T.C. 
HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ 

SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ 

ÇOCUK GELİŞİMCİLERİN HASTANEYE HAZIRLAYICI 

EĞİTİM PROGRAMLARI İLE İLGİLİ GÖRÜŞLERİNİN VE 

KULLANIM DURUMLARININ İNCELENMESİ 

Polen ÇINGILOĞLU 

Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Programı 

YÜKSEK LİSANS TEZİ 

ANKARA 

2023 



 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 



 

 

T.C. 
HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ 

SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ 
 

 

 

 

 

 

 

ÇOCUK GELİŞİMCİLERİN HASTANEYE HAZIRLAYICI EĞİTİM 

PROGRAMLARI İLE İLGİLİ GÖRÜŞLERİNİN VE KULLANIM 

DURUMLARININ İNCELENMESİ 

 

 

 

 

Polen ÇINGILOĞLU 

 

 

 

Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Programı 

YÜKSEK LİSANS TEZİ 

 

 

 

TEZ DANIŞMANI 

Dr. Öğretim Üyesi Çiğdem Aytekin 

 

 

 

ANKARA 

2023



iii 

ONAY SAYFASI 



iv 

 

YAYIMLAMA VE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARI BEYANI 

Enstitü tarafından onaylanan lisansüstü tezimin/raporumun tamamını veya 
herhangi bir kısmını, basılı (kağıt) ve elektronik formatta arşivleme ve aşağıda verilen 
koşullarla kullanıma açma iznini Hacettepe Üniversitesine verdiğimi bildiririm. Bu izinle 
Üniversiteye verilen kullanım hakları dışındaki tüm fikri mülkiyet haklarım bende kalacak, 
tezimin tamamının ya da bir bölümünün gelecekteki çalışmalarda (makale, kitap, lisans ve 
patent vb.) kullanım hakları bana ait olacaktır. 

Tezin kendi orijinal çalışmam olduğunu, başkalarının haklarını ihlal etmediğimi ve 
tezimin tek yetkili sahibi olduğumu beyan ve taahhüt ederim. Tezimde yer alan telif hakkı 
bulunan ve sahiplerinden yazılı izin alınarak kullanılması zorunlu metinlerin yazılı izin 
alınarak kullandığımı ve istenildiğinde suretlerini Üniversiteye teslim etmeyi taahhüt 
ederim. 

Yükseköğretim Kurulu tarafından yayınlanan “Lisansüstü Tezlerin Elektronik 
Ortamda Toplanması, Düzenlenmesi ve Erişime Açılmasına İlişkin Yönerge” 
kapsamında tezim aşağıda belirtilen koşullar haricince YÖK Ulusal Tez Merkezi / H.Ü. 
Kütüphaneleri Açık Erişim Sisteminde erişime açılır. 

 

o Enstitü / Fakülte yönetim kurulu kararı ile tezimin erişime açılması mezuniyet 
tarihimden itibaren 2 yıl ertelenmiştir. (1) 

o Enstitü / Fakülte yönetim kurulunun gerekçeli kararı ile tezimin erişime açılması 
mezuniyet tarihimden itibaren ... ay ertelenmiştir. (2) 

o Tezimle ilgili gizlilik kararı verilmiştir. 
 

13 / 02 / 2023 
                                                                                     Polen ÇINGILOĞLU 
 

-------------------------------------------- 
1“Lisansüstü Tezlerin Elektronik Ortamda Toplanması, Düzenlenmesi ve Erişime Açılmasına İlişkin Yönerge” 

(1) Madde 6. 1. Lisansüstü tezle ilgili patent başvurusu yapılması veya patent alma sürecinin devam etmesi 
durumunda, tez danışmanının önerisi ve enstitü anabilim dalının uygun görüşü üzerine enstitü veya 
fakülte yönetim kurulu iki yıl süre ile tezin erişime açılmasının ertelenmesine karar verebilir. 

 
(2) Madde 6. 2. Yeni teknik, materyal ve metotların kullanıldığı, henüz makaleye dönüşmemiş veya patent 

gibi yöntemlerle korunmamış ve internetten paylaşılması durumunda 3. şahıslara veya kurumlara haksız 
kazanç imkânı oluşturabilecek bilgi ve bulguları içeren tezler hakkında tez danışmanının önerisi ve 
enstitü anabilim dalının uygun görüşü üzerine enstitü veya fakülte yönetim kurulunun gerekçeli kararı 
ile altı ayı aşmamak üzere tezin erişime açılması engellenebilir. 

 
(3) Madde 7. 1. Ulusal çıkarları veya güvenliği ilgilendiren, emniyet, istihbarat, savunma ve güvenlik, sağlık 

vb. konulara ilişkin lisansüstü tezlerle ilgili gizlilik kararı, tezin yapıldığı kurum tarafından verilir*. 
Kurum ve kuruluşlarla yapılan işbirliği protokolü çerçevesinde hazırlanan lisansüstü tezlere ilişkin 
gizlilik kararı ise, ilgili kurum ve kuruluşun önerisi ile enstitü veya fakültenin uygun görüşü üzerine 
üniversite yönetim kurulu tarafından verilir. Gizlilik kararı verilen tezler Yükseköğretim Kuruluna 
bildirilir. Madde 7.2. Gizlilik kararı verilen tezler gizlilik süresince enstitü veya fakülte tarafından gizlilik 
kuralları çerçevesinde muhafaza edilir, gizlilik kararının kaldırılması halinde Tez Otomasyon Sistemine 
yüklenir. 

 

* Tez danışmanının önerisi ve enstitü anabilim dalının uygun görüşü üzerine enstitü veya 
fakülte yönetim kurulu tarafından karar verilir. 



v 

ETİK BEYAN 

Bu çalışmadaki bütün bilgi ve belgeleri akademik kurallar çerçevesinde elde 

ettiğimi, görsel, işitsel ve yazılı tüm bilgi ve sonuçları bilimsel ahlak kurallarına uygun 

olarak sunduğumu, kullandığım verilerde herhangi bir tahrifat yapmadığımı, 

yararlandığım kaynaklara bilimsel normlara uygun olarak atıfta bulunduğumu, tezimin 

kaynak gösterilen durumlar dışında özgün olduğunu, Dr. Öğretim Üyesi Çiğdem 

AYTEKİN danışmanlığında tarafımdan üretildiğini ve Hacettepe Üniversitesi Sağlık 

Bilimleri Enstitüsü Tez Yazım Yönergesine göre yazıldığını beyan ederim.  

Polen ÇINGILOĞLU 



vi 

 

 

TEŞEKKÜR 

Öncelikle, çocuk gelişimi alanında lisans eğitimim sırasında hastaneye 

hazırlayıcı eğitim programları konusunu kendisinden dinlediğim, tez çalışmam 

sırasında desteğini, emeğini ve sabrını esirgemeyip deneyim ve bilgilerini benimle 

paylaşan, değerli danışmanım Dr. Öğr. Üyesi Çiğdem Aytekin’e  

Tez çalışması sürecinde nitel veri analiz sürecinde değerli bilgilerini benimle 

paylaşan, üzerimde çok fazla emeği olan değerli hocam Prof. Dr. Dilara Özer’e   

Tez çalışması sürecinde bilgi ve deneyimlerini esirgemeyip nicel veri analizi 

sürecine sağladığı katkılardan ötürü Araş. Gör. Merve Oğur ve Araş. Gör. Merve 

Cambaz’a  

Tez çalışmasının bir parçası olan Hastaneye Hazırlayıcı Eğitim Programları 

Görüş Formu için uzman görüşü sunan değerli hocalarıma,  

Veri toplama sürecinde desteklerini esirgemeyen Hacettepe Üniversitesi 

Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Mezunlar Derneği ile Çocuk Gelişimi ve Eğitimi 

Derneği’ne,  

Tez süreci boyunca desteklerini hissettiğim değerli arkadaşım ve meslektaşım 

Araş. Gör. Rüveyda Kurnaz’a,  

En özel teşekkürü hak eden ve desteklerini her zaman üzerinde hissettiğim 

biricik anneme, babama ve kardeşime,  

Sonsuz ve en içten teşekkürlerimi sunarım.  

 

 

 

 



vii 

 

 

ÖZET 

Çıngıloğlu, P., Çocuk Gelişimcilerin Hastaneye Hazırlayıcı Eğitim 

Programları ile İlgili Görüşlerinin ve Kullanım Durumlarının İncelenmesi, 

Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Çocuk Gelişimi ve Eğitim 

Programı, Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2023. Bu araştırmada, hastanede çalışan çocuk 

gelişimcilerin hastaneye hazırlayıcı eğitim (HHE) programları ile ilgili görüşlerinin ve 

kullanım durumlarının incelenmesi amaçlanmıştır. Karma araştırma yöntemine göre 

yürütülen araştırmada kartopu örnekleme yöntemi kullanılmış ve hastanede çalışan 152 

çocuk gelişimciye ulaşılmıştır. Veri toplama aracı olarak literatür taraması sonucunda 5 

alan uzmanı ve 2 istatistik uzmanından görüş alınarak oluşturulan “Hastaneye Hazırlayıcı 

Eğitim Programları Görüş Formu” kullanılmıştır. Görüş formu; bütün katılımcıların 

cevaplandırması gereken demografik ve genel bilgiler, HHE programı uyguladığını 

belirten katılımcıların programlarına ait özel bilgiler, HHE programı uygulamadığını 

belirten katılımcıların yanıtladığı bilgiler ve bütün katılımcılara yönelik sorulan açık uçlu 

sorulardan oluşmaktadır. Veriler betimsel istatistik yöntemleri ile analiz edilmiştir. 

Bulgulara göre; 152 katılımcıdan 4’ü hastane kreşi ve çocuk izlem merkezi gibi hastane 

dışı birimlerde görev yapmaktadır. İlgili birimlerde çalışan 148 çocuk gelişimciden HHE 

programları hakkında görüşler elde edilmiştir. Katılımcıların çoğunluğu lisans döneminde 

çocuk ve hastane dersi almış, sağlık kurum ve kuruluşunda staj yapma olanağı bulmuştur. 

Katılımcıların %42,1’i lisans eğitimi sırasında HHE programı hazırladığını, % 35,8’i HHE 

programlarıyla ilgili teorik konularda yeterli ancak uygulama konusunda yetersiz 

hissettiğini, büyük çoğunlukla hastanenin yoğunluğundan dolayı HHE programı 

uygulayamadıklarını bildirmiştir. Hastaneye hazırlayıcı eğitim programı uyguladığını 

belirten 4 katılımcının verileri nitel araştırma yöntemlerinden “içerik analizi” ile 

incelenerek “Çocuğun hastane yaşantısına tepkileri”, “HHE programlarının faydaları” ve 

“HHE programlarının etkili kullanılması için çözüm önerileri” başlıklarında 3 ana tema 

ele alınmıştır. Elde edilen sonuçlar literatür ışığında tartışılmış ve yorumlanmıştır. 

Anahtar Kelimeler: Hastane ve çocuk, hastaneye hazırlayıcı eğitim programları, çocuk 

yaşam müdahaleleri, çocuk gelişimci, çocuk gelişimi ve eğitimi  



viii 

ABSTRACT 

Çıngıloğlu, P., Examining the Views of Child Development Specialist 

about Preparatory Education Program for Hospital Life and Provision of Using 

Status, Hacettepe University,Graduate School of Health Sciences, Child 

Development and Education Program, Master’s Thesis, Ankara, 2023. In this 

study, it was aimed to examine the opinions and use cases of child development 

specialists working in the hospital about the hospital preparation programs. Snowball 

sampling method was used in the research carried out according to the mixed method 

research and 152 child development specialists were reached. As a data collection tool, 

the "Hospital Preparation Programs Opinion Form", which was formed by taking the 

opinions of 5 field experts and 2 statistics experts. Opinion form; It consists of 

demographic and general information that all participants must answer, specific 

information about the programs answered by the participants who implement the 

program, the information answered by the participants who stated that they do not 

implement the program, and open-ended questions asked for all participants. The data 

were analyzed with descriptive statistical methods. According to the fresults; 4 out of 

152 participants work in hospital kindergarden and child protect centers. Opinions 

about programs were obtained from 148 child development specialists working in the 

relevant units. The majority of the participants took courses on child and hospital 

during their undergraduate period and had the opportunity to do internship in a health 

institution. 42.1% of the participants stated that they prepared a program during their 

undergraduate education, 35.8% reported that they felt adequate in the theoretical 

aspects of programs but insufficient in practice, and that they could not apply the 

program mostly due to the busyness of the units. The data of 4 participants who stated 

that they applied a program were examined with content analysis methods, and 3 main 

themes obtained."The child's reactions to hospital life", "Benefits of programs" and 

"Solution suggestions for the effective use of programs". The results were discussed 

and interpreted in the light of the literature. 

Keywords: Hospital and child, hospital preparatory education programs, child life 

interventions, child development, child development and education 



ix 

İÇİNDEKİLER 

ONAY SAYFASI iii 

YAYIMLAMA VE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARI BEYANI iv 

ETİK BEYAN v 

TEŞEKKÜR vi 

ÖZET vii 

ABSTRACT viii 

İÇİNDEKİLER ix 

TABLOLAR xii 

ŞEKİLLER xii 

1. GİRİŞ 1 

1.1. Kapsam ve Önem 1 

1.2. Amaç 5 

1.3. Temel Problem 5 

1.4. Alt Problemler 5 

1.5. Sayıltılar 6 

1.6. Sınırlılıklar 6 

2. GENEL BİLGİLER 8 

2.1. Çocuk Gelişimi Mesleğinin Tarihçesi, Görev ve Tanımı 9 

2.1.1. Sağlık Alanında Görev Yapan Çocuk Gelişimciler 10 

2.1.2. Sağlık Kurum ve Kuruluşlarında Çocuk Gelişimi Mevzuat ve 

Yönetmelikleri 12 

2.1.3. Sağlık Alanında Görev Yapan Çocuk Gelişimcilerin Çalışma Alanları 13 

2.2. Hastalık ve Çocuk 15 

2.3. Hastane Yaşantısı ve Çocuk 18 

2.4. Hastalık Durumunda ve Hastane Yaşantısında Çocuklarda Gözlenen Tepkiler 19 

2.5. Hastane Yaşantısı ve Hazırlayıcı Programlar               19 

2.5.1. Programlar Hazırlanırken Dikkat Edilmesi Gereken Durumlar 20 

2.5.2. Hastane Yaşantısına Hazırlanmasında Kullanılan Yaklaşımlar 21 

2.5.3. Tıbbi Oyun 23 

2.5.4. Normatif Oyun ve Gelişimsel Olarak Uygun Oyun 25 

2.5.5. Müzik Terapisi 25 



x 

 

 

2.5.6. Sanat Terapisi 26 

2.5.7. Teknolojik Destekler 27 

2.5.8. Terapötik Oyun 29 

2.5.9. Bibliyoterapi  30 

2.5.10. Ağrı Yönetimi ve Baş Etme Stratejileri 31 

2.5.11. Aile Katılımı ve Aile Desteği 33 

2.5.12. Çocukların Ameliyata Hazırlanması 35 

3. GEREÇ VE YÖNTEM 37 

3.1. Araştırma Modeli 37 

3.2. Evren ve Örneklem 37 

3.3. Veri Toplama Araçları 43 

3.3.1. Hastaneye Hazırlayıcı Eğitim (HHE) Programları Görüş Formu 44 

3.4. Veri Toplama Süreci 45 

3.5. Verilerin Analizi 46 

3.5.1. Nicel Verilerin Analizi 47 

3.5.2. Nitel Verilerin Analizi 47 

3.5.3. Nitel Veri Analizinde İnanırlık ve Tutarlık 48 

4. BULGULAR 50 

4.1. Nicel Verilerin Analizlerinden Elde Edilen Bulgular 50 

4.2. Hastaneye Hazırlayıcı Eğitim Programları Uyguladığını Belirten Katılımcılara 

İlişkin Bulgular 56 

4.2.1. Hastaneye Hazırlayıcı Eğitim Programı Uyguladığını Belirten 

Katılımcıların Tanımlayıcı Özellikleri ve Hastaneye Hazırlayıcı Eğitim 

Programı İçeriklerine Ait Bilgiler 57 

4.2.2. Hastaneye Hazırlayıcı Eğitim Programı Uyguladığını Belirten 

Katılımcıların Hastaneye Hazırlayıcı Eğitim Programı ile İlgili 

Görüşlerinin Ana  Tema ve Alt Tema, ve Kodlarına İlişkin Bilgiler 66 

5. TARTIŞMA 72 

6. SONUÇ VE ÖNERİLER 100 

6.1. Sonuç 100 

6.2. Öneriler 102 

6.2.1. İlgili Kurum, Kuruluş ve Kişilere Yönelik Öneriler 102 



xi 

 

 

6.2.2. Yeni Yapılacak Araştırmalara Yönelik Öneriler 104 

7. KAYNAKÇA 106 

8. EKLER 116 

EK - 1: Hastanelerde Çalışan Çocuk Gelişimci Sayısı 

EK -2 : Hastaneye Hazırlayıcı Eğitim (HHE) Programları Görüş Formu 

EK -3: Hacettepe Üniversitesi Etik Komisyonu Etik Kurul İzni 

EK -4: Orijinallik Raporu 

EK -5: Dijital Makbuz 

9. ÖZGEÇMİŞ 132 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



xii 

 

 

ŞEKİLLER 

Şekil Sayfa 

3.1. Araştırmaya Katılan Çocuk Gelişimcilerin Çalışma Alanlarının Dağılımı. 39 

3.2. Araştırmaya Katılan Çocuk Gelişimcilerin Birlikte Çalıştıkları Anabilim 

Dalı/Bilim Dalı Bilgilerinin Dağılımı. 41 

3.3. Araştırmaya Katılan Çocuk Gelişimcilerin Yoğun Olarak Çalıştıkları Hasta Grubu 

Bilgilerinin Dağılımı. 43 

4.1. HHE Uyguladığını Belirten Çocuk Gelişimcilerin Hizmet Verdikleri Birimler 57 

4.2. HHE Programı Uyguladığını Belirten Çocuk Gelişimcilerin Kullandıkları 

Değerlendirme     Araçları/Yöntemleri. 58 

4.3. HHE Uyguladığını Belirten Çocuk Gelişimcilerin Program Uygulama Şekli. 62 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



xiii 

 

 

TABLOLAR 

Tablo Sayfa 

3.1. Araştırmaya Katılan Çocuk Gelişimcilerin Çalıştıkları Sağlık Kurum / Kuruluşu 

Türü   ve Hizmet Sürelerine İlişkin Bilgiler. 39 

3.2. Araştırmaya Katılan Çocuk Gelişimcilerin Hizmet Verdikleri Çalışma 

Alanlarına İlişkin Bilgiler.  40 

3.3. Araştırmaya Katılan Çocuk Gelişimcilerin Birlikte Çalıştığı Anabilim Dalı/Bilim 

Dalı Sayısına İlişkin Dağılım.  42 

4.1. Araştırmaya Katılan Çocuk Gelişimcilerin Lisans Eğitimi Sırasında “Hastane ve 

Çocuk” Konulu Ders Alma Durumu, Sağlık Kurum/ Kuruluşunda Staj Yapma 

Durumu ve Staj Yapılan Birimlere İlişkin Bilgiler 50 

4.2. Lisans Eğitimleri Sırasında “Hastane ve Çocuk” Konusunda Ders Alan Çocuk 

Gelişimcilerin Hastaneye Hazırlayıcı Eğitim (HHE) Programı Yeterliliği 

Konusunda Kendilerini Değerlendirmelerine İlişkin Bilgiler. 51 

4.3. Çocuk Gelişimcilerin Sağlıklı Çocuklara Hastaneye Hazırlayıcı Eğitim Verilmesi 

ile İlgili Görüşlere Katılım Durumlarına İlişkin Bilgiler. 52 

4.4. Araştırmaya Katılan Çocuk Gelişimcilerin Çalıştıkları Kurumda Hastaneye 

Hazırlayıcı Eğitim Programı Hazırlama Durumlarına İlişkin Bilgiler. 53 

4.5. Hastaneye Hazırlayıcı Eğitim (HHE) Programı Uygulamayan Çocuk 

Gelişimcilerin Uygulayamama Nedenlerine İlişkin Bilgiler. 54 

4.6. Hastaneye Hazırlayıcı Eğitim Programı Uygulamayan Çocuk Gelişimcilerin 

Yürüttükleri Diğer Çalışmalara İlişkin Bilgiler. 55 

4.7. HHE Programı Uyguladığını Belirten Çocuk Gelişimcilerin Gelişimsel 

Değerlendirmelere Yönelik Karşılaştıkları Zorluklara İlişkin Bilgiler. 58 

4.8. HHE Programı Uyguladığını Belirten Çocuk Gelişimcilerin Uygulama Yaptıkları 

Gruplara İlişkin Bilgiler. 59 

4.9. HHE Programı Uyguladığını Belirten Çocuk Gelişimcilerin Hastanede Yatan 

Çocuklarla HHE programı Uygulamadan Önce Yaptıkları İzlem/Değerlendirme 

Yöntemlerine İlişkin Bilgiler. 60 



xiv 

 

 

4.10. HHE Programı Uyguladığını Belirten Çocuk Gelişimcilerin HHE Konularını 

Hangi Yöntemle Ele Aldıklarına İlişkin Bilgiler. 61 

4.11. HHE Programı Uyguladığını Belirten Çocuk Gelişimcilerin İş Birliği Yaptığı 

Personel ve Diğer Kişilere İlişkin Bilgiler. 63 

4.12.HHE Programı Uyguladığını Belirten Çocuk Gelişimcilerin Programları 

Hazırlarken Dikkate Aldığı Durumlara İlişkin Bilgiler. 64 

4.13.HHE Programı Uyguladığını Belirten Çocuk Gelişimcilerin Programları 

Uygularken Zorlandıkları Durumlara İlişkin Bilgiler. 65 

4.14. Çocuğun hastane yaşantısına tepkileri. 66 

4.15. HHE programlarının etkili uygulanması için çözüm önerileri. 67 

4.16. HHE programlarının faydaları. 69 

 

 

 

 

 

 

  



1 

 

 

1. GİRİŞ 

Bu bölümde araştırmanın kapsamı, amacı, alt problemleri, varsayımları ve 

sınırlılıkları üzerinde durulmuştur.  

1.1.  Kapsam ve Önem 

Her çocuk kronik/akut rahatsızlıklar, meydana gelen kazalar, ameliyat süreçleri 

gibi çeşitli sebeplerden dolayı hastane deneyimi yaşayabilir (1). Çocuğun ilk defa 

hastane deneyimi yaşaması daha önce karşılaşmadığı bir ortamda bulunması ve ismini 

bilmediği tıbbi aletler, cihazlar ve yabancı personeller ile bir arada olması demektir. 

Hastane deneyiminde çocuk, daha önce karşılaşmadığı bir ortamda bulunacak ve 

çeşitli tıbbi aletler, acılı işlemler gibi alışık olmadığı durumlarla karşılaşacaktır. İlk 

kez hastane deneyimi yaşayan çocuk, bu yabancı hastane ortamında acı verici 

işlemlerle de karşılaşabilmektedir. Çocuk, hastanede uygulanan ağrılı ve acılı işlemler, 

kan alma, daha önce karşılaşmadığı tıbbi ekipmanlar karşısında duygusal, davranışsal 

ve fizyolojik olarak olumsuz etkilenebilir. Hastane yatışı gerçekleşen çocukların ise 

evdeki rutinleri yerine getiremeyerek ailesinden ve arkadaşlarından uzakta kalarak 

bağımsızlığının kısıtlandığını düşünmesi de ayrıca bir stres kaynağı olarak ortaya 

çıkabilmektedir. Bütün bu durumlar ele alınırsa, hastane deneyimi çocuk üzerinde stres 

ve kaygıya neden olan önemli bir faktör olarak ortaya çıkmaktadır (1, 2).Yurt dışı 

örnekleri incelendiğinde, özellikle Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada’da görev 

almakta olan çocuk yaşamı veya çocuk gelişimi alanlarında lisans derecesine sahip 

olan ve çocuk yaşamı konusunda eğitim alan çocuk yaşam uzmanlarının konuyla ilgili 

çalışmaları olduğu görülmektedir. Tüm aile ve diğer sağlık çalışanları ile iş birliği 

içerisinde olan çocuk yaşam uzmanları, çocukların riskli durumlara hazırlanmalarına 

yönelik eğitim almış ve Amerikan Pediatri Akademisi, Hastane Bakım Komitesi ve 

Çocuk Yaşam Konseyi tarafından resmi olarak bildirilen, çocukların hastane 

yaşantısına hazırlanmasından sorumlu personellerdir(3, 4). Bu sebeple, özellikle 

Amerika Birleşik Devletleri’ndeki hastaneler incelendiğinde hastane bünyelerinde 

çocuk yaşam servislerinin bulunduğu görülmektedir(3, 5).Pediatri hastanelerindeki 

çocuk yaşam servisleri, çocukların hastaneye yatış ve diğer tıbbi süreçlerde çocuklarda 

meydana gelen kaygı düzeyini en aza indirgemek için psikososyal destek sağlayan 

önemli bir bileşen olarak görülmektedir. Hastaneye yatış sürecinde çocuğun üstün 



2 

 

 

yararını ön plana alarak çocuğun gelişimini desteklemeye odaklanan çocuk yaşam 

müdahaleleri çocuklarda oluşan kaygı düzeyi üzerinde azaltıcı bir etki yapar ve aynı 

zamanda bu stresli deneyimler sırasında çeşitli başa çıkma stratejilerini geliştirmeyi de 

içerir. Çocuk ve aileleri tıbbi prosedürlere hazırlayan çocuk yaşam uzmanlarının en 

önemli iki aracı oyun ve uygun iletişim olarak bildirilmiştir. Aile katılımını da teşvik 

eden çocuk yaşam müdahalelerinin diğer kapsamları ise optimal gelişimi teşvik etmek, 

çocuk ve ailelere sağlık koşulları konusunda eğitimler vermek, çocukların duygularını 

ifade etmesine yardımcı olmak olarak sıralanabilir(5).   

Yurt dışı literatürü incelendiğinde, çocuk yaşam müdahalelerinin pediatrik 

bakıma olumlu etkilerinin gözle görülür olması ile beraber çocuk ve aile üzerindeki 

stres ve kaygıyı azalttığı ve çocuğun hastane uyumunu kolaylaştırarak tıbbi tedavisine 

destek sağladığına ilişkin bilimsel çalışmalar da bulunmaktadır. Örneğin, pediatri 

hastalarında yapılan bir araştırmada, ameliyat öncesinde psikososyal destek sağlanan 

çocukların stres düzeylerinin azaldığı, uyumu artırarak iş birlikçi olduğu ve bu sayede 

tıbbi iyileşme süresinin kısaldığı ve ağrı kesici ilaç kullanımının azaldığı 

gözlemlenmiştir (6). Bray ve ark.(2) tarafından yapılan başka bir çalışmada, çocukların 

hastane prosedürü ve karşılaşacağı deneyimler ile ilgili bilgi sahibi olmalarının 

çocuğun yaşantısındaki önemi araştırılmıştır. Çocukların, hastane prosedürüyle ilgili 

olarak karşılaşabileceği; hastane deneyiminin kaç gün süreceği, tıbbi ekipmanların ne 

işe yaradığı, hastanede çalışan diğer kişilerin kim olduğu, canının yanıp 

yanmayacağını, iyileşip iyileşmeyeceğini, ilaçların tadını, ailesinin gelip 

gelmeyeceğini ve çocuğun kendini nasıl sakinleştireceği gibi soruların yanıtlarını 

bilmesinin, durumla başa çıkmalarına ve kendi duygularını düzenlemelerine yardımcı 

olunması için ilk adım olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Amerika Birleşik Devletleri’nde 

pediatrik görüntüleme bölümünde Tyson ve ark.(7) tarafından yapılan bir çalışmada, 

çocuk yaşam uzmanlarının bakım üzerindeki etkisini incelemek amaçlanmış ve 

ebeveyn memnuniyeti, personel memnuniyeti, çocuk memnuniyeti, çocuk ağrı 

ölçümleri incelenmiştir. Çalışma sonucunda, çocuk yaşam müdahalelerinin bu 

değişkenler üzerinde olumlu etkisi olduğu gözlemlenmiştir. Yine Amerika Birleşik 

Devletleri'nde bir çocuk hastanesine başvuran 3-15 yaş arası 31 çocuk ve 

ebeveynlerinin katılım gösterdiği bir deneysel çalışmada(8), çocuk yaşam hizmeti alan 

ve almayan aileler arasındaki çocuk kaygısı, çocuk endişe düzeyi ve ebeveyn stresi 



3 

 

 

arasındaki farklılıklar incelenmiştir. Çalışma sonucunda çocuk yaşam hizmeti alan 

çocukların daha düşük kaygı seviyesi gösterdikleri gözlemlenmiş ancak endişe 

seviyelerinde anlamlı farklılık gözlemlenmemiştir. Bu bulgu çocuk yaşamı 

hizmetlerinin yoğunluğu ile ilişkilendirmiş ve çocuk yaşam müdahalesi yoğunluğunun 

yalnızca daha düşük endişe düzeyleriyle önemli ölçüde ilişkili olduğu 

gözlemlenmiştir. Bunun nedeni de daha yüksek yoğunluklu müdahaleye sahip 

çocukların bir çocuk yaşam uzmanı tarafından daha yakın zamanda ziyaret edilmiş 

olmaları sebebiyle ölçüm anında düşük seviyede stresli olmalarıyla ilişkilendirilmiştir. 

Genel olarak Claridge ve ark. (8) çalışmasındaki sonuçlar genel anlamda Amerikan 

Pediatri Akademisi Hastane Bakım Komitesi’nin çocuk yaşamı müdahalelerinin 

hastane sürecinde yaşanan olumsuz psikososyal durumları düzenlemede etkili olduğu 

iddiasını bilimsel olarak destekleyen bir çalışma olmasına rağmen literatürün aksine, 

ebeveyn stresi üzerinde anlamlı bir farklılık gözlemlenmemiştir. Araştırma 

kapsamında çocuk yaşam uzmanlarının aile ile iletişime geçip geçmediği veya nasıl 

iletişime geçtiği net olarak bilinmese de bu bağlamda çocuk yaşam uzmanlarının 

ebeveynlerin hastanedeki deneyimlerini nasıl etkileyebileceği ile ilgili daha fazla 

bilimsel araştırmaya ihtiyaç olduğu gözlemlenmiştir. Bu noktada, hastane süreci olan 

çocuğun ailesinin de stres ve kaygı taşıyacağı ve bu kaygının da çocuğa geçeceği göz 

ardı edilmemeli ve çocuğa olan desteğin yanı sıra aile desteğini de sağlamanın 

bütüncül bir etki yaratacağı unutulmamalıdır(9). Hastane Bakım Komitesi ve Çocuk 

Yaşam Konseyi’nin bildirisine göre (5), çocuk yaşam müdahalelerinde aile katılımı 

desteklenmeli ve aileye çocuğun hastalığına ve tıbbi süreçlerine uyumunu 

kolaylaştırması için destek sağlanmalıdır. Bu destek, ebeveyn ve çocuk oyun 

seanslarını teşvik ederek sağlanabileceği gibi tıbbi işlemler sırasında çocuk için 

geliştirilen başa çıkma stratejilerini aileye anlatarak sağlanabilir. Aile katılımı ve 

desteğini arttırmak ailenin çocuklarının tedaviye karşı tepkisini anlamalarına yardımcı 

olur ve bakım yüklerinin azalmasına olanak sağlar (5). Aileye sağlanan destek ile ilgili 

deneysel araştırmalara bakıldığında İran’da kronik böbrek hastalığı olan 120 çocuk ve 

annelerinin dahil olduğu destekleyici eğitim programının çocuk anksiyetesi ve annenin 

bakım yükü üzerindeki etkisi incelendiği bir araştırma göze çarpmaktadır(10). Bu 

kapsamda çocuk ve ailelerle ayrı ayrı beş seans gerçekleştirilmiş ve çalışma sonucunda 



4 

 

 

kontrol grubunun çocuk anksiyete puanları ve anne bakım yükü puan ortalamaları 

deney grubuna göre anlamlı derecede yüksek bulunmuştur.  

Yurt dışı örneklerinde çocuk yaşam uzmanlarının çalışmaları kapsamında 

yürütülen çocuğu hastane yaşantısına hazırlayan programlar incelendiğinde; tıbbi 

oyun, terapötik oyun, normatif oyun ve gelişimsel olarak uygun oyun, ağrı ile baş etme 

stratejileri (ağrılı işlemlerde dikkat dağıtma), müzik ve sanat, kitaplar, drama, video 

gibi programların yer aldığı görülmektedir (5, 10-13). Ayrıca bu uygulamaların sadece 

ameliyat süreçlerinde değil, kronik/ akut hastalığı olan çocuklarda, hastane yatışı 

gerçekleşecek çocuklarda, ayaktan tedavi olan çocuklarda, diş tedavisinde ve acil 

servislerde de uygulandığı görülmektedir (14-17). Buna ek olarak hastaneye 

hazırlayıcı programlarının yalnızca hastane deneyimi yaşayan çocuklara değil, sağlıklı 

çocuklara da verilmesi gerektiğine ilişkin görüşler de bulunmaktadır (18).  

Ülkemizde ise çocukların hastane yaşantısına hazırlanması ile ilgili güncel 

literatür incelendiğinde, üniversitelerin örgün eğitim kapsamında çocuk gelişimi lisans 

bölümlerinden mezun olan çocuk gelişimcilerin uyguladıkları hastaneye hazırlayıcı 

eğitim (HHE) programları görülmektedir(19). Hastaneye hazırlayıcı eğitim 

programları (HHE), örgün eğitimlerde lisans çocuk gelişimi bölümlerinde ders 

içerikleri kapsamında olmakla beraber, Keskin ve ark. (19) tarafından hastanelerde 

çalışan çocuk gelişimcilerin görev ve yetkilerinden bir tanesi olarak belirtilmiştir. 

Hastaneye hazırlayıcı eğitim programları (HHE) çeşitli yöntemler aracılığı ile çocuk 

ve aileyi hastane yaşantısına hazırlayan programlardır(18). HHE kapsamında 

kullanılan yöntemler, çocuk yaşam uzmanlarının çocukları hastane yaşantısına 

hazırlaması için kullandıkları çocuk yaşam müdahaleleri ile benzerlik göstermektedir. 

Bu kapsamda yurt dışında görev almakta olan çocuk yaşam uzmanlarının çocuk 

yaşamı ve çocuk gelişimi alanında lisans derecesine sahip olmakla beraber çocuk 

yaşamı konusunda ayrıca bir eğitimi ve staj sürecini tamamladıkları düşünülürse, 

ülkemizde örgün eğitim çocuk gelişimi lisans bölümlerinden mezun olan çocuk 

gelişimciler ile meslek tanımlarının benzerlik gösterdiği görülmektedir. Ülkemiz 

kapsamında çocukların hastane yaşantısı ile ilgili bilimsel araştırmalar incelendiğinde 

ise çocuklar ve aileler üzerindeki etkilerine yoğunlaşan kapsamlı bir literatür 

bulunmasına rağmen hastaneye hazırlayıcı eğitim (HHE) programları kapsamındaki 

çalışmaların ne düzeyde olduğu ile ilgili sınırlı bir literatür ile karşılaşılmıştır. 



5 

 

 

Hastanelerde çalışan çocuk gelişimciler ile ilgili çalışmalar incelendiğinde ise 

çoğunlukla poliklinik çalışmalarına ve hastane bünyesindeki oyun odaları ile ilgili 

çalışmalara rastlanmıştır (20, 21). Güncel literatür kapsamındaki bu eksikliğe 

yoğunlaşan bu tez çalışmasında, hastaneye hazırlayıcı eğitim (HHE) programları 

planlama, uygulama ve değerlendirme donanımına sahip olarak mezun olan çocuk 

gelişimcilerin bu konudaki görüşlerinin incelenmesi ve uygulama durumları hakkında 

bilgi edinilmesi, bilgilerden yola çıkarak öneriler geliştirilmesi hedeflenmiştir. Bu 

kapsamda “Hastanelerde çalışan çocuk gelişimcilerin hastaneye hazırlayıcı eğitim 

programları hakkındaki uygulama/kullanım durumları ve görüşleri nasıldır?” temel 

sorusuna yanıt aranacaktır.  

1.2.  Amaç  

Bu araştırmanın temel amacı, Türkiye’de hastanelerde çalışan çocuk 

gelişimcilerin hastaneye hazırlayıcı eğitim programları hakkındaki görüşlerini ve 

hastaneye hazırlayıcı eğitim programlarını uygulama/kullanım sıklıklarını incelemek, 

bu konuda alanda karşılaştıkları sorun ve çözüm önerileri konusunda fikir 

edinebilmektir. Çocuk gelişimcilerin hastaneye hazırlayıcı eğitim programları 

hakkındaki görüşlerinin ve hastaneye hazırlayıcı eğitim programlarını hazırlama, 

gözlemleme ve uygulayabilme durumlarının ortaya konulması amaçlanmıştır.  

1.3.  Temel Problem 

Araştırma kapsamında, “Hastanelerde çalışan çocuk gelişimcilerin hastaneye 

hazırlayıcı eğitim programları hakkındaki görüşleri nedir ve uygulama durumları 

nasıldır?” temel sorusuna yanıt aranmıştır. Bu kapsamda araştırmanın alt problem 

cümleleri aşağıdaki gibi belirlenmiştir.  

1.4.  Alt Problemler 

Hastanelerde çalışan çocuk gelişimcilerin çalıştıkları hastane türleri, 

birimler ve iş birliği yaptıkları bilim dalları nasıl dağılım göstermektedir? 

Hastanelerde çalışan çocuk gelişimcilerin hastaneye hazırlayıcı eğitim 

(HHE) programı uygulama sıklıkları nasıldır? 



6 

 

 

Hastanelerde çalışan çocuk gelişimciler hastaneye hazırlayıcı eğitim (HHE) 

programı uygulama konusunda kendilerini nasıl değerlendirmektedirler? 

Hastanelerde çalışan çocuk gelişimcilerin hastaneye hazırlayıcı eğitim 

(HHE) programları ile ilgili görüşleri nelerdir?  

Hastanelerde çalışan çocuk gelişimcilerin hastaneye hazırlayıcı eğitim 

(HHE) programlarını uygularken yaşadıkları zorluklar varsa bu zorluklar nelerdir? 

1.5.  Sayıltılar 

Araştırmaya katılan çocuk gelişimcilerin Hastaneye Hazırlayıcı Eğitim 

Programı Görüş Formunda yer alan soruları gerçekliği yansıtacak şekilde doğru 

olarak yanıtladığı varsayılmıştır.  

1.6.  Sınırlılıklar 

Bu araştırma, 2021-2022 yılları arasında sağlık kurum ve kuruluşlarında çocuk 

gelişimci olarak çalışan, çalışmaya katılım konusunda gönüllü olan internet erişimi ile 

çevrimiçi soru formuna erişebilen katılımcılarla sınırlıdır. Ayrıca, internet erişimi olsa 

dahi katılımcıların internet temelli bu formu doldurması cihazları kullanabilme 

yeteneği ve teknik seviyesine de bağlılık göstermektedir.  İnternet temelli formlarda 

karşılaşılan bu sınırlılık bu tez çalışmasında da bulunmaktadır. Veri toplama sırasında 

çalışmaya katılım gösteren çocuk gelişimcilerin formu doldurduğu cihazları 

kullanabilme yeteneği ve teknik seviyesi takip edilememekte olup, evrendeki diğer 

katılımcıların da teknik yeterlilik dolayısı ile çalışmaya katılım gösterememiş 

olabileceği düşünülmektedir. Araştırma kapsamında oluşturulan formun çalışabilirliği 

veri toplama süreci öncesinde araştırmacı ve iki farklı çocuk gelişimci tarafından test 

edilmiş ve araştırmacı tarafından veri toplama sürecinde de düzenli aralıklarla kontrol 

edilmiş olsa dahi katılımcılardan gelen geri dönüşlere bakıldığında formu doldururken 

teknik sorunlar yaşadığını ve yarıda bırakmak zorunda kaldığını bildiren katılımcılar 

olmakla beraber, formu hiç açamadığını bildiren katılımcılar da bulunmaktadır. Geri 

dönüşler sonucunda formun ulaşılabilirliği araştırmacı tarafından kontrol edilmiş ve 

bu durum katılımcıların ve/veya cihazlarının teknik yeterliliği ile ilişkilendirilmiştir. 

İnternet formlarının bir diğer sınırlılığı ise yaş olarak daha genç popülasyona 

hitap etmeleridir. TUİK verilerine göre internet kullanımı 16-74 yaş grubundaki 



7 

 

 

bireylerde 2021 yılında %82,6 iken 2022 yılında %85,0 olarak yükselse dahi internet 

temelli araştırmalarda araştırma evrenindeki yaşı daha ileri bireylerin örneklem 

içindeki temsil oranının düşük olduğu belirtilmiştir (22, 23).  

Çocuk gelişimcilerin hastaneye hazırlayıcı eğitim programları ile ilgili 

görüşleri, araştırmacı tarafından oluşturulan Hastaneye Hazırlayıcı Eğitim Programı 

Görüş Forumu’nun içinde bulunan sorularla sınırlıdır. Hastaneye Hazırlayıcı Eğitim 

Programı Görüş Formu kapsamındaki sorularda kendilerini değerlendirmeye ilişkin 

bilgiler de bulunmaktadır. Bu öz bildirime dayalı sorular kısıtlılığa neden olabilir. 

Aynı zamanda da veri toplama aracı birbirinden bağımsız uzmanlar tarafından geri 

dönüşler üzerine yapılandırılmış ve anlaşılabilirliği konusunda geri bildirim alınmış 

olsa da soruların bütün katılımcılar tarafından net bir şekilde anlaşılmış olup olmadığı 

veri toplama sürecinde takip edilememiştir.   

Araştırma verilerinin bir kısmı Covid-19 pandemisi döneminde ve pandemiye 

ilişkin alınan önlemlerin geçerli olduğu bir dönemde toplanmıştır. Bu durum, bu 

dönemde hastane personellerine ulaşmayı zorlaştırmış ve örneklem sayısı için bir 

sınırlılık oluşturmuştur.  

Çalışma kapsamında var olan sınırlılıklardan bir diğeri ise hastane bünyesinde 

çalışan çocuk gelişimcilerin çevrimiçi formları doldururken çekince yaşamasıdır. 

Araştırma formu oluşturulurken bu konu üzerinde durulup formlarda ayrıntılı bilgiye 

yer verilmemesine rağmen forma ulaşan çocuk gelişimcilerden gelen geri dönüşler 

dikkate alındığında birkaç çocuk gelişimcinin kimliğinin açığa çıkmasından dolayı 

çekince yaşadığını bildirdiği görülmüştür.  

Çalışma kapsamındaki bir diğer sınırlılık ise ulaşılan çocuk gelişimcilerin 

çeşitli gruplarda eşit dağılım göstermemiş olmasıdır. Örneğin hastaneye hazırlayıcı 

eğitim programı uyguladığını belirten çocuk gelişimci sayısının beklenen düzeyde 

olmaması araştırma kapsamındaki önemli sınırlılıklar arasındadır.  

 

  



8 

 

 

2. GENEL BİLGİLER 

1989 yılında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından kabul gören 54 

maddeden oluşan Çocuk Hakları Sözleşmesi toplam 142 ülke tarafından 

onaylanmıştır. Ülkemiz, 2 Eylül 1990 tarihinde Çocuk Hakları Sözleşmesi’ne dahil 

olmuştur. Sözleşmenin onaylandığı ülkeler tarafından sözleşme maddelerine uyulması 

zorunluluk gösterir(24) .Çocuk haklarına dair sözleşmenin maddeleri göz önüne 

alındığında; sözleşmenin 6.maddesine göre her çocuğun temel yaşama hakkı vardır ve 

sözleşmeyi kabul eden devletler çocuğun hayatta kalması için mümkün olan çabayı 

vermek zorundadır. Sözleşmenin 24.maddesinde, Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin 

çocuğa en iyi sağlık hizmetini sunmayı hedeflediği görülmektedir. Sözleşmenin ilgili 

maddeleri aşağıda sunulmuştur(24).  

“1.Taraf Devletler, çocuğun olabilecek en iyi sağlık düzeyine kavuşma, tıbbi 

bakım ve rehabilitasyon hizmetlerini veren kuruluşlardan yararlanma hakkını 

tanırlar. Taraf Devletler, hiçbir çocuğun bu tür tıbbi bakım hizmetlerinden 

yararlanma hakkından yoksun bırakılmamasını güvence altına almak için çaba 

gösterirler. 

2.Taraf Devletler, bu hakkın tam olarak uygulanmasını takip ederler ve 

özellikle: 

• Bebek ve çocuk ölüm oranlarının düşürülmesi; 

• Bütün çocuklara gerekli tıbbi yardımın ve tıbbi bakımın; temel sağlık 

hizmetlerinin geliştirilmesine önem verilerek sağlanması; 

• Temel sağlık hizmetleri çerçevesinde ve başka olanakların yanısıra, 

kolayca bulunabilen tekniklerin kullanılması ve besleyici yiyecekler ve temiz içme suyu 

sağlanması yoluyla ve çevre kirlenmesinin tehlike ve zararlarını gözönüne alarak, 

hastalık ve yetersiz beslenmeye karşı mücadele edilmesi; 

• Anneye doğum öncesi ve sonrası uygun bakımın sağlanması; 

• Bütün toplum kesimlerinin özellikle ana–babalar ve çocukların, çocuk 

sağlığı ve beslenmesi, anne sütü ile beslenmenin yararları, toplum ve çevre sağlığı ve 

kazaların önlenmesi konusunda temel bilgileri elde etmeleri ve bu bilgileri 

kullanmalarına yardımcı olunması; 



9 

 

 

• Koruyucu sağlık bakımlarının, ana–babaya rehberliğini, aile 

planlanması eğitimi ve hizmetlerinin geliştirilmesi; amaçlarıyla uygun önlemleri 

alırlar. 

3.Taraf Devletler, çocukların sağlığı için zararlı geleneksel uygulamaların 

kaldırılması amacıyla uygun ve etkili her türlü önlemi alırlar. 

4.Taraf Devletler, bu maddede tanınan hakkın tam olarak gerçekleştirilmesini 

tedricen sağlamak amacıyla uluslararası iş birliğinin geliştirilmesi ve teşviki 

konusunda karşılıklı olarak söz verirler. Bu konuda gelişmekte olan ülkelerin 

gereksinimleri özellikle gözönünde tutulur.”  

Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme ele alındığında 18 yaşına 

kadar bütün bireyler çocuk olarak kabul edilir(24).Türkiye’de çocukların üstün 

yararını gözeterek çalışan meslek gruplarına bakıldığında ise çocuk gelişimcilerin 

baskın bir role sahip olduğu görülür. Çocuk gelişimciler, çeşitli kurum ve kuruluşlarda 

0-18 yaş arası çocuklarla çalışırlar. Bu birimler Sağlık Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ve 

Adalet Bakanlığına Bağlı Kurum ve Kuruluşlar, Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı 

kurum ve kuruluşlar, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına Bağlı Kurum ve 

Kuruluşlar, ve Özel Kurum ve Kuruluşlar olmak üzere sıralanabilir(25).  

2.1.  Çocuk Gelişimi Mesleğinin Tarihçesi, Görev ve Tanımı 

1961 yılında “222 Sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu”nda okul öncesi eğitim 

zorunluluğundan sonra erken çocukluk eğitimi ile ilgili çalışmalar arttırılmıştır(26). 

Bu bağlamda, alanda gelişmeler yapılarak çocuk gelişimi alanında profesyonel 

personel yetiştirilmesi amaçlanmış; çocuk gelişimi ve okul öncesi alanlarında lisans 

programlarının açılması planlanmıştır. Böylece, ilgili alanda profesyonel yetiştirmek 

amacıyla lisans eğitimi veren kapsamlı bölümler üzerinde üzerinde çalışılmıştır (25, 

26)  

Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi Bölümü, 

Türkiye’de lisans düzeyinde açılan ilk bölümdür. İlk olarak Çocuk Gelişimi ve Eğitimi 

adıyla kurulmuş; 1968 yılında Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi 

altında Ev Ekonomisi Yüksek Okulu bünyesinde açılmıştır. Çocuk gelişimciler, ilk 

olarak 1972 yılında lisans mezuniyetlerini almıştır. Ev Ekonomisi Yüksek Okulunun 

bir bölümü olan Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Bölümü 1972 yılında senato kararı ile 



10 

 

 

rektörlüğe bağlanmıştır. “Çocuk Gelişimi ve Eğitimi” adı altında kurulan bölüm, 

04.03.1987 tarihinde YÖK kararında “Çocuk Sağlığı ve Eğitimi” adını almıştır. 

23.03.1996 YÖK kararına göre yeniden “Çocuk Gelişimi ve Eğitimi” adına geri 

dönülmüştür. Son olarak, 21.11.2007 tarihinde “Çocuk Gelişimi Bölümü” adını 

almıştır. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının kararı ile Sağlık Bilimleri Fakültesi 

bünyesinde bulunmaktadır(27)  

2018-2019 Yükseköğretim İstatistikleri' ne göre Türkiye’de toplam 204 

Üniversite bulunmaktadır. Bunlardan 127’ si aktif devlet üniversitesi, 73’ü aktif vakıf 

üniversitesidir. Çocuk Gelişimi Bölümü dört yıllık lisans eğitimini Sağlık Bilimleri 

Fakültesi altında veren üniversite sayısı 30’dur. Bunların 19 tanesi devlet üniversitesi, 

11 tanesi vakıf üniversitesidir. Çocuk Gelişimi Bölümü dört yıllık lisans eğitimini 

Yüksekokulu adı altında veren üniversite sayısı 11’dir. Bunlardan Sağlık Yüksekokulu 

adı altında eğitim veren devlet üniversitesi sayısı 3’tür.Uygulamalı Bilimler 

Yüksekokulu adı altında eğitim veren devlet üniversitesi sayısı 1’dir. Sağlık Bilimleri 

Yüksekokulu adı altında eğitim veren vakıf üniversitesi sayısı 6’dir.  Sağlık 

Yüksekokulu adı altında eğitim veren vakıf üniversitesi sayısı 1’dir. (28) 

Çocuk gelişimci unvanına sahip olunabilmesi için çocuk gelişimi alanında dört 

yıllık lisans eğitimi veren fakülte veya yüksekokullardan mezun olunması gerekir. 

Çocuk gelişimciler, anne karnından itibaren ergenlik döneminin sonuna kadar normal 

gelişim gösteren, riskli gelişim gösteren, hastanede yatan veya hastalığı olan, suça 

sürüklenmiş, sığınmacı, özel gereksinimi olan, kurum yaşantısı olan bireylere bilişsel, 

dil, motor, öz bakım, sosyo-duygusal gelişim alanlarında aileye ve çocuğa destek 

sağlar. Çocuk gelişimciler, çocuğun gelişim değerlendirmesini yaparak etkili 

müdahale programları geliştirir. Gelişimsel açıdan çocuğa, aileye, topluma ve ilgili 

profesyonellere hizmet sunar(27).  

2.1.1. Sağlık Alanında Görev Yapan Çocuk Gelişimciler 

T.C Sağlık Bakanlığı’ nın internet sitesine göre(28), 2022 yılında ülkemizde 

hizmet veren Sağlık Kurum ve Kuruluşları aşağıdaki gibidir.  

“ Ağız ve Diş Sağlığı Merkezleri 

Aile Sağlığı Merkezleri 

Çocuk Ergen Kadın ve Üreme Sağlığı Birimleri 



11 

 

 

Devlet Hastaneleri 

Diyaliz Merkezleri 

Evde Bakım Merkezleri 

Gezici İSG Hizmeti Veren Merkezler 

Göçmen Sağlığı Merkezleri 

Halk Sağlığı Laboratuvarları  

Hudut Sahiller SGM 

Ismarlama Protez ve Ortez Merkezleri 

İlçe Sağlık Müdürlükleri 

İşitme Cihazı Merkezleri 

Kan Merkezleri 

Kanser Erken Teşhis Tarama ve Eğitim Merkezleri(KETEM) 

Optisyenlik Müesseseleri 

Organ Doku ve Nakil Merkezleri 

Özel Hastaneler 

Özel Teşhis ve Tedavi Merkezleri 

Psikoteknik Merkezleri 

Sağlıklı Beslenme ve Obezite Danışma Birimi(Diyetisyen) 

Tıbbi Cihaz Satış Merkezleri 

Toplum Ruh Sağlığı Merkezleri 

Toplum Sağlığı Merkezleri 

Tüm Kurumlar 

Üniversite Hastaneleri 

Verem Savaş Dispanyerleri” 

16.12.2021 tarihli Sağlık Bakanlığı kurumu kadro atamalarına göre Çocuk 

Gelişimcisi unvanına sahip kişiler aşağıdaki birimlerde görevlendirilmişlerdir.  

“Devlet Hastanesi 

İlçe Sağlık Müdürlüğü 

Araştırma ve Eğitim Hastanesi 

Toplum Sağlığı Merkezi  

Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi 

Kadın Doğum ve Çocuk Hastalıkları Hastanesi 



12 

 

 

Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları EAH 

Şehir Hastanesi “  

Yılmazer ve Akkuş’un belirttiğine göre yapılan görüşmeler ve araştırmalar 

sonucunda 90’lı ve 2000’li yıllarda Sağlık Bakanlığı kapsamında açılan kadrolarda 

çocuk gelişimci unvanıyla yer alan yerleştirmeler bulunmamıştır. İlk olarak 2007 yılı 

haziran ayında Sağlık Bakanlığı’nın toplam 176 çocuk gelişimci alımı yapılması 

amacıyla ilan verdiği görülmüştür. Bu ilan ağırlıklı olarak devlet hastaneleri ile özel 

dal hastaneleri ve eğitim ve araştırma hastanelerinden oluşmaktadır (29) 

Kamu hastaneleri grubuna bağlı olan çocuk gelişimcilerin uygulamaları, 

gelişimsel değerlendirme, gelişimsel destek, gelişimsel takip ve izlem, gelişimsel 

yönlendirme, aile danışmanlığı, aile eğitimi, aile görüşmesi, gebe okuluna-hastane 

personeline- hastalara eğitim verme, konuşma gecikmesi takibi ve destek ünitesi 

çalışmalarını yürütme, özel gereksinimli çocukların ailelerine destek eğitim hizmeti 

verme, oyun terapisi, oyun odası çalışmaları, çocukla adli görüşme, acil serviste krize 

müdahale çalışmaları, hastaneye hazırlayıcı eğitim (HHE), ameliyata hazırlayıcı 

eğitim, yatan hasta servislerinde yatak başı destek çalışmaları ve ailelerle sosyal 

destek çalışmaları, bilimsel araştırmalar, proje yürütme, sergiler düzenleme.” olarak 

gruplandırılabilir(19, 30) 

Keskin ve arkadaşları tarafından 2017 yılında yapılan bir çalışmada (19) sağlık 

alanındaki çocuk gelişimcilerin uygulamaları incelenmiştir. Sonuçlara göre sık 

kullanılan uygulamaların gelişimsel değerlendirme, destek ve takip çalışmaları olduğu 

görülmüştür.  

2.1.2. Sağlık Kurum ve Kuruluşlarında Çocuk Gelişimi Mevzuat ve 

Yönetmelikleri  

Sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan çocuk gelişimcilerle ilgili 

yönetmeliklere bakıldığında; 22.05.2014 tarihinde Resmi Gazetede yayınlanan 29007 

sayılı “Sağlık Meslek Mensupları ile Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer Meslek 

Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair Yönetmelik” bulunmaktadır. İlgili 

yönetmeliğe göre çocuk gelişimcinin görev ve tanımları aşağıda sıralanmıştır (31).   



13 

 

 

“ Çocukların zihinsel, dil, motor, öz bakım, sosyal ve duygusal gelişimlerini 

değerlendirerek çocuğun ihtiyaçlarına yönelik gelişim destek programlarını hazırlar 

ve uygular. 

Sağlık kurumlarında çocuğun uyum ve gelişimine uygun ortamın 

hazırlanmasında görev alır. 

Riskli bebek ve çocuk izlemlerinde ilgili uzman gözetiminde görev alır ve 

gelişimi destekleyici çalışmaları yürütür. 

Çocuk gelişimi ile ilgili materyallerin tasarımını planlar ve yapar. 

Aileye çocuğun gelişimine yönelik eğitim verir. ” 

2.1.3. Sağlık Alanında Görev Yapan Çocuk Gelişimcilerin Çalışma 

Alanları 

Çocuk gelişimciler, Sağlık Bakanlığı’na bağlı kurum ve kuruluşlarda; devlet 

hastaneleri, üniversite hastaneleri, eğitim ve araştırma hastaneleri, şehir hastaneleri ve 

özel hastanelerde görev yapmaktadırlar. Çocuk gelişimcilerin hastanelerde çalıştıkları 

yerler; çocuk gelişimi poliklinikleri, yatan hasta servisleri, oyun odaları başta olmak 

üzere gelişimsel pediatri üniteleri, çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları 

poliklinikleri, çocuk izlem merkezi gibi hastaneye bağlı diğer merkezler olarak 

sıralanmaktadır (21, 32).  

Çocuk Gelişimi Birimi/Polikliniği 

Mevcut mevzuatlar incelendiğinde Çocuk Gelişimi Birimi veya Çocuk 

Gelişimi Polikliniği tanımı bulunmamıştır(29, 31).Hastanede çalışan çocuk 

gelişimciler, görev yaptıkları hastanelerin işleyişine ve hasta düzeyine bağlı olarak 

faaliyet göstermektedirler. Buna bağlı olarak Türkiye’de hastanede çocuk gelişim 

birimlerinde çalışma düzenleri değişiklik gösterebilir. Örneğin, bazı hastanelerde 

çocuk gelişimi birimleri bütün polikliniklerle ortak çalışırken, bazı hastanelerde ise 

belirlenen polikliniklerle çalışabilmektedir(31).  

Çocuk gelişimi birimleri, çocuk gelişimcilerin hastanede çalıştığı en yaygın 

çalışma alanlarındandır. Çocuk gelişimciler, çocuk gelişim birimlerinde poliklinik 

hizmet sağlarlar. Aile görüşmesi ile süreç başlar. Başvuru sebebi ve çocuk ve aile ile 

ilgili genel bilgiler alındıktan sonra çocuğun gelişim profilinin çıkarılması için 

çocuğun biyolojik yaşı ve varsa tıbbi tanısı gözetilerek gelişimsel değerlendirme 



14 

 

 

yapılır. Aile ve çocuğa bakım veren kişiler ile görüşmeler yapar. Görüşme sonucunu 

ilgili hekimlere ve ilgili kurullara iletir. Gelişim değerlendirmesi ve görüşmeler 

sonucunda çocuğun güçlü yanları ve desteğe ihtiyacı olduğu yanları ortaya konar. 

Aileyi de içine kapsayan gelişimsel, davranışsal ve eğitsel hedefler planlanır. 

Planlanan hedefler doğrultusunda en etkin müdahale yöntemi hazırlanır. Müdahale 

yöntemi, aileye verilen öneriler ve planlar doğrultusunda gelişim takibi gerçekleştirilir. 

(21, 32). 

Yılmazer ve Yıldız Akkuş’un belirttiğine göre (29) Sağlık Uygulama 

Tebliği(SUT)’ a bakıldığında, hastanede çalışan çocuk gelişimcilere doğrudan randevu 

alınamaz veya kayıt yaptıramaz. Aile ve çocuk, çocuk gelişimciye doktor 

yönlendirmesi ile ulaşır(29).Çocuk ve ailenin ihtiyaçlarına yönelik değerlendirmeler 

yapar. Gelişimsel değerlendirme sırasında formal ve/ veya informal yöntemleri, klinik 

gözlemleri kullanır. Bilişsel, dil, motor, öz bakım, sosyo-duygusal gelişim alanlarını 

değerlendirir. Aile ve çocuğa bakım veren kişiler ile görüşmeler yapar. Görüşme 

sonucunu ilgili hekimlere ve ilgili kurullara iletir. Gelişim değerlendirmesi ve 

görüşmeler sonucunda çocuğun güçlü yanları ve desteğe ihtiyacı olduğu yanları ortaya 

konar. Aileyi de içine kapsayan gelişimsel, davranışsal ve eğitsel hedefler planlanır. 

Planlanan hedefler doğrultusunda en etkin müdahale yöntemi hazırlanır(32-34) 

Yatan Hasta Servisleri 

Kronik veya akut bir hastalık sebebiyle hastaneye yatan çocuk ve ailesi, hem 

hastalık sebebiyle hem de evinden ayrılıp hiç tanımadığı ve bilmediği bir ortam olan 

hastaneye gelmesi sebebiyle stres ve kaygı hisseder(1) 

Çocuğun hastane yaşantısına karşı olumsuz tepkileri oluştuğu gibi, bu sürecin 

çocuğun gelişimine ve büyümesine de olumsuz etkiler yaptığı gösterilmiştir(35-37). 

Hastaneye yatış süreciyle beraber çocuğun tepki olarak gösterdiği stres, çocukta yaş 

grubuna özgü olmayan davranışlar görülmesine neden olabilir. Stres ve kaygı 

sebebiyle çocuk mutsuzluk duyar. Hastane yaşantısına karşı gösterilen tepkiler; 

anksiyete, depresyon, regresyon, uyku bozuklukları gibi yaşa özgü olmayan 

davranışlardır(38, 39) Hastanede yatan çocuklarda psikososyal stresi engelleyebilmek 

için yatan hasta servislerinde destek uygulamaları yaklaşımı kullanılabilir(29).   

Yatan hasta servislerinde çocuklar için oyun odaları bulunabilir. Çocuklar oyun 

odalarında destek uygulamalarına katılabilir veya bireysel oyun oynayabilirler. 



15 

 

 

Hastalığın vermiş olduğu kısıtlamalar nedeniyle oyun odalarına gidemeyen veya yaşı 

çok küçük olan çocukların da gelişimsel ve eğitsel açıdan desteklenmesi 

gerekmektedir. Çocuk gelişimciler tarafından bu durumdaki çocuk ve bebekler için 

tarafından yatan hasta servislerinde yatak başı destek uygulamaları kullanılır(29).   

Çocuk gelişimciler, hastane deneyimi olan ve devam eden çocukların tıbbi 

tanısı, bakım ve tedavi süreci, hastane ortamına hazır olması ve uyum sağlaması gibi 

çalışmaları da yürütür. Bu bağlamda hastane deneyimi olacak çocuklara ailelerini de 

dahil ederek hastaneye hazırlayıcı eğitim programları uygular(29) . Bu programlarla 

çocukların sosyo-duygusal gelişimlerini destekleyerek kaygılarını azaltıcı çalışmalar 

planlar(29). 

Oyun Odaları 

Çocuk gelişimciler, hastanelerde oyun odalarında da görev almaktadırlar (20, 

29). Oyun odalarında çalışan çocuk gelişimciler; oyun etkinlikleri veya sanat 

faaliyetleri düzenlemek, oyun yöntemini kullanarak çocuğu gelişimsel açıdan 

desteklemek, oyunu kullanarak çocuğu hastane ortamına, personeline ve hastanede 

karşılaşacağı tıbbi işlemlere hazırlamak, çocuk ve ailesini , varsa kardeşini 

desteklemek, hastanedeki çocuklar için sosyal aktiviteler düzenlemek, akran desteği 

sağlamak ve akran ilişkilerini geliştirmek, çocuklar için özel etkinlikler düzenlemek 

gibi sıralanabilir(20, 29).  

2.2. Hastalık ve Çocuk 

Türk Dil Kurumu Sözlüklerine göre hastalık “ 1- Organizmada birtakım 

değişikliklerin ortaya çıkmasıyla sağlığın bozulması durumu, rahatsızlık , 2- Ruh 

sağlığının bozulması” durumu olarak tanımlanmıştır(42). 

Her birey, yaşamının belirli bir sürecinde farklı sebeplerden dolayı hastalık 

deneyimi yaşayabilir. Bu sebepler kronik bir hastalığa sahip olmaya veya akut olarak 

rahatsızlanma, herhangi bir kaza durumu yaşamak, ameliyat gereksinimi olması gibi 

sebepler olabilir. Çocukluk çağında da hastalık durumuyla karşılaşılabilir(1).  

Akut hastalıklar genel olarak kısa süreli hastalıklardır. Hızlı başladığı ve 

işlevselliği bozmadığı bilinmektedir. Bu sebeple genel anlamda çocuklar için ciddi 

uyum bozukluklarına neden olmadığı söylenmektedir. Kronik hastalıklar ise uzun 

sürer ve yavaş ilerler(43). Artan’ın (29)belirttiğine göre Türkmen, kronik hastalıkların, 



16 

 

 

bireyin yaşantısında önemli etkileri olduğunu bildirmiştir. Bireyin yaşantısında 

sınırlamalar meydana gelir, yaşam kalitesi düşer ve sosyal olarak olumsuz etkilere yol 

açar. Kronik hastalığı olan bireylerde hastalığın hangi dönemde ortaya çıktığı, işlevsel 

olarak yetersizliği, hastalığın hangi alanlarda sınırlama getirdiği, sosyal yaşantısındaki 

değişiklere bağlı olarak kişinin hayatını ve ailesini etkilemektedir. 

Çocuğun hastalığa sahip olması iki şekilde olur; hastalığı doğuştan gelebilir 

veya sonradan ortaya çıkabilir. Doğuştan sahip olduğu hastalıklarda doğumdan 

itibaren hastalık vardır ve doğumdan sonra ise hastalığın belirtileri görülmeye başlanır.  

Bazı çocukların tedavisi için sürekli ilaç kullanımı ve sürekli olarak hastaneye yatması 

gerekebilir. Tıbbi olarak özel gereksinimlere ihtiyaç duymaktadırlar. Doğuştan 

hastalığa sahip olan çocuklar tedavileri için sürekli hastane yaşantısı içerisindedir ve 

bu sebeple doktorlar ve hastaneler yaşamlarının bir parçası haline gelir (39). Doğuştan 

bir hastalığı olmayan ve sonradan herhangi bir sebeple hastalık gelişen çocuklar ise 

ağrılı işlemlerle aniden karşılaşır(39).Herhangi bir sebeple hastalığı olan çocuğun 

aileleri hastaneye başvurduktan sonra çocuğun tedavisinin başlaması için çocuğa tıbbi 

tanılama yapılması amacıyla ; tıbbi muayene ve çocuğun tıbbi ve gelişimsel 

öyküsünün alınması, aile geçmişinde hastalık durumları, gebelik dönemi öyküsü, 

gerekli tıbbi testler ve tanı koyulması için gereken diğer tıbbi işlemlerden oluşan 

süreçler çocuk ve ebeveyninin karşılaşacağı süreçlerdir(39).Hastalık sürecinde tıbbi 

tedavisinin yanı sıra gelişimsel gereksinimleri karşılanmayan çocukta gelişimsel 

gecikmeler görülebilir. Gelişimsel gecikmelerle beraber var olan becerilerde gerileme 

veya davranış problemleri ile karşılaşılabilir. Bu sebeple, çocuğun sadece hastalığına 

ve tıbbi tedavisi ile beraber yaş ve gelişimsel düzeyine uygun olarak gelişimsel 

gereksinimlerine yönelmek ve destek sağlamak önemlidir(44). 

Baran ve Gültekin (35)’ in belirttiğine göre Aktaş, çocukların hastalığa 

gösterdiği genel tepkileri çocuğun duygusal ve bilişsel gelişim düzeyine, çocuğun 

hastalıkla karşılaşmadan önceki bireysel duygu-durumuna ve uyum sağlama 

becerisine, ebeveynin hastalığa karşı gösterdiği tepkilere ve hastalıkla ilgili 

süreçlerine, hastalığın çocuğun yaşantısında getirdiği kısıtlamalara bağlı olduğunu 

bildirmiştir. Bütün bu değişkenler düşünüldüğünde; her çocuğun gösterdi tepkilerin 

birbirinden farklı olabileceği unutulmamakla beraber genel olarak görülmekte olan 

yaşa ve gelişim düzeyine bağlı tepkilerden de bahsedilmektedir(44, 45). 



17 

 

 

Artan, sağlık ve hastalığı anlama konusunu aktarırken dönemleri; bebeklik 

çağı, yürümeye başlama dönemi ve okul öncesi dönem, okul dönemi ve ergenlik 

dönemine göre ayırmış ve bu dönemlere özgü olarak sağlık ve hastalığı anlamalarını 

aşağıdaki gibi aktarmıştır(46). 

Yaklaşık 6 aylık olmuş bir bebek, anne veya babasından ayrı olduğunu 

anlamaya başlamaktadır ancak hastalığın sebep olduğu konular hakkında hiçbir bilgisi 

yoktur. Kendisine yabancı gelen, onun tanımadığı biri kucağına aldığında kaygı 

hissederek yabancı kaygısı duyar(46).  

Yürümeye başlama ve okul öncesi dönemdeki çocuk hastalığa sahip olduğunu 

anlamaya başlar ama hastalığa neyin sebep olduğunu bilmemektedir. Sınırlı bir şekilde 

vücudunu tanır ve organlarının işlevlerini belirsizce bilir(46).  Piaget’e göre 2-7 yaş 

arasındaki çocuklar işlem öncesi dönemdedir ve Piaget, bu dönemde; çocukların akıl 

yürütme becerisinde mantıksal düşünemediklerini belirtmiştir(47). Piaget, işlem 

öncesi dönemi sembolik dönem (2-4 yaş) ve sezgisel dönem (2-7 yaş) olarak ele 

almıştır. Sembolik dönemdeki bir çocuk benmerkezcidir(47). Bu sebeple, bu 

dönemdeki bir çocuk, hastalığı kendisine verilen bir ceza gibi görerek hastalığından 

önce yaşadığı veya yaptığı durumları hastalık ile ilişkilendirebilir(47).   

Piaget’in bilişsel gelişim kuramına göre, 7-11 yaş dönemi somut işlemler 

dönemi olarak ifade edilmektedir. Piaget’e göre, çocuklar bu dönemde bir olayın 

birden fazla boyutu ele alabilirler ve bu dönemde var olan bilgileri kullanarak akıl 

yürütebilirler ama ileri bilişsel beceri ve zihinde canlandırma gerektiren soyut işlemleri 

yapamazlar(48). Okul dönemindeki büyük çocuklar hastalığa sebep olan durumları 

bilir. Vücudunu daha iyi tanır ve organların işlevleri konusunda bilgisi artar(46).  

Piaget’in bilişsel gelişim kuramına göre 11 yaş ve sonrası soyut işlemler 

dönemi olarak ifade edilmektedir(48). Bu dönemde birey, mantıksal düşünme 

becerisini geliştirmiştir ve soyut işlemler yaparak üst biliş (düşünme üzerine 

düşünme), neden-sonuç ilişkileri kurma, hipotez kurma ve test etme, gerçekliklerden 

faydalanarak tahmin yürütme gibi işlemleri gerçekleştirir(48). Ergenlik dönemindeki 

çocuk, hastalığın nedenini bilerek hasta olma veya fiziksel olarak iyi olmama 

durumunun sebep olabileceği etkilerin farkında olur(46). Ergen, dış görünüşüne önem 

verir ve bu dönemde hasta olma ve fiziksel iyi olmama durumunun dış görünüşüne 

etki yapabileceğini anlayabilir(46) 



18 

 

 

İnal Emiroğlu ve Akay(49)’ ın belirttiğine göre; Mattson, kronik hastalığı olan 

çocukların aileye bağımlılığın yaşa uygun olması, hastalık sebebiyle oluşan ikincil 

kazanımlara en düşük seviyede gereksinim, hastalık sebebiyle oluşabilecek 

kısıtlamalara ve sorumluluklara katlanabilme, ikna edici ve sakinleştirici durumların 

oluşturulması faktörlerinin kronik hastalığı olan çocukların göstereceği tepkileri 

olumlu yönde etkileyeceğini bildirmiştir. 

2.3. Hastane Yaşantısı ve Çocuk 

Çocukluk çağında, çeşitli sebeplerden dolayı hastalığa yakalanmış çocuğun 

tedavisi için hastaneye yatışı gerçekleşebilir veya çocuk, kronik veya akut 

rahatsızlıkların yanı sıra ameliyat süreci de yaşayabilir. Hastane yatış gerçekleşmese 

bile çocuk ayaktan tedavi görerek hastane deneyimi yaşayabilir. Bu hastane 

yaşantısında çocuk acı verici deneyimlerle karşılaşabilir. Çocuğun evinden uzaklaşıp 

yabancı bir ortamda kalacak olması kendisini güvensiz hissetmesine sebep olabilir. 

Ailesinden ve arkadaşlarından uzakta kalması, oyun oynayamaması, rutinlerini 

yapamaması, hastanede uygulanan ağrı verici işlemler, kan alma, hiç bilmediği 

ekipmanlarla karşılaşması gibi faktörler dahil olduğu zaman, hastaneye yatış süreci 

çocuklar üzerinde duygusal, davranışsal ve fizyolojik olarak olumsuz etkiler 

bırakabilir. Evinden ayrılan çocuk, bağımsızlığının kısıtlandığını düşünebilir. Bu 

durum çocuk üzerinde stres ve kaygıya neden olmaktadır(37, 50-52).  

Stres ve kaygı içerisinde olan çocuk, bunun yanında, sağlığını olumsuz 

etkileyen hastalıkla da mücadele etmek zorundadır ve bütün bu deneyimler, çocuğun 

hastane yaşantısını olumsuz yönde etkileyerek çocukta olumsuz tepkiler 

gözlenebilir(53, 54). Anksiyete, bu olumsuz tepkiler arasında sıklıkla söz edilen bir 

duygu-durumdur ve yüksek düzeyde anksiyete, çocukların fizyolojik ve psikolojik 

sağlığını da olumsuz yönde etkilemektedir(53, 54).  Aşırı anksiyete, aynı zamanda 

çocukların tıbbi tedaviyle başa çıkmadaki etkinliğini de engellemekte ve sağlık 

çalışanlarına karşı işbirlikçi olmayan davranışlarını ve olumsuz duygularını 

artırmaktadır. Bu durum çocuğun almakta olduğu tıbbi tedavi hizmetinin kalitesini de 

azaltmayı beraberinde getirir(53-55).  

Emiroğlu ve arkadaşlarının(56) belirttiğine göre Drell,White ve arkadaşları, 

hastaneye yatış durumlarında tüm çocukların %2-3’ü nün sahip olduğu hastalığın 



19 

 

 

çocukların büyüme ve gelişmesini, okul başarısını ve sosyal ilişkilerini etkileyecek 

şiddette olduğunu belirtmiştir. 

2.4.  Hastalık Durumunda ve Hastane Yaşantısında Çocuklarda 

Gözlenen Tepkiler  

Çocuğun, hastalık durumuna ve hastaneye yatış sürecine gösterdiği tepkileri 

belirleyen birden çok etmen vardır. Bu etmenlerden bazıları da yukarıda bahsedilen 

durumlarla birlikte, hastalığın süreğen olup olmaması, çocuğun yaşamını ne kadar 

kısıtladığı, görünür olup olmaması veya ömür boyu kalıcı bir hasara sebep vermesi ve 

ailenin hastalığa nasıl tepki gösterdiği gibi faktörler olarak sıralanabilir(49, 57). Bu 

etkenlerin yanı sıra, çocuğun hastaneye yatma durumundan etkilenme derecesi 

hastalığın süresi, tipi ve derecesi, çocuğun önceki deneyimleri, çocuğun hastaneye 

yatış sürecine hazırlanmasına, ailenin tepkilerine ve tutumuna, çocuğun içinde 

bulunduğu kültürel özelliklere göre de değişir(57, 58). 

Bu bölümde ve yukarıda yer alan bölümlerde, çocukların hastalık ve hastane 

yaşantısına göstereceği olumsuz tepkilerden bahsedilmiştir. Bu süreçte hastane 

yaşantısına uyumlarını kolaylaştırmak ve tepkileri minimuma indirmek için yapılacak 

çalışmalar önem taşımaktadır. Aşağıda, hastane yaşantısında uygulanan hazırlayıcı 

programlardan detaylı olarak bahsedilecektir. Bu noktada, çocuğun sadece hastaneye 

yatışının gerçekleşeceği durumlarda hastane deneyimi yaşayacağı düşünülmemelidir. 

İlerleyen bölümlerde de bahsedileceği gibi, pediatrik diş klinikleri, acil servisler, 

gelişim değerlendirmesinin yapılması gibi durumlar da çocuk için bir hastane yaşantısı 

olması sebebiyle bu durumlar için de çocuk, aile ve ilgili personele destek 

sağlanmalıdır(59, 60). 

2.5. Hastane Yaşantısı ve Hazırlayıcı Programlar  

Çocuğun ve ailenin klinik tedaviler/hizmetlere, ameliyatlara, tıbbi teşhis ve 

ardından karşılaşacağı tıbbi prosedürlere yani hastane yaşantısına hazırlanması; bir 

çocuğun hastalık ve tedavi sürecinde uygulanması gereken önemli unsurlardandır(61). 

Çocukların hastane yaşantısına hazırlanması için kullanılacak yöntemlerin çocuk 

gelişimi alanında uzman kişiler tarafından uygulanması önem taşımaktadır(61) 

Çocuğun hastane yaşantısına hazırlanmasında, tedavisinde yer alan diğer sağlık 



20 

 

 

personellerinin de aktif rol göstermesi önemlidir(61). Yapılan çalışmalarda, ülkemizde 

hastanelerde çalışan çocuk gelişimcilerin yaptıkları uygulamalarda hastaneye 

hazırlayıcı eğitim programları da yer almaktadır(32). Hastaneye hazırlayıcı eğitim 

programları; sağlık, hastanenin fiziksel yapısı, hastane yaşamı ve personeli, hastanede 

kullanılan aletler ve hastanede yapılan tıbbi işlemler konularına çeşitli araç ve 

yöntemler kullanılarak hazırlanmasıdır(18).Bu araçlar; hastane gezileri, film ve slayt 

gösterileri, çocuk kitapları, kartlar ve kart oyunları, afişler, posterler ve panolar, müzik, 

televizyon ve video yayınları, dramatizasyon, resim çizme, konuşma, tartışma ve 

açıklamalar üzerine oturumlar düzenleme, çocukların duygularını açıkça ifade ederek 

mektup yazmalarına olanak tanıyan haberleşme kutuları oluşturmak, sanat 

materyalleri kullanarak çocukların sanat çalışmaları için bir mekan oluşturmak ve 

dışavurumcu eserler çıkarmasına olanak tanımak, çocukların hastane dışında çevrede 

bulunan diğer mekanlara gezi düzenlenmesi, hastanedeki çocuk ve gençler için 

hastaneye ziyaretçi davet etmek, çocukların dış dünya ile iletişimlerini sürdürmeye 

devam etmesi için bilgisayar ile iletişim kurmasına olanak sağlamak olarak 

sıralanmıştır(18). Yurtdışında ve ülkemizde çocuğun hastane yaşantısına hazırlanması 

için kullanılan yöntemlerden ileriki bölümlerde ayrıntılı şekilde bahsedilerek örnekler 

sunulmuştur. 

 Ülkemizdeki hastane yaşantısına hazırlama çalışmalarından biri, Hacettepe 

Üniversitesi Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Bölümü tarafından geliştirilmiştir. 30 yılı 

aşkın şekilde Pediatri servislerinde yer olan oyun odalarında hastane yaşantısına 

hazırlayıcı programlar uygulanmaktadır(18).   

2.5.1. Programlar Hazırlanırken Dikkat Edilmesi Gereken Durumlar  

Çocuklar ve aileler için hastane yaşantısına hazırlama planlanırken; kullanılan 

yöntemler, etkinlikler ve müdahale yöntemleri sırasında; çocuğun gelişim düzeyi, 

gereksinimleri ve ilgileri, bireysel farklılıkları, çocuğun hastalığının getirmiş olduğu 

gereksinimler ve çocuğun ihtiyaçları gibi belirli unsurların göz önünde bulundurulması 

gerekmektedir(61). Çocuğun hastane yaşantısına hazırlanmasında içerisinde bulunmuş 

olduğu gelişim düzeyi önem taşımaktadır(61). Gelişim düzeyini anlamak amacıyla 

çocuğun gelişim profilini çıkarmak için biçimsel ve biçimsel olmayan değerlendirme 

yöntemlerinden yararlanılabilir(62).  



21 

 

 

Hastane yaşantısına eğitim planlanırken çocuğun daha önce hastane hakkında 

ne kadar bilgi sahibi olduğuna da dikkat edilmelidir(18, 61). Müdahalelerde, çocuğun 

kendi duygularını ifade etmesi ve başkalarının duygularını fark etmesine olanak verilir 

ve aynı zamanda da çocuğun deneyerek tanımasına ve benimsemesine fırsat 

verilmelidir. Bütün bunlar planlanırken her ailenin kendisine özgü kuralları ve farklı 

kültürlere sahip olunacağı unutulmamalı ve çocuğun içinde bulunduğu kültür ve çevre 

göz ardı edilmemelidir(18, 61). Çocuğa tıbbi prosedür ile ilgili bilgi verilirken açık, 

doğru ve spesifik bir dil kullanılmalıdır ve kullanılan dil aynı zamanda çocuğun 

gelişim düzeyine uygun olarak aktarılmalı ve bilginin içeriğinde ise sıradaki işlemin 

ne olacağı ve işlemin neden uygulanacağını içermelidir(63).  

Yukarıda belirtilen durumlar dikkate alınarak çocukların hastane yaşantısına 

hazırlanmasında ele alınacak konular; sağlık, hastanenin fiziksel yapısı, hastane 

yaşamı, hastane personeli, hastanede kullanılan aletler ve hastanede uygulanan tıbbi 

müdahaleler olarak sıralanabilir(18). Konulara daha detaylı bakıldığında, sağlık; 

temizlik, uyku, vucüt organlarını tanıma gibi temel konuları içerirken; hastane fiziksel 

yapısı, hastane ortamını ve hastane içerisinde bulunan diğer mekanları tanıma ve ne 

amaçla kullanıldığını konusunda çocuğa bilgi vermeyi kapsar(18). Hastane yaşamı ise 

çocuğun hastanede kaldığı süre boyunca günlük ihtiyaçları, sosyalleşme ve arkadaşlık 

ilişkileri hakkında bilgi vermeyi kapsamaktadır(18). Çocuk hastanede kaldığı süre 

boyunca karşılaşacağı diğer personelleri de tanımalı ve sağlık personelleri ve idari 

personellerin görevleri ve çocuğa hangi durumlarda yardımcı olabilecekleri çocuk 

tarafından bilinmelidir(18).  

2.5.2. Hastane Yaşantısına Hazırlanmasında Kullanılan Yaklaşımlar 

Literatür incelendiğinde, özellikle Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada’da 

çocukları hastane sürecine hazırlamak için “çocuk yaşam uzmanları” nın aktif rolü 

görülmektedir(64). Çocuk yaşamı uzmanları, çocuklara ve ailelerine yaşamlarında 

karşılaştıkları riskli durumların üstesinden gelmelerinde yardımcı olma konusunda 

uzmanlığa sahip eğitimli profesyonellerdir(64). Çocuk yaşam uzmanları; oyun, 

hastaneye hazırlık programları, hastaneye hazırlayıcı eğitim içerikleri ve çocuğun 

kendisini ifade etmesine izin verecek aktiviteler aracılığıyla çocuğa destek sağlar ve 

etkili başa çıkma yöntemlerini uygulatır(64, 65). Sadece sağlık bakımı olmamakla 



22 

 

 

beraber aileler için duygusal destek sağlar ve farklı sebeplerde zorlu deneyimler 

yaşayan çocukların gelişimlerini desteklenmesinde önemli rol oynarlar(16, 64). 

Çocuğun üstün yararını gözeterek aile desteğine de bağlı olurlar ve ebeveynlere, 

kardeşlere, diğer aile üyelerine rehberlik eden çocuk yaşam uzmanı, çocuğun gelişim 

düzeyi ve ihtiyaçlarını göz önünde bulundurur ve uygun olarak hazırlık yöntemini 

tespit eder. Bilgi sağlamak amacıyla fotoğraf, resim ve videolar, kitaplar, teknolojik 

aletler, tıbbi bebekler ve tıbbi araçlar seçilebilir(64, 65).  

Çocuk yaşamı uzmanları, insan büyümesi ve gelişimi, eğitim, psikoloji veya 

ilgili bir çalışma alanı üzerinde eğitim alan, Çocuk Yaşam Konseyi tarafından 

belirlenen etik kurallara ve standartlara bağlı kalan ve Çocuk Yaşam Konseyi 

tarafından yönetilen çocuk yaşamı konusunda eğitimden geçen profesyonellerdir(4). 

Çocuk Yaşam Konseyi’ne göre Çocuk Yaşamı Uzmanları, mesleklerini devam 

ettirmek için denetimli 480 saatlik bir klinik stajı tamamlamalı, ulusal bir sınavı 

geçmeli ve sürekli mesleki gelişim için minimum bir standarda bağlı kalmalıdır(4, 5).  

Ülkemizde ise örgün eğitim çocuk gelişimi lisans eğitiminin ulusal anlamda 

içeriğini ve sınırlarını belirleyen “Çocuk Gelişimi Ulusal Çekirdek Programı (ÇUÇEP 

2016)” incelendiğinde; çocuk gelişimi lisans eğitimi içeriklerine ve mezun çocuk 

gelişimcinin yetkinliklerine ulaşılmaktadır. Çocuk Gelişimi Ulusal Çekirdek 

Programı’na göre, örgün eğitim kapsamında çocuk gelişimi lisans eğitiminde meslek 

derslerine ilişkin konulardan bir tanesi de “hasta çocuk” olarak yer almaktadır. 

Öğrenme kazanımlarında ise hasta çocuk ile ilgili tanımların açıklamasından hasta 

çocuklara yönelik hazırlanan eğitim programlarını sunma becerisinin kazanımına 

kadar uzanan geniş kavramlar bulunmaktadır(66).  “Çocuk Gelişimi Ulusal Çekirdek 

Programı” ve “Sağlık Meslek Mensupları ile Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer 

Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair Yönetmelik” incelendiğinde 

çocuk gelişimcilerin çalışmalarının, Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada’da 

çalışma gösteren meslek grubu olan çocuk yaşam uzmanları ile benzer oldukları 

görülmektedir.  

Yurt dışında birçok hastane ve farklı sağlık tesisleri, çocuk ve aileleri hastanede 

karşılaşılan durum ve işlemlere hazırlamak için hastane sürecini kapsayan hazırlık 

programları uygulamaktadır(67, 68). Uygulanan programlar gelişimsel olarak 



23 

 

 

destekleyici olmakla birlikte, hastane yaşantısı olan çocukların psikolojik, sosyal, 

davranışsal problemlerin ve anksiyetenin azaltılmasında yardımcı olur. Ayrıca 

uygulanan programlar çocuklarda yaşanan ağrının azaltılmasını sağlamakla beraber 

aile desteği de sağlar(69-74).  

Amerika Birleşik Devletleri’ndeki bulunan bir hastanenin yoğun bakım 

ünitesinde aileyi de dahil eden bir sistem bulunmaktadır(75). Her çocuk ayrı olarak 

değerlendirir ve kalp cerrahisi ve hastanede yatışla ilgili korkuları ve yanlış 

anlaşılmaları ele alınır. Hazırlık programında tıbbi oyun, destek eğitimler, tıbbi 

ekipmanlara tanışma, resimli kitaplar ve ünite turu yöntemleri kullanılır. Çocuk, 

hastane çevresi, tıbbi ekipmanlar ve prosedürler, duyumlar ve hastane çalışanlarının 

rolleri konusunda hazırlanır. Hasta çocuğun kardeşi de hazırlama programlarına dahil 

edilir. Çocuğun çevreyi normalleştirmesi için çocuğa yaşa uygun oyuncaklar ve 

aktiviteler sağlanır(75).  

Bu bölümde, çocukları hastane yaşantısına hazırlamak için kullanılan 

yaklaşımlar alt başlıklar ile sunulacak ve konuyla ilgili yapılan araştırmalara yer 

verilecektir.   

2.5.3. Tıbbi Oyun 

Tıbbi oyun, çocuk yaşam uzmanları tarafından kaygıyı azaltmak ve çocukların 

hastane yaşantısında karşılaşacağı durumlarla başa çıkmalarını desteklemek için 

kullanılan yaygın yöntemlerden biridir(65).  

Tıbbi oyun, bir uzman eşliğinde, tıbbi oyuncaklar veya ekipmanların; 

eğlenceli, eğitici ve keşfedici şekillerde kullanılmasını içerir(15).  Oyun sırasında 

kullanılacak tıbbi ekipmanlar abeslang, stetoskop, termomotre gibi malzemelerden 

veya bu malzemelerin maketlerinden oluşabilir. Oyun sırasında çocuğa oynama ve 

keşfetme fırsatı verilir(65). Bahsedilen tıbbi ekipmanlar kullanılarak çocuğun sanat 

eseri oluşturması için izin verilebilir(3). Bu müdahale yönteminin amacı, çocuğun 

tıbbi malzemeleri keşfetmesini sağlamak ve bu sayede ise tıbbi tedavisi sürecinde 

karşılaşabileceği durumlara aşinalık ile yaklaşarak çocuğun stres ve kaygı düzeyinin 

azalmasıdır(65)  

Burs-Nader ve Hernandez-Reif(65)’e göre McCue, tıbbi oyunun dört bileşeni 

olduğunu belirtmiştir. Bunlardan ilki, tıbbi ekipman veya tıbbi bir tema içermesidir. 



24 

 

 

İkincisi, tıbbi oyun bir yetişkin tarafından başlatılabilir ancak oyun çocuk tarafından 

sürdürülür. Üçüncü olarak, tıbbi oyunun çocuğa yönelik eğlenceli bir aktivite olarak 

sunulmasıdır. Son bileşen ise tıbbi oyunun, çocukların duygularını ifade etmelerine 

olanak sağlaması ve tıbbi malzeme/cihaz veya tıbbi prosedürlere yönelik korkularını 

keşfetmelerine yardımcı olmaya çalışmasıdır.  

Literatür incelendiğinde Amerika Birleşik Devletleri’nde hastanelerde 

kurulmuş olan Çocuk Yaşam Konseyi’ne göre tıbbi ekipmanları içeren faaliyetler 

sayesinde çocuklar, yaş düzeyine bakılmaksızın, herhangi bir tedavi durumuna veya 

riskli duruma aşinalık ile yaklaşır ve bu süreçte çocuğun tıbbi oyun sayesinde süreçleri 

tanıması, zorlu durumlar için bir temel oluşturarak çocukların deneyimlerinde kontrol 

sahibi olmalarına olanak sağlar(3).  

Yukarıda da bahsedildiği gibi tıbbi oyun çocukların tıbbi süreçleri anlamalarına 

yardımcı olur ve aynı zamanda stres ve kaygı düzeylerine etki eder. Bunun yanı sıra, 

tıbbi oyun aracılığı ile çocukların endişeleri ve sağlık prosedürlerini anlama düzeyleri 

hakkında da fikir edinilebilir (3)Böylece tıbbi oyun bir müdahale yöntemi olmanın 

yanı sıra bir değerlendirme aracı olarak kullanılabilir.  

Örneğin, Tip 1 diyabeti olan çocuklar için tıbbi oyun, iğnesiz bir insülin 

şırıngası kullanılarak şırınga boyamayı içerebilir. Oyuncak bir bebek kullanılarak, 

çocuğun, oyuncak üzerinde iğnesiz şırınga ile işlemler yapmasına izin verilebilir. Bu 

sayede çocuğun kendi tedavisi sürecinde aktif kullanılmakta olan insülin şırıngasını 

tanımasına izin verilerek tedavi sürecini keşfetme olanağı sağlanır(15) 

Yanık kliniğine başvuru yapan 21 çocuk ile yapılan pilot bir çalışmada 

çocuklar pansuman değiştirme işlemlerinde standart sağlık hizmeti alan ve tıbbi oyun 

müdahalesi alan çocuklar olarak iki gruba ayrılmıştır(76). Bu çalışmada standart tedavi 

hizmeti alan 9, çocuk yaşam uzmanları tarafından tıbbi oyun müdahalesi alan 12 çocuk 

bulunmaktadır ve örneklem grubunun sınırlı olmasından dolayı istatistiksel olarak 

anlamlı sonuç vermediği düşünülen bu çalışmada, tıbbi oyunun yönteminin olumlu 

yanları gözlemlenmiştir(76).   

Çocuk yaşam uzmanı tarafından sağlanan grup tıbbi oyun müdahalesinin, genel 

anestezi işlemi alması planlanan çocukların ameliyat öncesi kaygı ve korkuları 

üzerindeki etkilerini incelemek amacıyla yapılan bir çalışmaya yaşları 5 ile 10 arasında 

değişiklik gösteren 50 çocuk katılmıştır ve müdahaleden sonra gösterilen kaygı ve 



25 

 

 

korku durumlarına bakıldığında, tıbbi oyunun grup formatlarında sunulduğunda da 

yararlarını sağlayabileceği gözlemlenmiştir(77).  

2.5.4. Normatif Oyun ve Gelişimsel Olarak Uygun Oyun   

Normatif oyun; masa oyunları, video oyunları, bulmacalar, hayali oyun, sanat 

ve el işi aktivitelerini içeren ve çocuğun hastane çevresi haricinde günlük hayatında da 

karşılaştığı oyun türüdür(65). Literatür incelendiğinde, özellikle Amerika Birleşik 

Devletleri’nde çocuk yaşam uzmanlarının normatif oyunu oyun odalarında, yatak 

başında veya bekleme odaları aracılığıyla uyguladığı görülmektedir(65).  

Ülkemizde ise hastanede çalışan çocuk gelişimcilerin oyun odalarında çeşitli 

aktiviteler uyguladığı ve yatak başı destek uygulamalarını kullandıkları görülür(29). 

Ülkemizde hastanelerde çok yaygın olmasa da oyun odalarının bulunmasıyla beraber 

aynı zamanda oyun; hastane ortamının çoğu yerinde kullanılabilen ve düşük maliyetli 

bir yöntemdir(78).   

Çocuk Yaşam Konseyi’nin bildirisine göre, gelişimsel olarak uygun oyun, 

müzik terapisi, sanat terapisi, drama, video yöntemleri dahil olmak üzere yaratıcı veya 

dışavurumcu sanat etkinlikleriyle vakit geçirmek, çocukların kaygı düzeylerini ve tıbbi 

tedavi sürecinin olumsuz etkilerini azaltmada yardımcı olur(5).  

Yapılandırılmış oyun yönteminin, solunum yolu hastalıkları nedeniyle 

hastaneye yatan 53 çocuğun hastane sürecine bağlı oluşan kortizol seviyelerine 

etkisinin incelendiği bir çalışma kapsamında çocuklar oyun oynayan ve oyun 

oynamayan gruplar olmak üzere iki gruba ayrılmıştır(78). Çalışma bulgularına göre, 

7-11 yaş arasında oyun oynayan grupta olan çocukların kortizol seviyelerinde düşüş 

gözlemlenmiştir ancak 4-7 yaş arasındaki katılımcılarda oyun etkinliklerinde anlamlı 

farklılık gözlemlenmemiştir(78).  

2.5.5. Müzik Terapisi 

Barrera ve arkadaşları(79) tarafından yapılan bir pilot çalışmada, interaktif 

müzik terapisinin kanser tanısı alan ve hastanede yatan çocukların kaygı düzeyleri ve 

konforları üzerindeki etkisi incelenmiştir.  65 çocuğun katıldığı çalışmada, 

çocuklardan ve ailelerden müzik terapisi öncesi ve sonrasında ölçümler alınmıştır. 



26 

 

 

Çocukların ve ebeveynlerin yorumlarının nitel analizi sonucunda, müzik terapisinin 

çocuk üzerinde olumlu bir etkisi olduğu gözlemlendi(79).  

Başka bir çalışmada, İran’da bir hastanede tedavi gören ve kronik hastalığı olan 

8-12 yaşları arasındaki 83 çocuğun kaygıları üzerinde müzik terapisi ve dikkat dağıtma 

kartlarının etkisi incelenmiştir(13). Katılımcılar, kartlar, müzik, kartlar ve müzik 

beraber olmak üzere üç gruba ayrılmıştır. Müdahale yönteminin, 2 art arda gün ve 20 

dakika süreyle en sevdikleri müziği dinlemeyi ve dikkat dağıtıcı kartlarla oynamayı 

içerdiği çalışma sonucunda, dikkat dağıtıcı kartlarla oynamanın müzik terapiye kıyasla 

çocuklarda kaygı ve korkuyudaha fazla azalttığı gözlemlenmiştir(13).  

Facchini ve Ruini(80)’ nin kanser tanısı olan çocuk ve ergenlerde müzik 

terapisi uygulamasının literatür inceleme çalışmasında, pediatrik onkolojide müzik 

terapisinin zihinsel ve fiziksel sağlık üzerinde olumlu etkileri olduğu belirtilmektedir.  

2.5.6. Sanat Terapisi 

Terapötik bir yaklaşım olan dışavurumcu sanat terapisi, farklı sanat biçimlerini 

birleştirmeyi kapsar ve hastane deneyimi gibi stresli durumlarda destekleyici olmak 

amacıyla dışavurumcu sanat terapisinden faydalanılmaktadır(81, 82). Siegel ve 

arkadaşlarının (81) belirttiğine göre Donohue, dışavurumcu sanat terapisinin hastane 

yaşantısında bireyin görünenin ardındaki anlamları keşfederek yaratıcı sürece 

odaklanmasını sağladığını bildirmiştir. Dışavurumcu sanat terapisinde resim yapmak, 

çizim, heykel sanatı, dans ve hareket, müzik, drama, şiir ve düz yazı gibi hayal gücü, 

ritüeller ve diğer yaratıcı yöntem içerikleri kullanılır(81, 83).   

25 çocuğun dahil edildiği ve terapinin sanat terapisi eğitimi almış bir 

psikoterapist tarafından uygulandığı pilot çalışmada(81), dışavurumcu sanat 

terapisinin çocukların ruh halindeki değişiklikleri üzerindeki etkisi incelenmiş ve 

ölçümler çocukların kendi bildirimleriyle alınmıştır. Terapi öncesinde ve sonrasında 

çocuklara duygusal tepki değerlendirici anketler uygulanmıştır ve çalışma sonucunda 

terapi seanslarının çocukların ruh halini iyileştirdiği gözlemlenmiştir.  

Yaşları 2 ile 14 arasında olan kanser tanısı almış 32 çocuğun katıldığı ve ağrılı 

işlemler sırasında sanat terapisinin destek olarak kullanıldığı bir çalışmada(84), sanat 

terapisi ağrılı işlemlerden önce, ağrılı işlem sırasında ve ağrılı işlemden sonra olarak 

üç şekilde verilmiştir. Bahsedilen çalışmada, çocukların sakinleşmesini sağlamak ve 



27 

 

 

ağrı verici işlemle baş etmesine destek sağlamak için karşılıklı diyaloglar; zihindeki 

düşünceleri çeşitlendirmek için görsel hayal gücü; hastalıklar hakkında açıklayıcı 

olmak, çocuğun merak ettiklerini cevaplamak için tıbbi oyun; kaygıyı kontrol altına 

almak için yapılandırılmış resim çizme yöntemi; çocukların korkularını ve 

akıllarındaki soru işaretlerini dışa vurmalarını sağlamak için serbest çizim yöntemi; 

çocukların bedenlerinde olan farklılıkları anlamaları ve benimsemeleri için 

dramatizasyon yöntemleri kullanılmıştır. Çalışma sonucunda sanat terapisinin kalıcı 

travmayı önleyebilecek ve zorlu işlemler sırasında çocukları ve ebeveynleri 

destekleyebilecek yararlı bir müdahale olduğu gözlemlenmiştir(84).  

Müzik terapisi ve sanat terapisinin hastanede yatan 4-20 yaş arasındaki 

çocuklarda ağrı ve ruh hali üzerindeki etkisinin karşılaştırıldığı ve 279 sanat terapisi, 

132 müzik terapisi olmak üzere toplamda 411 seans yapılan bir çalışma sonucunda 

sanat terapisi seanslarına katılım gösterenler, müzik terapisi seanslarına katılanlara 

göre seans başlangıcında daha kötü ruh hali puanı göstermektedir ancak müzik 

terapisine kıyasla sanat terapisi seanslarından sonra ruh halinde daha büyük bir 

iyileşme bildirmişlerdir(85). Bu çalışma bulgusu, ruh hali konusunda sanat terapisinin 

müzik terapisinden daha etkin olduğunu ve hastaların daha kötü bir ruh halindeyken 

müzik terapi seanslarına katılmayı seçmediklerini düşündürmüştür. 

2.5.7. Teknolojik Destekler  

Hastane yaşantısı olan çocuk ve gençler, gittikleri okuldan ve diğer sosyal 

çevrelerden izole olmaktadır(86). Bu izolasyon sürecinde okul ortamına katılımı 

arttırmak için teknolojinin çeşitli yöntemleri iletişim, destek ve eğitim amaçlı 

kullanılabilir(87).    

Kritik hastalığı olan çocukların oyun oynayabilmesi, tıbbi durumu hakkında 

bilgi edinebilmesi ve kendisiyle aynı durumda olan diğer çocuklarla iletişim 

kurabilmeleri için geliştirilen çevrimiçi bir ortamın, çocukların sosyal çevresi 

üzerindeki etkisini incelemek amacıyla yapılan bir çalışmaya 32 çocuk ve temel bakım 

verenleri katılmıştır(88). Yaşları 8-19 yaş arasında olan katılımcıların yüzde yetmiş 

sekizi HIV tanılı olmakla beraber, diğer katılımcılar ise çeşitli kritik hastalıklara 

sahiptir. Çalışma sonucunda, çocukların yalnızlık bildirimlerinin önemli ölçüde 



28 

 

 

azaldığı ve tedavi için hastaneye dönmeye önemli ölçüde daha istekli oldukları 

gözlemlenmiştir(88).  

5-12 yaş arasında kanser tanısı olan çocukları eğitim 88aldıkları okula 

çevrimiçi olarak bağlamak için video konferans olanaklarının uygulanabilirliğinin ve 

çocuk üzerinde akademik ve psikososyal sonuçların incelendiği bir çalışma sonucunda 

video konferans aracılığıyla dış çevreyle bağlantı sağlama, aileye olağanlık duygusu 

ve hastaların psiko-sosyal durumu üzerinde olumlu etki gözlemlenmiştir(89). 

Bahsedilen çalışmadaki diğer faydalar ise sınıf arkadaşları ve öğretmenlerle güçlü 

ilişkiler, sosyal kabul ve okul ortamı ile bütünleşme olarak sıralanmıştır.   

Çocukların uzak kaldıkları sosyal ortamdaki varlığını mobil cihazları 

kullanarak destekleyecek bir teknoloji tasarlamak ve teknolojiyi test etmek amacıyla 

yapılan bir çalışmada, hastanede yatan ve yaşları 7-12 arasında olan dokuz çocuk ile 

öğretmenleri, sınıf arkadaşları ve aileleri arasında çift yönlü etkileşim ve iletişim ile 

tablet tabanlı bir uygulama oluşturulmuş ve deneme yapılmıştır(90). Bu çalışmaya, 

çocuk, öğretmen ve aile olmak üzere 9 vaka katılmıştır ve her vakanın 3 tableti 

bulunmaktadır. Hastanede, evde ve diğeri de sınıfta olmak üzere dağıtılan tabletler, 

sınıfta bulunan çocukların hastanedeki çocukla görüşmelerini de kapsamakla beraber 

çeşitli şekillerde kullanılmıştır. Çalışma sonucunda, hastanede yatan bir çocuğun 

sosyal çevreye katılımını sağlamak için oluşturulan teknolojiyi kullanmak çocuklar ve 

öğretmenler tarafından olumlu karşılandığı, aileler tarafından ise daha az kabul 

edildiği gözlemlenmiştir(90).  

Kritik hastalığı olan ve hastanede tedavi gören 11 yaşındaki bir çocukla yapılan 

vaka çalışmasında(91), telepresence robotların sanal olarak çevreye dahil olma ve 

normallik, özerklik algısı ve sosyo-duygusal katılım üzerindeki etkisi incelemek 

amaçlanmıştır. Hastane yaşantısı olan öğrenci, grup halindeki akran öğrenciler ve 

öğretmen olmak üzere üç farklı grup belirlenmiştir ve görüşmeler sayesinde analiz 

yapılmıştır. Bu vaka çalışmasında elde edilen bilgilerle, telepresence robotların, 

yalnızca video konferans ve bağımsız çalışmaya göre çarpıcı bir gelişme sağladığı 

tartışılmıştır.  

Logan ve arkadaşları(92) tarafından 2019 yılında yapılan 3-10 yaş arasında 

rastgele 54 çocuğun katıldığı bir çalışmada, sosyal robot teknolojisinin pediatrik hasta 

servisinde yatan çocuklar üzerindeki etkisi incelenmiştir. Çalışmada etkileşimli 



29 

 

 

oyuncak ayı sosyal robotu, oyuncak aynının tablet tabanlı avatar versiyonu ve bir 

oyuncak pelüş ayı yöntemlerinden biri rastgele olarak çocuklara uygulanmıştır ve bu 

uygulama sırasında, kontrolün çocukta olması, ailenin veya bakım verenin robotla 

etkileşimde lider olmaması ve kontrolü ele almaması önemlidir. Çalışma sonucunda 

sosyal robot etkileşimlerinin olumlu sonuç verdiği gözlemlenmiştir(92).  

2.5.8. Terapötik Oyun 

Terapötik oyun, çocukların gelişimlerini, psiko-sosyal iyi oluşlarını ve baş 

etme becerilerini desteklemek amacıyla kullanılan ve içeriğini dışa vurumcu sanatlar, 

oyuncaklar kullanılarak kurulan oyunlar, kukla gösterileri ve yapıştırmalı kartların 

oluşturduğu bir destek yöntemidir(65).   

Literatür incelendiğinde çoğunlukla çocuk yaşam uzmanları tarafından 

kullanılan dışavurumcu sanat çalışmalarının hedefleri, sanat terapisi ile benzerlik 

gösterir(93). Banca ve Volkening’in(15)belirttiğine göre, Malchiodi, sanat terapisinin 

kronik hastalığı olan çocuklarda sanat malzemeleri ve yönlendirmeler ile duygu ve 

düşünlerini ifade etmeye teşvik etmek için kullanıldığını bildirmiştir.  

Terapötik oyun; eğitsel terapötik oyun, yetkilendirici terapötik oyun ve 

dramatik terapötik oyun olmak üzere üç tipte sınıflandırılabilir.  Eğitsel terapötik oyun, 

çocuğu tıbbi işlemlere hazırlamayı amaçlayarak bu doğrultuda çocuğa işlemlerin nasıl 

uygulanacağı konusunda bilgi verilmesini kapsar ve bu sayede çocuğu hastane 

yaşantısına ve tıbbi işlemlere hazırlar. Yetkilendirici terapötik oyun, çocuğun 

kapasitesine bağlı olarak psikolojik işlevlerini kullanmasını geliştirmeyi ve 

güçlendirmeyi amaçlar. Dramatik terapötik oyunda ise çocuk duygu ve yaşantılarını 

dışa vurur ve anlamaya çalışır, dramatik terapötik oyunun kullanım amacı çocuğun 

duygularını ifade etmesine imkan sağlamaktır(94, 95).  

Dramatik yöntem, çocuğun hastane yaşantısı ile ilgili deneyimlerini 

canlandırmasını ve rol yapmasını içerir.  Bu kapsamda çocuk, aile üyesinden istediği 

bir kişinin veya hastane sağlık personellerinden birisinin yerine geçebilir ve 

canlandırma yapar. Canlandırma sırasında cansız oyuncak bebekler, tıbbi malzemeler 

veya tıbbi oyuncaklar, çocukların günlük yaşantılarında kullandıkları aletler/eşyalar da 

kullanılabilir(94, 96, 97).  



30 

 

 

Çocukla kurulan iletişim doğrultusunda, çocuğun terapötik oyuna ihtiyacı olup 

olmadığı belirlenir ve ihtiyaç tespit edildikten sonra, uzman tarafından terapötik oyun 

planlaması yapılır. Öfkesini uygunsuz şekilde dışa vuran bir çocuk için terapötik oyun 

yöntemi; hastane hakkında sevmediği şeyleri tahta üzerine çizmesi veya üzerine ıslak 

bir kağıt havlu fırlatarak dışavurumcu sanat çalışması yapmasını içerebilir(65). 

Diyabet tanısı olan çocuklar için ise dışavurumcu sanat çalışmaları diyabetle 

yaşamanın en zor kısmının resmini çizmek olabilir(15).  

Terapötik oyunun, alçı çıkarma işlemi uygulanan çocuklar üzerindeki kaygı ve 

olumsuz duygu ifadelerini azaltma üzerindeki etkisini ve aileler ile alçı çıkarma 

teknisyenlerinin memnuniyetlerini incelemek amacıyla yapılan bir çalışmada, 

terapötik oyunun, alçı çıkarma prosedürleri uygulanan çocuklar arasında kaygıyı ve 

olumsuz duygu ifadelerini etkili bir şekilde azalttığı gözlemlenmiştir(98).  

Çin’de yapılan bir çalışmada(99), oyun yöntemlerinin hastane yaşantısı olan 

çocuklar üzerindeki anksiyete ve negatif etkileri incelenmiştir. Çalışma için farklı 

bölgelerdeki iki hastaneden bir hastane deney grubu, bir hastane kontrol grubu olarak 

seçilmiştir. Toplamda 3-12 yaş arasında 304 çocuk çalışmaya katılmıştır. 154 çocuk 

deney grubuna atanmıştır ve oyun müdahalesi uygulanmıştır. 150 çocuk kontrol 

grubuna atanmıştır ve standart bakım almıştır. Bu çalışmanın sonucunda hastanede 

oyun müdahalesi alan çocukların, normal bakım alan çocuklara göre daha az olumsuz 

duygu sergiledikleri ve daha düşük düzeyde kaygı yaşadıkları gözlemlenmiştir(99).  

2.5.9. Bibliyoterapi  

Bibliyoterapi, çocukların yaşamlarında gerçekleşen değişikliklerle, duygusal 

veya bilişsel zorluklarla başa çıkmalarına destek sağlamak amacıyla belirli temayı 

içeren kitapların veya biyografiler, romanlar, şiirler, kısa öyküler gibi okuma 

materyallerinin bu alanda eğitimli kişiler tarafından kullanıldığı bir müdahale yöntemi 

olmakla birlikte, diyaloglar ve karşılıklı konuşmalar en önemli etmenlerdendir(100). 

Bibliyoterapi, sanat ve yaratıcılıkla ilgili diğer aktiviteleri de içermekle birlikte 

yalnızca bir okuma etkinliği olmaktan çıkar ve okuma etkinliği ile düşünme sistemini 

birleştirir(100). 

Bibliyoterapinin uygulanması; tanımlama, seçim yapma, sunum ve takip 

etkinlikleri olarak dört adımdan oluşmaktadır(100). Öncelikle, gözlem ve görüşme 



31 

 

 

gibi araçlarla çocuğun baş etme sürecinde olduğu durum tanımlanır. İkici adım olarak, 

benzer bir durumla mücadele eden karakterleri içeren kitaplar belirlenir ve en uygun 

olan seçilir. Okuma veya kitabın anlatılması aşamasında, çocuğun ilgisini çekebilecek 

coşkulu ses tonu kullanılması ve yazılı metinlerden daha çok resimlere odaklanılması 

önemlidir. Son olarak, çocukların duygularını ifade etmesine olanak sağlanıp kitap 

hakkında diyalog oluşturulması ve karşılıklı konuşmaların kurulması önemlidir. 

Diyalogların başlatılması için çocuğa açık uçlu sorular yöneltilebilir. Hikayenin tekrar 

anlatılması, hikayeyi canlandırmak, kuklaların kullanılması, resim yapmak ve diğer 

sanat materyalleri kullanılarak takip etkinlikleri tasarlanabilir(100).  

Akgün ve Karaman Benli(101)’nin belirttiğine göre; Kurkjian ve Livingston, 

bibliyoterapinin çocukların yaşamlarında becerilerini geliştirme sürecine ve benlik 

oluşumlarına katkı sağlayan, problemleriyle baş etmede fayda sağlaması için 

kullanılan bir okuma rehberi olarak tanımlamıştır. 

Hastane yaşantısında stresi yaşayan çocuklara destekleyici bir yaklaşım olarak 

kitap kullanımı ile bibliyoterapi uygulanabilir. Astarani ve Richard(102)’ın belirttiğine 

göre; Muhith bibliyoterapi yönteminin, okuma etkinlikleri aracılığıyla çocukların 

duygularını ve endişelerini ifade etmelerine fayda sağladığını gözlemlemiştir. 

Kullanılan kitaplar ve kitap karakterleri çocukların yaşadıkları durumla ve sahip 

oldukları hastalıkla benzerlik gösterirse çocuğa kendi hikayelerini keşfetme fırsatı 

sunulur(102). Bir çalışmada, hastanede tedavi gören okul öncesi çocuklarda 

bibliyoterapinin hastane yatışında yaşanan stres üzerindeki etkisini incelenmiştir. 

Çalışmada, bibliyoterapinin hastane yatış stresini azaltmada etkili olduğu 

gözlemlenmiştir(102).  

2.5.10. Ağrı Yönetimi ve Baş Etme Stratejileri 

Yapılan araştırmalarda, tıbbi prosedürler sırasında uygulanan ağrı yönetimi ve 

baş etme teknikleri gibi farmakolojik olmayan yöntemlerin çocuklarda davranış 

problemlerini ve ağrı deneyimini azalttığı gözlemlenmiştir(103).   

Corwin ve arkadaşlarının (59) belirttiğine göre Amerikan Pediatri Akademisi 

ve Amerikan Ağrı Derneği tarafından 2001 yılında yayınlanan ortak bir bildiride 

uygun değerlendirme araçları ve teknikleri aracılığıyla ağrılı deneyimlere müdahale 



32 

 

 

etmek ve aileleri de dahil ederek çocuklardaki ağrı yönetimini multidisipliner bir 

yaklaşımla iyileştirme çağrısı yapılmıştır.  

Cohen(104)’ in belirttiğine göre McCaul ve Malott, ağrılı deneyim sırasında 

beyin dikkat dağıtıcı başka bir duruma odaklanırsa, beynimizin işlevleri dolayısıyla, 

ağrı veren uyaranlara daha az odaklandığımızı bildirmiştir. Bu sayede, dikkati başka 

yöne çekmenin ağrı azaltıcı etkisi olmaktadır.  

Srouji ve arkadaşlarının(103) belirttiğine göre Vessey ve arkadaşları, acil 

servislerde, çocukların ilgisini uygulanan ağrılı işlemden uzaklaştırmak, acıyı ve 

kaygıyı azaltmak amacıyla en sık kullanılan yöntemin, çocuğun gelişim düzeyine, ilgi 

ve bireysel özelliklerine uygun olarak uyarlanan “dikkat dağıtma yöntemi” olduğunu 

bildirmişlerdir.  Örnek olarak, tıbbi bir işlem sırasında çocukların dikkatini çizgi film, 

kitap, oyun, baloncuk patlatmak, kısa hikayeler anlatmak veya müzik gibi etkinliklere 

odaklamak verilebilir. Seçilecek dikkat dağıtma etkinliğine, çocuğun gelişim düzeyi, 

ilgisi ve tıbbi işlemin getirebileceği fizyolojik kısıtlılıklar göz önünde bulundurularak 

karar verilir(104).  

Gelişim düzeyi ve çocuğun ilgileri göz önünde bulundurularak seçilecek 

etkinlikler, odadaki diğer eşyalara dikkatin çekilmesi, içinden veya sesli şarkı söyleme, 

içinden veya sesli sayı sayma, çocuğa hikaye anlatma veya çocuğun hikaye anlatması 

gibi aktivitelerle de çocuğun dikkati dağıtılabilir (105). Çocuğun gelişimsel düzeyi ve 

ilgilerine uygun olarak hayal etme yöntemi de kullanılabilir(105). Örneğin hikaye 

anlatımı, çocuğun hikayeyi hayal etmesi ile devam edebilirken; kendisini bir hobisini 

yaparken veya sevdiği bir programı izlerken hayal etmesi de dikkat dağıtma yöntemi 

olarak kullanılabilir(105). Dikkat dağıtma uyaranları, birden fazla duyuyu aynı anda 

içerebilir. Örneğin görme, duyma ve dokunma duyularını bir arada içeren aktiviteler 

de uygulanabilir(105). 

Ebeveynler tarafından sağlanan dikkat dağıtma etkinliklerinin çocuktaki stres 

düzeyine etkisinin incelendiği bir araştırmada(106), ebeveynlerin dikkat dağıtma 

yöntemini kullanma sıklığı ve niteliği arttıkça çocukların çoğunun daha düşük stres 

gösterdiği gözlemlenmiştir.  

Corwin ve arkadaşları (59)tarafından yapılan bir çalışmada, yapılandırılmış 

ağrı yönetimi müdahalesinin Amerika’daki bir pediatrik acil serviste çocukların ağrı 

yönetimi üzerindeki etkisini ölçmek amaçlanmıştır. Müdahale, doktorlar, hemşireler 



33 

 

 

ve çocuk yaşamı uzmanlarından oluşan bir ekip tarafından geliştirilmiştir. Çalışma 

sonucunda, pediatrik acil serviste yaygın olarak bulunan ağrı yönetimi eksikliklerine 

göre uyarlanmış yapılandırılmış bir müdahale yönteminin, çocukluk çağı acil 

durumlarında ağrının tedavisinde ve önlenmesinde olumlu etkileri olabileceği 

gözlemlenmiştir.   

2.5.11. Aile Katılımı ve Aile Desteği  

Çocuğun hastane deneyimlerine hazırlamanın önemli bir bileşeni de aileye 

destek sağlamak ve aileyi sürece dahil etmektir(107). Çocuğun hastalığı, hastane 

yaşantısı ve tedavi süreci hakkında ebeveynler veya diğer aile üyelerinin yaşadığı stres 

ve endişe çocuk tarafından anlaşılır ve bu endişe çocuğa da geçer(9).  

Lookabaugh ve Ballard(107)’ ın belirttiğine göre Amerikan Pediatri 

Akademisi, hasta ve aile merkezli bakımın içeriklerini her bir çocuk ve aile üyesini 

dinleyerek saygı göstermek, çocuk ve ailenin ihtiyaçlarının farklılık gösterebileceğini 

gözeterek uyarlanan esnek ve ayarlanabilir uygulamaları sağlamak, gerçekçi ve şeffaf 

bir bilgi akışı sağlamak, prosedürler ve tedavi sürecinin bütün aşamalarında çocuk ve 

aile ile iş birliği içinde olmak, her çocuk ve ailenin güçlü yönlerini kavrayarak destek 

sağlamak olarak tanımlamıştır ve çocuk yaşam uzmanlarının aile katılımını 

desteklemek için çocuk ve aile üyeleri arasında iş birliği sağlanmasında önemli rol 

oynadığını bildirmiştir.  

Literatür incelendiğinde, özellikle Amerika Birleşik Devletleri’nde çocuk 

yaşam uzmanlarının, aileler için psiko-sosyal destek ve baş etme stratejileri 

aracılığıyla çocuk ve ailenin hastane yaşantısı, hastalık ve tedavi sürecine katkı 

sağladığı görülmektedir(64). Çocuk yaşam uzmanlarının aileye destek sağlamak için 

kullandığı stratejilere örnek olarak, ebeveyn-çocuk oyun etkinliklerini teşvik etmek, 

tıbbi prosedürler sırasında çocukları desteklemek ve rehberlik etmek için aileyle 

stratejiler paylaşmak olarak sıralanabilir(64).  

Hastalık ve hastane yaşantısında, hasta çocuğun kardeşi de zorlu deneyimler 

yaşayabilir ve terapötik oyun ve eğitici müdahale yöntemleri kullanılarak kardeşlerin 

hastalığı anlamalarına yardımcı olunabilir(108). Hasta çocuğunun kardeşine destek 

sağlamak, kardeşi veya kardeşleri, hasta çocuğu ilk ziyaret edecekleri zaman 



34 

 

 

hazırlamayı ve hastane ve tedavi boyunca kardeşe ihtiyaçları doğrultusunda destek 

sağlamayı kapsar(64).  

İran’da Bahrami ve arkadaşları(10) tarafından eğitim programlarının kronik 

böbrek sorunu olan çocukların kaygıları ve annelerinin bakım yükü üzerindeki etkiyi 

incelemek amacıyla yapılan çalışmaya, bir hastanede böbrek problemi sebebiyle yatan 

bütün çocuklar ve anneleri katılım göstermiştir. Katılımcılar, deney grubunda 56 ve 

kontrol grubunda 56 olmak üzere rastgele atanmışlardır. Deney grubuna, destekleyici 

eğitim programı uygulanmıştır.  Anneler için hazırlanan program beş seanstan 

oluşmaktadır. İlk seans annelerin araştırmacıya, araştırmaya, hedeflere ve içeriğe 

aşinalığını içermektedir. İkinci seans anneye çocuğun hastalığı hakkında bilgi verme 

ve var olan bilgiyi arttırmayı amaçlar ve bunu da aynı şartlarda çocuğu olan aileler ile 

iletişim kurma yöntemi ile gerçekleştirir. Üçüncü seans annelerin öz bakım konusunda 

farkındalıklarını amaçlar ve stresle başa çıkma yöntemlerini ve uyarlanabilir becerileri 

öğretir. Dördüncü seans, ailenin bütüncül yapısını korumayı amaçlar. Beşinci seans, 

topluluklar ve sosyal kuruluşları bilmeyi amaçlar ve katılımcı ailelerin küçük gruplar 

oluşturması ve bağlantıların devam etmesi ile ilgili konuları içerir. Seanslar sonunda 

da içerik özetlenir ve ailelerden geri bildirim alınır. Seanslarda kullanılan teknikler 

içerik anlatımı, soru-cevap oturumları, deneyim paylaşımı, karar verme ve problem 

çözme yöntemlerini içerir. Aynı çalışma kapsamında çocuklar için hazırlanan eğitim 

programı da beş seanstan oluşmaktadır. Çocuklar için olan destek seanslarına 

bakıldığında; 1- Tavsiyeler ve deneyimler, çocukları hazırlamak için seçilen oyunu 

gerçekleştirmek, İstenilen temayla ilgili bir resim çizmek 2- Bir sınıfa katılarak 

izolasyonu azaltmak, "Hastanede yatan çocuk" adlı bir resim çizmek, Ne çizdiklerine 

dair bir açıklama sağlamak 3- Hikaye anlatımıyla dolaylı öğretim uyarlama stratejileri, 

bir araştırmacı ve uzman tarafından parmak izlerini kullanarak bir hikaye gösterisi 

yapmak, hikayeyle ilgili çocukların fikir ve duygularının ifade edilmesi, 4- Çocuklar 

için istenen ekipmanın gösterilmesi (iğnesiz şırıngalar, medikal eldivenler vb.) , koç 

yardımı ile mevcut ekipmanla çalışmanın hazırlanması, 5- Grubun sona ermesi için 

çocukların hazırlanması, çocuklara ne öğrendiklerini sormak ve konuşmaları 

hastaneye yatışları gerçekleştikten sonra olumlu deneyimlere yönlendirmek olarak 

belirlenmiştir. Seanslar sırasında içerik anlatım, soru-cevap oturumları, duyguları 

paylaşma, hikaye anlatma ve rol oynama, uygulamalı etkinlikler, resim çizme gibi 



35 

 

 

yöntemler kullanılmıştır. Çalışma sonucunda hazırlanan eğitim programının 

çocukların kaygısı ve annelerin bakım yükü üzerinde olumlu etki yapabileceği 

gözlemlenmiştir(10).  

2.5.12. Çocukların Ameliyata Hazırlanması 

Amerikan Pediatri Akademisi, çocuğun hastane deneyimlerinde ve ameliyat 

süreçlerinde yaşanabilecek kaygıyı azaltmak ve stresle başa çıkmalarına yardımcı 

olmak amacıyla Çocuk Yaşam Hizmetleri aracılığıyla çocuk ve ebeveynlere güvene 

dayalı bilgi ve eğitim sağlanması tavsiye etmiştir ve bu hizmetlerin sağlanmasında 

fotoğraflar, çeşitli görseller, ameliyathaneye veya tedavi alanlarına uyum sağlayıcı 

geziler, terapötik oyun ve kukla yöntemleri kullanılabilir(109).  

Ameliyat süreci, çocukların huzursuzluğu, hastane ortamına yabancı olmaları 

ve tıbbi sürecin uzun dönemli etkileri nedeniyle çocuklar ve ebeveynleri için zorlayıcı 

bir dönem olabilir(110).  Çocukların ve ailelerin ameliyat deneyimlerinin ve 

ihtiyaçlarının ortaya konması amacıyla yapılan bir inceleme çalışmasında(110) 

çocukların ameliyat sürecindeki olumsuz deneyimleri, ameliyattan önce, ameliyat 

sırasında ve ameliyattan sonra olmak şeklinde anksiyete ve yemek bozuklukları gibi 

psikolojik ve davranışları değişiklikleri içerdiği gözlemlenirken; ebeveynlerin ise 

psikolojik olarak stres yaşadıkları gözlemlenmiştir. Ameliyat öncesinde uygulanan 

hazırlık programları, çocuk ve ailede oluşabilecek kaygının azaltılması, bilgi kazanımı 

ve başa çıkma stratejilerinin geliştirilmesine katkı sağlar(111).   

İran’ da 2013-2014 yıllarında ameliyat geçiren çocukların kaygıları üzerinde 

dramatik kukla ve terapötik oyunun etkisini karşılaştırmak amacıyla yapılan bir 

çalışmada(112), 75 çocuk rastgele atama yöntemi kullanılarak dramatik kukla, 

terapötik oyun ve kontrol gruplarına ayrılmıştır. Çalışmanın sonucunda uygulanan 

müdahale sonrası anksiyete puanlarındaki değişimlerin üç grup arasında önemli ölçüde 

farklı olduğu, kukla yöntemi ve terapötik oyun yöntemi uygulanan grubun anksiyete 

puanının azaldığı gözlemlenmiştir(112).  

Günübirlik cerrahi müdahaleye çocuk yaşam uzmanı tarafından hazırlanan 

çocukların ve standart tedavi hizmeti alan çocukların gösterdiği kaygının incelenmesi 

amaçlanan bir çalışmaya yaşları 5-11 arasında olan ve kulak burun boğaz cerrahi 

müdahalesi gören 142 çocuk katılım göstermiştir(113). Müdahale grubuna 80 çocuğun 



36 

 

 

katılım gösterdiği çalışmada çocuk yaşam uzmanı tarafından hazırlık programı 

uygulanmıştır. Standart tıbbi tedavi hizmeti alan ise 62 çocuk vardır. Bu çalışmada, 

hazırlık programı, çocuklara gelişimsel olarak uygun açıklamalar yapılması, çocuk ve 

aileler için hastanede cerrahi ile ilgili alanlara bir tur düzenlenmesi, bir oda içerisinde 

bulunan tıbbi ekipmanların tanıtılması ve çocuğa ekipmanları keşfetme süresinin 

tanınması, hazırlık programı içerisinde çocukların sorularının cevaplanmasını 

içermektedir.  Çalışma sonucunda standart tıbbi tedavi alan grupta kaygı puanlarında