Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 

Sosyal Hizmet Anabilim Dalı 

 

 

 

 

SOSYAL HİZMET ETİĞİ PERSPEKTİFİNDEN DİJİTAL FEMİNİST 

HAREKETLER: #METOO HAREKETİ ÖRNEĞİ 

 

 

 

 

Hatice Büşra CAN 

 

 

 

 

Yüksek Lisans Tezi 

 

 

 

 

 

Ankara, 2023 



 
 

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 
 

 
 

SOSYAL HİZMET ETİĞİ PERSPEKTİFİNDEN DİJİTAL FEMİNİST HAREKETLER: 

#METOO HAREKETİ ÖRNEĞİ 

 

 

 

 

 

 

Hatice Büşra CAN 

 

 

 

 

Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 

Sosyal Hizmet Anabilim Dalı 

 

 

 

 

 

Yüksek Lisans Tezi 

 

 

 

 

 

 

Ankara, 2023 



 
 

 
 

KABUL VE ONAY 

Hatice Büşra CAN tarafından hazırlanan “Sosyal Hizmet Etiği Perspektifinden Dijital Feminist 

Hareketler: #MeToo Hareketi Örneği” başlıklı bu çalışma, 26.12.2022 tarihinde yapılan savunma 

sınavı sonucunda başarılı bulunarak jürimiz tarafından yüksek lisans tezi olarak kabul edilmiştir. 

 

 

 

 

Prof. Dr. Kasım KARATAŞ (Başkan) 

 

 

Doç. Dr. Türken ÇAĞLAR (Danışman) 

 

 

Dr. Öğr. Üyesi Melek İPEK (Üye) 

 

 

 

 

 

 

 

Yukarıdaki imzaların adı geçen öğretim üyelerine ait olduğunu onaylarım. 

 

 

Prof. Dr. Uğur ÖMÜRGÖNÜLŞEN 

Enstitü Müdürü 

 



 
 

 
 

YAYIMLAMA VE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARI BEYANI 

Enstitü tarafından onaylanan lisansüstü tezimin tamamını veya herhangi bir kısmını, basılı 

(kağıt) ve elektronik formatta arşivleme ve aşağıda verilen koşullarla kullanıma açma iznini 

Hacettepe Üniversitesine verdiğimi bildiririm. Bu izinle Üniversiteye verilen kullanım hakları 

dışındaki tüm fikri mülkiyet haklarım bende kalacak, tezimin tamamının ya da bir bölümünün 

gelecekteki çalışmalarda (makale, kitap, lisans ve patent vb.) kullanım hakları bana ait olacaktır. 

Tezin kendi orijinal çalışmam olduğunu, başkalarının haklarını ihlal etmediğimi ve tezimin tek 

yetkili sahibi olduğumu beyan ve taahhüt ederim. Tezimde yer alan telif hakkı bulunan ve 

sahiplerinden yazılı izin alınarak kullanılması zorunlu metinleri yazılı izin alınarak kullandığımı 

ve istenildiğinde suretlerini Üniversiteye teslim etmeyi taahhüt ederim. 

Yükseköğretim Kurulu tarafından yayınlanan “Lisansüstü Tezlerin Elektronik Ortamda 

Toplanması, Düzenlenmesi ve Erişime Açılmasına İlişkin Yönerge” kapsamında tezim 

aşağıda belirtilen koşullar haricince YÖK Ulusal Tez Merkezi / H.Ü. Kütüphaneleri Açık Erişim 

Sisteminde erişime açılır. 

o Enstitü / Fakülte yönetim kurulu kararı ile tezimin erişime açılması mezuniyet 

tarihimden itibaren 2 yıl ertelenmiştir. (1) 

o Enstitü / Fakülte yönetim kurulunun gerekçeli kararı ile tezimin erişime açılması 

mezuniyet tarihimden itibaren  ….. ay ertelenmiştir. (2) 

o Tezimle ilgili gizlilik kararı verilmiştir. (3) 

    10/01/2023 

                                                                                                                              

                                                                                                                    Hatice Büşra CAN 

 

1“Lisansüstü Tezlerin Elektronik Ortamda Toplanması, Düzenlenmesi ve Erişime Açılmasına İlişkin Yönerge”  

(1) Madde 6. 1. Lisansüstü tezle ilgili patent başvurusu yapılması veya patent alma sürecinin devam etmesi 

durumunda, tez danışmanının önerisi ve enstitü anabilim dalının uygun görüşü üzerine enstitü veya 

fakülte yönetim kurulu iki yıl süre ile tezin erişime açılmasının ertelenmesine karar verebilir.   

 

(2) Madde 6. 2. Yeni teknik, materyal ve metotların kullanıldığı, henüz makaleye dönüşmemiş veya patent gibi 

yöntemlerle korunmamış ve internetten paylaşılması durumunda 3. şahıslara veya kurumlara haksız kazanç 

imkanı oluşturabilecek bilgi ve bulguları içeren tezler hakkında tez danışmanının önerisi ve enstitü anabilim 

dalının uygun görüşü üzerine enstitü veya fakülte yönetim kurulunun gerekçeli kararı ile altı ayı aşmamak 

üzere tezin erişime açılması engellenebilir. 

 

 

(3) Madde 7. 1. Ulusal çıkarları veya güvenliği ilgilendiren, emniyet, istihbarat, savunma ve güvenlik, sağlık vb. 

konulara ilişkin lisansüstü tezlerle ilgili gizlilik kararı, tezin yapıldığı kurum tarafından verilir *. Kurum ve 

kuruluşlarla yapılan işbirliği protokolü çerçevesinde hazırlanan lisansüstü tezlere ilişkin gizlilik kararı ise, ilgili 

kurum ve kuruluşun önerisi ile enstitü veya fakültenin uygun görüşü üzerine üniversite yönetim kurulu 

tarafından verilir. Gizlilik kararı verilen tezler Yükseköğretim Kuruluna bildirilir.  

Madde 7.2. Gizlilik kararı verilen tezler gizlilik süresince enstitü veya fakülte tarafından gizlilik kuralları 

çerçevesinde muhafaza edilir, gizlilik kararının kaldırılması halinde Tez Otomasyon Sistemine yüklenir.  
 

* Tez danışmanının önerisi ve enstitü anabilim dalının uygun görüşü üzerine enstitü veya fakülte 

yönetim kurulu tarafından karar verilir. 

 



 
 

 
 

ETİK BEYAN 

Bu çalışmadaki bütün bilgi ve belgeleri akademik kurallar çerçevesinde elde ettiğimi, 

görsel, işitsel ve yazılı tüm bilgi ve sonuçları bilimsel ahlak kurallarına uygun olarak 

sunduğumu, kullandığım verilerde herhangi bir tahrifat yapmadığımı, yararlandığım 

kaynaklara bilimsel normlara uygun olarak atıfta bulunduğumu, tezimin kaynak gösterilen 

durumlar dışında özgün olduğunu, Doç. Dr. Türken ÇAĞLAR danışmanlığında tarafımdan 

üretildiğini ve Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tez Yazım Yönergesine göre 

yazıldığını beyan ederim. 

 

 

  Arş. Gör. Hatice Büşra CAN 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 
 

 
 

ÖNSÖZ VE TEŞEKKÜR 

Sosyal bilimler alanında çalışıyor olmanın en güzel özelliğinin, günlük yaşamın her 

alanında karşılaştığın olayları toplumsal kuramlara ve perspektiflere göre de 

yorumlayabilmek olduğuna inanıyorum. Çocukluğumdan bu yana medya ve sinema 

alanına olan ilgi ve sevgimin, bugün son kelimelerini yazdığım tezimi karşıma 

çıkarması gibi… Kişisel ve mesleki değerlerim olarak benimsediğim feminizm ile 

medya ve sinemaya olan ilgimin ortak noktasıydı #MeToo… 2017 tarihinde ortaya 

çıktığı andan bugüne tüm aşamalarını takip ettiğim ancak Türkiye’deki akademik 

literatüre yabancı bir hareket olan #MeToo’yu çalışmak ve akademide yeni bilgiler ile 

yorumlamak zorlu olsa da, keyifli ve heyecan verici bir süreçti. Bu sayede Türkiye’de 

bu alanda çalışmalar yürüten birçok profesyonel ile çalışmanın da kapılarını araladı. 

Kariyerimde bir başlangıç olan bu çalışmanın gelecek çalışmalara destek olabilmesi 

dileğiyle…. 

Bu sayede tezimin başından sonuna kadar her anında bilgisini, deneyimini, özverisini 

eksik etmeyen,  en zorlu süreçlerimi kolaylaştırmasının yanı sıra eğitim ve kariyerimi 

şekillendirmemde en büyük destekçilerimden olan ve bundan sonraki süreçte tüm 

çalışmalarımda yanımda olmasını dilediğim değerli danışmanım Doç. Dr. Türken 

ÇAĞLAR’ a çok teşekkür ederim.  

Ayrıca yüksek lisans tez savunma jürimde yer alan ve kıymetli paylaşımları ile 

çalışmama destek sağlayan hocalarım Prof. Dr. Kasım KARATAŞ ve Dr. Öğr. Üyesi 

Melek İPEK’ e,  

Araştırmamın tüm aşamalarında beni destekleyerek ve katkı sağlayan Dr. Öğr. Üyesi 

Meliha Funda AFYONOĞLU’na  

Araştırma konumun zenginleşmesinde önerileriyle bana destek sağlayan Dr. Arş. Gör. 

İlkay Başak ADIGÜZEL’e 

Her zaman yanımda olan ve hem akademik hem de mesleki anlamda beni destekleyen 

kıymetli hocalarım Doç. Dr. Ayşe ALİCAN ŞEN ve Prof. Dr. Bülent ŞEN’e, 



 
 

 
 

Hem akademi ve mesleki yaşamımda hem de tez sürecimde beni her zaman 

motivasyonel olarak destekleyen değerli meslektaşlarım ve ağlama duvarlarım Şura, 

Dilan, İpek, Başak, Muhammed, Emre, Mehmet, Melihşah, Ahmet, Musa, Safa, İhsan, 

Gizem, Burak ve Damla’ya teşekkür ederim. 

Bu çalışma için vakit ayıran, benimle aynı heyecanı paylaşan ve güzel yorumlarıyla 

çalışmaya destek sağlayan, alanlarında uzman, gizlilik koşullarıyla ismini tek tek 

yazamadığım tüm katılımcılarıma teşekkür ederim.  

Hayatımın her anında ve her alanında sevgileri, güvenleri, destekleri ile yanımda olan,  

hayatımın vazgeçilmez parçaları olan anneme, babama teşekkür ederim. 

Ve anne ve babamın hayatımdaki en güzel armağanı olan, doğumumdan itibaren en 

yakın arkadaşlarım, dostlarım, kız kardeşlerim ablalarıma  teşekkür ederim. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 
 

 
 

 

 

 

 

 

 

 

Maruz kalan kişinin kendini ispatlamak zorunda olduğu dünyadaki tek suç türü olan 

cinsel şiddet ve taciz suçlarına maruz kalanlara… 

 

#MeToo’lara gerek kalmaması dileğiyle… 

 

 

 

 

 



vii 
 

 
 

ÖZET 

CAN, Hatice Büşra. Sosyal Hizmet Etiği Perspektifinden Dijital Feminist 
Hareketler: #MeToo Hareketi Örneği, Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2023. 

Bu araştırmada, dijital feminist hareketler ve #MeToo hareketi, sosyal hizmet 

etiği çerçevesinden değerlendirilmiştir. Bu kapsamda, #MeToo hareketinin 

olumlu ve olumsuz etkisinin belirlenmesi ve toplumsal yaşama ve toplumsal 

cinsiyet eşitsizliğine dayalı şiddetin önlenmesi konusundaki etkisinin ortaya 

çıkarılması amaçlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma tekniklerinden, 

derinlemesine görüşme tekniği tercih edilmiştir. Bu kapsamda yarı 

yapılandırılmış görüşme formu ve kişisel bilgi formu kullanılmıştır. Araştırmanın 

örneklemini toplumsal cinsiyet alanında teorik veya uygulama düzeyinde 

çalışmalar yürüten ve #MeToo hareketini yakından takip eden 20 katılımcı 

oluşturmuştur.  Bu bağlamda katılımcıların (1) dijital toplumsal hareketlere, (2) 

dijital feminist hareketlere, (3) #MeToo hareketine, (4) #MeToo hareketi 

kapsamındaki ifşa mekanizmasına ve (5) #MeToo hareketine ilişkin etik 

tartışmalara ilişkin görüşlerini içeren araştırma bulguları MAXQDA 2022 

programı kullanılarak çözümlenmiştir. Çözümlenen veri seti, içerik analizi 

çalışması ile yorumlanarak analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda dijital 

toplumsal hareketlerin ve dijital feminist hareketlerin bilgi ve iletişime kolay, hızlı 

ve masrafsız erişim sağlama özellikleri ile örgütlenme ve farkındalık yaratma 

bakımından oldukça etkili eylemlilik yöntemleri olduğu ancak sosyal, politik ve 

yapısal değişimlerin sağlanması konusunda yetersiz olduğu sonucuna 

ulaşılmıştır. Toplumsal cinsiyet eşitsizliğine dayalı cinsel şiddet ve tacizin 

toplumsal bir sorun olarak yaygınlığı ve söz konusu sorunun yasal yöntemlerle 

önlenememesine bağlı olarak ortaya çıkan #MeToo hareketinin cinsel şiddet ve 

tacizin yaygınlığını kanıtladığı ve toplumsal yaşamda tabulaştırılan cinsel şiddet 

konusunun kamusal alanda tartışılmasını sağlayarak önemli bir toplumsal 

farkındalık yaratmıştır. İfşa mekanizması ile cinsel şiddet ve taciz konusunda 

önleyici bir mekanizma oluştursa da hareketin düzensiz, süreksiz, 

kurumsallıktan uzak yapısı hareketin yeterli düzeyde önleyici güce sahip 

olmasını engellemektedir. İfşa mekanizmasının ise feminist eylemlilikte tek 



viii 
 

 
 

yöntem olarak kullanılarak yasal yöntemlerin yadsınması hareketin sosyal, 

politik ve yapısal değişim sağlama gücünün önündeki başka bir engeldir. Bu 

bağlamda hareketin cinsel şiddet ve tacizin önlenmesi konusunda dijital 

eylemlilik ile geleneksel örgütlülük biçimini bir araya getirerek etik ifşa 

mekanizması ile yasal hukuki süreçlerin birbirine eklemlendiği kurumsal bir 

yapıya evrilmesi önerilmektedir. 

Anahtar Sözcükler  

Dijital toplumsal hareketler, Dijital feminist hareketler, Toplumsal cinsiyete 

dayalı şiddet, Cinsel şiddet, #MeToo hareketi, İfşa, İptal kültürü, Linç, 

Masumiyet karinesi.  



ix 
 

 
 

ABSTRACT 

CAN, Hatice Busra. Digital Feminist Movements from a Social Work Ethics 
Perspective: The Example of #MeToo Movement, Master’s Thesis, Ankara, 
2023. 

In this research, digital feminist movements and #MeToo movement were 

evaluated within the framework of social work ethics. In this context, it is aimed 

to determine the positive and negative effects of the #MeToo movement and to 

reveal its impact on social life and prevention of violence based on gender 

inequality. In the research, in-depth interview technique, one of the qualitative 

research techniques, was preferred. In this context, semi-structured interview 

form and personal information form were used. The sample of the research 

consisted of 20 participants who carried out theoretical or practical studies in 

the field of gender and closely followed the #MeToo movement. In this context, 

research findings including the views of the participants on (1) digital social 

movements, (2) digital feminist movements, (3) #MeToo movement, (4) the 

disclosure mechanism within the #MeToo movement, and (5) ethical debates 

regarding the #MeToo movement MAXQDA 2022 analyzed using the program. 

The analyzed data set was interpreted and analyzed with the content analysis 

study. As a result of the research, it has been concluded that digital social 

movements and digital feminist movements are very effective methods of action 

in terms of providing easy, fast and inexpensive access to information and 

communication, organization and awareness-raising, but they are insufficient in 

providing social, political and structural changes. The #MeToo movement, 

which emerged due to the prevalence of sexual violence and harassment based 

on gender inequality as a social problem and the inability to prevent this 

problem with legal methods, has created an important social awareness by 

enabling the discussion of sexual violence, which has proven the prevalence of 

sexual violence and harassment and has been tabooed in social life, in the 

public sphere. Although it creates a preventive mechanism for sexual violence 

and harassment with its disclosure mechanism, the irregular, discontinuous and 

uninstitutional structure of the movement prevents the movement from having 

sufficient preventive power. The denial of legal methods by using the disclosure 



x 
 

 
 

mechanism as the only method in feminist activism is another obstacle to the 

power of the movement to bring about social, political and structural change. In 

this context, it is suggested that the movement should evolve into an 

institutional structure in which the ethical disclosure mechanism and legal 

processes are articulated by bringing together digital activism and traditional 

organizational forms for the prevention of sexual violence and harassment. 

Keywords  

Digital social movements, Digital feminist movements, Gender-based violence, 

Sexual violence, #MeToo movement, Disclosure, Cancellation culture, Lynch, 

Presumption of innocence. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



xi 
 

 
 

İÇİNDEKİLER 

KABUL VE ONAY ........................................................................................................ iv 

YAYIMLAMA VE FİKRİ MÜLKİYET HAKLARI BEYANI.................................. ii 

ETİK BEYAN ................................................................................................................. vi 

ÖNSÖZ ........................................................................................................................... vii 

ÖZET .............................................................................................................................. vii 

ABSTRACT .................................................................................................................... ix 

İÇİNDEKİLER .............................................................................................................. xi 

ŞEKİLLER DİZİNİ ................................................................................................... xviii 

GİRİŞ ............................................................................................................................... 1 

1. BÖLÜM .................................................................................................................... 4 

GENEL BİLGİLER ........................................................................................................ 4 

1.1. ARAŞTIRMANIN SORUNSALI ....................................................................... 4 

1.2. ARAŞTIRMANIN AMACI ................................................................................. 6 

1.3. ARAŞTIRMANIN ÖNEMİ ................................................................................. 7 

1.4. ARAŞTIRMANIN TANIMLARI ....................................................................... 7 

1.5. ARAŞTIRMANIN SINIRLILIKLARI .............................................................. 8 

2. BÖLÜM .................................................................................................................... 9 

KURAMSAL ÇERÇEVE ............................................................................................... 9 

2.1. FEMİNİST PERSPEKTİF .................................................................................. 9 

2.1.1.  Feminizm Kavramı ........................................................................................... 9 

2.1.2. Tarihsel Açıdan Feminizmin Gelişimi ........................................................... 13 

2.1.2.1. Birinci Dalga Feminizm ........................................................................... 16 

2.1.2.2. İkinci Dalga Feminizm ............................................................................. 21 

2.1.2.3. Üçüncü Dalga Feminizm .......................................................................... 22 

2.1.2.4. Dördüncü Dalga Feminizm ...................................................................... 26 



xii 
 

 
 

2.1.3. Feminist Perspektifte Kadına Yönelik Şiddet ............................................... 26 

2.1.3.4. Kadına Yönelik Cinsel Şiddet ve Taciz ................................................... 28 

2.2. DİJİTAL TOPLUMSAL HAREKETLER .......................................................... 37 

2.2.1. Toplumsal Hareketler ..................................................................................... 37 

2.2.2. Dijital Toplumsal Hareketler ve Dijital Aktivizm ........................................ 40 

2.2.3. Dijital Feminist Hareketler ve Dijital Feminist Aktivizm ........................... 50 

2.3. #METOO HAREKETİ .......................................................................................... 56 

2.3.1. #MeToo Kavramı, Ortaya Çıkışı ve Gelişimi ............................................... 56 

2.3.2. Dünyada #MeToo ............................................................................................ 63 

2.3.3. Türkiye’de #MeToo ......................................................................................... 69 

2.4. #METOO HAREKETİ VE SOSYAL HİZMET ................................................. 74 

2.4.1. Sosyal Hizmet Etiği ve Değerleri Bağlamında #MeToo Hareketi ............... 77 

2.4.2. İnsan Hakları ................................................................................................... 80 

2.4.3. Masumiyet Karinesi ........................................................................................ 86 

2.4.4. Linç Kültürü .................................................................................................... 88 

2.4.5. İptal Kültürü .................................................................................................... 91 

3. BÖLÜM ...................................................................................................................... 98 

YÖNTEM ....................................................................................................................... 98 

3.1. ARAŞTIRMANIN MODELİ ................................................................................ 98 

3.2. ARAŞTIRMANIN ÖZNELERİ .......................................................................... 100 

3.3. VERİ TOPLAMA SÜRECİ ................................................................................ 101 

3.4. VERİLERİN ANALİZİ ....................................................................................... 101 

4. BÖLÜM .................................................................................................................... 103 

BULGULAR VE YORUM ......................................................................................... 103 

4.1. DİJİTAL TOPLUMSAL HAREKETLERE YÖNELİK BULGULAR .......... 105 

4.1.1. Dijitalleşme ve Teknolojik Dönüşüm ........................................................... 106 



xiii 
 

 
 

4.1.1.1. İdeolojiler Artık Hashtaglerde Görünür Hale Geliyor ....................... 107 

4.1.1.2. Toplumsal Hareketlerdeki Dönüşüm: Her Şey Gibi Örgütlenme de 

Değişiyor. Değişim Kaçınılmaz. .......................................................................... 108 

4.1.2. Dijital Toplumsal Hareketlerin Olumlu ve Olumsuz Özellikleri .............. 109 

4.1.3. Dijital Toplumsal Hareketlerin Olumlu Özellikleri ................................... 110 

4.1.3.1. Otoriterleşmenin Artmasıyla Dijital Hareketlerin Ortaya Çıkışı ...... 111 

4.1.3.2. Sansüre Meydan Okuyan Yapıdadır .................................................... 113 

4.1.3.3. Bilgiye Erişim/ Bilgi Alışverişi ............................................................... 114 

4.1.3.4. Bazı Ayrıcalık Sahibi Kişilerin Değil, Herkesin Sesini Duyurabilmesini 

Olanak Sağlıyor.................................................................................................... 115 

4.1.3.5. Kişiselin Evrensele, Yerelin Küresele Evrilmesini Sağlıyor ............... 116 

4.1.3.6. Örgütlenmeyi Kolaylaştırıyor ve Farkındalık Yaratıyor.................... 118 

4.1.3.7. Farkındalık Yaratıyor ............................................................................ 119 

4.1.3.8. Düşük Maliyetli Yapısının Örgütlenmeye Etkisi ................................. 119 

4.1.3.9. Toplumsal Hareketler Daha Fazla Kişiye Ulaşırken Bireysel Zararlara 

İlişkin Riskleri Azaltıyor ..................................................................................... 121 

4.1.3.10. Hızlı ve Etkili Bilgi/ İletişim Akışını Sağlıyor .................................... 123 

4.1.3.11. Mesafelerin Kayboluşu/Mekan Algısının Yıkılması .......................... 124 

4.1.3.12. Anonim Kimliklerin Etkisi ................................................................... 124 

4.1.4. Dijital Toplumsal Hareketlerin Olumsuz Özellikleri ................................. 126 

4.1.4.1. Slacktivizm (Tıklama Aktivizmi) .......................................................... 127 

4.1.4.2. Dijitalde Zayıf Örgütsel Bağ .................................................................. 129 

4.1.4.3. Toplumsal Değişimde Etkili Olmaması ................................................ 130 

4.1.4.4. Dijital Şiddet ............................................................................................ 131 

4.1.4.5. Bilgi Kirliliği ............................................................................................ 133 

4.1.5. Dijitalin Sokağa Taşınması: Sokak Aktivizmi ile  Yeniden Tanışma ....... 133 

4.2. DİJİTAL FEMİNİST HAREKETE YÖNELİK BULGULAR ....................... 134 



xiv 
 

 
 

4.3. #METOO HAREKETİ HAKKINDA BULGULAR ......................................... 138 

4.3.1. Dünyada #MeToo Hareketi .......................................................................... 139 

4.3.2. Türkiye’de #MeToo Hareketi ....................................................................... 141 

4.3.3. #MeToo Hareketinin Ortaya Çıkma Nedenleri .......................................... 145 

4.3.3.1. Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliğine Dayalı Cinsel Şiddetin Yaygınlığı: 

“Dünyadaki Her Üç Kadından Birisi Hayatının Belirli Bir Bölümünde Cinsel 

Şiddete Maruz Kalıyor” ...................................................................................... 146 

4.3.3.2. Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliğine Dayalı Cinsel Şiddete Yönelik 

Toplumsal Algı ve Tutumlar: Tecavüz Kültürü ............................................... 147 

4.3.3.3. Cinsel Şiddete Yönelik Hukuki Düzenlemeler ve Uygulamaları ........ 152 

4.3.4. #MeToo Hareketi Kapsamında Bireylerin Paylaşımları ve Paylaşımda 

Bulunma Nedenleri .................................................................................................. 157 

4.3.5. #MeToo Hareketine Yönelik Değerlendirmeler ......................................... 161 

4.3.5.2. #MeToo Hareketine Yönelik Olumsuz Değerlendirmeler .................. 175 

4.4. İFŞA EYLEMİNE YÖNELİK BULGULAR .................................................... 175 

4.4.1. İfşa Eylemine Yönelik Olumsuz Değerlendirmeler .................................... 182 

4.4.1.1. İfşa Eylemi, İfşa Eden Kişiye de Zarar Verebiliyor ............................ 184 

4.4.2. Toplum Tarafından İfşa Eylemlerine Verilen Tepkiler............................. 187 

4.4.3. İfşa Eylemlerinin Toplumsal Etkileri .......................................................... 189 

4.4.3.1. İfşa Edilenin Erkeklik Tarafından Korunması ................................... 192 

4.4.3.2. İfşalayan Kişinin Cinsiyetinin Toplum Tepkisine Etkisi .................... 193 

4.5. #METOO HAREKETİNE YÖNELİK ETİK TARTIŞMALAR .................... 197 

4.5.1. #MeToo’nun Suistimail Edilebilir Yapısı: Gerçeği Yansıtmayan İfşalar 197 

4.5.2. #MeToo Hareketinin Yaptırım Gücü: İptal ve Linç Kültürü ................... 198 

4.5.3. Evrensel Hukuk İlkeleri Bağlamında #MeToo Hareketi ........................... 204 

4.5.4. “Kadının Beyanı Esastır” İlkesi ve Masumiyet Karinesi İkilemi ............. 209 

4.5.5. #MeToo Hareketinin Hukuk/Yargı ile İlişkisi ............................................ 213 



xv 
 

 
 

5. BÖLÜM .................................................................................................................... 217 

5.1. SONUÇ .................................................................................................................. 217 

5.1.1. Sosyal Hizmet Perspektifinden Toplumsal Hareketler/ Dijital Toplumsal 

Hareketler ................................................................................................................ 217 

5.1.2. Toplumsal Hareketler- Dijital Toplumsal Hareketler İkilemi .................. 219 

5.1.3. Feminist Hareketler- Dijital Feminist Hareketler Dilemması................... 223 

5.1.4. Etik İkilimler Kapsamında #MeToo Hareketi ........................................... 226 

5.1.5. İfşa Eylemine Yönelik Değerlendirmeler .................................................... 232 

5.1.6. Kişinin Dokunulmazlık Hakkına Karşı Masumiyet Karinesi/ Suç Mağduru 

Kişinin Adalet Talep Etme Hakkına Karşı Kirlenmeme Hakkı ......................... 235 

5.1.7. Modernizm ve Postmodernizm İkilemi Çerçevesinde #MeToo’nun Etiği238 

5.2.  ÖNERİLER ......................................................................................................... 241 

KAYNAKÇA ............................................................................................................... 244 

EK 1. YARI YAPILANDIRILMIŞ GÖRÜŞME FORMU ...................................... 258 

EK 2. GÖNÜLLÜ KATILIM FORMU .................................................................... 260 

EK 3. ETİK KURUL İZNİ ......................................................................................... 261 

EK 4. ORİJİNALLİK RAPORU ............................................................................... 262 

EK 5. ÖZGEÇMİŞ ....................................................... Hata! Yer işareti tanımlanmamış. 

 

 

 

 

 

 

 



xvi 
 

 
 

KISALTMALAR DİZİNİ 

ABD: Amerika Birleşik Devletleri 

BM: Birleşmiş Milletler 

IFSW: Uluslararası Sosyal Hizmet Çalışanları Federasyonu 

NASW: Uluslararası Sosyal Hizmet Derneği 

STK: Sivil Toplum Kuruluşu 

UN Women: Birleşmiş Milletler Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Kadının 

Güçlendirilmesi  Birimi 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



xvii 
 

 
 

TABLOLAR DİZİNİ 

Tablo 1. Araştırma Öznelerinin Sosyo Demografik Bilgileri ............................... 103 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



xviii 
 

 
 

ŞEKİLLER DİZİNİ 

Şekil 1. Bulgulara Dair Kelime Bulutu ..................................................................... 105 

 

 

 

 

 

 

 



1 
 

 
 

GİRİŞ 

Küreselleşmenin tüm dünyayı etkisi altına aldığı günümüz toplumlarında iletişimin en 

etkili araçlarında birisi de medyadır. Özellikle sosyal medya, hak arayışı ve kamuoyu 

oluşturmak gibi konuları içinde barındıran aktivizmin alanını genişleterek dijital 

ortamlarda yaygınlaşmasına sebep olmuştur. Bu kapsamda incelendiğinde dünya 

genelinde geniş yankı uyandıran ve kitlelere ulaşan dijital aktivist hareketlerden birisi 

de #metoo hareketidir.  

"If you've been sexually harassed or assaulted write 'me too' as a reply to this tweet." (Eğer sen de 

cinsel tacize maruz kaldıysan bu tweete “bende” diye cevap ver) 

Alyssa Milano 

85 karakter olan bu tweet, atıldığı andan itibaren büyük bir hızla yayılarak küresel çapta 

toplumsal cinsiyet eşitsizliğine dayalı şiddet konusunda inanılmaz bir etki yaratmıştır. 

Ülkeden ülkeye, kültürden kültüre yayılan bu tweet #MeToo hareketinin “kıvılcım 

anını” oluşturan bir etmendir. Toplumsal hareketleri derinlemesine inceleyen Malcolm 

Gladwell (2022) tarafından kıvılcım anı olarak adlandırılan Milano’nun tweetine benzer 

küçük olaylar tıpkı küçük bir kıvılcımın büyük bir yangına sebep olması gibi bir etkiye 

sahiptir. Küçük bir etkinin devasa bir tepkiye dönüşebilmesi ise uzun süre biriken 

toplumsal sorunun önemli bir yansımasını gözler önüne sermektedir. 

Kadınların tarihsel süreçte feminist mücadele ile yasal düzeyde kazanmış oldukları 

eşitliği toplumsal düzeyde kullanamamaları yaratmış olduğu sorunlar #MeToo 

hareketinin “kıvılcım anı” ile alevlenmesinin önemli etmenlerdendir. Toplumsal 

temelde sağlanamayan toplumsal cinsiyet eşitliği, sıklıkla kendisini kadına yönelik 

baskı, şiddet ve taciz şeklinde göstermektedir. Bu bağlamda toplumsal cinsiyet 

eşitsizliğine dayalı şiddetin küresel çaptaki yaygınlığı ve yaygın olan söz konusu 

sorunun yasal ve hukuki yollarla önlenememesinin kadınlarda biriktirdiği öfke, acı ve 

travmanın adeta patlayarak gün yüzüne çıkışı olarak değerlendirilmektedir #MeToo.  

#MeToo bu bağlamda kimileri için bir kurtuluş, özgürlük mücadelesi iken kimileri için 

yıkım ve felakettir. Uzun süredir büyük hak kayıplarına maruz kalan kadınların 

başlatmış oldukları hak arama mücadelesi bazı gruplar tarafından desteklenirken bazı 

gruplar tarafından başka hakları ihlal ettiği gerekçeleri ile eleştirilmektedir. Destekleyen 



2 
 

 
 

gruplarında eleştiren gruplarında haklı gerekçeleri bulunmakta hareket, birtakım etik 

tartışmaları beraberinde getirmektedir. Bu bağlamda hareketin baskı altındaki 

savunmasız grupların insan hakları ve sosyal adalet değerleri temelinde hak kayıplarının 

önlenmesi konusunda çalışmalar yürüten sosyal hizmet disiplinin etik ve değerleri 

perspektifinde konu ele alınarak derinlemesine incelenmiştir. #MeToo hareketi, dijital 

feminist bir hareket olması nedeniyle dijital toplumsal hareketlerin de bileşenleri 

içermesi bağlamında araştırmada dijital toplumsal hareketler ve dijital feminist 

hareketlerde ele alınmıştır. Bu bağlamda #MeToo hareketinin kendi özgü olan 

özellikleri ile dijital toplumsal hareketler bağlamında ortaya çıkan özelliklerine dikkat 

çekmek istenmiştir.  

Bu araştırma kapsamında ele alınan konu çerçevesinde, araştırmanın literatür kısmını 

dijital toplumsal hareketler, dijital feminist hareketler ve bu hareketlerin önemli bir 

örneği #metoo hareketinin gelişiminin yanı sıra, hareketin değerlendirme noktalarını 

oluşturan feminizm, postmodernizm ve sosyal hizmet perspektifinde #Metoo 

hareketinin etik tartışmaları hareketin temel eleştiri noktaları olan insan hakları 

bağlamında masumiyet karinesi ve hareketin yaptırım gücünü oluşturan ifşa 

mekanizması, sanal linç ve iptal kültürü oluşturmaktadır.  

Araştırma çerçevesinde amaçlı örneklem ve kartopu örneklem yoluyla ulaşılan Türkiye’ 

de akademik düzeyde veya uygulama alanında toplumsal cinsiyet veya kadın çalışmaları 

alanında çalışmalar yürüten bireylerden oluşan 20 profesyonel ile nitel araştırma 

yöntemi ile oluşturulmuş yarı yapılandırılmış formlar ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir.  

Çalışma kapsamında araştırmanın bulguları 5 temel başlık çerçevesinde incelenmiştir. 

İlk olarak dijital toplumsal hareketler, bu hareketler bağlamda yaşanan dönüşümler 

olumlu ve olumsuz özellikleri çerçevesinde ele alınmıştır. İkinci aşamada dijital 

toplumsal hareketler değerlendirilmiştir. Üçüncü olarak #Metoo hareketi, hareketin 

ortaya çıkma nedenler, bu hareket çerçevesinde bireylerin paylaşımda bulunma 

motivasyonları ve bu harekete yönelik olumlu- olumsuz değerlendirmeler ele alınmıştır. 

Dördüncü başlığın konusunu #metoo hareketi çerçevesinde gelişen ifşaların sebepleri, 

sonuçları ve toplumsal etkileri bağlamında irdelenmiştir. Son başlıkta ise #metoo 

hareketine dair etik tartışmalar linç ve iptal kültürü, masumiyet karinesi ve insan hakları 

çerçevesinde ele alınmıştır.  



3 
 

 
 

Araştırmanın sonuç bölümü ile feminizm ve sosyal hizmet perspektifinde #metoo 

hareketine dair değerlendirmeler içermektedir. Ayrıca postmodern özellikler göstererek 

modernizmin aygıtlarına meydan okuyan #MeToo hareketine yönelik, modern devletin 

temel aygıtlarından olan insan hakları bağlamında düzenlenen hakları ihlal ettiği 

eleştirisi ise araştırmanın diğer dikotomik bakış açısı olan modernizm-postmodernizm 

tartışmasını ortaya çıkarmaktadır.  

Araştırma dijital toplumsal hareketlerin ve #MeToo hareketinin hem güçlü yanları hem 

de zayıf yönleri belirtilerek olumlu özelliklerinin ön plana çıkarılmasına ve olumsuz 

özelliklerinin bertaraf edilmesi bağlamında oldukça önemlidir. Bu kapsamda araştırma 

sonucunda, genelde dijital toplumsal hareketlerin sosyal değişime yönelik hedeflerinin 

sağlanması bağlamında özelde ise #MeToo hareketinin toplumsal cinsiyet eşitsizliğine 

dayalı cinsel şiddet ve tacizin önlenmesine yönelik yapısal öneriler sunulmuştur 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



4 
 

 
 

1. BÖLÜM 

GENEL BİLGİLER 

1.1. ARAŞTIRMANIN SORUNSALI 

Küresel teknoloji çağında bireyler arasındaki iletişimi sağlayan internet ve sosyal medya 

platformları aynı zamanda toplumsal hareketlerin oluşmasında da önemli birer unsur 

haline gelmiştir. Özellikle 2011 yılındaki Arap ülkelerinde meydana gelen toplumsal 

olayların gelişiminde ve yaygınlaşmasında başat role sahip olan dijital aktivizm, 

devamında farklı farklı zaman dilimlerinde farklı şekillerde sıklıkla karşımıza çıkmıştır. 

Kolay, hızlı iletişim ve bilgi akışı imkanı sağlayan internet ve sosyal medya platformları 

postmodern toplumda kişilerin duygu ve düşüncelerini geniş kitlelere aktarabilecekleri, 

anonimlik özelliği ile kişisel veri ve kimliklerini koruyabilecekleri, hem birçok farklı 

bakış açısı ve fikrin hem de ortak fikir birliği olarak bir kamuoyu konsensusun 

oluşturulmasına zemin hazırlamaktadır. Bu nedenle kişilerin ifade özgürlüğü adı altında 

fikirlerini özgürce paylaşabilecekleri internet ve sosyal medya mecraları toplumsal 

eylemlerin ortaya çıkması, gelişimi ve yaygınlaşması aşamalarında oldukça önemlidir. 

Dijital toplumsal hareketlerin en önemlilerinden birisini oluşturan dijital feminist 

hareketler, kadın hareketleri konusunda toplumsal farkındalığı arttırmak ve çeşitli 

aktivizm ve savunuculuk hareketlerinin ortaya çıkarılması için oluşturulan hareketlerdir. 

Dijital feminist hareketlerden en popüler ve yaygın olan #MeToo Hareketi ise, 2006 

yılında aktivist Tarana Burke tarafından siyahi bir genç kızın yaşadığı cinsel şiddet ve 

istismar öyküsünü kendisi ile paylaşmış olması sonucu kendi yaşamı ile özdeşleştirmesi 

ile başlatılmış bir harekettir. Özellikle siyahi kadınlar gibi marjinalleşmiş gruplara 

yönelik cinsel şiddet ile mücadele konusunda başlatılmış yerel bir hareket olan Me Too 

Hareketi’nin amacı, cinsel şiddet mağduru olan kadınların paylaşamadıkları acı ve 

deneyimlerini “kız kardeşlik” teması altında paylaşarak travmalarıyla başa çıkmalarına 

ve "empati yoluyla güçlenme"lerine olanak tanımasıdır.1 Twitter üzerinden 2017 yılında 

tekrardan gündeme getirilen #MeToo hareketi ise kar amacı gütmeyen feminist 

savunuculuk yapan The New Agenda'nın başkanı Amy Siskind tarafından kadınların 

cinsel şiddetle mücadelede seslerini yükseltmeleri için başlatılmıştır (Mitchell, 2017). 

 
1 https://metoomvmt.org/get-to-know-us/history-inception/ Erişim Tarihi: 03.01.2021 

https://metoomvmt.org/get-to-know-us/history-inception/


5 
 

 
 

İlk kez yerel bir siyahi kadın hareketi olarak ortaya çıkan Me Too Hareketi, 2017 

yılında Twitter platformu üzerinden #MeToo hashtagi ile dünya çapında yaygın, küresel 

bir hareket haline gelmiştir.2 Ortaya çıktığı ve en fazla yankı uyandırdığı ABD dışında 

dünyanın her yerinde yaygınlık gösteren Me Too hareketi ülkemizde ise 2020 yılının 

Aralık ayına kadar #MeToo hashtagi altında kendisine yer bulamamıştır. #MeToo 

Türkiye hareketinin başlangıcı, yazar Hasan Ali Toptaş’ın geçmişte fail olduğu taciz 

vakalarının kadınlar tarafından ortaya çıkarılması ile gerçekleşmiştir. Sonrasında yazar 

İbrahim Çolak #MeToo hareketi kapsamında sosyal medya üzerinden ifşalanmasının 

ardından Twitter üzerinden özür dilemiş ve intihar etmiştir. Yaşananlar üzerine 

kamuoyu #MeToo tarafları ve anti #MeToo tarafları olmak üzere ikiye bölünmüştür. 

Dolayısıyla bu hareketi destekleyenler, #MeToo’yu ataerkil düzen ile mücadele için 

gerekli olan feminist bir hareket olarak değerlendirmektedir. Bu kapsamda #MeToo 

kadınların cinsiyetleri nedeniyle uğradıkları ayrımcılık, taciz ve cinsel şiddet ile 

mücadele konularında birlikte “kızkardeşlik” teması altında birleşmesi, seslerini 

duyurmalarına ve güçlenmelerine etki eden bir hareket olarak değerlendirilmektedir. 

Anti #MeToo tarafları ise bu hareketi ifşa ve linç kültürünü içinde barındıran bir hareket 

olarak değerlendirmektedir. Fail iddiası ile hukuksal yargıya başvurulmadan kişilerin 

sosyal medya üzerinden ifşalanmasının, bu kişilerin yakınlarının da mahremiyetinin göz 

ardı edilmesine yol açtığı ifade edilmektedir. Dolayısıyla bu hareket, kişilerin hukuksal 

yargılama süreci olmaksızın “sosyal medya” üzerinden yargılanmasına ve kamuoyu 

tarafından itibarsızlaştırılmasına neden olan bir hareket olarak değerlendirilmektedir. 

Kamuoyunda #MeToo hareketine yönelik farklı bakış açıları bulunsa da genel tartışma 

sıklıkla dikotomik bir çerçevede ele alınmaktadır. Sosyal hizmet, insan haklarına ve 

sosyal adalet ilkelerine dayalı, insan değeri ve onuruna saygılı bir disiplin olarak 

bireylerin güçlendirilmesi, özgürleştirilmesi ve topluma kazandırılmasında, toplumda 

var olan eşitsizliklerin ve engellerin ortadan kaldırılarak toplumsal kalkınma ve refahın 

sağlanmasında birey, aile, grup, örgüt, topluluk ve toplumlarla iş birliği halinde mikro, 

mezzo ve makro düzeyde çalışmalar yapan bir meslektir. Bu bağlamda kadınların 

cinsiyetleri nedeniyle maruz kaldıkları şiddete karşı olan sosyal hizmet, kadına yönelik 

şiddetin önlenerek toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanmasında da birey-grup ve toplum 

düzeyinde çalışmalar yürütmektedir. Mesleki değerleri ve etik ilkeleri ışığında 

 
2 https://metoomvmt.org/get-to-know-us/tarana-burke-founder/ Erişim Tarihi: 03.01.2021 

https://metoomvmt.org/get-to-know-us/tarana-burke-founder/


6 
 

 
 

profesyonel çalışmalar yürüten sosyal hizmet disiplini, hizmet sağlama, sosyal adaleti 

gerçekleştirme, bireyin onuru ve değerine saygı gösterme, insan ilişkilerinin öneminin 

farkında olma, hizmet sunumunda dürüst güvenilir bir mesleki tarzda ve kişilerin 

mahremiyetine saygı duyma, alanında yetkin olma gibi mesleki değerlere sahiptir. İnsan 

doğasının ve ilişkilerinin amorf ve farklılıklarla donatılmış yapısı ile sürekli temas 

halindeki bir meslek olarak sosyal hizmet, çalışmalarında etik sorunlar ve etik ikilemler 

ile sıklıkla karşılaşmaktadır. Karşılaştığı etik sorunlar ve ikilemleri sosyal hizmet 

değerleri ve etik ilkeler hiyerarşisi çerçevesinde çözümlemektedir. Kişilerin, insani 

yaşam gereksinimleri karşılanarak yaşama hakkına, adil ve eşit muamele görme 

hakkına, özgür iradeleri ile seçim yapma hakkına, hiç zarar görmeme veya en az zarara 

uğrayarak varlığını sürdürme hakkına, yaşam standartlarına yükseltebilme hakkına, 

kişilerin mahremiyetlerini ve özel hayatlarının gizliliğini koruma hakkı ile doğru bilgiyi 

edinebilme hakkına sahip olma gibi etik ilkeler dahilinde çalışmalar yürüten sosyal 

hizmet perspektifinden özellikle toplumsal alanda farklı söylemlere sahip dijital bir 

feminist hareket olan #MeToo hareketinin ele alınarak mesleğin temel değerleri ve etik 

ilkeleri çerçevesinden değerlendirilmesi ile hareketin olumsuz ve olumlu özelliklerinin 

ortaya koyulması araştırmanın konusunu oluşturmaktadır. 

1.2. ARAŞTIRMANIN AMACI 

Bu araştırmada, dijital feminist hareketlerden olan #MeToo hareketinin sosyal hizmet 

etik ve değerleri çerçevesinden değerlendirilmesi, hareketin olumlu ve olumsuz 

özelliklerinin etkisi belirlenmesi ve feminist perspektifte hareketin toplumsal yaşama ve 

kadına yönelik şiddetin önlenmesi konusundaki etkisinin ortaya çıkarılması 

amaçlanmaktadır. Araştırmada bu amaç çerçevesinde ayrıca aşağıdaki alt amaçlara yanıt 

aranacaktır. 

1. Dijital feminist hareketlerinden #MeToo’nun ortaya çıkışında etkili etmenler 

nelerdir? 

2. #MeToo hareketinin olumlu ve olumsuz özellikleri nelerdir? 

3. #MeToo hareketinin feminist hareketler üzerindeki etkisi nedir? 



7 
 

 
 

4. #MeToo hareketinin toplumsal yapıya olan etkileri nelerdir? 

5. #MeToo hareketinin kadına yönelik cinsel şiddete yönelik hukuksal süreçlere 

etkisi  nelerdir? 

6. #MeToo ve ifşa kültürü arasındaki ilişki nasıl şekillenmiştir? 

7. Sosyal medya ifşalarının kadına yönelik cinsel şiddeti önlemedeki etkisi nedir? 

8. “Kız kardeşlik” kavramından hareketle kadına yönelik şiddeti önlemek için 

yapılan kadın dayanışmasının kadına yönelik şiddeti önlemedeki etkisi nedir? 

9. Sosyal hizmet mesleği çerçevesinden #MeToo akımı nasıl şekillendirilebilir? 

1.3. ARAŞTIRMANIN ÖNEMİ 

Konu ile ilgili literatür incelendiğinde, dijital feminist hareketler, #MeToo akımı, kitle 

psikolojisi açısından toplumsal eylemler, “kızkardeşlik” dayanışması, ifşa, linç kültürü 

vb. gibi araştırmada altı çizilerek incelenecek olan birçok kavram hakkında hem ulusal 

hem de uluslararası düzeyde çalışmalar bulunmaktadır. Ancak söz konusu kavramların 

tümünü bir araya getirerek sosyal hizmet mesleğinin etik ilke ve değerleri 

doğrultusunda değerlendiren bir araştırmaya rastlanmamıştır. Bu yönüyle araştırmanın 

sosyal hizmet literatürüne katkı sunacağı düşünülmektedir. 

1.4. ARAŞTIRMANIN TANIMLARI 

Geleneksel Toplumsal Hareketler: Araştırmada “geleneksel” olarak belirtilen 

alışılagelen, herkes tarafından bilinen anlamında olup dijital olmayan hareketleri 

tanımlamaktadır.  

#MeToo Hareketi: Araştırmada #MeToo hareketi kavramı, 2017’de ABD’de Twitter 

üzerinden başlatılarak küresel düzeyde farklı zamanlarda farklı kültürlerde farklı 

isimlerde parçalı biçimde ortaya çıkan ve #MeToo ile aynı temaya sahip olan tüm 

hareketler anlatılmaktadır.  



8 
 

 
 

Toplumsal Cinsiyet Eşitsizliğine Dayalı Cinsel Şiddet ve Taciz: Araştırmada, 

toplumsal cinsiyet eşitsizliğine dayalı güç ve baskı ilişkileri bağlamında ortaya çıkan 

cinsel şiddet ve tacize referans vermek için kullanılmaktadır. 

Linç: Araştırmada, linç kavramı geleneksel olarak tanımlanan “kitlelerin sosyal adaleti 

sağlayabilmek kişi veya gruplara yönelik uyguladığı fiziksel şiddet ve saldırı içeren 

infaz eylemi” yerine aynı amaç ve güdülerden hareketle sanal mecralardan kişilere ve 

gruplara yönelik yapılan psikolojik ve sözel şiddeti tanımlamak için kullanılmıştır.  

1.5. ARAŞTIRMANIN SINIRLILIKLARI 

 

Bu çalışmanın konusunu oluşturan #MeToo hareketine yönelik Türkiye’deki akademik 

literatürde sınırlı sayıda çalışmanın yer alması ve örneklem çerçevesinde ulaşılan birçok 

kişinin bu harekete dair sınırlı bilgiye sahip olması araştırmanın sınırlılıklarını 

oluşturmuştur.  

Araştırmanın veri toplama sürecinin Covid-19 pandemisi kısıtlamaları dönemine denk 

gelmesi nedeniyle araştırmada katılımcılarla yapılan görüşmelerdeki online iletişim 

araçları kullanılmıştır.  

 

 

 

 

 

 

 

 

 



9 
 

 
 

2. BÖLÜM 

KURAMSAL ÇERÇEVE 

2.1. FEMİNİST PERSPEKTİF 

2.1.1.  Feminizm Kavramı 

Johnson (2017), feminizmi araştırmak için öncelikle feminizmin ne anlama geldiğini 

tanımlamamız gerektiğini belirtmiştir. Kimilerinin medya tanımları sayesinde 

kimilerinin ise kendi deneyimleri doğrultusunda herkesin ayrı bir feminizm tanımı 

olduğuna değinerek her zaman diliminin kendine has feminizm tanımı olduğunu 

belirterek, feminizmin tanımlanmasının güç olduğunu çünkü feminizmin anlamının 

akışkan ve değişken olduğunun altını çizmiştir. Hooks (2012) ise yaşam tarzı feminizmi 

denilen yenilikçi kavram dünyada yaşayan ne kadar kadın varsa o kadar çeşit feminizm 

çeşidi olabileceği fikrini gündeme getirmiştir. Bu yeni anlayış ile feminizmin politik 

altyapısında çözülmeler meydana gelmeye başlamıştır. Politik olarak her görüşten 

insanın feminizmi kendi yaşayış biçimine ve politik görüşlerine uyarlayabileceği 

anlayışı yaygınlaşarak feminizmin toplumsal kabulünü kolaylaştırmıştır. Feminizmin 

toplumsal kabulünün kolaylaşmasının temel nedenlerinden biri ise kişilerin kendi 

kültür, inanç, yaşam görüşlerini değiştirmeden feminizmi uyarlayabilmelerinin mümkün 

olduğu inancıdır. Dolayısıyla herkesin kabul ettiği farklı bir feminizm tanımlaması 

vardır. 

Feminizm tanımlarına bakıldığında feminizm temelde kadınların yalnızca kadın 

olmaları nedeniyle karşılaştıkları engelleri ve sorunları, ırk, etnik köken, dil, din ve sınıf 

gibi farklı perspektiflerden değerlendirerek ortaya koymalarıdır (Alikılıç ve Baş, 2019, 

s.90). Feminizm kavramının kökeni Latince kadın anlamındaki femine kelimesine 

dayanmaktadır. Feme (kadın) kelimesinden “kadıncılık” olarak 1837’lerden sonra 

Fransızca, 1890’larda ise İngilizce literatüre girmiştir (Sevim, 2014, s. 7). Feminizm 

tarihsel çizgide ilk var olmaya başladığı zamandan beri “kadınların çalışma hakkı, eşit 

işe eşit ücret hakkı, seçme ve seçilme hakkı gibi toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamaya 

yönelik hukuki ve hak temelli düzenlemelerle aile içi şiddet, kadına yönelik şiddet ve 

cinsel istismar gibi toplumsal sorunları temel alan çalışmalar yürüten bir hareket 



10 
 

 
 

olagelmiştir. Feminizmin yıllar süren yorucu mücadelesinin ardından günümüzde 

toplumsal cinsiyet eşitliği insan haklarından birisi olarak kabul görmektedir. Kadınların 

insan haklarını ihlal eden toplumsal cinsiyet eşitsizliği günümüzde kadınların maruz 

bırakıldığı en yaygın şiddet türü olarak da tanımlanmaktadır (Şen ve Kök, 2017, s.76). 

Feminizm hakkında toplumda gerçeği yansıtmayan kalıp yargılar mevcuttur. 

Feministler çoğu zaman erkek düşmanı olan veya erkeklerden nefret eden; kadınların 

erkeklerden üstün olduğunu savunan; doğanın normal düzenine veya din, tanrı gibi 

kutsal ve yüce güce karşı gelen; erkekler gibi olma arzusuna sahip, kızgın lezbiyen 

kadınlar olarak görülmektedir. Genellikle feminizm hakkında kalıplaşmış varsayımlara 

sahip olan insanların kulaktan dolma bilgilerle bu varsayımlara sahip olduğu, feminizm 

konusunda ciddi şekilde bilgi eksiklikleri olduğu görülmektedir (Hooks, 2012, s. 7-8). 

Feminizm kavramı Bell Hooks (2000, s. 1) tarafından “Feminism is for Everybody: 

Passionate Politics” (Herkes için Feminizm: Tutkulu Politika) adlı kitabında, 

cinsiyetçiliği ve cinsiyetçiliğe dair yapılan her türlü baskı, zorlama ve tahakküme son 

verme hedefini taşıyan bir hareket olarak tanımlanmıştır. Yani feminizm, toplumsal 

cinsiyet eşitsizliğini, bu eşitsizliğe dayalı olan ataerkil tahakküm ve sömürüyü ortadan 

kaldırmayı amaçlayan toplumsal bir harekettir. Hooks’un tanımından da açıkça 

anlaşılacağı üzere feminizm erkeklere karşı oluşturulmuş bir kadın hareketi değildir. 

Hooks, feminizm tanımlamasında feminizmin asıl davasının cinisyetçilikle olduğunu 

vurgulayarak feminizmin tüm mücadelesinin cinsiyetçiliği ortadan kaldırmak üzerine 

olduğunu belirtmiştir.   

Toplumsal cinsiyet anlayışına göre kadın-erkek fark etmeksizin toplumu oluşturan her 

birey, cinsiyetçi tutum ve davranışlarını içinde bulunduğu kültür ve toplumdan 

öğrenmektedir. Bu nedenle cinsiyetçi tutum ve davranış yalnızca erkekler ile ilgili 

değildir aksine kadın ve erkeği yani temelde herhangi bir cinsiyet ayrımı olmadan 

toplumu ilgilendiren bir meseledir. Bu nedenle Hooks’un feminizm tanımı, feminizmin 

erkeklere karşı olduğu kalıp yargısını basitçe ortadan kaldıran bir unsurdur (Hooks, 

2012, s. 9).  

Ataerkillik kavramı, ilk kez Max Weber tarafından aile içindeki ekonomi ve güç 

ilişkilerini tanımlamak üzere kullanılmıştır. Bu tanıma göre baba rolü üstlenen aile 



11 
 

 
 

üyesi ailenin diğer üyeleri üzerinde tahakküm kurmaktadır ve ailenin ekonomik 

üretiminin denetimini yapmaktadır. Ataerkillik kavramının feminizm içinde ele alınması 

ise radikal feminizm ile birlikte toplumsal düzendeki erkek egemenliğine atıfta 

bulunularak ataerkillik kuramı olarak kullanılmaya başlanmıştır (Barret, 1995, s. 16). 

Ataerkil düzenin faydasını en çok erkekler görmektedir ancak ataerkil düzenin erkekler 

için faydası olduğu kadar bu faydanın sürdürülmesi için erkeklerin de bu sisteme 

ödemesi gereken bir bedel vardır. Bu bedel ise erkeklerin sürekli olarak erkek olmak 

zorunda olmaları, yaşamlarının her döneminde erkek olduklarını kanıtlamak zorunda 

olmaları yani kısaca erkek gibi davranmak zorunda kalmalarıdır. Aksi durumda olan, 

yani yeterince maskülen olmayan erkek kadınların paylaştığı kaderi paylaşmak zorunda 

kalmaktadır (Hooks, 2012, s. 10). 

Maskülenlik kavramı ise sıklıkla erkeklikle bağdaştırılan kavramlar olan fiziksel güç ve 

duygulardan çok rasyonelliğe atıfta bulunan bir cinsiyet ifadesi formudur. 

Maskülenliğin uç noktaları genellikle saldırganlık ve şiddet ile ilişkilendirilmektedir. 

Maskülenlik kavramı genellikle cinsiyet streotiplerinin toplumsal olarak inşa edilmesi 

anlayışına yani toplumsal cinsiyet kavramına dayanmaktadır ve maskülen olma 

özelliklerinin erkeklerde doğuştan hazır olarak bulunmadığını, sosyalizasyon süreci ile 

birlikte sosyal ve kültürel olarak inşa edildiğini belirtilmektedir. Toplumsal cinsiyet 

teorisyenleri genellikle tek bir maskülenlik formu olmadığını, oldukça çeşitli toplumsal 

cinsiyet ifadesi formlarının mevcut olması nedeniyle genellikle maskülenlik kavramı 

yerine maskülenlikler kavramını kullanmayı tercih etmektedirler (Phipps ve Young, 

2013, s. 9). 

Erkeklerin devamlı maskülen bir erkek olma, maskülenliklerini devamlı olarak 

sürdürmeye mecbur bırakılmaları ise erkeklerde çoğu zaman problem yaratan bir 

durumdur. Ancak erkekler genellikle ataerkil düzenin nimetlerinden yararlanmaya 

devam edebilmek için bu bedeli ödemek zorunda kalırlar. Hatta bu sistemi 

desteklemeyen erkekler bile cinslerini üstün kılan ataerkil düzenin yok olma ihtimalini 

veya ona kafa tutarak asırlarca mükemmel bir şekilde işlemiş ve halen işlemekte olan bu 

sistemden dışlanmaktan korkmaktadırlar. Bu nedenle pasif olarak da olsa ataerkil 

düzeni desteklemeye devam ederler. Halbuki özellikle erkekler tarafından özü ilan 

edilen feminizm yalnızca kadınların değil erkeklerin de mahkumu oldukları patriyarka 



12 
 

 
 

düzeninden kurtulmalarının yegane yöntemini içinde bulunduran bir harekettir (Hooks, 

2012, s. 10). 

Feminizm konusundaki yanlış bilgiler ve kalıp yargıların nedeni olarak toplumun 

çoğunluğunun asıl feminizmin ne olduğu konusunda bilgi eksikliklerini işaret eden 

Hooks, feminizmin erkek düşmanlığı olarak algılanmasının nedeni olarak “ataerkil kitle 

medyasını” işaret eder. Feminizm kavramını savunan kişiler, ataerkil medyada, 

kendilerini toplumsal cinsiyet eşitliğine adamış olan beyaz ve üst sınıfa mensup kadınlar 

olarak sunulması nedeniyle toplumsal ön yargılara maruz kalan bir kavramdır. 

Feminizmin savunduğu konu temelde cinsiyetçilik olması nedeniyle savunduğu alt 

başlık konuları da temelde hep cinsiyetçilik ile alakalı olan meselelerdir. Ancak bu 

konulardan bazıları toplum tarafından fazlaca destek alırken bazı konular ne yazık ki 

uzun tartışmaların malzemesi olmaktan öteye gidememektedir. Örneğin eşit işe eşit 

ücret hakkı genellikle toplum tarafından kabul görürken; kürtaj hakkı, lezbiyen olarak 

özgürce yaşayabilme, kadına yönelik şiddet ve her türlü istismarın ortadan kaldırılması 

gibi konular genellikle fazlaca tartışmalara gebe olan, fikir ayrılıklarının birbirini 

izlediği konulardır (Hooks, 2012).  

Hooks, bu konuyu kürtaj sorununu ele alarak örneklendirir. Feminizm kadınların 

cinsiyete bağlı herhangi bir baskı olmadan özgürce yaşayabilmelerini hedefleyen bir 

hareket olarak kadınların çocuk doğurma ve çocuk sahibi olma hakları konusunda 

herhangi bir baskıya maruz kalmadan özgür olmalarını savunur. Dolayısıyla Hooks, bir 

kadın kendisi asla kürtaj olmayacağını belirterek kürtaj hakkına saygı duyuyorsa hala 

kendisini feminist olarak adlandırabilir ancak kürtaj karşıtı bir insanın feminizmin temel 

mantığı ile çelişmesi nedeniyle asla feminist olamayacağını dile getirmektedir. Bu 

örnekten hareketle reformist feminizme atıfta bulunan Hooks, başka kadınların 

tahakküm altına alınmasına ve sömürülmesine göz yuman bir iktidar feminizminin de 

asla olamayacağını ifade etmektedir (Hooks, 2012). 

İlk dönem feministler erkek tahakkümünden en fazla etkilenen kadınlar olarak oldukça 

öfkelenmişlerdir. Bu nedenle erken dönem feminizm fitilini ateşleyen feministler 

arasında gerçekten de erkek karşıtlığı oldukça yaygın olarak bulunmaktadır. Kadın-

erkek arasındaki bu adaletsiz düzen karşısındaki öfkeleri kadınların özgürlük 

hareketinin temelini oluşturan ona ivme kazandıran bir unsurdur. Bu nedenle erken 



13 
 

 
 

dönem feminist hareketin savunucularının neden öfkeli birer erkek karşıtı oldukları 

anlaşılabilir. Ancak günümüzde ataerkil düzenin sürdürülmesinde erkekler kadar 

kadınların da rolleri olduğu ortaya çıkarılmıştır. Bu nedenle erkek karşıtı bir hareket 

olmaktan uzaklaşmıştır. Hooks, feminist hareketin cinsiyetçiliği sona erdirmek için 

öncelikli olarak kadınların kendileri ile yüzleşmeleri gerektiğini ortaya koymaktadır. 

Erken dönem kadın hareketinin güçlü olmasının nedeni olan her kadının bir şekilde 

erkekler tarafından mağdur edildiği ütopik “kızkardeşlik” teması sınıf ve ırk tartışmaları 

nedeniyle zamanla parçalanarak güç kaybetmeye başlamıştır (Hooks, 2012, s. 13-14). 

2.1.2. Tarihsel Açıdan Feminizmin Gelişimi 

Tarihsel olarak feminizmin gelişimi toplumsal açıdan kadınların erkekler tarafından 

tahakküm altına alınmalarına tepki olarak ortaya çıkmıştır. Kadınlar yalnızca 

birbirinden farklı birçok alt grubu oluşturmaları bakımından değil aynı zamanda 

insanlık olarak bir bütünlüğün yarısını oluşturan bir grup olarak diğer toplumsal 

gruplardan ayrılmaktadır. Kadınların oluşturduğu insanlığın yarısını oluşturan bu devasa 

büyüklükte grubun ikamesiz olması nedeniyle diğer gruplardan farklı olarak baskıya 

uğramakta ve sömürülmektedir. Varlıkları insan türü için oldukça önemli ve yerleri asla 

doldurulamayan bir grup olmasına rağmen iktisadi, siyasi ve toplumsal açıdan geri 

plana itilmiş olmaları nedeniyle oldukça çelişkili oksimoron bir konuma sahiptirler. 

Özellikle gelişmiş sanayi toplumlarında kadınların çalışmaları iktisadi açıdan oldukça 

önemli olmasına rağmen toplumu inşa eden kişiler olarak erkekler görülmektedir. 

Kadınlara özgü evren olarak ise ev ve aile sunulmuştur. Kadınlığın kültürel olarak 

sonradan oluşturulması gibi aile de kültürel olarak oluşturulan bir kurumdur ancak tıpkı 

kadınlık rollerinin doğal olarak sunulması gibi aileye de doğallık atfedilerek 

sunulmaktadır. Ailenin oluşumunda kadına doğallık atfedilerek verilen rol kadın ile 

doğa arasında benzerlik kurularak paradoksal bir şekilde hem yüceltilmekte hem de 

değersizleştirilmektedir. Ailenin içindeki kadına kutsal rolü verilmekte ancak kadının 

şiddete ve istismara uğradığı yer yine aile olagelmektedir (Mitchell, 2006, s. 1-2). 

Feminizm kavramının tarih sahnesindenki ilk ortaya çıkışı olarak Mary 

Wollstonecratf’ın “A Vindication of the Rights of Women” (Kadın Haklarının 

Gerekçelendirilmesi) olarak gösterilir (Alikılıç ve Baş, 2019, s.90).  



14 
 

 
 

Feminizm farklı tanımları, türleri ve tarihsel süreçleri, içerisinde barındıran girift bir 

kavramdır. Bu nedenle hem tanımlanması hem de sınıflandırılması itibari ile farklılıkları 

da bünyesinde barındırmaktadır. Varol (2014, s. 221), feminizmin bütün ve tek 

olmaktan ziyade çeşitli kuramsal yaklaşım ve bakış açılarını içeren amorf bir yapıda 

olduğunu dile getirmektedir. Dolayısıyla feminizm belirli tanımlara indirgenemeyecek, 

belirli kalıplara sığdırılamayacak bir kavramdır. Pektaş (2017), bu konuda radikal, 

liberal, Marksist, sosyalist, postmodern, anarko, bolşevik, ekofeminizm gibi çeşitli 

türlerde pek çok feminizmin nasıl tasnif edileceğinin büyük bir sorun olduğunu 

belirtmektedir. Aynı zamanda feminizm türlerinin tarihsel bağlamda da farklılaşacağına 

dikkat çeken Pektaş (2017), feminizmin erken dönemini tanımlarken kalın bir çizginin 

içinde çeşitli oluşumların birbiri ile iç içe geçtiğini dile getirmektedir. Başka bir deyişle 

feminizm hem bir kavram olarak, hem içerik olarak hem de tarihsel bağlamda 

tanımlanması, sınıflandırılması ve kategorilendirilmesi oldukça zor bir ideolojidir. Bu 

nedenle feminizm kavramını ele alırken tek bir feminizmden ziyade feminizmlerden 

bahsetmek daha doğru olacaktır.  

Feminizm kavramı 1960 tarihinden günümüze kadarki tarihsel süreçte epistemolojik 

olarak değişime uğramıştır. 1960’lı tarihlerde itibaren küresel konjonktürel 

değişimlerden feminizm de üstüne düşen payı almıştır. Bu değişimler 3 ana başlık 

altında sınıflandırıldığından birinci değişim olarak feminizmin ulusal veya uluslararası 

alanda gençleri de akımın içine dahil edecek şekilde kapsam genişliğine uğramasıdır. 

Feminist grubun genişlemesine paralel olarak birbirinden farklı alt grupların da 

birbirleri ile tanışması ve yakınlaşması sağlanmıştır. İkinci değişim olarak ise 

feminizmin kendisine yönelik öz-eleştiri yapmaya başlaması gelmektedir. Bu kapsamda 

feminizm, homojen bir feminist tutum yerine toplumsal cinsiyet, etnisite, ırk, dil, din 

gibi farklı sorunların da dahil olduğu farklı feminist yaklaşımlar geliştirmeye 

başlamıştır. Üçüncü değişim olarak ise feminist düşünce paradoksal süreçler geçirerek 

dönüşüme uğramıştır. Bu üç temel değişim ile birlikte feminizm hem bir yaşam 

düşüncesi hem de politik bir hareket olarak daha karmaşık, kendi içinde çelişkileri olan, 

kompleks bir durum haline gelmiştir (Taş, 2016, s. 164).  

Feminist hareket temelde farklı aşamalardan geçmiştir. Akademik literatürde “dalga” 

olarak tanımlanan bu aşamaların hepsinin kendi öz tarihi ve kendi dönemini tanımlayan 



15 
 

 
 

eşsiz nitelikleri bulunmaktadır. Feminizm hali hazırda oldukça tartışılan bir kavramken 

feminizm terminolojisindeki dalga kavramı da oldukça tartışmalı ve farklı açılardan 

yorumlanabilir bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. İlk kez 1968 tarihinde Martha 

Weinman Lear tarafından kaleme alınarak New York Times makalesi "İkinci Feminist 

Dalga" ile birlikte feminizm literatürüne giren dalga kavramı (Grady, 2018), tarihsel 

düzlemde farklı dönemlerde farklı feminist bakış açıları, uygulamaları ve politikalara 

yönelik eğilimlerin artması veya azalmasına (Varol, 2014,  221-222) bağlı olarak bir 

sınıflandırma yöntemi olarak ortaya çıkmıştır. Başka bir deyişle dalga kavramı 

feminizmi dönemsel olarak sınıflandırmak ve farklı zaman dilimlerinde farklılaşan 

feminizm temalarını ayırt etmek için kullanılan bir yöntemdir. 

Dalga metaforunun 1968’de yayınlanan "İkinci Feminist Dalga" makalesinden 

günümüze kadar zamanla yaygınlaşarak farklı feminizm dönemlerini sınıflandırmak için 

kullanılan bir yöntem olduğunu belirten Grady (2018), dalga metaforunun mükemmel 

bir metafor olmadığını feminizmi belirli kalıplara indirgediğini belirtmektedir. Ayrıca 

her bir dalganın belirli kalıpyargılar ve klişelerle tanımlandığını ancak her bir dalganın 

monolit olmadığını kendinden önceki feminist dalganın eylemlerine dayandığını ve 

aralarında oldukça güçlü bağların bulunduğunu da ifade etmektedir. Dalga metaforu ile 

birlikte ana akım bir feminizm oluşmuştur ancak her bir dalga farklı tema ve endişe 

taşımaktadır. Feminizm tarihi ve konusu gereği içinde bir çok gündemi taşıyan komlike 

bir harekettir. Bu nedenle feminizmin dalga metaforu ile keskin hatlar ile dönemsel 

olarak birbirinden ayrılması da oldukça zor olmaktadır. Bu nedenle feminizmin tarihsel 

açıdan değişiminin ve gelişiminin incelenmesinde literatürde farklı görüşler 

bulunmaktadır. Bazı yazarlara göre feminizm yalnızca iki dalgadan oluşurken bazılarına 

göre üç veya dört feminist dalgadan oluşan bir toplumsal harekettir (Taş, 2016, s. 166). 

Grady (2018) ise, hangi dalgada olduğumuzun dahi belli olmadığını, dalga metaforunun 

kesinlikle belirli bir dönemsel ayrım olmadığını belirterek, dalgaların neye göre 

tanımlandığının değişken olduğunu ancak dalga metaforunun feminizm tarihini 

anlayabilmek için de elzem olduğunu belirtmektedir. Ancak dalga metaforuna bağlı 

olarak feminizm dalgaları arasında belirli keskin hatlar çizmenin de doğru olmadığını 

dile getiren Grady (2018), feminizmin kesişimsel ve birbiri içine giren girift yapısı 

olduğunu ifade etmektedir. 



16 
 

 
 

2.1.2.1. Birinci Dalga Feminizm 

Dünyadaki insan nüfusunun yarısını oluşturan kadınların da erkekler gibi insan olmaları 

nedeni ile erkeklerden daha düşük bir statüde olma ve erkekler ile eşit toplumsal 

fırsatlara sahip olma nedenleri tarihsel düzlemde farklı zaman dilimlerinde farklı 

coğrafyalarda elbette ki dile getirilmiştir. Örneğin kadınlar, Ortaçağ’da Katolik 

Kilisesine karşı ayaklanmışlar ancak kısa sürede dönemin baskıcı toplumsal düzeni 

tarafından bastırılmışlardır (Tekeli, 2017, s.131-132). Dolayısıyla feminizmin ortaya 

çıktığı ilk dalga olan birinci dalga feminizm hareketi de kadınların erkekler gibi eşit 

haklara sahip olması gerektiğinin ilk dile getirilişi elbette ki değildir. Ancak Grady 

(2018), birinci dalga feminizm hareketinin belirli kazanımlara sahip örgütlü ve düzenli 

ilk politik ve toplumsal hareket olmasının altını çizerek hareketin önemine vurgu 

yapmaktadır. Dolayısıyla Batı’daki kadınların siyasi olarak eşitlik kazanmak için 

oluşturdukları ilk sürekli siyasi harekete atıfta bulunan Birinci Dalga Feminizm 

Hareketinin 1848-1920’li dönemleri kapsadığı çoğunlukla kabul görmektedir.  

Feminizmin ortaya çıkabilmesi için öncelikli olarak uygun toplumsal koşulların 

yaratılması gerekmiştir. Bu koşullar ise modernite ile gelen aydınlanma düşüncesi, 

Fransız İhtilali ve yeni filizlenmeye başlayan kapitalizmin şekillendirdiği toplumsal 

yapıyı meydana getirmektedir (Pektaş, 2017, s.175). Bu koşullardan en önemlisi Fransız 

Devrimi ve aydınlanma ile birlikte ortaua çıkan insanların eşit olması fikridir. Fransız 

Devrimi ile birlikte yeşeren “eşit insan” fikri kadınların da eşitlik talep etmesine neden 

olmuştur (Tekeli, 2017, s.131-132).  

Ancak Fransız Devrimi sırasında bahsedilen “özgürlük, eşitlik, kardeşlik” fikirleri ne 

yazık ki ne kadınların özgürlüğünü, ne cinsiyet, ırk ve sınıf ayrımı gözetmeksizin tüm 

insanların eşitliğini içeriyordu. Yalnızca ataerkil yapı içerisindeki ayrıcalıklı konumda 

olan beyaz erkeklerin otokrasiye karşı geliştirdikleri ve halkın tümünün desteğini almak 

için ortaya attıkları asılsız vaatlerden ibaretti. Özgürlük, eşitlik ve kardeşlik ataerkil 

yapının devamlılığını sağlayan yalnızca bir kılıftı. Devrim ile gelen demokrasi yalnızca 

beyaz erkeklere siyasal olarak oy hakkı vererek kadınların toplumsal yapıda ikincil 

statüde yer almalarına neden olmuştur. Hooks (2012)’ye göre daha önceden sınıf ve 

ırkçılık karşıtı hareketlerde erkeklerle birlikte omuz omuza mücadele etmelerine rağmen 

vaat edilen eşitlik ve özgürlükten üstlerine düşen payı alamayan kadınların öfkesi, erken 



17 
 

 
 

dönem feminist hareketin başlamasına neden olmuştur. Sosyalizm hareketinde beyaz 

kadınlar, sivil haklar hareketi ve ırkçılık karşıtı hareketlerde siyah kadınlar, yerlilerin 

hakları konusunda ise Amerikalı kadınlar hareketin içinde yer alsalar da erkekler, bu 

hareketlerin liderleri olarak görülmüştür ve kadınlardan ise bu doğasında liderlik olan 

liderleri yani erkekleri takip etmeleri beklenmiştir. Sınıf ve ırkçılık karşıtı hareketlerde 

adaletten ve özgürlükten bahseden erkekler bir taraftan da kadınları sömüreye, 

tahakküm altına almaya ve avaz avaz bağırdıkları adaletsizliği kendileri icra ederek 

kadınların özgürlüklerini ellerinden almaya çalışmışlardır. Radikal hak mücadelelerinde 

yer alan kadınların direnişçi tarafları gelişerek baskıya karşı direnişe geçmelerine ve 

kadın özgürlük hareketinin başlamasına neden olmuştur (Hooks, 2012). Yani kadınlar 

kendi özgürlük mücadelerini kendilerinin vermesi gerektiği fikrinden hareketle kendi 

özgürlük hareketlerini “kızkardeşlik” teması altında oluşturmaya başlamışlardır. 

Ataerkil ideolojiden beslenen Fransız Devriminin fikirlerini yanlarına alarak bağımsız 

bir mücadele başlatan kadınlar öncelikli olarak vaat edilen ama verilmeyen siyasal 

hakları için mücadele vermişlerdir.   

İlk dalga feminizm hareketi toplum tarafından alay edilme, tutuklanma, şiddet görme 

vs. gibi tüm kötü muameleye rağmen 70 yıl boyunca çeşitli eylem, yürüyüş ve 

protestolarına devam ederek siyasi yönden oy kullanım hakkını elde etmiş bir harekettir. 

İlk dalganın başlamasının 1848 Seneca Falls Kadın Hakları Sözleşmesi olduğu kabul 

edilmektedir. Bu kongrede yaklaşık 200 kadın kadınların siyasi, dini ve toplumsal 

yaşamdaki haklarını değerlendirmek ve tartışmak için Newyork’taki bir kilisede bir 

araya gelerek, kadınların oy kullanma hakkı da olmak üzere kadınların sosyal yaşamda 

sahip olması gereken birçok hakkının dile getirildiği 12 karardan oluşan listeyi 

oluşturmuşlardır. Lucretia Mott ve Elizabeth Cady Stanton tarafından başlatılan 

hareketin Sojourner Truth, Maria Stewartve Frances, E.W. Harper gibi renkli 

kadınlardan oluşan oldukça güçlü savunucuları bulunmaktadır. Özellikle birinci 

dalganın renkli savunucuları yalnızca kadınların sahip olması gereken oy hakkı için 

değil evrensel oy hakkının elde edilmesi ve kölelik karşıtı hareket konusunda da 

çalışmalar yapmışlardır Ancak kadın hareketindeki renkli kadınların müthiş 

çalışmalarına rağmen tarihsel düzlemde hareketin önderleri olarak beyaz kadınlar olan 

Lucretia Mott ve Elizabeth Cady Stanton gösterilmektedir (Grady, 2018). Dolayısıyla 

https://www.biography.com/people/sojourner-truth-9511284
https://en.wikipedia.org/wiki/Maria_W._Stewart
https://en.wikipedia.org/wiki/Frances_Harper


18 
 

 
 

modern feminist hareketin ortaya çıkışında etkili olanlar arasında siyah kadınlar olsa da 

hareketin starları beyaz kadınlar olmuştur (Hooks, 2012). 

Modern feminist hareket içinde aktif olarak yer alan siyah kadınlar, beyaz lezbiyen 

kadınlar gibi genellikle devrimci feminist hareket görüşünü savunuyorlardı. Feminist 

hareketin tek amacını, var olan sistemde kadın-erkek eşitliğini sağlamak olarak gören 

reformist feministlerle görüş farklılıkları nedeniyle devrimci görüşteki siyah kadınlar ile 

bir kırılma yaşadılar 1870 yılında siyah erkeklere oy kullanma hakkının verilmesi ile  

birlikte ise özellikle beyaz kadınlar olan süfrajetleri, siyasal katılım hakları konusunda 

mücadele etmeye teşvik etmiştir. Bu teşvik aynı zamanda birinci dalga feminist hareket 

içinde ırk ayrışmasının da oluşmasına zemin hazırlamıştır. Özellikle beyaz, ayrıcaklıklı 

ve eğitimli olan kadınlar, siyah erkeklerin yani eğitimsiz ve yıllarca toplumsal olarak 

hiçbir statüleri olmayan siyah erkeklerin oy hakklarını kendilerinden önce elde 

etmelerine oldukça sinirlendiler. Bu durum feminist hareket içinde beyaz kadınların 

mücadelenin ön safhasına çıkmalarına ve siyahi kadınların mücadelenin arka planına 

itilmelerine neden olmuştur (Grady, 2018). 

Feminizm tarihindeki diğer bir kırılma noktası olan sınıf tartışmaları ise ırk 

tartışmalarından önce feminizmin ilk dönemlerinde tartışılmaya başlanmış bir konudur. 

1970’lerin ortalarında Diana Press tarafından yayınlanan Class and Feminism (Sınıf ve 

Feminizm) isimli derleme çalışmada kadınlar arasındaki bölünmeye neden olan sınıfsal 

çatışma ile ilgili devrimsel fikirler ortaya koyulmuştur. Bu tartışmalar “kızkardeşlik” 

temasının gücünü azaltmamış ancak toplumsal cinsiyet eşitliğini elde edebilmek için 

öncelikli olarak cinsiyet, ırk ve sınıf gibi nedenlerle kadınların nasıl tahakküm altına 

alındığı ile yüzleşilmesi gerektiğini ortaya koymuştur (Hooks, 2012). 

Reformist düşünürler ile devrimciler arasındaki bu kırılma feminist hareketin en 

başından kutuplaşmasına neden olmuştur. Reformist feministler toplumsal cinsiyet 

eşitliğini vurgu noktası olarak alırlarken devrimci feministler ise kadınların ataerkil 

düzende biraz daha fazla hakka sahip olmasının çare olmadığuını düşünüyorlardı. 

Devrimci feministlerin ataerkil düzenin dönüştürmesi ile her alandaki cinsiyetçiliğin 

sona ermesi arzusu kitle medyası tarafından önemsenmeyen bir görüş olarak kalmıştır. 

Kitle medyasında afişe edilen ise genellikle kadınların erkeklerin sahip olduklarını 

arzuladıkları şeklinde olmuştur. Bunun nedeni ise toplumsal cinsiyet eşitliğini savunan 



19 
 

 
 

reformist görüşlerin hayata geçirilmesi devrimci görüşlere göre daha kolaydır. 

Ekonomik yapıdaki değişimler, ekonomik krizler ve neden olduğu işsizlik gibi ataerkil 

düzenin temelini kökünden sarsan değişimler nedeniyle toplumsal cinsiyet eşitliğinin 

kabul edilmesi kolay bir hale gelmiştir (Hooks, 2012). 

Oysa ki erken dönem feminist hareket yurtttaşlık ve ırk karşıtı hareketin hemen 

sonrasında başlamış bir harekettir. Feminist hareketin başlangıcında görünür kılınan üst 

sınıf beyaz kadınlar başta olmak üzere çoğu kadın mevcut sistemde ekonomik olarak 

özgürlük elde etmeye başladığı anda devrimci feminist fikirleri bir kenara 

bırakmışlardır. Öte yandan devrimci feminist düşünceyi bastırmak beyaz erkek 

egemenliğinin hüküm sürdüğü sistemin işine yarıyordu. İronik bir şekilde devrimci 

feminist görüşler çoğunlukla akademide kabul edilerek teorik olarak geliştirilmiştir. 

Zaman içerisinde devrimci feminist görüşler eğitimli ve maddi durumu iyi olan 

bireylere özgü bir söylem olagelmiştir. Günümüzde de devrimci görüşlerin hitap ettiği 

kesim değişmemiştir, bu nedenle devrimci feminist düşünce hüçbir zaman topluma mal 

edilememiştir. Dolayısıyla Hooks, tarafından reformist hareketin radikal feminist 

hareketi yavaşlattığı ve hareketin toplumu baştan aşağıya dönüştürmeye odaklanarak, 

radikal hareket esaslarına gölge düşürdüğünü belirtilmektedir (Hooks, 2012). 

Reformist feminizm ile erkeklerin baskısından kurtularak daha özgür bir yaşam sürme 

şansına sahip olan kadınlar için reformist düşünce, sınıfsal geçişin bir yolu olarak 

görülmektedir. Cinsiyetçiliği sona erdirmeyecek olan reformist feminist düşünce en 

azından içinde bulunulan ataerkil sistemde kadınların özgürlüklerini en üst düzeye 

çıkarabilirdi. Ayrıca reformist feminist düşünceyi kabul eden kadınların kabul ettiği 

başka bir düşünce de emekleri sömürülerek, kendileri de dahil olmak üzere sistemin 

içindeki çoğu kişinin yapmayı istemediği “kirli işleri” yapmak zorunda bırakılan sınıfsal 

olarak daha aşağıda olan yoksul veya işçi sınıfından kadınlar hep olacaktı. Bu düşünce 

yapısının kabulü ile birlikte reformist feministler de işçi ve yoksul sınıfından kadınların 

emeklerinin sömürülerek toplumsal olarak ikinci sınıf vatandaş muamelesi görmelerine 

göz yummuş hatta bunun gerçekleşmesine ortak olmuşlardır (Hooks, 2012). 

Birinci dalga feminist hareket, kadınların siyasal haklarının yanı sıra eğitim ve 

istihdamda fırsat eşitliği ile mülk sahibi olma hakkı için de mücadele vermiştir. 

Feminist hareketin gelişmesine bağlı olarak hareket, feminizmin ana meselelerinden 



20 
 

 
 

olan diğer sorunlara da yöneldi. 1920’de ise ABD’de kadınlar oy kullanma haklarını 

elde etmişlerdir. ABD’de teorik olarak kadınlara oy kullanma hakkı teoride tüm ırklara 

verilmiş olsa da uygulamada Güney’de siyah kadınların bu haklarını kullanabilmesi 

daha zordur. ABD’de kadınların oy kullanma hakkını elde etmesi birinci dalga 

feminizmin en büyük başarısı olmuştur. Ve bunun sonucunda bazı bireysel küçük 

gruplar, eğitim ve istihdamda eşitlik hakkı, üreme özgürlüğü hakkı ve siyah kadınların 

oy kullanma hakkı gibi konularda çalışmalar yapmaya devam etseler de hareket büyük 

başarısı sonrasında parçalanmaya ve dağılmaya başlamıştır. Oy kullanma hakkını elde 

etmiş birinci dalganın, 1960 tairihinde ikinci dalga yükselene kadar önemli ve harekete 

geçirici başka bir hedefi bulunmamaktaydı (Grady, 2018). 

1920-1960lı yıllar birinci dalga feminizme kazandırmış olduğu oy hakkı elde etmenin 

hareket üzerinde sağladığı anomi ile birlikte toplumları temelden etkileyen I. Dünya 

Savaşı, Büyük Buhran, II. Dünya Savaşı ve Soğuk Savaşın etkileri ve sonuçlarının 

toplumsal etkileri nedeniyle birinci dalga feminist aktivist hareket de durgunluk 

noktasına gelmiştir (Lengermann ve Niebrugge, 2019, s. 442).  

Feminist kuram kendi kuramsal zeminin belirli sorulara yanıtlar arayarak oluşturmuştur. 

Bu nedenle feminist kuramın ilk sorusu Kadınlar nerededir? sorusudur. Başka bir 

ifadeyle herhangi toplumsal olarak kadınlar konumu nerededir? Var mıdır, varsa 

kadınlar neler yapıyorlar? Yoksa, neden yoktur? Kadınlar tam olarak toplumsal yapılara 

ve durumlara nasıl bir katkı sağlarlar? Kadınlar bu konu hakkında ne düşünürler ne 

hissederler? sorularıdır. Feminist araştırma bu soruların yanıtlarına şu şekilde cevap 

bulmuştur: 

Kadınlar toplumsal olarak bir çok olayda ve durumda yer almaktadırlar. Yer 

alamadıkları konumlarda ise herhangi bir yetenek, bilgi ve ilgi eksikliğinden değil, 

toplumsal olarak inşa edilmiş ataerkil düzenin kadınları çoğu toplumsal konumdan 

dışlanmak için vermiş olduğu kasıtlı çabadan kaynaklanmaktadır. Kadınlar birçok 

toplumsal durumda aktif olarak yer alsalarda toplumsal yapı tarafından kadınlar 

yalnızca anne ve eş olarak edilgen rollere layık görülmüştür.  

 



21 
 

 
 

2.1.2.2. İkinci Dalga Feminizm 

19. yüzyıldaki birinci dalga feminist hareketinden farklı olarak 1960-70’li yıllarda 

ortaya çıkan ikinci dalga feminizm hareketi kadın-erkek ilişkisini ataerkil sistem üzerine 

kurulu olan ve erkeklerin çıkarlarını korumaya yönelik olan bir iktidar ilişkisi olarak ele 

almaktadır. Kadınların ev içi emeği yani kapitalist sistemde ücretsiz emek diye 

adlandırılan sömürünün üzerine kurulmuş olan ataerkil düzeni, erkeklerin bu sistem 

içindeki iktidarını korumak için kadınların toplumsal rollerinin düzenlenmesi biçiminde 

meydana gelmektedir ve kendi devamlılığını sağlamaya yönelik kültürel, toplumsal ve 

ideolojik araçlara sahiptir (Çakır, 2011, s. 505).  

Kadınlar kamusal alandan dışlandıkları için tarih sayfalarından da dışlanmışlardır. 

Kadınların deneyimleri uzun yıllar boyunca önemsiz olarak ele alınmamış ve kayda 

değer görülmemiştir. Bu nedenle tarih erkekler tarafından, erkeklerin menfaatlerini 

korumak amacıyla ve eril bir dil kullanılarak yazılmıştır. Taki ikinci dalga feminizmin 

boy göstermesine kadar (Çakır, 2011, s. 508).  

İkinci dalga feminist hareket, kadınların yasa üstünde teorik olarak kazanmış oldukları 

haklarını toplumda halihazırda mevcut olan toplumsal kurallar ve kalıpyargılar 

nedeniyle kullanamamaktadırlar (Kolay, 2015, s. 8). Yani yasalarla kadınlara verilen 

haklar teorik olarak kalmakta kadınların uygulamaya geçirmesi oldukça zor olmaktadır. 

Ayrıca yalnızca kamusal alanda değil özel alan olarak tanımlanan ev içinde de kadınlar 

kazandıkları hukuki haklara rağmen ataerkil baskı nedeniyle ev içinde de eşitsizliğe ve 

ayrımcılığa maruz kalmaktadırlar. Bu nedenle özel alan olarak tanımlanan ve kutsal 

olarak kabul edilen aile kurumunun ve ev içi alanın toplumsal cinsiyet eşitliğini yeniden 

üreten alanlar olduğu ikinci dalga tarafından ortaya koyulmuştur. Özellikle Carol 

Hanisch tarafından yazılan bir makaelnin başlığı olan “The Personal is Political” 

(Kişisel olan Politiktir) sloganı ikinci dalga feminizmininin ve kamusal alan-özel alan 

tartışmasının ana solganı haline gelmiştir (Hanisch, 2000, s. 113).  

İkinci dalgada özellikle kürtaj hakkı başta olmak üzere çocuk bakımı, eğitim ve sağlık 

gibi konularda çalışmalar konusunda bilinç arttırma çalışmaları düzenlemiştir (Gaag, 

2018, s. 35; Taş, 2016, s. 169-170). Özellikle 1960’lı yıllarda yaşanan teknolojik 

gelişmelere bağlı olarak kadınların cinsel ve üreme haklarını özgürce kullanabilmeleri 



22 
 

 
 

konusundaki sorunlara önem verilmiştir. Kadınların doğum kontrolü yöntemlerine 

ulaşmalarının önündeki engelleri aşmak için verdikleri mücadele kapsamında 1967 

tarihinde İngiltere’de Kürtaj Hakkı elde edilirken İngiltere’yi takiben sırası ile 1973, 

1975, 1978, 1983 tarihlerinde ise ABD, Fransa ve İtalya ve Türkiye’de Kürtaj Hakkı 

elde edilmiştir (Kolay, 2015, s. 8; Taş, 2016, s. 169-170).  

Simone de Beauvoir tarafından ortaya koyulan “Kadın doğulmaz kadın olunur” sözü ile 

toplumsal hayatta ortaya koyulan cinsiyet kavramının doğuştan doğal olarak oluşmadığı 

ancak sonradan toplum tarafından atandığını belirtmektedir. Erkek ile yarım kalan erkek 

olarak tabir edilen kadının arasındaki farkı yaratanın toplum olduğunu vurgulayan 

Beauvoir, kadın ve erkeğin de eşit olarak insan yavrusu olarak bebek halinde dünyaya 

geldikleri ve bebklik ve çocukluk döneminde aralarında hiçbir fark bulunmamasına 

rağmen toplumsallaşma sürecinse her iki cinsiyete de farklı roller atfedildiği için 

kadının sonradan öteki varlık haline geldiğini belirtmektedir (de Beauvoir, 1993). Bu 

ifade özellikle cinsiyet ve toplumsal cinsiyet ayrımının dile getirilmesi açısından 

önemlidir. Bu kapsamda cinsiyet kelimesi İngilizce’de sex ve gender olarak 

tanımlanmaktadır. Sex olarak ifade edilen cinsiyet ifadesi, belirli kısımlara ayırmak 

anlamına gelen section kelimesinden oluşmaktadır ve biyolojik cinsiyeti ifade 

etmektedir. İngilizce’de gender kelimesi ise “cins”, “tür” anlamına gelen genre 

kelimesinden oluşmuş olup toplumsal cinsiyet kavramına yani kültürel bir oluşumu 

işaret etmektedir (Boyacı, 2021, s. 13). Cinsiyet kelimesi genellikle insanların erkek ve 

dişi olarak iki sınıfa ayrılmış olan biyolojik cinsiyetlerini yani anatomik ve fizyolojik 

ayrımlarını ortaya koymak için kullanılan bir kelime iken toplumsal cinsiyet kavramı 

toplumsal olarak inşa edilen eril ve dişillere atfedilen toplumsal roller ile bağlantılıdır 

(Giddens, 2008, s. 505).  

2.1.2.3. Üçüncü Dalga Feminizm 

Üçüncü dalga özellikle 1990 ve 2000li yıllar arasında dünya üzerindeki çoğu ülkenin 

(Kuzeydeki ülkeler çoğunlukta) cinsiyet eşitliğinin en azından hukuki boyutunun 

sağlanmış olması temelinden hareketle feminizm sonrası çağ olarak yani post-feminist 

çağ olarak adlandırılan dönemi kapsamaktadır (Gaag, 2018, s. 36). Üçüncü dalga 

feminist hareket döneminde dijital teknolojilerde yaşanan gelişim ve dönüşüm ile 



23 
 

 
 

birlikte feminizm ve teknoloji arasındaki ilişki sorgulanmaya başlamıştır. Bu kapsamda 

teknolojideki gelişmelere paralel olarak yaşanan kültürel ve toplumsal değişimin 

kadınlar ve toplumsal cinsiyet anlayışları üzerinde etkisinin nasıl olacağı soruları sıkça 

gündeme getirilmiştir. Bu sorulara yanıt arayan alanlardan birisi de siberfeminizmdir 

(Varol, 2014, s. 222). 

Üçüncü dalga feminizmin diğer dalgalardan ayırıcı en önemli özelliklerinden birisi 

hareketin ikinci dalganın belirli klişeler ve kalıpyargılar çerçevesinde ortaya koyduğu 

anlayış ve pratiklere karşı tepki olarak ortaya çıkmış olmasıdır (Kolay, 2015, s. 8; Taş, 

2016, s. 171). İkinci dalga feminist hareketin içerisinde yer alan bütüncül mücadele 

kapsamında tüm kadınlar kategorisi tek bir çatı altında toplanmış olup kadınların 

hepsinin ortak bir davası olarak toplumsal cinsiyet kalıp rollerinin ortadan kaldırılması 

ele alınmıştır. Geleneksel toplumsal hareketlerin oluşumunda etkili olan bu anlayışa 

göre kadınların hepsi toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin hakim olduğu bir dünyada ilk 

amaç toplumsal cinsiyet eşitsizliğini ortadan kaldırmak için kadınların hepsinin 

örgütlenmesini ve ortak bir amaç uğrunda hareket etmesini sağlamaktı (Kolay, 2015, s. 

8; Taş, 2016, s. 172). Ancak üçüncü dalga ile birlikte en azından dünyanın belirli bir 

kısmında hukuken sağlanan kadın-erkek eşitliğinin de etkisi ile farklı kimliklere sahip 

kadınların toplumsal ve ataerkil baskıdan etkilenme şekillerinin de farklı olduğu 

anlayışı hakim olmaya başladı. Bu nedenle kadınların ortak mücadelesi kadar kadınlar 

kategorisi içindeki farklı grupların toplumsal cinsiyet eşitsizliğini ve baskısını 

deneyimleme şekillerinin de birbirinden farklı olduğu anlayışı ile feminizmin alt 

kategorileri oluşturulmaya başlandı. 

İkinci dalga feminizm ile birlikte gelişen, feminizmi batı kökenli, beyaz, orta sınıf 

kadınların hareketi olarak indirgeyen anlayışa karşı olarak evrensel bir tek tipe 

indirgenmiş kadın kategorisinin oluşturulmasını reddetmiştir (Taş, 2016, s. 171). 

Özellikle 1990ların sonunda feminizm postmodern ve çok kültürlü kuramlardan 

etkilenerek kadınları tek bir kadın kategorisine indirgeyen baskıcı ve geleneksel 

anlayışa karşı çıkarak feminizmin içindeki ırksal, sınıfsal, cinsel yönelim gibi çoğulluğa 

ve farklılıkları vurgulamaya başlamıştır (Donovan, 2014, 349). Örneğin postmodernist 

feminist olarak adlandırılan Butler, bu konuda, feminizmin asıl sorununun aktivistliğini 

üstlendiği “kadınlar” kategorisinin tüm kadınları kapsadığı varsayımından hareketle 



24 
 

 
 

başlatılan bir hareket olduğunu ve bu kadınlar kategorisinin de zaten hali hazırdaki 

ataerkil heteroseksist düzen tarafından ikili bir cinsiyet olarak inşa edilmesi nedeniyle 

oldukça sorunlu olduğunun altını çizmektedir. Kadınlar ifadesinin kadınları yalnızca tek 

bir kategoriye indirgeyen ve yeterince kapsayıcı bir terim olmadığını belirten Butler, 

kadınlar kategorisinin yetersiz kalmasının nedenini ise toplumsal cinsiyetin belirli bir 

kesin kalıp olarak kalması yerine tarihsel bağlamda ırk, sınıf, etnisite, cinsel kimlik gibi 

unsurlarla kesişmesine bağlı olarak bu bağlamlardan ayrı değerlendirilememesidir 

(Butler, 2014, s. 46). Bu bağlamda kadınların tek bir düzlemde ele alınmasına karşı olan 

üçüncü dalga feminizm dil, din, ırk, etnik köken, sınıf, cinsel yönelim vb. gibi 

farklılıkların gözetilerek feminizmin içindeki kadın kategorisinin kadınlar kategorisi 

olarak yeniden ele alınması için çalışmalarda bulunmuştur (Taş, 2016, s. 171).  

Tıpkı feminizm kavramının tek bir düzlemde ele alınması gibi ataerki kavramının da tek 

evrensel olarak ele alınarak kadınların hegemonik yapı içindeki baskıya maruz kalarak 

ezilmelerini tek bir anlayışa dayandırmak oldukça sığ bir bakış açısıdır. Kültürlerarası 

feminizm yaklaşımı genellikle evrensel ve tek bir ataerkil düzen içinde kadınlarınn 

ezilmişliğini açıklamaya çalışan görüşü de reddetmektedir (Butler, 2014, s. 46).  

İkinci dalga feminizmin Batılı, beyaz, orta sınıf kadınlara yönelik olan yapısı Batının 

özellikle Batılı olmayan dünya üzerindeki kültürlere karşı emperyalist yapısı nedneiyle 

eleştirilmesine neden olmuştur (Butler, 2014, s. 47). 

Üçüncü dalga feminizmi, ikinci dalga feminizmden ayıran bir diğer özellik ise, kadınları 

nesneleştirdiğini savunarak reddettiği makyaj, topuklu ayakkabı gibi klişeleri 

benimseyerek ikinci dalga feminist harekete karşı bir hareket ortaya koyulmuştur. Bu 

dalga ile birlikte kadınların akıllı, güzel ve aynı zamanda da feminist olabileceği 

anlayışı hakim olmaya başlamıştır. Cinsel devrimin de etkisi ile kadınların cinsel açıdan 

özgürleşmelerini de kabul eden üçüncü dalga feminist hareket, kadınların cinsel açıdan 

aktif bireyler olmasını yargılayan geleneksel düşünce anlayışındaki “sürtük” “kaltak” 

gibi ifadelerin olumsuz yargılayıcı özellikteki yapısını yeniden inşa ederek olumlu 

olarak tekrardan yapılandırmıştır. Bunun yanı sıra bu dönemde “Girl Power” (Kadın 

Gücü) kavramı gelişmeye başlamıştır (Gaag, 2018, s. 36). Feminizme yöneltilen 

olumsuz ön yargıların yavaş yavaş kırılmaya başladığı dönem olan üçüncü dalgada 



25 
 

 
 

postmodernizmin etkisi ile toplumsal cinsiyete dair daha önceden sorgulanmadan kabul 

edilen veya reddedilen tüm kalıp yargılar ve pratikler sorgulanmaya başlamıştır.   

Bu dalganın yine ilk iki feminizm dalgalarından ayrılan bir diğer özelliği ise, kadına 

yönelik şiddet, cinsel özgürlük ve kadınların güçlendirilmesi gibi daha önce gündeme 

getirilmeyen fakat kadınların gündelik hayatın her anında karşılaştıkları daha spesifik ve 

farklı sorun alanlarına yönelik mikro politikalar üzerine çalışmalar yürütmüş olmasıdır. 

Üçüncü dalga feminist hareket kadınları baskılayarak denetim altına alan farklı 

toplumsal sorunları çözme konusunda çalışmalar yaparak toplumsal cinsiyet eşitliğini 

sağlamaya yönelik toplumsal değişim ve dönüşüm için bilinç arttırma ve farkındalık 

yükseltme faaliyetlerine önem vermiştir (Özveri, 2009, s. 210). 

Dünya tarihi erkek egemen bir yapıda inşa edildiği için tarihsel sahnede kadınlara 

herhangi bir rol verilmemiştir. Yalnızca tarih alanında değil bilimsel temelin üstüne 

kurulu olan diğer disiplinler de tarih alanı ile benzer şekilde ataerkil zeminde inşa 

edildiği için diğer alanlar da kadın kelimesine rastlamak oldukça zordur. Örneğin 

Latince insan anlamına gelen human sözcüğü aynı zamanda erkekleri de kasteden bir 

kelime iken femina kelimesi yalnızca kadınları temsil eden bir kelimedir. Tıpta 

insanoğlu olarak erkek ve erkeğin sahip olduğu fizyolojik özellikler tanımlanmaktadır. 

Anatomi ve üreme vs. dışındaki diğer hastalıklar genellikle erkek bedeni üzerinden 

tanımlanmaktadır. Sosyal bilimlerde ise genellikle beyaz, orta sınıf, heteroseksüel 

erkeğin dünyayı algılama ve deneyimleme şekli standart olarak kabul edilmektedir ve 

teorileri ve düşünceleri şekillendirmektedir (Sevim, 2014, s. 7-8). Bu nedenle özellikle 

üçüncü dalga feminist hareketle birlikte feminizmin alt kategorilerinin yanı sıra üçüncü 

dalga ile birlikte toplumsal cinsiyet konusunu yanı sıra eşitlik, adalet, güvenlik, 

farklılıklara saygı gibi toplumsal, ekonomik ve çevre sorunları da feminist perspektiften 

ele alınmaya başlamıştır. Eril bir açıdan ele alınan tüm konulara kadın bakış açısının 

getirilmesi feminist diskur içindeki farklılıkların ve bölünmelerin artmasına neden 

olmuştur. Dolayısıyla üçüncü dalga feminist hareket, birçok toplumsal alan ve soruna 

karşı feminist perspektif eleştirisi getirme konusunda çığır açıcı çalışmaların 

yapılmasına olanak sağlasa da mevcut haldeki sorunlara çözüm önerileri getirme 

konusunda oldukça zayıf kalmıştır (Kolay, 2015, s. 10;Taş,2016,172).  

 



26 
 

 
 

2.1.2.4. Dördüncü Dalga Feminizm 

1986’daki Wilson Quarterly’de yazan bir yazarın feminizmin dördüncü dalgasının inşa 

edildiği ifadesini kullanmasından beri gelmesi beklenen ve tartışılan bir olaydır. Aslında 

dijital teknolojilerin etkisi ile 2014’ten beri feminizmin dördüncü dalgası inşa edilmeye 

çalışılıyor ancak #MeToo ve Time's Up hareketleri ile birlikte sonunda feminizmin 

vurucu dalgasının geldiği sıkça literatürde vurgulanmaktadır. Tıpkı üçüncü dalga gibi 

medyada sıkça yer alsa da feminizmin çevrimiçi dalgası olması ile üçüncü dalgadan 

ayrılır. Sanal alan dördüncü dalga feminizminin mekanı haline gelmiştir. Aktivistlerin 

bir araya gelmesi, etkinliklerin planlanması yapılarak hareket sokağa taşınırken (Kadın 

Yürüyüşü gibi) kimi zamanda sanal ortam dijital feminist aktivizmin meydana geldiği 

mekan olmaktadır (# MeToo Tweetleri gibi) (Grady, 2018). 

Dördüncü dalganın diğer önemli etkinlikleri ise UC Santa Barbara saldırısından 

ardından #YesAllWomen, kürtaj yasasına karşı gelen Wendy Davis için 

#StandWithWendy, kadınların uğradıkları cinsel taciz ve tecavüze uğramamak için 

“kaltak gibi giyinmeyi bırakmaları" söylemine karşı protesto için yapılan 2011’te 

başlatılan SlutWalks gibi hareketleri olarak adlandırılabilir (Grady, 2018). 

Diğer feminizm dalgaları gibi dördüncü dalga feminizm de monolit bir dalga 

olmamakla birlikte toplumsal cinsiyet eşitliği ve queer ve trans kapsayıcı, pozitif beden 

inşasını kapsamaktadır (Grady, 2018). 

2.1.3. Feminist Perspektifte Kadına Yönelik Şiddet 

Radikal feminizm şiddeti toplumsal cinsiyet temelinde ele alarak şiddetin toplumsal 

özelliklerine vurgu yapmaktadır. Kadına yönelik uygulanan erkek şiddetini temeline 

alan radikal feministlerden Brownmiller (1976), kadına yönelik erkek şiddetini, 

erkeklerin kadınlar üzerinde güç ve otorite sağlama amaçları ile ilişkilendirmiştir 

(Walby, 2014). 

Bu yaklaşıma göre şiddet ve cinsellik toplumsal olarak şekillenmekte çocukluktan 

yaygın toplumsal cinsiyet rolleri temelinde maço olarak yetiştirilen erkekler sorun 

çözmek ve tartışmalara son vermek için şiddet kullanmaya meyilli olmaktadırlar. 



27 
 

 
 

Geleneksel ve kalıplaşmış toplumsal cinsiyet rolleri temelinde şekillenen şiddete meyilli 

erkeklik, medya ve popüler kültür tarafından da desteklenerek boyutları arttıırılmaktadır 

(Walby, 2014).  

Hanmer (1978) ise bu konuya farklı bir açıdan bakarak kadına yönelik uygulanan erkek 

şiddetinin analizinde devletin de güçlü bir etkisi bulunduğunu vurgulamaktadır. Radikal 

feminist bakış açısından kadına yönelik şiddete devletin iki boyutta etkisi 

bulunmaktadır. Bunlardan ilki olarak devletin şiddet uygulayan erkeklere karşı 

kadınların savunmasız olmasına neden olan ve kadının şiddet karşısında sessiz kalarak 

şiddet görmeye devam etmesine neden olan etkisi olarak kadınların ekonomik 

bağımsızlıklarını kazanmaları için devletin yeterince kaynak sağlamadığı eleştirisi 

hakimdir. İkinci boyutta ise devletin şiddete yönelik uyguladığı yaptırımlar gelmektedir. 

Devletin uygulamış olduğu cezai yaptırımlar kadına yönelik şiddetin artmasında veya 

azalmasında başat öneme sahip unsurlardandır (Walby, 2014). 

Albert Bandura'nın (1973) çalışmasına dayanan sosyal öğrenme kuramı, bireyin 

doğuştan sahip olduğu özellikler yerine sonradan doğadan ve sosyal çevreden birtakım 

davranışların erken çocuklukta öğrenilerek yetişkinliğe taşınarak geliştirdiği savına 

dayanmaktadır. Sosyal öğrenme teorisi, temelde modelleme ve pekiştirme ilkelerine 

dayanmaktadır. Taklit etme davranışını içeren modelleme kişilerin rol model olarak 

aldıkları kişileri özellikle erken çocukluk döneminde ebeveynlerinin davranışlarını 

modelleyerek taklit etmelerini ifade eder. Dolayısıyla aile içinde ebeveynlerinin şiddete 

meyilli ve saldırgan davranışlarına tanık olan çocukların, sorunlarını çözme biçimi 

olarak şiddet davranışını kullanma olasılığı oldukça yüksektir. Sosyal öğrenme 

kuramcıları, modelleme, taklit ve dikkat faktörlerine ek olarak, tekrarlanma olasılığı 

daha yüksek olan pekiştirilmiş davranışları da görürler. Bu nedenle, çevresel ipuçlarına 

veya stres faktörlerine yönelik saldırgan tepkiler, bu davranışlar istenen bazı sonuçlarla 

pekiştirilirse daha fazla tekrarlanır, ancak cezayla sonuçlanırsa tekrarlanmaları olası 

değildir. Bu nedenle, şiddet olumlu bir şekilde pekiştirilirse ve kabul edilen bir çatışma 

çözümü veya kişinin ihtiyaçlarını karşılama şekli ise, şiddet muhtemelen 

tekrarlanacaktır. Bu nedenle, bazı teorisyenlerin de belirttiği gibi, modelleme ve taklidin 

bazı işlevsel değerleri vardır. Şiddet, bireylere ve bazen de bir bütün olarak aileye 

işlevsel bir değer sağlar (Kurst-Swanger ve Petcosky, 2003). 



28 
 

 
 

Şiddetin öğrenilmesinde aileye büyük bir rol biçen sosyal öğrenme kuramı, öğrenmenin 

örnek alınan kişinin veya onun davranışlarının model alınması ve taklit edilmesi yolu ile 

gerçekleştiğini ortaya koymaktadır. Bireyin saldırganlığının kökeni bilişsel istekler veya 

engellenme duygusuna bağlayan açıklamalara karşı çıkan kuram insan ve çevrenin 

karşılıklı etkileşimine dikkat çekerek kişinin saldırgan tutumunun temelini saldırganlık 

ve şiddet davranışı karşısında çevreden aldığı onaylanma ve teşvike bağlamaktadır 

(Sallan Gül, 2013).  

Sosyal öğrenme teorisi aynı zamanda kuşaklar arası teori olarak da anılır; taciz edici 

davranışları bir nesilden diğerine aktarılmış olarak algılar. Kuşaklararası teori üzerine 

yapılan araştırma, şiddetin yalnızca evde yaşanmasının değil, aynı zamanda buna tanık 

olmanın etkilerini de içermektedir. Kuşaklar arası teori, şiddetli ve istismarcı 

yetişkinlerin bu davranışı, menşe ailede tacize tanık olmanın veya doğrudan tecrübe 

etmenin bir sonucu olarak öğrendiğini belirtir. Bu teori, istismarcı ebeveynlerin 

çocuklarını çocukken nasıl disiplin altına alındıklarına dayalı olarak fiziksel yollarla 

disipline ettiklerini görmektedir. Sonuç olarak, kendi çocukları da aynısını yapmak için 

büyüyecek ve “istismar döngüsü” devam etmektedir. Aile içi şiddetle ilgili sosyal 

öğrenme teorisi araştırması, büyük ölçüde evlilik içi şiddete odaklanmıştır. Özellikle, 

araştırmacılar, çocukken şiddete tanık olmanın veya şiddete maruz kalmanın, 

yetişkinlerin yakın ilişkilerinde şiddete veya şiddete maruz kalmaya daha fazla yol 

açtığını kanıtlamaktadır (Kurst-Swanger ve Petcosky, 2003). 

Çocukluk döneminde şiddete maruz kalmak veya şiddete tanıklık etmenin şiddete 

maruz kalma veya şiddete maruz bırakmanın “normalleştirilmesine” neden olduğunu 

belirten kuram, saldırganlık ve şiddetin temelinin iç güdüler veya dürtülerde aramak 

yerine kişinin çevreden aldığı uyarıcılara bağlamaktadır. Dolayısıyla tartışma ve çatışma 

yönetimi konusunda uygun yöntemleri öğrenemeyen bir kişi, sorunun çözümü için 

şiddete yönelmektedir. 

2.1.3.4. Kadına Yönelik Cinsel Şiddet ve Taciz 

Taciz, bir kişiyi haklı gerekçeler ile gücendirmeye veya küçük düşürmesine sebebiyet 

evren her türlü uygunsuz, yakışıksız veya karşı tarafın hoş karşılamayacağı eylem veya 



29 
 

 
 

davranışlar olarak tanımlanabilmektedir. Taciz bir kişinin rahatsız olmasına, kendi 

tehdit altında hissetmesine, utanmasına, küçük düşmesine, gücenmesine neden 

olabilecek korkutucu, düşmanca veya saldırgan olan sözcükler, jestler veya davranışlar 

olarak karşımıza çıkabilmektedir (United Nations, 2008). 

BM tarafından cinsel taciz ise kişiye yönelik herhangi bir istenmeyen cinsel yaklaşım, 

cinsel içerikli talep, cinsel içerikli jest, cinsel içeriğe sahip sözel veya fiziksel eylem 

veya davranış, kişiyi aşağılayıcı veya gücendirici cinsel nitelikli herhangi bir eylem 

olarak tanımlanmıştır. Cinsel taciz devam eden belirli davranış veya eylem kalıbı olarak 

ortaya çıkabileceği gibi tek bir eylem şeklinde de ortaya çıkabilmektedir. Aynı 

cinsiyetten veya karşıt cinsiyetten kişiler arasında olabilen cinsel tacizden hem erkekler 

hem de kadınlar fail veya mağdur olabilmektedir (United Nations, 2008).  

Cinsel taciz toplumsal yapıdaki güç eşitsizliklerine bağlı olarak ortaya çıkan bir sorun 

olarak aynı zamanda da bu güç eşitsizliklerini besleyerek pekiştirmektedir. Cinsel taciz, 

güç sahibi kişinin istismar ettiği kişi üzerinde baskı, korku yaratma gibi düşmanca 

olarak meydana gelebileceği gibi herhangi bir çıkar ilişkisine de dayanabilmektedir. 

Toplumsal hayatta güce sahip kişi cinsel tacizin karşılığında cinsel tacize uğrayan kişiye 

iş, terfi veya herhangi bir başka sözde iyilik sağlayabilir. Diğer faktörlerin yanı sıra ırk, 

etnik köken, göçmenlik durumu, yaş, engellilik ve cinsel yönelime dayalı eşitsizlikler de 

güç dağılımının yapılandırılmasına ve dolayısıyla cinsel tacizin uygulanmasına katkıda 

bulunan unsurlar olabilmektedir. Cinsel taciz ve şiddet, toplumsal cinsiyet kimliği ve 

cinsel yönelime dayalı ayrımcılık ile yakından ilişkilidir. Ayrıca ırksal ve etnik mitler, 

inanışlar ve beklentiler de cinsel taciz ve cinsel şiddeti besleyen unsurlar arasındadır  

(UN Women, 2018, s. 10). 

Kadına yönelik cinsel şiddetin tarihi binlerce yıl eskiye dayanmasına rağmen cinsel 

şiddetin suç olarak kabulü ise oldukça yeni bir hadisedir. Günümüzde dahi cinsel şiddet 

belirli durumlarda suç olarak kabul görmemektedir (Pektaş, 2017, s. 89). Kadına 

yönelik cinsel şiddete feminist perspektiften bakıldığında, tecavüzün yasalarca 

yasaklanmadığını yalnızca düzenlendiği görülmektedir. Devlet kadına yönelik cinsel 

şiddeti önlemek veya faili cezanlandırmak yerine tecavüzü hafifleterek 

yumuşatmaktadır. Cinsel istismara mağruz kalan kadınlar hukuki süreçte de devlet, 

yasalar ve uygulamalar temelinde istismara uğratılarak ikinci  kez mağdur edilmektedir  



30 
 

 
 

(MacKinnon, 1983, s. 651). Cinsel şiddet suçları genellikle maruz kalan mağdurun 

kendini ispat etmek zorunda olduğu sayılı davalardan birisidir. Cinsel şiddete maruz 

kalan kişilerin hukuki süreçleri genellikle toplum tarafından etiketleyici, damgalayıcı ve 

yargılayıcı süreçleri içermesi nedeniyle çoğu cinsel şiddet mağduru suçu bildirmemekte, 

dava etmemekte veya başlattıığı hukuki mücadeleden bir süre sonra geri çekilmektedir.  

Cinsel şiddet yalnızca hukuki olarak değil bilimsel ve akademik alanda da uzunca bir 

süre görmezden gelinen bir sorundur. Brownmiller (1984), akademik ve bilimsel 

çalışmalarda genellikle cinsel şiddet konusunun gündeme getirilmediğini, dile getirilse 

dahi üstün körü bir şekilde dile getirildiğini belirtmektedir. İnsan ve toplum bilimlerinin 

gelişimde en fazla rolü olan bilim dallarından olan psikiyatri, psikoloji ve sosyolojinin 

kurucuları ve önde gelen isimleri de cinsel şiddet konusuna oldukça yabancı 

kalmışlardır. Örneğin psikiyatrist Krafft-Ebing’in cinsel dengesizlikleri ele aldığı 

kitabında oldukça kısa bir bölüm olarak ele alınan cinsel şiddet failleri,  toplumsal 

olarak yozlaşmış bireyler olarak ele alınmıştır (Brownmiller, 1984, s. 11). Krafft-

Ebing’in cinsel şiddet failleri hakkında yapmış olduğu açıklama, failin psikopatolojik 

rahatsızlıklarına atıfta bulunulan psikopatolojik modele dayanmaktadır ve cinsel 

şiddetin toplumda nadir olarak görülen sapmış bir davranış olarak ele almaktadır. Cinsel 

şiddetin bireylerin psikopatolojik sorunlarına indirgendiği bu tür yaklaşımlar, cinsel 

şiddeti yaygın olan toplumsal bir sorun olarak ele almak yerine istisnai bireysel sorunlar 

olarak ele alınmasına ve cinsel şiddetin toplumsal önemini kaybetmesine neden 

olmaktadır.  

Yine Krafft-Ebbing gibi psikiyatri ve psikolojinin gelişimindeki önemli isimlerden olan 

ve erkeğin anatomik olarak üstünlüğünü savunan (penis kıskançlığı) Freud, 

çalışmalarında cinsel şiddet konusunu es geçmiştir. Freud’dan sonra gelerek Freud’u 

izleyen meslektaşları olan Alfred Adler, Helen Deutsch, Karen Horney’in de bu konuda 

herhangi bir çalışmaları bulunmamaktadır. Sosyolojinin gelişiminde rol oynayan 

sosyalist teorisyenlere bakıldığında ise her ne kadar sömürüyü kuramlarının temeline 

koymuş olsalar da ele aldıkları sömürü ekonomik sömürü ile sınırlı kalmakta kadınların 

bedenlerinin ihlaline dayanan cinsel şiddet kavramına herhangi bir açıklama 

getirilmemektedir. Sosyalist kuramcılardan yalnızca August Bebel, tecavüzün özel 

mülkiyet ve sınıf kavramının ortaya çıkmasındaki rolüne değinmiştir. Anc