vermektedir. Okul Öncesi Çocuk Bölümü çocukların kitapların dünyasına adım atacakları bir yer olarak tasarlanmıştır. Tüm bu bilgilerle çocukların kendilerine yönelik hazırlanmış kütüphanelerde zaman geçirmesi ve erken çocukluk döneminde nitelikli çocuk kitaplarıyla buluşmasının gerekliliği vurgulanmıştır Alan yazında çocuk edebiyatı ve çocuk kitaplarının incelenmesiyle ilgili birçok çalışmaya rastlanmış ancak çalışmalarda incelenen kitaplar genellikle yayınevlerine veya ilköğretim kademelerine göre incelenmiştir. Türkiye’de halka açık bir çocuk kütüphanesindeki kitapların incelenmesine ilişkin fazla araştırma olmadığı görülmüştür. Ancak bir çocuk kütüphanesindeki kitapların niteliklerinin belirlenmesi, çocuk kütüphanelerinin çocuğun yaşamında ve okuma kültürü edinmesindeki rolü düşünüldüğünde araştırılması gereken bir konudur. Çocukların, kendileri için hazırlanmış bir kütüphanede gelişimlerine uygun nitelikli çocuk edebiyatı yapıtlarıyla buluşması büyük önem taşımaktadır. 17 3.GEREÇ VE YÖNTEM Bu bölümde; araştırmanın modeli, araştırmanın evren ve örneklemi, veri toplama araçları, veri toplama süreci ve verilerin analizine ilişkin bilgilere yer verilmiştir. 3.1.Araştırmanın Modeli Araştırmada, çocuk kitaplarının nitelikli çocuk edebiyatı ve gelişimi destekleyici özelliklerinin incelenmesi amacıyla nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniği kullanılmıştır (47). Doküman analizi, yazılı belgelerin içeriğini sistematik olarak analiz etmek için kullanılan bir yöntemdir. Dokümanlarda yer alan verileri bulma, seçme, anlamlandırma, değerlendirme ve sentezlemeyi içermektedir (48). 3.2.Araştırmanın Evreni ve Örneklemi Araştırmanın evreni, Ankara ilinde bulunan ve ilk örnek çocuk kütüphanesi olan Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi’nde yer alan 3-6 yaş dönemi çocuklarına hitap eden ve okuyuculara ödünç verilen tüm kitaplardan oluşmaktadır. Nitel araştırmalarda örneklem seçerken büyük gruplar seçmek yerine araştırmanın amacını uygun, detaylı veri elde edilebilecek örneklem grubu seçilmelidir (49). Araştırmanın örneklemini belirlemek için kütüphane yetkililerinden okuyuculara ödünç verilen kitapların listesi istenmiş ve kütüphaneden ancak ödünç verilen ilk 100 kitabın listesinin alınabileceği öğrenilmiştir. 100 kitabı içeren listeden okul öncesi dönemine hitap etmeyen kitaplar, etkinlik kitapları, bilim kitapları çıkarılmış ve araştırmacının elinde erken çocukluk dönemine yazılmış hikaye kitaplarından oluşan 50 kitaplık bir liste kalmıştır. 50 kitap arasından en çok ödünç verilen (ödünç verilme sayısı 15’in üzerinde olan) ilk 25 kitap örneklem olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla araştırmanın örneklemi belirlemek için ölçüt (kriter) örnekleme yöntemi kullanılmış; kitapların ödünç verilme sayısı 15’in üzerinde olan ve 1 yıl boyunca en çok ödünç verilen 3-6 yaş grubuna yönelik kitaplardan örneklem grubu belirlenmiştir. 18 Bu kapsamda, örneklem grubunun belirlenmesinde kullanılan ölçütler: 1. Kitabın 3-6 yaş grubu çocuklara hitap etmesi, 2. Kitabın olay akışına sahip bir hikaye kitabı olması, 3. Bir yıl süresince ödünç verilen ilk 100 kitap içinde yer alması, 4. 15’in üzerinde ödünç verilme sayısının olması şeklinde sıralanmaktadır. Başkale (50)’ye göre örneklem büyüklüğü belirlenirken veri doygunluğunun olduğu benzer çalışmalara bakılmalıdır. Bu çalışma için de benzer araştırmalara bakılmış (17, 51) ve kitapların detaylı incelenmesi amaçlandığı için örneklemin büyüklüğü 25 kitap olarak belirlenmiştir. Buna göre araştırmanın örneklemi, Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi’nden 1 yıl içerisinde ödünç alınma sayısı 15’in üzerinde olan 3-6 yaş dönemine yönelik 25 kitaptan oluşmaktadır. Çalışma kapsamında incelenen kitapların Türkçe dilinde yazılmış olma veya çeviri olma durumuna ilişkin bilgiler Tablo 3.1’de verilmiştir. Tablo 3.1. İncelenen kitapların Türkçe dilinde yazılmış veya Türkçe diline çevrilmiş olmasına ilişkin bilgiler Kitabın Yazım Dili f % Türkçe 12 48,0 Çeviri 13 52,0 Toplam 25 100,0 Tablo 3.1’e bakıldığında kitapların 12’sinin (%48) Türk yazarlar tarafından yazıldığı 13’ünün (%52) ise yabancı yazarlar tarafından yazılmış ve Türkçe çevirisinin yapılmış olduğu görülmektedir. Kütüphaneden en çok ödünç alınan ve çalışma kapsamında incelenen kitaplardan Türkçe kökenli ve yabancı dilden çeviri olan kitapların sayısının neredeyse eşit olduğu görülmüştür. İncelenen kitapların yazar ve çizerlerinin cinsiyetlerine ilişkin bilgiler Tablo 3.2’de yer almaktadır. 19 Tablo 3.2. İncelenen kitapların yazar ve çizerlerinin cinsiyetlerine göre dağılımına ilişkin bilgiler Yazar/Çizer Kadın Erkek Belirtilmemiş Toplam f % f % f % f % Yazar 20 80,0 4 16,0 1 4,0 25 100,0 Çizer 18 72,0 7 28,0 - - 25 100,0 Tablo 3.2’de görüldüğü üzere araştırmaya dahil edilen 25 kitabın yazarlarından 19’u kadın iken 4’ü erkektir. İncelenen kitaplar arasında her yazara ait bir kitap varken Tülin Kozikoğlu’nun kaleme aldığı 2 kitabı bulunmaktadır. 1 kitap da kolektif olarak basılmış ve yazar belirtilmemiştir (İyi Bir İnsan Olmayı Öğreniyoruz). Çizerlerin cinsiyetlerinin dağılımına bakıldığında ise, 18 kitapta kadın çizer ve 4 kitapta ise erkek çizerin kitaba katkı verdiği görülmektedir. İncelenen kitaplar arasında 3 farklı kitabın resimlemelerini Feridun Oral’ın yaptığı görülmüş, 2 farklı kitabın resimlemelerinin de Sedat Girgin’in kaleminden çıktığı belirlenmiştir. Tablo 3.3 incelenen kitapların sayfa sayısına göre dağılımlarını göstermektedir. Tablo 3.3. İncelenen kitapların sayfa sayılarına göre dağılımlarına ilişkin bilgiler Sayfa Sayısı f % 14-19 4 16,0 20-29 10 40,0 30-44 11 44,0 Toplam 25 100,0 Tabloya göre, örneklemi oluşturan 25 kitaptan 4 (%16) tanesinin 14-19 sayfa sayısı aralığında, 10 (%40) kitabın 20-29 sayfa sayısı aralığında ve 11 (%44) kitabın da 30-44 sayfa sayısı aralığında sayfadan oluştuğu görülmektedir. İncelenen kitapların yayın tarihlerine göre dağılımları Tablo 3.4’te verilmiştir. 20 Tablo 3.4. İncelenen kitapların yayın tarihlerine göre dağılımlarına ilişkin bilgiler Yayın Tarihi f % 2006 1 4,0 2009 2 8,0 2010 1 4,0 2011 1 4,0 2012 4 16,0 2013 4 16,0 2014 4 16,0 2015 3 12,0 2016 3 12,0 2017 2 8,0 Toplam 25 100,0 Tabloda, örneklem grubunu oluşturan ve en çok ödünç alınan kitapların yayın yıllarına bakıldığında, yayın yıllarının 2006-2017 yılları arasında değiştiği göze çarpmaktadır. 2012 yılı sonrasındaki kitapların ise çoğunlukta olduğu görülmektedir. İncelenen kitapların ödünç alınma sayılarına göre dağılımları Tablo 3.5’te yer almaktadır. Tablo 3.5. İncelenen kitapların ödünç alınma sayılarına göre dağılımlarına ilişkin bilgiler Ödünç Alınma Sayısı f % 16 6 24,0 17 8 32,0 18 3 12,0 19 1 4,0 20 2 8,0 21+ 5 20,0 Toplam 25 100,0 21 Tabloya göre, örneklemi oluşturan kitaplar arasında, 1 sene içerisinde kütüphaneden 6 (%24) kitabın 16 defa ödünç alındığı (Huysuz Keçi, Kirpi ile Kestane, Baykuş ile Çoban Yıldızı, Eve Yolculuk, Mış Gibi, Annemin Çantası), 8 (%32) kitabın 17 defa ödünç alındığı (Kirli Vakvak, Küçük Hasır Şapka, Komşu Teyze, Bilmiş Fare Tuna, Utangaç Köpek Kaya, Minik, Kar Yağıyor, Çıtı ile Pıtı İlkbaharı Karşılıyor), 3 (%12) kitabın 18 defa ödünç alındığı (Sevgi Kraliçesi, Akılı Kedi Didi, Küçük Ayı ile Ahlat Ağacı), 1 (%4) kitabın 19 defa ödünç alındığı (Tombik Ayı Hastalanınca), 2 (%8) kitabın 20 defa ödünç alındığı (Uykuya Dalamayan Minik Yediuyurun Hikayesi, Gözlüğünü Kaybeden Hipopotam), 1 (%4) kitabın (Anais Çok Kızgın) 21 defa ödünç alındığı, 1 (%4) kitabın 22 defa ödünç alındığı (Acıkmadım Ki!), 1 (%4) kitabın 24 defa ödünç alındığı (Kim Korkar Kırmızı Başlıklı Kızdan?), 1 (%4) kitabın 26 defa ödünç alındığı (Bahçıvan Köstebek ve Uçan Karınca Kıvırcık) ve 1 (%4) kitabın da 27 defa ödünç alındığı (İyi Bir İnsan Olmayı öğreniyoruz) bulgularına ulaşılmıştır. Tez çalışması kapsamında 1 sene içerisinde (2019 Ocak-2020 Ocak) ödünç alınma sayısı 15’in üzerinde olan kitaplar incelenmiştir; buna göre en çok ödünç alınan kitabın, 27 kez ödünç alınan “İyi Bir İnsan Olmayı Öğreniyoruz” kitabı olduğu görülmüştür. 4.3.Veri Toplama Araçları Araştırma kapsamında, kitapların genel özelliklerine ilişkin verileri toplamak amacıyla “Kitap Özellikleri Formu”; kitapların çocukların gelişimsel özelliklerine uygunluğu açısından değerlendirilmesine yönelik “3-6 Yaş Dönemine Yönelik Çocuk Edebiyatı Yapıtlarının Çocukların Gelişimsel Özelliklerine Uygunluğunu İnceleme Soru Formu” kullanılmıştır. 3.3.1.Kitap Özellikleri Formu Kitap Özellikleri Formu, 3-6 yaş dönemi çocuklarına yönelik çocuk edebiyatı eserlerinin künye bilgileri ve nitelikli çocuk edebiyatına özgü özellikleri ile ilgili bilgilere ulaşmak amacıyla araştırmacı tarafından hazırlanmıştır. Form; eserlerin yazarı, çeviri durumu, resimleyeni, yayınevi, sayfa sayısı, baskı sayısı, basım yeri, yayın tarihi ve ödünç alınma sayısı gibi künye bilgilerini elde etmeye yönelik sorulardan oluşmaktadır. 22 3.3.2. 3-6 Yaş Dönemi Çocuklarına Yönelik Çocuk Edebiyatı Yapıtlarının Çocukların Gelişimsel Özelliklerine Uygunluğunu İnceleme Soru Formu 3-6 Yaş Dönemi Çocuklarına Yönelik Çocuk Edebiyatı Yapıtlarının Çocukların Gelişimsel Özelliklerine Uygunluğunu İnceleme Soru Formu ilgili literatürün incelenmesi sonucu araştırmacı tarafından oluşturulmuştur. Bu kapsamda, literatür araştırması yapılmış ve benzer çalışmalarda kullanılan kontrol listeleri ve soru formları incelenmiştir (25, 29, 37, 52). Yapılan incelemenin ardından 3-6 yaş dönemi çocukların gelişimsel özellikleri göz önüne alınarak psikomotor gelişim, dil gelişimi/erken okuryazarlık becerileri, bilişsel gelişim, kişilik gelişimi, sosyo- duygusal gelişim, cinsel gelişim ve ahlak gelişimi alanlarına yönelik toplam 35 maddelik bir form oluşturulmuştur. Form “evet”, “hayır” şeklinde cevaplanabilecek sorular ile kitaplar hakkında daha ayrıntılı bilgi edinebilmeyi sağlayacak açık uçlu sorulardan oluşmuştur. Ayrıca, her bir soruya ilişkin detay bilgileri not edebilmek için forma “açıklama” bölümü eklenmiş ve önemli bilgilerin not edilmesine olanak verecek şekilde düzenleme yapılmıştır. Araştırmacı tarafından oluşturulan form son halini aldıktan sonra 5 alan uzmanının görüşüne sunulmuştur. Uzmanların geri bildirimlerine göre form tekrar gözden geçirilerek son haline getirilmiştir (EK 1). 4.4. Veri Toplama Süreci 4.4.1. Etik Kurul Onay Süreci Araştırmanın yürütülmesi için, öncelikle araştırmanın etik açıdan uygunluğunun değerlendirilmesi adına tez önerisi ve araştırmada kullanılacak veri toplama aracının bir taslağı hazırlanarak Hacettepe Üniversitesi Etik Kurulu’na başvurulmuş ve çalışmanın etik açıdan uygun bulunduğuna dair onay alınmıştır (EK2). 4.4.2. Veri Toplama Aracının Oluşturulması Süreci Tez önerisiyle birlikte taslağı hazırlanan veri toplama araçlarının geliştirilmesi için alanyazı taraması yapılmış ve çocuk edebiyatıyla ilgili kitap incelemeleri yapılan diğer çalışmalarda ne tür formlar kullanıldığı incelenmiştir. Araştırmanın amacı doğrultusunda hem nitelikli çocuk edebiyatı özelliklerini ölçecek hem de kitapların çocuk gelişimi özelliklerine uygunluğunu değerlendirecek 7 bölümden oluşan bir soru formu hazırlanmıştır. Bu formda kitapların psikomotor gelişim, erken okuryazarlık 23 becerileri ve dil gelişimi, bilişsel gelişim, kişilik gelişimi, sosyo-duygusal gelişim, cinsel gelişim ve ahlak gelişimi başlıkları altında değerlendirilmesi hedeflenmiştir. 45 maddeye sahip değerlendirme formu alanında uzman 5 akademisyene mail atılarak uzman görüşüne sunulmuştur. Uzmanlardan alınan dönütler doğrultusunda bazı maddeler üzerinde düzenleme yapılmış bazı maddeler ise formdan çıkarılarak toplam 35 maddelik soru formuna son hali verilmiştir. 4.4.3. Çalışma Grubunu Oluşturan Kitapların Belirlenmesi ve Veri Toplama İşlemi Etik Kurul’dan alınan onayın ve veri toplama araçlarına son halinin verilmesinin ardından Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi’ne gidilerek yetkili kişilerle sözlü iletişime geçilmiş, gerekli izinler alınmış ve kütüphaneden son 1 yıl içerisinde en çok ödünç alınan kitapların listesi istenmiştir. Küresel pandemi nedeniyle kütüphanelerin bazı zamanlarda kapalı olması durumunun araştırmanın sonuçlarını etkileyebileceği göz önüne alınarak 2020 yılı ve sonrası araştırmaya dahil edilmemiş ve 2019’daki veriler dikkate alınmıştır. Bu kapsamda, Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi yetkililerinin vermiş olduğu listede 2019 yılında en çok ödünç verilen 100 kitabın yer aldığı görülmüş ancak kitapların bebeklik dönemi, erken çocukluk dönemi veya ilkokul dönemi olarak ayrılmadığı, her yaş grubuna hitap eden kitapların karışık şekilde bu 100 kitap arasında listelendiği görülmüştür. Bu nedenle listedeki kitaplar araştırmacı tarafından tek tek kontrol edilerek 3-6 yaş dönemi çocuklarına yönelik yazılmış eserlerden oluşan yeni bir liste oluşturulmuştur. Bu liste oluşturulurken, etkinlik kitapları, bilim kitapları ve seri kitaplar da listeden ayıklanmış ve geriye erken çocukluk dönemine hitap eden resimli çocuk kitaplarından 50 kitaplık bir liste kalmıştır. Sonuç olarak 1 yılda ödünç verilme sayısı 15’in üzerinde olan ilk 25 kitabın incelenmesine karar verilmiştir. Araştırmanın örneklemini oluşturacak kitaplar belirlendikten sonra kitapları edinmek amacıyla araştırmacı Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi’ne üye olmuş ve listedeki kitaplar 2 haftalığına ödünç alınmıştır. Kitaplar tek tek veri toplama araçları kullanılarak incelenmiş, gerekli kodlamalar yapılarak formlar doldurulmuştur. 24 4.5.Verilerin Analizi Çalışmadan elde edilen veriler, hazırlanan araştırma soruları doğrultusunda analiz edilmiştir. Kitapların künye bilgileri frekans tabloları ile sunulmuş, kitap değerlendirme formundaki açık uçlu sorulardan elde edilen verilerin analizi için ise doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Öncelikle dökümanlara ulaşılmış ve incelenecek dökümanlar sınırlandırılmıştır. Ardından detaylı ve derinlemesine okuma yapılarak döküman anlaşılmaya çalışılmıştır. Ayrıntılı okuma yapıldıktan sonra elde edilen veriler çalışmanın amaçları doğrultusunda değerlendirilmiştir. 25 4.BULGULAR Bu bölümde, araştırma kapsamındaki kitapların nitelikli çocuk edebiyatı özellikleri kapsamında gelişimsel açıdan ayrıntılı incelenmesine ilişkin bulgulara yer verilmiştir. İncelenen kitaplar K1, K2, K3,...K25 olarak kod verilerek ele alınmıştır. Kitapların kod-isim listesi EK-3’te görülmektedir. 4.1. Kitapların Psikomotor Becerileri Desteklemeye Yönelik Özelliklerine İlişkin Bulgular Kitaplar çocukların psikomotor becerilerini destekleme açısından sayfa kalınlığı ve yapısı, boyut özellikleri ve ciltleme özelliklerine göre değerlendirilmiştir. 4.1.1. Sayfa Yapısı ve Kalınlığı İncelenen kitapların sayfa yapısı ve kalınlığı incelendiğinde, kitapların tümünün sayfalarının kaliteli, mat, 1. hamur kağıt olup çocuğun tek başına sayfayı tutup çevirmesine fırsat verecek özellikte olduğu görülmüştür. Bu nedenle incelemeye alınan 25 kitabın tamamının sayfa özelliklerinin çocukların sayfayı tek başına çevirme becerisini destekleme açısından uygun özelliklere sahip olduğu söylenebilir. 4.1.2. Boyut İncelenen kitapların boyut özellikleri değerlendirildiğinde, 20’sinin büyük boy (22 cm’den büyük) , 5 kitabın ise (K1, K7, K18, K20, K24) orta boy (16-22 cm arasında) olarak sınıflandırılabilecek büyüklükte olduğu görülmüştür. Kitapların büyüklüklerine bakıldığında incelenen tüm kitapların çocukların kolaylıkla taşıyabileceği özellikte olduğu; kavrama, kitabı alıp bir yerden başka bir yere taşıma gibi psikomotor becerilerini destekleme açısından uygun özellikte olduğu söylenebilir. 4.1.3. Kapak ve Ciltleme Kitapların kapak ve ciltleme özelliklerine bakıldığında ise 11 kitabın (K3, K6, K9, K11, K13, K14, K17, K21, K22, K24, K25) mukavva karton kapağa sahip ve ciltli basılmış olduğu görülürken, 14 kitabın ince karton kapağa sahip olduğu ve kitapların zımbalı veya tutkallı ciltleme yöntemleriyle ciltlendiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu bulgular doğrultusunda mukavva karton kapaklı kitapların, kitabın sağlam olması ve kolay dağılmaması yönüyle küçük yaş grubu çocuklar için daha olumlu bir özellik 26 gösterdiği değerlendirilirken, 14 kitabın kolay yıpranabileceği ve çocukların kullanımı açısından hem sırt bilgilerine yer vermemesi hem de mukavva kartona göre daha az dayanıklı olması açısından yetersiz bir özelliğe sahip olduğu söylenebilir. 4.2. Kitapların Dil Gelişimi/Erken Okuryazarlık Becerilerini Desteklemeye Yönelik Özelliklerine İlişkin Bulgular Kitaplar, çocukların dil gelişimi/erken okuryazarlık becerilerini destekleme açısından ön kapak özellikleri, metin özellikleri, sayfa düzeni ve kitabın hitap ettiği yaş grubunu belirtme durumuna göre değerlendirilmiştir. 4.2.1. Ön Kapak Özellikleri Ön kapak özellikleri, kapakta kitabın adı, yazar adı, çizer adı, yayınevi adı bulunması ve konu ile başlık uyumu açısından değerlendirilmiştir. Değerlendirilen 25 kitabın tamamının ön kapağında kitabın adı ve yayınevi bilgisinin yer aldığı görülmektedir. 23 kitabın ön kapağında yazar adı yer alırken, 2 kitapta (K1, K18) yer almadığı görülmüştür. Çizer adların ön kapakta olma durumuna bakıldığında ise 22 kitapta çizer adına yer verilmiştir. İncelenen 24 kitabın başlığının ise konusu ile uyumlu olduğu değerlendirilmiştir. İncelenen K1 kodlu kitapta, ön kapak özelliklerine bakıldığında, yazar ve çizer adının ayrıca yer almadığı, yazarın kolektif olduğu ve kitabın çeviri bir kitap olduğu görülmektedir. Bu kapsamda, kitabı çeviren ve çizer adına iç kapakta yer verildiği dikkat çekmiştir. Ayrıca kitabın ön kapağında, sol alt köşede “Ana Tema: İyi İnsan Olmak” şeklinde kitabın ana tema bilgisinin özellikle belirtildiği görülmüştür. Kitabın bir başlığa sahip olduğuna yönelik farkındalık ile kitap başlığının rolü ve anlamına ilişkin gelişimini destekleme açısından kitap adının ön kapakta uygun şekilde yer almasının gelişimi destekleyici bir özellik olduğu söylenebilir. Ayrıca kitapta çevirmen ve çizer bilgilerinin yer alması ile kitabın; çocukla yazar/çevirmen ve çizer kavramları hakkında konuşma, rollerini çocuğa açıklama ve kitapla ilgili künye bilgilerini okumaya yönelik çocuğu destekleme fırsatı vermesi açısından dil gelişimini ve erken okuryazarlık becerilerini desteklemeye yönelik özellikler taşıdığı söylenebilir. Kitabın başlığına bakıldığında, başlığın kitabın konusuyla uyumlu olduğu görülmektedir. Kitap içeriğinde iyi bir insan olmanın gereklilikleri anlatılmıştır. 27 Dolayısıyla “İyi bir insan olmayı öğreniyoruz” başlığının kitap hakkında ön bilgi verdiği söylenebilir. Kitabın başlığının konuyla uyumlu olması, kitabın başlığı sayesinde çocukların hikaye hakkında ön okuma yapabilmesi (konu hakkında ön bilgi sahibi olabilmesi ve “kim, ne, nasıl” sorularını sorarak cevap verebilmesi) becerileri açısından destekleyici özelliktedir. Şekil 4.1. İncelenen Kitapların Ön Kapak Özellikleri 28 Şekil 4.1. (devam) İncelenen Kitapların Ön Kapak Özellikleri K2 kodlu kitaba bakıldığında; kitap adı, yayınevi adı ve yazar-çizer adının ön kapakta yer aldığı görülmektedir. Kitabın başlığına bakıldığında ise, başlığın konuyla uyumlu olduğu görülmektedir. Kahramanların isimleri kitap adı olarak seçilmiştir. Dolayısıyla “Bahçıvan Köstebek ile Uçan Karınca Kıvırcık” başlığının kitabın kahramanları hakkında fikir verdiği ve konuyla ilgili olduğu söylenebilir. Bu özelliğiyle kitap, başlığına bakılarak “Kim?” sorusunu sorma ve cevap verme becerisini desteklemektedir. K3 kodlu kitapta; kitap adı, yayınevi adı ve yazar-çizer adının ön kapakta yer aldığı görülmektedir. Kitabın başlığına bakıldığında, başlık ve konunun uyumlu olduğu görülmektedir. Kitap kırmızı başlıklı kız hikayesinin yavru kurdun gözünden anlatımını içermektedir. Dolayısıyla “Kim korkar kırmızı başlıklı kızdan” başlığı yavru kurdun bakış açısı ile verildiği söylenebilir. 29 K4 kodlu kitaba bakıldığında, kitap adı, yayınevi adı ve yazar-çizer adının ön kapakta yer aldığı görülmektedir. Kitapta yemek yemek istemeyen küçük bir kız çocuğunun yaşadıkları anlatılmaktadır. Kitabın başlığına bakıldığında, “Acıkmadım Ki” başlığının konuya uygun olduğu ve hikâye hakkında fikir verdiği söylenebilir. Bu özelliğiyle kitap, başlığına bakılarak “Ne?” sorusunu sorma ve cevap verme becerisini destekleyebilir. K5 kodlu kitapta da yine kitap adı, yayınevi adı ve yazar-çizer adının ön kapakta yer aldığı görülmektedir. Kitapta öfke kontrolü problemi yaşayan bir kız çocuğunun başından geçenler anlatılmaktadır. Dolayısıyla “Anais Çok Kızgın” başlığının hikâye hakkında fikir verdiği söylenebilir. Bu özelliğiyle kitap, başlığına bakılarak “Kim, ne?” sorularını sorma ve cevap verme becerisini destekleyebilir. K6 kodlu kitap değerlendirildiğinde, kitap adı, yayınevi adı ve yazar-çizer adının ön kapakta yer aldığı görülmektedir. Kitapta uyku problemi yaşayan bir yediuyurun başından geçenler anlatılmaktadır. “Uykuya dalamayan minik yediuyurun hikayesi” başlığının kitap hakkında ön bilgi verdiği söylenebilir. K7 kodlu kitapta, kitap adı, yayınevi adı ve yazar-çizer adının ön kapakta yer aldığı görülmektedir. Ayrıca ön kapakta “Niçinli Masallar” ifadesinin yer aldığı görülmüştür. Kitabın başlığına bakıldığında, başlık ve konunun uyumlu olduğu görülmektedir. Kitapta gözlük takmasına ihtiyacı olduğu anlaşılan bir hipopotamın yeni bir gözlük edinmesi, oyun oynarken gözlüğünü kaybetmesi ve sonra tekrar bulması anlatılmaktadır. “Gözlüğünü kaybeden hipopotam” başlığının kitap hakkında ön bilgi verdiği söylenebilir. K8 kodlu kitapta, kitap adı, yayınevi adı ve yazar-çizer adının ön kapakta yer aldığı görülmektedir. Kitapta hastalanan ayıyı iyileştirmeye çalışan arkadaşlarının hikayesi anlatılmaktadır. Dolayısıyla “Tombik ayı hastalanınca” başlığının konuyla ilişkili olduğu ve kitap hakkında ön bilgi verdiği söylenebilir. Bu özelliğiyle kitap, başlığına bakılarak “Kim, Ne?” sorularını sorma ve cevap verme becerisini desteklemektedir. K9 kodlu kitap incelendiğinde, kitap adı, yayınevi adı ve yazar-çizer adının ön kapakta yer aldığı görülmektedir. Çizerin yazarla aynı kişi olduğu “Metin ve 30 İllüstrasyonlar” başlığı altında iç kapakta verilmiştir. Hikâyenin konusu prensesin sevgi kraliçesini aramasıdır. “Sevgi kraliçesi” başlığının hikâye hakkında ön bilgi verdiği söylenebilir. Bu özelliğiyle kitap, başlığına bakılarak “Kim?” sorusunu sorma ve cevap verme becerisini desteklemektedir. K10, K11, K12, K13, K14, K15, K16, K17, K20, K21 kodlu kitapların ön kapaklarında kitap adı, yazar-çizer adı, yayınevi adı bilgilerini içerdikleri görülmektedir. K10 ve K21 kodlu kitapta ise çizer ile yazar aynı olduğu için çizer adı “Yazan ve Resimleyen” başlığı altında iç kapakta verilmiştir. Kitapların başlıkları ve konu uyumları değerlendirildiğinde, hepsinin ortak özelliği olarak, kitabın ana karakteri ya da kahramanlarının isimlerinin kitap başlığı olarak ele alındığı görülmüştür. K17 kodlu kitapta kitap adının doğrudan karakter adı yerine kahramanın lakabı olarak ele alındığı dikkat çekmiştir. Bu özellikleri ile bu kitapların başlıklarının konu ile uyumlu olduğu, hikayedeki kahramanları yansıttığı, kitap hakkında bir ön bilgi verdiği, özellikle “kim?” sorusunu sormaya fırsat vererek kitap ile ilgili öngörüde bulunabilme becerisini destekleyebilecekleri söylenebilir. K18 kodlu kitap değerlendirildiğinde, kitapla ilgili temel bilgiler açısından kitap adı, yayınevi adı ve çizer adı ön kapakta verilmiştir. Ancak yazarın isminin ön kapakta yer almadığı görülmektedir. Yazar adı iç kapakta verilmiştir. Kitabın başlığına bakıldığında, başlık ve konunun uyumlu olduğu görülmektedir. Doğa olaylarından kar yağışının anlatıldığı bu kitapta “Kar yağıyor” başlığı hem kitap hakkında fikir vermekte hem de konuya uygun olma özelliği göstermektedir. K19 kodlu kitapta, yayınevi adı ve yazar-çizer adının ön kapakta yer aldığı görülmektedir. Ayrıca kitap kapağının sağ üst köşesinde “Pedagog Onaylı” ifadesi yer almaktadır. Kitabın başlığına bakıldığında, iki arının ilkbaharı karşılama macerasının anlatıldığı bu kitapta “Çıtı ile Pıtı ilkbaharı karşılıyor” başlığının konuya uygun olduğu söylenebilir. Bu özelliğiyle kitap, başlığına bakılarak “Kim, Ne?” sorularını sorma ve cevap verme becerisini desteklemektedir. K22 kodlu kitaba bakıldığında, yayınevi adı ve yazar-çizer adının ön kapakta yer aldığı görülmektedir. Kitabın başlığına bakıldığında ise, başlık ve konunun 31 uyumlu olmadığı değerlendirilmiştir. Başlıkta Baykuş ile çobanyıldızı karakterlerinin ismi yer almaktadır. İncelenen çocuk kitaplarına bakıldığında çoğunluğunda kitabın başlığının ana kahramanların isimlerinden seçildiği görülmektedir. Ancak “Baykuş ile çobanyıldızı” kitabında çobanyıldızı karakterinden yalnızca 2 yerde bahsedilmiştir ve ana kahramanlardan birisi değildir. Bu nedenle başlık ve konunun uyumlu olmadığı söylenebilir. “‘Meğer gökyüzünde ne kadar çok dost varmış!’ diye sevindi baykuş. Yıldızların içinde öyle bir yıldız vardı ki, sanki bütün yıldızlardan daha büyüktü. Çobanyıldızı’ydı bu. Güneş doğarken bizim baykuş hala parlamakta olan Çobanyıldızı’ndan gözlerini alamıyordu.” K23 kodlu kitaba bakıldığında, kitap adı, yayınevi adı ve yazar-çizer adının ön kapakta yer aldığı görülmektedir. Yazar aynı zamanda kitabın çizeridir. Bu bilgi iç kapakta “Metin ve Çizimler” başlığı altında verilmiştir. Kitabın başlığına bakıldığında, başlık ve konunun uyumlu olduğu görülmektedir. Kitapta zorlu yaşam koşulları nedeniyle yaşadıkları yerden ayrılmaları gereken hayvanların kendilerine bir ev arayışı anlatılmaktadır. Dolayısıyla “Eve yolculuk” başlığının konuyla ilgili olduğu söylenebilir. K24 kodlu kitabın ön kapağında kitap adı, yazar adı ve yayınevi adı bilgilerinin yer aldığı görülmektedir. Kitabın yazarı aynı zamanda bir illüstratördür ve kitabın resimlemelerini de yapmıştır. Ancak bu bilginin kitapta verilmediği görülmüştür. Kitabın başlığına bakıldığında, başlığın konuyla uyumlu ve çocukların hayal gücünü destekleyici özellikte olduğu görülmektedir. Hikâyede resim çizmeyi başaramadığını düşünen kahramanı, resimlere “mış gibi” baktığında her şeyi resmedebildiğini fark etmektedir. Bu özelliğiyle “Mış gibi” başlığının konuyla uyumlu olduğu ve bu sayede çocukların hikaye hakkında ön okuma yapabilmesi “ne, nasıl” sorularını sorarak cevap verebilmesi becerileri açısından destekleyici özellikte olduğu söylenebilir. K25 kodlu kitaba bakıldığında ise kitap adı, yayınevi adı ve yazar-çizer adının ön kapakta yer aldığı görülmektedir. Kitapta bir anne ve iki çocuğunun başından geçenler ve bu sırada annenin çantasından çıkan eşyaların ne kadar işe yaradığı anlatılmıştır. Dolayısıyla “Annemin çantası” başlığı kitap hakkında ön bilgi vermekte 32 ve konuyu yansıtmaktadır. Bu özelliğiyle kitap çocuğun hikaye hakkında fikir üretme becerisini desteklemektedir. İncelenen kitapların ön kapak özellikleri değerlendirildiğinde, ön kapakta yazar-çizer adı, yayınevi adı ve başlığın uygun şekilde ele alınması özelliklerini içeren kitapların, çocuğun kitapla ilgili yazar ve çizer farkındalığını geliştirmek için uygun özellikler gösterdiği; kitabın bir başlığa sahip olduğuna yönelik farkındalık ile kitap başlığının rolü ve anlamına ilişkin gelişimini destekleme açısından kitap adının ön kapakta uygun şekilde yer almasının gelişimi destekleyici bir özellik olduğu söylenebilir. Kitabın başlığının konuyla uyumlu olması, kitabın başlığı sayesinde çocukların hikaye hakkında ön okuma yapabilmesi (konu hakkında ön bilgi sahibi olabilmesi ve “kim, ne, nasıl” sorularını sorarak cevap verebilmesi) becerileri açısından destekleyici özellikler olarak değerlendirilebilir. 4.2.2. Metin Özellikleri Metin özellikleri kapsamında kitaplar; cümlelerin açık ve anlaşılır olması, cümle ve paragraf uzunlukları, imla ve noktalama işaretlerinin doğru kullanımı, yazı karakterlerinin özellikleri, giriş-gelişme-sonuç bölümlerinin kapsaması açısından değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında incelenen tüm kitaplarda kullanılan cümlelerin açık ve anlaşılır olduğu görülmüştür. 25 kitabın 5’inde (K3, K10, K15, K16, K25) kafiyeli cümlelere yer verildiği belirlenmiştir. Kafiyeli cümleler hikayenin melodik bir şekilde okunmasını sağladığı, öyküye akıcılık kattığı ve fonolojik (sesbilgisel) farkındalık becerilerini desteklediği için olumlu bir özellik olarak değerlendirilebilir. İncelenen kitaplarda kullanılan yazı karakteri değerlendirildiğinde 13 kitapta (K1, K2, K11, K12, K13, K15, K16, K19, K20, K21, K22, K24, K25) kitabın tamamında tek bir yazı fontu ve aynı puntoda yazılar kullanıldığı dikkat çekmektedir. Bu bulguya bağlı olarak bu kitapların; harf ve sözcük farkındalığını, harf ve sözcüklerin farklı yazı karakterlerinde ve büyüklükte yazılabileceği algısını ve yazı farkındalığı becerilerini destekleme konusunda yetersiz kalabileceği söylenebilir. Kitaplardaki Türkçe imla ve noktalama işareti kurallarının kullanımına bakıldığında ise kitapların genelinde (20 kitap) doğru bir kullanım olduğu görülmüştür. Bu özelliği ile kitapların, içerdiği cümlelerin doğru şekilde okunmasına 33 olanak tanıdığı, cümlelerde bitiş, duraklama, şaşkınlık gibi özelliklerin anlaşılmasını ve Türkçeyi doğru kullanma becerisini destekleyecek özellikte olduğu söylenebilir. Ancak 5 kitapta (K4, K17, K18, K19, K23) noktalama hatalarının bulunduğu dikkat çekmiştir. Kitaplardaki olay akışı incelendiğinde, 1 kitap hariç (K1) tüm kitaplarda giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinin yer aldığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu bulgu kapsamında kitabın hikayedeki olay akışıyla ilgili sorulara (olay sıralama; öncesi- sırası-sonrası) cevap verebilme becerisini desteklemeye yönelik bir özellik taşıdığı söylenebilir. Kitapların metin özelliklerine ilişkin ayrıntılı değerlendirmeler aşağıda sunulmuştur: K1 kodlu kitaba bakıldığında, metinler 4-5 kelimelik basit öğretici cümlelerden oluşmaktadır. Her sayfada bir cümleye yer verildiği görülmüştür. Cümleler gereklilik kipi kullanılarak yazılmıştır. “Arkadaşlarımıza karşı anlayışlı olmalıyız.” “Kardeşlerimize iyi davranmalıyız.” Cümlelerin açık ve anlaşılır olmasının, cümlenin anlatmak istediğini çocuğun kolaylıkla anlayabilmesi açısından kitabın önemli bir özelliği olduğu söylenebilir. Kitapta giriş, gelişme ve sonuç bölümlerine yer verilmediği değerlendirilmiştir. Tüm hikâye birbirinden bağımsız yönlendirici cümlelerden oluşmaktadır. Kitapta ele alınan konunun olay akışı içinde olmamasına yönelik bu bulgu kapsamında kitabın hikayedeki olay akışıyla ilgili sorulara (olay sıralama; öncesi-sırası-sonrası) cevap verebilme becerisini desteklemeye yönelik bir özellik taşımadığı söylenebilir. K2 kodlu kitapta yer alan metinlere bakıldığında 10-11 kelimeden oluşan, virgüllerle bağlanmış uzun cümlelerin ve 9 cümlelik paragrafların yer aldığı görülmektedir. Erken çocukluk dönemindeki dikkat süresi göz önüne alındığında kitabın metin uzunlukları olarak uygun özellikler göstermediği dikkat çekmektedir. 34 “Sabah kalemtıraş evinden çıkıyor, bir eğrelti otunun üzerinde dinleniyor, salyangoz kabuklarını inceliyor, vakit geçiriyordu.” “Bahçıvan Köstebek, Karınca Kıvırcık’ın uçuşunu izliyor ve uyku saati gelince kalemtıraş evine girip yattığını görünce büyük bir mutluluk duyuyordu.” Kitapta giriş, gelişme ve sonuç bölümleri yer almaktadır. Giriş bölümünde Köstebek’in bir teraryum oluşturması, gelişme bölümünde Karınca ile Köstebek’in tanışması ve Karınca’nın teraryumda yaşamaya başlaması, sonuç bölümünde ise Karınca’nın doğal yuvasına geri dönmesi anlatılmıştır. Anlamlı bir olay akışına sahip olması nedeniyle kitap, çocuğun olaylarla ilgili sorulan sorulara cevap verme, olay akışı içerisinde öncesi-sonrası zamansal sıralama yapabilme becerisini desteklemektedir. K3 kodlu kitabın ise tamamında cümlelerin kafiyeli dörtlük, beşlik veya altılık şeklinde yer aldığı görülmektedir. Metinde tekrarlayan cümle kalıplarının kullanıldığı dikkat çekmektedir. Devrik cümleler kullanılmıştır. Hikâye görülen geçmiş zaman kipiyle yazılmıştır. “Annesi dedi: ‘Bravo doğrusu, Şimdi de günün en zor sorusu. Diyelim ki karnın tok, uykun da çok. Derenin kenarında bir ağaç gölgesi. Kaçırılır mı keyfin böylesi?’ “Annesi bir kaşını kaldırdı merakla. Yavru kurt yine hazırdı bir cevapla. ‘Diyelim ki karnım tok, uykum da çok. Derenin kenarında da bir ağaç gölgesi. Kaçırılmaz keyfin böylesi!’” İncelenen kitabın tamamındaki yazı karakteri ve punto özellikleri değerlendirildiğinde; kitapta birden fazla yazı karakterinin kullanıldığı görülmektedir. Yavru kurdun elle yazdığı afişte ve hikayedeki ilk cümlenin ilk harfinde olmak üzere 2 yerde kitabın genelinde kullanılan yazı karakterinden farklı bir 35 font seçildiği görülmüştür. Bu özelliği ile kitabın harf ve sözcük farkındalığını, harflerin farklı punto ve büyüklükte olabileceği algısını destekleyici nitelikte olduğu söylenebilir. Şekil 4.2. “Kim Korkar Kırmızı Başlıklı Kızdan?” kitabında yer alan farklı font ve büyüklükteki yazı karakteri örneği Kitapta giriş-gelişme-sonuç kısımları değerlendirildiğinde; hikayenin giriş bölümünde yavru kurdun annesinden dolaşmak için izin istemesinden bahsedilmiş, gelişme bölümünde anne kurdun önlem için sorular sorduğu görülmüş, sonuç bölümünde ise yavru kurdun tüm soruları akıllı bir şekilde cevaplaması ve artık kendi başına dolaşmaya çıkabileceğini ispatlamış olması anlatılmıştır. Anlamlı bir olay akışına sahip olması nedeniyle kitap, çocuğun olaylarla ilgili sorulan sorulara cevap verme becerisini desteklemektedir. K4 kodlu kitaptaki metinler erken çocukluk dönemindeki bir çocuğun anlayacağı seviyede 4-5 kelimelik cümleler ve 1-2 cümlelik paragraflardan oluşmaktadır. Hikâye birinci tekil şahıs ağzından anlatımla yazılmıştır. “Ben de masaya oturdum ve yemeğime bakmaya başladım.” “Timsah, ‘Onları yemeyecek misin?’ diye sordu. Kitaptaki konu akışı incelendiğinde, giriş-gelişme ve sonuç bölümlerinin var olduğu görülmektedir. Giriş bölümünde kahramanın yemeğe çağrılması, gelişme bölümünde kahramanın yemeğini çizdiği resim karakterleriyle paylaşması ve sonuç 36 bölümünde aç kalan kahramanın sonunda yemeğini kendi yemeye karar vermesi anlatılmıştır. Kitapta birden fazla yazı karakterinin kullanıldığı görülmektedir. Makasın kesme sesi ve karın gurultusu seslerini belirtmek için 2 yerde kitabın genelinde kullanılan yazı karakterinden farklı bir font seçildiği görülmüştür. Şekil 4.3. “Acıkmadım Ki!” kitabında yer alan farklı font ve büyüklükteki yazı karakteri örneği Türkçe imla ve noktalama işareti kurallarının kullanımına bakıldığında ise kurallara genel olarak uyulsa da tırnak işareti içinde yazılan cümlelerin sonunun virgülle bitirildiği ve noktalama hatası bulunduğu görülmüştür. Kitapta 9 cümlede aynı hata yer almaktadır. “Çok akıllı bir kızsın sen,” dedi. Kurt, “Ben en çok elmayı severim,” diye ekledi. K5 kodlu kitaba bakıldığında, hikâyenin görülen geçmiş zaman kipi ile yazıldığı görülmüştür. “Anais bu yıl anaokuluna başlayacaktı.” “Anais neden bu kadar öfkeliydi?” 37 Cümleler anlaşılır olmasına rağmen, paragraf uzunlukları erken çocukluk dönemindeki bir çocuğun baştan sona takip edebileceğinden çok daha uzundur. Kitap 8-9 kelimelik cümleler ve 5-6 cümlelik paragraflardan oluşmaktadır. “‘Önce yanardağın nasıl harekete geçtiğine bakalım: Başlangıçta yanardağın rengi yeşildir, bu bize durumdan memnun olduğunu gösterir.’ dedi İzabel.” İncelenen kitabın tamamındaki yazı karakteri ve punto özellikleri değerlendirildiğinde; kitapta birden fazla yazı karakterinin kullanıldığı görülmektedir. Kitapta anaokulunun resmedildiği sayfada duvardaki posterlerde farklı fontta yazıların tercih edildiği görülmüştür. Bu özelliği ile kitabın harf ve sözcük farkındalığını destekleyecek nitelikte olduğu söylenebilir. Şekil 4.4. “Anais Çok Kızgın” kitabında yer alan farklı font ve büyüklükteki yazı karakteri örneği Kitabın konu akışı incelendiğinde, giriş bölümünde Anais ve ailesinin taşınması, gelişme bölümünde Anais’in öfke kontrolü problemleri ve yeni okulunda yaşadığı sorunlar, sonuç bölümünde ise Mırmır Köşesi ile Anais’in öfke kontrolü problemlerini yenmesi anlatılmaktadır. Hikayenin anlamlı bir olay akışına sahip olması nedeniyle kitap, çocuğun olaylarla ilgili sorulan sorulara cevap verme becerisini desteklemektedir. K6 kodlu kitapta, metinler 7-8 kelimelik cümleler ve 4-5 cümlelik paragraflardan oluşmaktadır. Hikâye görülen geçmiş zaman ekleriyle yazılmıştır. Hikâye içerisinde tekrarlayan cümle kalıplarının olduğu görülmüştür. 38 "...Uyuyamayan bir yediuyur gerçek bir yediuyur değildir." "...Ama minik yediuyur hala uyanıktı." İncelenen kitaptaki yazı karakterlerine bakıldığında kitabın genelinde aynı yazı karakteri kullanıldığı ancak 2 yerde atlama efektinde farklı punto kullanıldığı görülmektedir. Bu özelliği ile kitabın ses, harf ve sözcük farkındalığını destekleyecek nitelikte olduğu söylenebilir. Kitaptaki konu akışı incelendiğinde, giriş bölümünde, minik yediuyurun uykuya dalamaması, gelişme bölümünde hayvan arkadaşlarının ona yardım etmek için çabalarken kendilerinin uyuyakalması ve sonuç bölümünde kendisinde bir terslik olduğunu düşünen yediuyurun düş kurarken uykuya dalması anlatılmıştır. K7 kodlu kitapta, “Bir varmış, bir yokmuş...” diye başlayan hikâye duyulan geçmiş zaman kipi ile yazılmıştır. Metinler 7-8 kelimelik cümlelerden ve 4-5 cümlelik paragraflardan oluşmaktadır. “Ve o gün Hipo’nun gözlerinin pek iyi görmediğini anlamışlar. “Hipo gözlüğü almış, gözüne takar takmaz, etrafı ne kadar da güzel görebildiğini fark etmiş.” İncelenen kitabın tamamındaki yazı karakteri ve punto özellikleri değerlendirildiğinde; kitapta birden fazla yazı karakterinin kullanıldığı görülmektedir. Baba hipopotamın okuduğu gazetede ve hipopotamların evlerinin duvarındaki bir posterde olmak üzere 2 yerde kitabın genelinde kullanılan fonttan farklı bir font seçilmiştir. Kitaptaki konu akışı incelendiğinde, giriş bölümünde, mutlu hipopotam ailesi tanıtılmış, gelişme bölümünde Yavru Hipo’nun oyunlara katılmaması ve gözünün bozuk olduğunun anlaşılması anlatılmış ve sonuç bölümünde Yeni bir gözlüğü olan Hipo’nun gözlüğünü kaybetmesi ve bulmasından bahsedilmiştir. K8 kodlu kitaba bakıldığında, kitabın Türkçe çevirisi yapılırken cümlelerin kafiyeli olmasına dikkat edilmiş ve tekrarlayan cümle kalıpları kullanılmıştır. Hikâye görülen geçmiş zaman kipiyle yazılmıştır. Hikâyede erken çocukluk 39 dönemindeki dikkat süresine uygun olarak 4-5 kelimelik cümleler ve 1-2 cümlelik paragraflara yer verildiği görülmektedir. “Sonbahar gelince soğudu hava, Tombik ayı üşüyordu mağarasında.” “Halsizdi vücudu, üstelik tıkalıydı koca burnu” “...Tombik ayı çok hastalanmıştı.” İncelenen kitabın tamamındaki yazı karakteri ve punto özellikleri değerlendirildiğinde; kitap içerisinde farklı yazı karakterlerinin yer almadığı ancak aynı fontta büyük puntolarla yazılmış metinlerin yer aldığı görülmüştür. Bu özelliğiyle kitabın ses ve harf farkındalığı becerilerini desteklediği söylenebilir. Şekil 4.5. “Tombik Ayı Hastalanınca” kitabında yer alan Büyük Puntolu Yazı örneği Kitaptaki konu akışı incelendiğinde, girişte Tombik Ayı’nın hastalanmasından bahsedilmiş, gelişme bölümünde arkadaşlarının Tombik Ayı’yı iyileştirmek için yaptıkları anlatılmış, sonuç bölümünde ise Tombik Ayı iyileştiğinde arkadaşlarının hastalandığı ve Tombik Ayı’nın aynı şekilde arkadaşlarına bakacağının sözünü verdiği görülmüştür. K9 kodlu kitapta yer alan metinler 7-8 kelimelik cümlelerden oluşmaktadır. Hikâye görülen geçmiş zaman kipiyle yazılmıştır. Tekrarlayan cümle kalıplarının olduğu görülmüştür. “Prenses uçağı sürerken kendini kuşlar kadar hafif hissediyordu.” 40 “...Prenses çok eğleniyordu ama artık gitmesi gerekiyordu.” İncelenen kitabın tamamındaki yazı karakteri ve punto özellikleri değerlendirildiğinde; kitapta birden fazla yazı karakterinin kullanıldığı görülmektedir.. Prenses gezerken anne kraliçenin yaptıkları ve kızını özlemesi farklı yazı karakteri kullanılarak yazılmıştır. Şekil 4.6. “Sevgi Kraliçesi” kitabında yer alan farklı font ve büyüklükteki yazı karakteri örneği Kitaptaki konu akışı incelendiğinde, giriş bölümünde prensesin annesi yoğun olduğu için annesinden sevgi görememesi, gelişme bölümünde prensesin sevgi kraliçesini aramaya çıkması ve birçok farklı kraliçeyle tanışması, sonuç bölümünde ise gerçek sevgi kraliçesinin annesinin olduğuna karar vermesi anlatılmıştır. K10 kodlu kitabın Türkçe çevirisi yapılırken kafiyeli olmasına dikkat edilmiş ve devrik cümleler kullanılmıştır. Metinler 5-6 kelimelik cümlelerden ve 1-2 cümlelik paragraflardan oluşmaktadır. "Sen unut artık kıyafet balosunu Didi, Çare yok olsan da en akıllı kedi" İncelenen kitabın tamamında yazı karakteri ve punto özelliklerine bakıldığında kitapta aynı yazı fontunda olsa da farklı puntoda metinlerin yer aldığı görülmüştür. Bu metinler yazı farkındalığı oluşturmak için dikkat çekici özelliklere sahiptir. 41 Şekil 4.7. “Akıllı Kedi Didi”kitabında yer alan Farklı Fonttaki Yazılara örnek Kitaptaki konu akışına bakıldığında, giriş bölümünde örgü örmeyi seven Didi karakteri okura tanıtılmış, gelişme bölümünde Kedi’nin örgü öremeyip her yere yumak dolaması anlatılmış, sonuç bölümünde ise arkadaşlarının Didi’ye yardım edip atkıyı örmesinden bahsedilmiştir. K11 kodlu kitapta, metinler erken çocukluk dönemindeki bir çocuğun dikkat süresine uygun şekilde 5-6 kelimelik cümleler ve 4-5 cümlelik paragraflardan oluşmaktadır. Hikâye görülen geçmiş zaman kipiyle yazılmıştır. Metinlerde benzetmeler kullanılmış, ayının kürk çuvalına, güneşin ise portakala benzetildiği görülmüştür. Bu şekilde kitabın çocukların benzetmeleri anlama, soyut düşünmeye başlama becerilerinin desteklendiği söylenebilir. “O koca sarı portakal gelmeden dağların arkasından...” “Sen hala uyanmadın mı kürk çuvalı?” Kitaptaki konu akışına bakıldığında, giriş bölümünde Küçük ayının uyanması ve göl kenarına gitmesi, gelişme bölümünde Küçük ayının annesi için ahlat toplamak için tarlakuşlarından yardım istemesi, sonuç bölümünde ise topladığı ahlatların tadına bakarken birazını yemesini ve annesine bir tane götürebilmesi anlatılmıştır. Kitapta olay akışının var olması hikayedeki olay akışıyla ilgili sorulara cevap verebilme becerisini desteklemeye yönelik özellikte olduğu söylenebilir. K12 kodlu kitaba bakıldığında, metinler erken çocukluk dönemindeki bir çocuğun anlayacağı seviyede 5-6 kelimelik cümleler ve 2-3 cümlelik paragraflardan oluşmaktadır. Hikâye duyulan geçmiş zaman kipiyle yazılmıştır. 42 “Vakvak ördeğin sapsarı tüyleri çamura bulanmış.” “Vakvak gezerken üzerindeki çamurlar iyice kurumuş.” Kitaptaki konu akışı incelendiğinde, giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinin olduğu görülmüştür. Giriş bölümünde Vakvak’ın arkadaşıyla oyun oynamak istemesi, gelişme bölümünde küçük ördeğin oynadıktan sonra kirlenmesi ancak yıkanmak istememesi, sonuç bölümünde ise eve dönen ördeğin kirli bir şekilde yemek yiyemeyeceğini anlayarak yıkanmaya gitmesi ve yıkanması anlatılmıştır. Anlamlı bir olay akışına sahip olması nedeniyle kitap, çocuğun olaylarla ilgili sorulan sorulara cevap verme becerisini desteklemektedir. K13 kodlu kitap, erken çocukluk dönemine uygun şekilde ele alınmı, metinler 4-5 kelimelik cümleler ve 2-3 cümlelik paragraflardan oluşmuştur. Hikâye görülen geçmiş zaman kipiyle yazılmıştır. “Küçük hasır şapka pek üzgündü...” “Günler, geceler geçti.” Hikayedeki konu akışı incelendiğinde, giriş bölümünde küçük hasır şapkanın kızla birlikte parka gitmesi, gelişme bölümünde şapkanın parkta kaybolup farklı yerlere sürüklenmesi ve sonuç bölümünde yıpranan şapkanın bir kirpi ailesinin yuvası haline gelmesi anlatılmıştır. Anlamlı bir olay akışına sahip olması nedeniyle kitap, çocuğun olaylarla ilgili sorulan sorulara cevap verme becerisini desteklemektedir. K14 kodlu kitaba bakıldığında, metinlerin 8-9 kelimelik cümlelerden oluştuğu ve erken çocukluk dönemi için cümlelerin uzun olduğu söylenebilir. Hikâye geniş zaman kipiyle erkek çocuğun ağzından yazılmıştır. “Açık pencerenin kenarında durunca şehrin ta öteki ucunda birisinin ağladığını duyuyor.” İncelenen kitabın tamamındaki yazı karakteri ve punto özellikleri değerlendirildiğinde; otobüsün üzerindeki reklam afişinde olmak üzere kitapta birden fazla yazı karakterinin kullanıldığı görülmektedir. Bu özelliği ile kitabın harf ve sözcük farkındalığını destekleyecek nitelikte olduğu söylenebilir. 43 Kitaptaki konu akışı incelendiğinde, giriş bölümünde Perihan Teyze’nin özelliklerinden bahsedilmiş, gelişme bölümünde Perihan Teyze’nin ne kadar yaşlı ve yalnız olduğu, sonuç bölümünde ise Perihan Teyze’nin aslında sevilesi bir insan olması ve komşusuyla arkadaşlığı anlatılmıştır. K15 kodlu kitapta yer alan metinler 7-8 kelimelik cümleler ve 4-5 cümlelik paragraflardan oluşmaktadır. Metinlerin kafiyeli ve devrik cümle yapılarıyla oluşturulduğu görülmektedir. “Çok komik görünüyorsun öyle utanıp sıkılınca, Suratın kıpkırmızı kızarınca.” Hikayedeki konu akışına bakıldığında, giriş bölümünde Fare Tuna'nın bilmişlik taslayarak arkadaşlarının duygularını hor görmesi, gelişme bölümünde arkadaşlarının Tuna'ya oyun oynayarak hatasını anlamasını sağlaması, sonuç bölümünde ise Tuna'nın da herkes gibi korkup, utanıp, kızabileceğini fark etmesi anlatılmıştır. K16 kodlu kitapta da, metinler 7-8 kelimelik cümleler ve 4-5 cümlelik paragraflardan oluşmaktadır. Metinlerin kafiyeli ve devrik cümle yapılarıyla oluşturulduğu görülmektedir. “Böylece sahneden bir an önce uzaklaşmak istedi. Güvenebileceği bir arkadaş bulmak tek dileği.” Kitaptaki konu akışı incelendiğinde, giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinin var olduğu görülmektedir. Giriş bölümünde Utangaç Köpek Kaya'nın eve gelen misafirden utanıp saklanmasından bahsedilmiş, gelişme bölümünde evdeki diğer hayvanların misafir köpeği eğlendirmek için tehlikeli hareketlerde bulunmaları anlatılmış, sonuç bölümünde ise misafir köpeğin sadece konuşabileceği bir arkadaş arayarak Kaya'nın yanına gitmesi ve onunla arkadaş olması ile hikaye sonlandırılmıştır. Anlamlı bir olay akışına sahip olması nedeniyle kitap, çocuğun olaylarla ilgili sorulan sorulara cevap verme becerisini desteklemektedir. 44 K17 kodlu kitaptaki metinler 4-5 kelimelik basit cümlelerden ve 1-2 cümlelik paragraflardan oluşmaktadır. “Minik kaçmaya çalıştı ama Büyük daha hızlıydı.” “Ve Büyük her zaman daha güzel hediyeleri alıyordu.” İncelenen kitabın tamamındaki yazı karakteri ve punto özellikleri değerlendirildiğinde; kitapta aynı yazı karakterinde ancak doğrusal olmayan dairesel yazıların yer aldığı dikkat çekmektedir. Çocuğun yazı farkındalığı açısında dairesel olmayan metinler olumsuz özellik göstermektedir. Konu akışına bakıldığında giriş bölümünde, Minik'in kendisini ablasının gölgesinde hissetmesi, gelişme bölümünde Minik'in ablasının kuşunu kaçırması ve kendini kötü hissedip evden ayrılması, sonuç bölümünde ise Minik'in ablasının kuşunu kurtararak kendine olan güveninin yerine gelmesi anlatılmaktadır. Kitapta Türkçe imla ve noktalama işareti kurallarının kullanımına bakıldığında ise genel olarak Türkçe imla ve noktalama kurallarına uyulduğu ancak 3 yerde “ama” bağlacından önce virgül kullanımının olduğu görülmüştür. Dolayısıyla kitapta noktalama hatası yer almaktadır. “Minik mutlu olmaya çalıştı, ama çok yalnızdı.” K18 kodlu kitabın ele aldığı hikayedeki metinler 6-7 kelimelik cümleler ve 5- 6 cümlelik paragraflardan oluşmaktadır. Cümle uzunluklarının erken çocukluk dönemindeki bir çocuğun takip edebilmesi için fazla olduğu değerlendirilmiştir. Kitapta sulu sepken, molekül, meteoroloji, iklim, kristal, tipi gibi farklı terimlerin kullanıldığı da ayrıca dikkat çekmektedir. “Meteoroloji’nin sitesinde ‘Sıcaklık -1 derece ve Hadise-Karla karışık yağmurlu’ yazıyordu.” İncelenen kitabın tamamındaki yazı karakteri ve punto özellikleri değerlendirildiğinde; kitapta birden fazla yazı karakterinin kullanıldığı görülmektedir. Çocukların yaptıkları bilimsel araştırmalar kitabın genelinde kullanılandan farklı bir font ile yazılmıştır. 45 Kitaptaki konu akışı incelendiğinde, giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinin var olduğu görülmektedir. Giriş bölümünde, Ali ve Nehir'in okul çıkışı karla karışık yağmur yağdığını görmeleri, gelişme bölümünde, sonradan şiddetli kar yağışına dönen karın nasıl oluştuğunu araştırmaları, yürüyüşe çıkmaları ve hayvanlara yiyecek bırakmaları, sonuç bölümünde ise okulların tatil olmasıyla karın tadını çıkarmaları anlatılmıştır. Türkçe imla ve noktalama işareti kurallarının kullanımına bakıldığında ise noktalama kurallarına genel olarak uyulsa da tırnak işareti içinde yazılan cümlelerin sonunun virgülle bitirildiği ve noktalama hatası bulunduğu görülmüştür. Kitapta 11 yerde aynı hata uygulanmıştır. “‘Hadi artık eve gelin. Kar topluyor, biraz tipi başlar,’ dedi.” K19 kodlu kitapta metinler erken çocukluk dönemindeki bir çocuğun dikkat süresini aşacak şekilde 8-9 kelimelik cümlelerden ve 5-6 cümlelik paragraflardan oluşmaktadır. Hikaye görülen geçmiş zaman kipiyle yazılmıştır. “Evlerine dönen Pıtı ile Çıtı, karınlarını doyurduktan sonra biraz yapboz oynadılar.” Kitaptaki konu akışı incelendiğinde, giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinin var olduğu görülmektedir. Giriş bölümünde Çıtı ile Pıtı'nın sürekli yağan yağmurdan şüphelenip güneşle konuşmaya gitmeye karar vermeleri, gelişme bölümünde tüm hayvan dostlarından yardım alarak güneşle konuşmaları ancak bulutların güneşe engel olduğunu öğrenmeleri, sonuçta ise bulutlarla konuşarak güneş ısısına da ihtiyaçları olduğunu açıklamaları ve ilkbaharın gelmesi anlatılmıştır. Türkçe imla ve noktalama işareti kurallarının kullanımına bakıldığında ise kitapta 17 yerde noktalama hatasının yer aldığı görülmüştür. Tırnak işareti içinde yazılan cümlenin sonu virgül ile bitirilmiştir. “Sizin suya da ihtiyacınız var,” dedi Obur. K20 kodlu kitapta ele alınan öykü kapsamında, erken çocukluk dönemindeki bir çocuğun dikkat süresine uygun olarak cümleler 4-5 kelimeden oluşmuştur. Hikaye görülen geçmiş zaman kipiyle yazılmıştır. 46 “Sütlaç sinirle Ege’ye tos vurdu. Neredeyse onu yere düşürüyordu.” Kitaptaki konu akışı incelendiğinde, giriş bölümünde İnci ve Ege'nin ağılı temizlemek istemesi, gelişme bölümünde Keçi Sütlaç'ın huysuzluklar yaparak temizlemeye izin vermemesi, sonuç bölümüde ise keçiyi dışarı çıkarıp ağılı temizlediklerinden sonra ertesi gün keçinin bir yavrusunun olduğunu görmeleri ve huysuzluğunun nedeninin anlaşılması anlatılmıştır. Anlamlı bir olay akışına sahip olması nedeniyle kitap, çocuğun olaylarla ilgili sorulan sorulara cevap verme becerisini desteklemektedir. K21 kodlu kitaptaki metin özelliklerine bakıldığında tekrarlayan cümle kalıplarının var olduğu görülmektedir. “Ama dikenleri daha çok dolaşmıştı şimdi.” “...Dikenlerimiz birbirine dolaştı, lütfen bizi ayırabilir misin?” Konu akışına bakıldığında, giriş bölümünde kestanenin kirpinin üzerine düşmesi ve dikenlerinin dolaşması, gelişme bölümünde birbirlerinden ayrılmak için birçok hayvandan yardım istemeleri, sonuçta ise kirpinin ayağı takılınca düşmesi ve birbirlerinden ayrılmaları kestanenin yuvasına annesinin yanına dönmesi anlatılmıştır. K22 kodlu kitapta metinler 8-9 kelimelik cümlelerden oluşmaktadır. Paragrafların ve hikayenin uzunluğu, erken çocukluk dönemindeki bir çocuğun dikkat süresinin dağılabileceği bir uzunluktadır. Hikaye görülen geçmiş zaman kipiyle yazılmıştır. “Küçük baykuş canı sıkılarak, umutsuzluk içinde, ‘Çok yalnızım!’ diye bağırdı.” “Baykuşun gözlerinden süzülen yaşlar tavşanın üstüne düşmüş, böylece tavşan baykuşun gözyaşlarıyla işaretlenmişti.” Kitaptaki konu akışı incelendiğinde, giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinin var olduğu görülmektedir. Giriş bölümünde, baykuşun arkadaş edinmeye çalışması ancak hayvanlarla farklı saatlerde uyuduğu için arkadaş edinememesi, gelişme bölümünde gece gökyüzünde yıldızların olduğunu fark etmesi ve yıldızlarla arkad